MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế nhƣ hiện nay, các NHTM đang từng bƣớc mở rộng mạng lƣới, đổi mới hình thức hoạt động, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trƣờng. Nhƣng một thực tế đặt ra là với đa phần các NHTM trong nƣớc, doanh thu chủ yếu vẫn tập trung ở các hoạt động dịch vụ truyền thống nhƣ tiền gửi, cho vay, bảo lãnh, rất ít nguồn thu từ dịch vụ khác. Điều này chứng tỏ phát triển dịch vụ đặc biệt là các dịch vụ phi tín dụng là một luật tất yếu đối với các NHTM.
NHTM cổ phần Công thƣơng Việt Nam(Vietinbank) là một Ngân hàng hàng đầu của Việt Nam đã thực hiện cổ phần hoá thành công. Để giữ vững vị thế của mình trƣớc xu thế hội nhập đòi hỏi Vietinbank phải không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh nói chung và năng lực cạnh tranh của các sản phẩm, dịch vụ nói riêng để xứng đáng với câu Slogan “ Nâng giá trị cuộc sống”. Chính vì thế mà Ban lãnh đạo Vietinbank luôn chú trọng phát triển đa dạng hoá loại hình dịch vụ ngoài các sản phẩm dịch vụ truyền thống nhƣ: cho vay, huy động vốn, thanh toán và Vietinbank Thái Nguyên cũng không nằm ngoài quy luật đó. Tuy nhiên, Thái Nguyên là một tỉnh trung du miền núi phía bắc chƣa phát triển về mặt nhận thức nên các sản phẩm dịch vụ ngân hàng truyền thống vẫn đƣợc quan tâm hơn cả.
Trong tƣơng lai từ nay đến năm 2020 Thái Nguyên đƣợc quy hoạch thành tỉnh trung tâm của vùng, đòi hỏi các dịch vụ Ngân hàng phải phát triển hơn nữa mới đáp ứng đƣợc nhu cầu ngày càng đa dạng của khách hàng. Xuất phát từ thực tế đó, tôi đã chọn đề tài: “Giải pháp phát triển dịch vụ phi tín dụng tại NHTM Cổ phần Công thương Việt Nam- Chi nhánh Thái Nguyên” làm luận văn thạc sỹ kinh tế. Mục đích nghiên cứu của luận văn - Hệ thống hoá những vấn đề lý luận cơ bản về sản phẩm dịch vụ phi tín dụng của Ngân hàng tại các NHTM. - Phân tích đánh giá thực trạng cung ứng sản phẩm dịch vụ phi tín dụng của Vietinbank Thái Nguyên trong giai đoạn hiện nay, đánh giá những mặt đạt đƣợc, những vấn đề hạn chế còn tồn tại và tìm ra nguyên nhân của những hạn chế đó.
- Đề xuất các giải pháp và đƣa ra một số kiến nghị với các cơ quan chức năng nhằm phát triển dịch vụ phi tín dụng tại Vietinbank Thái Nguyên. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn Luận văn tập trung nghiên cứu các dịch vụ phi tín dụng của NHTM (không nghiên cứu hoạt động cho vay và huy động vốn). Đồng thời lấy thực trạng cung cấp sản phẩm dịch vụ phi tín dụng tại Vietinbank Thái Nguyên giai đoạn 2008-2010 làm đối đối tƣợng nghiên cứu trực tiếp để phân tích, đánh giá. Từ đó đề xuất các giải pháp để phát triển dịch vụ phi tín dụng tại Vietinbank Thái Nguyên 4.
Phƣơng pháp nghiên cứu Sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu thống kê, kết hợp giữa lý luận và tình hình thực tế hoạt động của NH. Đồng thời vận dụng phƣơng pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, phƣơng pháp tổng hợp số liệu, phƣơng pháp so sánh, phƣơng pháp đánh giá báo cáo tổng kết để đƣa ra nhận định và giải pháp. Kết cấu của luận văn Luận văn đƣợc trình bày trong 03 chƣơng: Chƣơng 1: Những vấn đề cơ bản về phát triển dịch vụ phi tín dụng của Ngân hàng thƣơng mại. 2 Chƣơng 2: Thực trạng phát triển dịch vụ phi tín dụng tại Ngân hàng thƣơng mại Cổ phần Công thƣơng Việt Nam- Chi nhánh Thái Nguyên.
