CHƯƠNG 1 MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ 1. TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ 1. Khái niệm về dịch vụ ngân hàng điện tử Dịch vụ ngân hàng điện tử là phương thức cung cấp các sản phẩm mới và sản phẩm truyền thống đến khách hàng thông qua các kênh phân phối điện tử tương tác, Peter Rose (2011). Dịch vụ ngân hàng điện tử là một hệ thống phần mềm máy tính cho phép khách hàng tìm hiểu hay mua dịch vụ ngân hàng thông qua việc kết nối mạng máy vi tính của mình với ngân hàng, The Australian Banker (1999).
Với dịch vụ ngân hàng điện tử, là khả năng của một khách hàng có thể truy nhập từ xa vào một ngân hàng nhằm: thu thập thông tin, thực hiện giao dịch thanh toán tài chính dựa trên các tài khoản lưu kí tại ngân hàng đó và đăng kí sử dụng các dịch vụ mới, Trương Đức Bảo (2003). Theo Quyết định số 35/2006/QĐ-NHNN của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành ngày 31 tháng 7 năm 2006 thì hoạt động ngân hàng điện tử là hoạt động được thực hiện thông qua các kênh phân phối điện tử. Kênh phân phối điện tử là hệ thống các phương tiện điện tử và quy trình tự động xử lý dịch vụ được các tổ chức để giao tiếp với khách hàng và cung ứng các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng cho khách hàng. Khách hàng có thể sử dụng các dịch vụ ngân hàng điện tử thông qua các thiết bị điện tử như điện thoại thông minh, máy tính, máy rút tiền tự động (ATM) hoặc các phương tiện truyền thông hiện đại khác để sử dụng dịch vụ.
Các giai đoạn phát triển của ngân hàng điện tử Năm 1989, Ngân hàng tại Mỹ (WellFargo), lần đầu tiên cung cấp dịch vụ ngân hàng điện tử qua mạng, đến nay có rất nhiều tìm tòi, thử nghiệm, thành công cũng như thất bại trên con đường xây dựng hệ thống ngân hàng điện tử hoàn hảo, phục vụ tốt nhất cho khách hàng. Tổng kết những mô hình đó, nhìn chung hệ thống ngân hàng điện tử được phát triển qua các giai đoạn sau: - Giai đoạn 1: Quảng cáo trên Internet (Brochure-ware) là giai đoạn đơn giản nhất của ngân hàng điện tử. Hầu hết các ngân hàng khi mới bắt đầu 0 0 c xây dựng ngân hàng điện tử là thực hiện theo mô hình này. Việc đầu tiên chính là xây dựng một website chứa những thông tin về ngân hàng, về sản phẩm lên trên mạng nhằm quảng cáo, giới thiệu, chỉ dẫn, liên lạc., thực chất ở đây chỉ là một kênh quảng cáo mới ngoài những kênh thông tin truyền thống như báo chí, truyền hình.
mọi giao dịch của ngân hàng vẫn thực hiện qua hệ thống phân phối truyền thống, đó là các chi nhánh ngân hàng. - Giai đoạn 2: Tra cứu thông tin hay vấn tin tài khoản qua mạng ( Internet Banking information) là giai đoạn mà ngân hàng sử dụng internet như một kênh phân phối mới cho những dịch vụ truyền thống như xem thông tin tài khoản, nhận thông tin giao dịch chứng khoán. Internet ở đây chỉ đóng vai trò như một dịch vụ cộng thêm vào để tạo sự thuận lợi thêm cho khách hàng. Hầu hết các ngân hàng vừa và nhỏ đang ở hình thái này.
