CHƯƠNG 1 Tæng quan vÒ dÞch vô ng©n hµng b¸n lÎ ®èi víi dÞch vô huy ®éng vèn 1.Kh¸i qu¸t vÒ dÞch vô Ng©n hµng b¸n lÎ ®èi víi dÞch vô huy ®éng vèn 1. Kh¸i niÖm dÞch vô Ng©n hµng b¸n lÎ NHTM lµ mét trung gian tµi chÝnh cã chøc n¨ng dÉn vèn tõ chñ thÓ thõa vèn sang chñ thÓ thiÕu vèn nh»m t¹o ®iÒu kiÖn ®Çu t, ph¸t triÓn kinh tÕ. ë ViÖt Nam, có rất nhiều định nghĩa về ngân hàng thương mại. Tuỳ theo mục đích mà ta có thể nhấn mạnh một khía cạnh nào đó.
Theo nghĩa chung nhất, ng©n hµng th¬ng m¹i lµ mét lo¹i h×nh tæ chøc tÝn dông ®îc thùc hiÖn toµn bé ho¹t ®éng ng©n hµng vµ c¸c ho¹t ®éng kh¸c cã liªn quan. Cã nhiÒu c¸ch thøc ®Ó ph©n lo¹i NHTM, nhng dùa vµo chiÕn lîc kinh doanh th× cã thÓ ph©n thµnh 2 lo¹i c¬ b¶n sau ®©y: Ng©n hµng b¸n bu«n vµ ng©n hµng b¸n lÎ. HiÖn nay cã nhiÒu c¸ch hiÓu kh¸c nhau vÒ dÞch vô ng©n hµng b¸n bu«n vµ b¸n lÎ. DÞch vô ng©n hµng b¸n bu«n lµ viÖc cung cÊp c¸c dÞch vô ng©n hµng cho c¸c kh¸ch hµng lµ doanh nghiÖp lín (kÓ c¶ NHTM kh¸c) vµ dÞch vô ng©n hµng b¸n lÎ lµ viÖc cung øng dÞch vô ng©n hµng cho c¸c kh¸ch hµng lµ c¸ nh©n, c¸c doanh nghiÖp võa vµ nhá.
Qua c¸c c¸ch hiÓu trªn, cã thÓ ®i ®Õn mét kh¸i niÖm t¬ng ®èi kh¸i qu¸t vÒ dÞch vô NHBL lµ dÞch vô ng©n hµng ®îc cung øng tíi tõng c¸ nh©n riªng lÎ, c¸c doanh nghiÖp võa vµ nhá (DNVVN) th«ng qua m¹ng líi chi nh¸nh, hoÆc kh¸ch hµng cã thÓ tiÕp cËn trùc tiÕp víi s¶n phÈm dÞch vô ng©n hµng th«ng qua c¸c ph¬ng tiÖn tiÖn c«ng nghÖ th«ng tin, ®iÖn tö viÔn th«ng. z 15 DÞch vô NHBL lµ mét bé phËn cÊu thµnh nªn s¶n phÈm dÞch vô cña c¸c NHTM. DÞch vô nµy chñ yÕu phôc vô cho c¸c ®èi tîng lµ c¸ nh©n, DNVVN víi c¸c ho¹t ®éng nh: göi tiÒn, vay vèn, më tµi kho¶n, thanh to¸n. t¬ng ®èi ®¬n gi¶n, nhng l¹i ®ßi hái c«ng nghÖ, trang thiÕt bÞ hiÖn ®¹i.
C¸c dÞch vô nµy høa hÑn sÏ mang l¹i nguån thu lín cho c¸c ng©n hµng cã ®Þnh híng, chiÕn lîc ph¸t triÓn hîp lý trong giai ®o¹n hiÖn nay. Kh¸ch hµng §Æc ®iÓm ®Çu tiªn vµ còng dÔ nhËn thÊy khi nãi ®Õn NHBL ®ã lµ ®èi tîng kh¸ch hµng cña lo¹i h×nh dÞch vô nµy chñ yÕu lµ c¸c c¸ nh©n, hé gia ®×nh, DNVVN. Víi lîng kh¸ch hµng ®«ng ®¶o, nhiÒu cÊp bËc kh¸c nhau nh vËy, Ng©n hµng cÇn ®a ra mét chÝnh s¸ch cô thÓ víi tõng ®èi tîng kh¸ch hµng, hay nãi c¸ch kh¸c lµ cÇn ph©n ®o¹n thÞ trêng kh¸ch hµng trong qu¸ tr×nh thiÕt kÕ s¶n phÈm, tiÕp thÞ vµ ph¸t triÓn s¶n phÈm cña m×nh. Víi c¸ nh©n, hé gia ®×nh lµ c¸c kh¸ch hµng nhá lÎ, nhu cÇu chñ yÕu cña hä lµ göi tiÒn, më tµi kho¶n tiÒn göi thanh to¸n, vay vèn cho nhu cÇu tiªu dïng.
Quy m« nhu cÇu tuy nhá nhng sè lîng l¹i lín h¬n rÊt nhiÒu so víi kh¸ch hµng doanh nghiÖp. Cã rÊt nhiÒu tiªu thøc kh¸c nhau ®Ó ph©n lo¹i ®èi tîng kh¸ch hµng nµy: giíi tÝnh, ®é tuæi, tr×nh ®é häc vÊn, lo¹i h×nh lao ®éng,. Víi tõng ph©n khóc kh¸ch hµng cô thÓ, chÝnh s¸ch kh¸ch hµng sÏ l¹i kh¸c nhau, do th¸i ®é, c¸ch øng xö còng nh nhu cÇu ®èi víi c¸c dÞch vô ng©n hµng cña hä lµ kh¸c nhau. Víi kh¸ch hµng lµ DNVVN, chñ yÕu lµ c¸c doanh nghiÖp lµm ¨n cã hiÖu qu¶, muèn vay vèn ®Ó më réng s¶n xuÊt kinh doanh hoÆc ®Çu t vµo c«ng nghÖ, trang thiÕt bÞ hiÖn ®¹i, ng©n hµng thêng lµ nguån tµi trî duy nhÊt cho z 16 hä.