Chƣơng 3: Giải pháp phát triển dịch vụ phi tín dụng tại Ngân hàng thƣơng mại Cổ phần Công thƣơng Việt Nam - chi nhánh Thái Nguyên. 3 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ PHI TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. SẢN PHẨM DỊCH VỤ PHI TÍN DỤNG CỦA NHTM 1. Khái niệm Khác với các doanh nghiệp sản xuất thông thƣờng, sản phẩm đầu ra là các loại hàng hoá hữu hình, NHTM là một doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ có sản phẩm đầu ra cũng là các sản phẩm nhƣng là các sản phẩm dịch vụ.
Sản phẩm dịch vụ này đƣợc cung ứng đến các chủ thể khác nhau của nền kinh tế, nhằm thoả mãn các nhu cầu nhất định. Các chủ thể tiêu dùng DVNH ở đây có thể là cá nhân, doanh nghiệp khác nhau trong nền kinh tế. Cung cấp dịch vụ là hoạt động bao gồm các yếu tố không hiện hữu, giải quyết các mối quan hệ giữa KH hoặc tài sản mà KH sở hữu với ngƣời cung cấp mà không có sự chuyển giao quyền sở hữu. Sản phẩm của các dịch vụ có thể trong phạm vi hoặc vƣợt quá phạm vi của sản phẩm vật chất.
Trên góc độ thoả mãn nhu cầu KH thì có thể hiểu: Sản phẩm dịch vụ phi tín dụng là tập hợp những đặc điểm, tính năng, công dụng do NH tạo ra nhằm thoả mãn những nhu cầu và mong muốn nhất định của KH. Dịch vụ phi tín dụng NH được hiểu là các nghiệp vụ về vốn, tiền tệ, thanh toán.mà NH cung cấp cho KH, nhằm đáp ứng các nhu cầu kinh doanh, tiêu dùng, lƣu giữ, bảo quản.và NH thu lãi hay thu phí thông qua các dịch vụ đó. Theo Từ điển thuật ngữ tài chính quốc tế: “ Sản phẩm dịch vụ của NHTM là những nghiệp vụ mà NHTM thực hiện trong việc huy động các nguồn vốn tiền tệ và đầu tƣ số vốn huy động đƣợc, cấp tín dụng, phục vụ thanh toán cho KH và làm các dịch vụ khác theo sự ủy thác của KH. 4 Qua những phân tích trên, chúng ta có thể xem xét khái niệm sản phẩm dịch vụ của NHTM trên hai khía cạnh rộng và hẹp.
- Theo nghĩa rộng, sản phẩm dịch vụ của NHTM là toàn bộ hoạt động tiền tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại hối…của hệ thống NHTM đối với doanh nghiệp và công chúng. Quan niệm theo nghĩa rộng này đƣợc sử dụng để xem xét lĩnh vực DVNH trong cơ cấu kinh tế của nền kinh tế quốc dân. - Theo nghĩa hẹp, sản phẩm dịch vụ của NHTM chỉ bao gồm những hoạt động ngoài hoạt động truyền thống của NHTM. Quan niệm này nên dùng trong phạm vi hẹp khi xem xét hoạt động của một NHTM cụ thể, xem xét các dịch vụ mới phát triển nhƣ thế nào, cơ cấu của chúng ra sao trong hoạt động của NHTM.