- Giai đoạn 3: Hoạt động ngân hàng qua Internet (Internet Banking) là giai đoạn các hoạt động nghiệp vụ với các xử lý cơ bản của ngân hàng cả ở phía khách hàng và phía người quản lý đều được tích hợp với Internet và các kênh phân phối khác. Giai đoạn này được phân biệt bởi sự gia tăng về sản phẩm và chức năng của ngân hàng với sự phân biệt sản phẩm theo nhu c u và quan hệ của khách hàng đối với ngân hàng. Hơn thế nữa, sự phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa hội sở ngân hàng và các kênh phân phối như chi nhánh, mạng internet, mạng không dây giúp cho việc xử lý yêu cầu và phục vụ khách hàng đựơc nhanh chóng và chính xác hơn. Internet và khoa học công nghệ đã tăng sự liên kết, chia sẽ thông tin giữa ngân hàng, đối tác, khách hàng, cơ quan quản lý.
- Giai đoạn 4: Dịch vụ ngân hàng điện tử e-bank (Electronic Banking) là giai đoạn mà các dịch vụ ngân hàng được cung cấp trực tuyến hay dịch vụ ngân hàng điện tử trong nền kinh tế hội nhập, một sự thay đổi hoàn toàn trong mô hình kinh doanh và phong cách quản lý. Những ngân hàng này sẽ tận dụng sức mạnh thực sự của mạng toàn cầu nhằm cung cấp toàn bộ các giải pháp tài chính cho khách hàng với chất lượng tốt nhất. Từ những bước ban đầu là cung cấp các sản phẩm và dịch vụ hiện hữu thông qua nhiều kênh riêng biệt, ngân hàng có thể sử dụng nhiều kênh hên lạc này nhằm cung cấp nhiều giải pháp khác nhau cho từng đối tượng khách hàng riêng biệt. Đặc điểm của dịch vụ ngân hàng điện tử Trong nghiên cứu về “Phát triển dịch vụ ngân hàng điện tử tại Ngân hàng TMCP Á Châu” của Lưu Thanh Thảo (2008) đã sử dụng phương pháp 0 0 c thống kê, phân tích, sánh, tổng hợp, thăm dò, khảo sát nghiên cứu về tính ưu việt của dịch vụ ngân hàng điện tử thể hiện qua các đặc điểm sau (Lưu Thanh Thảo, 2008).
- Nhanh chóng, thuận tiện, độ chính xác cao trong giao dịch: Ngân hàng điện tử giúp khách hàng có thể liên lạc với Ngân hàng một cách nhanh chóng, thuận tiện để thực hiện một số nghiệp vụ ngân hàng tại bất kì thời điểm nào (24 giờ mỗi ngày, 7 ngày một tuần) và bất cứ nơi đâu. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các khách hàng có ít thời gian để đi đến văn phòng trực tiếp giao dịch với ngân hàng, các khách hàng nhỏ và vừa, khách hàng cá nhân có số lượng giao dịch với ngân hàng không nhiều, số tiền mỗi lần giao dịch không lớn. Đây là lợi ích mà các giao dịch kiểu ngân hàng truyền thống khó có thể đạt được với tốc độ nhanh, chính xác so với ngân hàng điện tử. - Tiết kiệm chi phí, tăng doanh thu: Phí giao dịch ngân hàng điện tử được đánh giá là ở mức thấp hơn so với ngân hàng truyền thống, đặc biệt là qua giao dịch Internet, từ đó góp phần tăng doanh thu cho ngân hàng.
Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngân hàng. - Mở rộng phạm vi hoạt động, tăng khả năng cạnh tranh: Ngân hàng điện tử là một giải pháp của NHTM để nâng cao chất lượng dịch vụ và hiệu quả hoạt động, qua đó nâng cao khả năng cạnh tranh của NHTM. Điều quan trọng hơn là ngân hàng điện tử còn giúp NHTM thực hiện chiến lược “toàn cầu hóa” mà không cần mở thêm chi nhánh trong nước cũng như ở nước ngoài. Ngân hàng điện tử cũng là công cụ quảng bá, khuyếch trương thương hiệu của NHTM một cách sinh động, hiệu quả.
- Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn: Xét về mặt kinh doanh, ngân hàng điện tử sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn của Ngân hàng. Thông qua các dịch vụ Ngân hàng điện tử, các lệnh chi trả, nhờ thu của khách hàng được thực hiện nhanh chóng, tạo điều kiện chu chuyển nhanh vốn tiền tệ, trao đổi tiền - hàng. Qua đó đẩy nhanh tốc độ lưu thông hàng hoá, tiền tệ, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. - Tăng khả năng chăm sóc và thu hút khách hàng: Chính tiện ích từ công nghệ ứng dụng, từ phần mềm, từ nhà cung cấp dịch vụ mạng, dịch vụ Internet đã thu hút và giữ khách hàng sử dụng, quan hệ 0 0 c giao dịch với ngân hàng, trở thành khách hàng truyền thống của Ngân hàng.
Với mô hình Ngân hàng hiện đại, kinh doanh đa năng nên khả năng phát triển, cung ứng các dịch vụ cho nhiều đối tượng khách hàng, nhiều lĩnh vực kinh doanh của ngân hàng điện tử là rất cao. - Cung cấp dịch vụ trọn gói: Điểm đặc biệt của dịch vụ ngân hàng điện tử là có thể cung cấp dịch vụ trọn gói. Theo đó các ngân hàng có thể liên kết với các công ty bảo hiểm, công ty chứng khoán, công ty tài chính khác để đưa ra các sản phẩm tiện ích đồng bộ nhằm đáp ứng căn bản các nhu cầu của một khách hàng hoặc một nhóm khách hàng về các dịch vụ liên quan tới Ngân hàng, bảo hiểm, đầu tư, chứng khoán. Một ngân hàng để hoạt động tốt dịch vụ ngân hàng điện tử thì đòi hỏi ngân hàng đó phải đầu tư về phát triển công nghệ thông tin mới có thể mang tới khách hàng dịch vụ ngân hàng điện tử tốt nhất và cũng là điệu kiện cần để dịch vụ ngân hàng điện tử phát triển.
Mặt khác, khi gặp rủi ro có thể xảy ra sẽ gây tổn thất về tài sản ngân hàng, uy tín và ảnh hưởng không nhỏ đến thương hiệu của ngân hàng. Các sản phẩm dịch vụ ngân hàng điện tử Hiện nay, các nước đang rất chú trọng về phát triển dịch vụ ngân hàng điện tử, từng bước đa dạng hóa các sản phẩm để phục vụ nhu cầu sử dụng của khách hàng một cách tốt nhất. Ngân hàng điện tử được coi là một kênh trao đổi thông tin tài chính của khách hàng với ngân hàng nhằm phục vụ nhu cầu sử dụng dịch vụ của khách hàng một cách thuận tiện, nhanh chóng, tiết kiệm thời gian và ít tủ tục rườm rà như ngân hàng truyền thống. Một số dịch vụ ngân hàng điện tử mà các NHTM hiện nay đang áp dụng như: Ngân hàng trên mạng Internet (Internet-Banking), Ngân hàng tại nhà (Home-Banking), Ngân hàng tự động qua điện thoại (Phone-Banking), Ngân hàng qua mạng thông tin di động (Moblie-Banking) và thanh toán qua POS và dịch vụ cung cấp qua ATM,… - Ngân hàng trên mạng Internet Internet Banking là kênh phân phối cung cấp sản phẩm mới của ngân hàng cho khách hàng.
Dù ở bất kỳ nơi nào, khách hàng cũng có thể biết được thông tin về sản phẩm dịch vụ, khách hàng chỉ cần máy tính có kết nối mạng và truy cập vào website của ngân hàng nơi mình đã đăng kí sử dụng dịch vụ 0 0 c để xem thông tin giao dịch, in sao kê giao dịch, tham khảo thông tin thị trường, tỷ giá ngoại tệ, lãi suất cho vay hay thực hiện các giao dịch tài chính như chuyển khoản, thanh toán hóa đơn, nạp tiền điện thoại. Để sử dụng dịch vụ Internet Banking, với mã truy cập và mật khẩu đã được cấp khách hàng có thể sử dụng các dịch vụ nêu trên mọi lúc mọi nơi. Các dịch vụ Internet Banking cung cấp: - Xem số dư tài khoản tại thời điểm hiện tại. - Tra lịch sử giao dịch.
- Tra thông tin tỷ giá, lãi suất tiền gửi.