Sản phẩm dịch vụ phi tín dụng là các sản phẩm mà NHTM cung ứng cho khách hàng để nhận phí, hoa hồng như dịch vụ thanh toán và các sản phẩm khác theo yêu cầu, uỷ nhiệm của khách hàng. Trong luận văn này, sản phẩm dịch vụ phi tín dụng của NHTM đƣợc xem xét theo nghĩa hẹp, là tất cả các sản phẩm dịch vụ mà NHTM cung ứng cho KH để thu phí, hoa hồng nhƣ dịch vụ thanh toán và các dịch vụ khác theo yêu cầu, uỷ nhiệm của KH không bao gồm hoạt động cho vay và huy động vốn. Đặc điểm của dịch vụ phi tín dụng Ngân hàng Sản phẩm NH đƣợc thể hiện dƣới dạng dịch vụ, cũng nhƣ các dịch vụ NH, dịch vụ phi tín dụng NH cũng có những đặc điểm cụ thể sau: 1.Tính vô hình Đây chính là đặc điểm chính để phân biệt sản phẩm DVNH với các sản phẩm của các ngành sản xuất vật chất khác trong nền kinh tế quốc dân. Các sản phẩm NH không thể nhìn thấy đƣợc, cảm nhận đƣợc, nghe đƣợc trƣớc khi mua chúng nhƣ bất cứ các dịch vụ vẫn đƣợc cung cấp.
KH khi đến với NH không thể biết chắc chắn số tiền của mình có đƣợc an toàn hay không, số tiền thanh toán cho đối tác có đến tay ngƣời nhận đúng hẹn hay không. Do vậy, để khắc 5 phục đặc điểm này thì trong kinh doanh, NH phải dựa trên cơ sở lòng tin. Hoạt động của ngân hàng phải hƣớng vào việc tạo và củng cố đƣợc niềm tin đối với KH bằng cách nâng cao chất lƣợng sản phẩm dịch vụ cung ứng, tăng tính hữu hình của sản phẩm, khuyếch trƣơng hình ảnh, uy tín, tạo điều kiện để KH tham gia vào hoạt động tuyên truyền cho NH, đẩy mạnh công tác xúc tiến hỗn hợp.Tính không thể tách biệt Quá trình cung cấp và tiêu dùng sản phẩm DVNH đƣợc diễn ra đồng thời, đặc biệt có sự tham gia trực tiếp của KH vào quá trình cung ứng sản phẩm dịch vụ. Đồng thời mỗi dịch vụ lại tuân theo một quy trình nhất định không thể chia cắt đƣợc thành các loại thành phẩm khác nhau nhƣ quy trình thẩm định, quy trình cho vay…Điều này làm cho sản phẩm NH không có sản phẩm dở dang, sản phẩm lƣu kho mà đƣợc cung ứng trực tiếp cho các KH khi và chỉ khi các KH có nhu cầu.
Do vậy, các NH thƣờng tạo dựng, duy trì và phát triển các mối quan hệ với KH và các NH khác bằng cách nâng cao chất lƣợng sản phẩm dịch vụ cung ứng, phát triển hoạt động chăm sóc KH đến toàn thể đội ngũ cán bộ nhân viên NH và hiện đại hoá hệ thống cung ứng tạo tính đặc biệt cho hoạt động dịch vụ.Tính không ổn định Chất lƣợng của các dịch vụ NH thƣờng không xác định, nó phụ thuộc vào ngƣời thực hiện dịch vụ, thời gian, địa điểm thực hiện. Đồng thời, giữa các NH khác nhau thì chất lƣợng dịch vụ khác nhau tuỳ trình độ chuyên môn, nhận thức mà cung ứng dịch vụ với mức độ khác nhau, cùng nhân viên thì chất lƣợng dịch vụ này cũng tuỳ thuộc vào tình trạng sức khoẻ, tinh thần ở thời điểm giao dịch với KH. Quá trình cung ứng sản phẩm dịch vụ của NH, thƣờng là những quy trình, hoặc kinh nghiệm do đó chất lƣợng của sản phẩm NH phụ thuộc rất lớn vào trình độ, năng lực, tay nghề, kinh nghiệm và phẩm chất đạo đức của cán bộ, nhân viên NH. Đồng thời chịu ảnh hƣởng rất lớn của yếu tố cơ sở vật chất , kĩ thuật và công nghệ của mỗi NH.Tính không lưu giữ được Các sản phẩm NH mang đặc tính vô hình, do vậy cũng không thể lƣu kho đƣợc.
Trong khi đó nhu cầu dịch vụ thƣờng dao động lớn có thời điểm nhu cầu tăng đột biến song các NH cũng không thể sản xuất sẵn rồi đem lƣu kho đƣợc.