Do ®ã, vÒ phÝa ng©n hµng, ®Ó t¹o ®iÒu kiÖn cung øng vèn cho DNVVN ®ång thêi còng ®em l¹i nguån thu cho m×nh, cÇn ®¸nh gi¸ chÝnh x¸c n¨ng lùc tµi chÝnh còng nh ph¬ng ¸n s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp cã lµnh m¹nh, hiÖu qu¶ hay kh«ng, cã kh¶ n¨ng tr¶ nî vay hay kh«ng. Sè lîng vµ quy m« giao dÞch Sè lîng kh¸ch hµng cña lo¹i h×nh dÞch vô nµy rÊt lín, nhng quy m« mçi lÇn giao dÞch nhá, chØ t¬ng øng, phï hîp víi nhu cÇu cña mét c¸ nh©n, mét DNVVN. Tuy nguån vèn huy ®éng ®îc tõ mçi c¸ nh©n lµ nhá, nhng nÕu huy ®éng ®îc víi sè lîng lín tõ mäi tÇng líp nh©n d©n, víi c¸c kú h¹n kh¸c nhau, ®a d¹ng vÒ s¶n phÈm dÞch vô th× ®ã l¹i lµ nguån huy ®éng chñ yÕu vµ æn ®Þnh cña ng©n hµng, gãp phÇn gióp ng©n hµng t¨ng trëng vµ ph¸t triÓn bÒn v÷ng. Ngîc l¹i, víi c¸c kho¶n tÝn dông nhá lÎ dµnh cho c¸c kh¸ch hµng c¸ nh©n, DNVVN th× chi phÝ bá ra cho c¸c ho¹t ®éng thÈm ®Þnh, kiÓm tra, gi¸m s¸t kho¶n vay l¹i lín, Ng©n hµng cÇn cã chÝnh s¸ch l·i suÊt phï hîp ®Ó võa duy tr× ®îc lîi nhuËn l¹i võa gi÷ ch©n ®îc kh¸ch hµng truyÒn thèng.
øng dông c«ng nghÖ kü thuËt hiÖn ®¹i §iÒu kiÖn ®Æc biÖt quan träng vµ rÊt cÇn thiÕt ®Ó mét ng©n hµng cã thÓ ph¸t triÓn lín m¹nh dÞch vô NHBL lµ øng dông nh÷ng tiÕn bé khoa häc kü thuËt, c«ng nghÖ hiÖn ®¹i vµo c¸c dÞch vô mµ ng©n hµng m×nh cung cÊp. Trong ®iÒu kiÖn cã rÊt nhiÒu ng©n hµng cïng tån t¹i nh hiÖn nay, viÖc c¹nh tranh, chiÕm lÜnh thÞ phÇn kh¸ch hµng lµ kh«ng thÓ tr¸nh khái, ng©n hµng nµo cã nÒn t¶ng c«ng nghÖ hiÖn ®¹i, phôc vô ®îc nhiÒu ®èi tîng kh¸c nhau, tháa m·n ®îc c¸c yªu cÇu cña hä vÒ thêi gian, kh«ng gian, chi phÝ,. th× ng©n hµng ®ã sÏ giµnh th¾ng lîi bíc ®Çu. Nhê cã c¸c c«ng nghÖ hiÖn ®¹i mµ ®· cã nhiÒu dÞch vô ®îc cung cÊp z 17 cho ngêi tiªu dïng: thanh to¸n, rót tiÒn tù ®éng qua m¸y ATM, thÊu chi tµi kho¶n, homebanking, internet banking.
Kh¸ch hµng cã thÓ tiÕp cËn tµi kho¶n cña m×nh ë bÊt cø n¬i ®©u, vµo bÊt kú thêi gian nµo, chø kh«ng cßn phô thuéc, bÞ bã hÑp trong mét kho¶ng kh«ng gian, thêi gian x¸c ®Þnh nh tríc ®©y. M¹ng líi ph©n phèi réng, s¶n phÈm ®a d¹ng §Ó cã thÓ tiÕp cËn tíi nhiÒu ®èi tîng kh¸ch hµng, më réng ph¹m vi ho¹t ®éng th× viÖc ph¸t triÓn thªm c¸c chi nh¸nh, c¸c phßng, c¸c ®iÓm giao dÞch cïng víi mét ®éi ngò c¸n bé nhiÖt t×nh, am hiÓu ®Þa bµn lµ rÊt cÇn thiÕt. Cã m¸y mãc hiÖn ®¹i lµ tèt, nhng nÕu ngêi d©n kh«ng biÕt c¸ch sö dông, l¹i kh«ng cã ngêi híng dÉn tËn t×nh, cô thÓ th× m¸y mãc ®ã còng sÏ bÞ l·ng phÝ, g©y ra tæn thÊt lín. Kh«ng chØ cÇn hÖ thèng ph©n phèi réng, mét ng©n hµng muèn ph¸t triÓn lín m¹nh dÞch vô NHBL cña m×nh, cßn cÇn mét danh môc s¶n phÈm ®a d¹ng, ®¸p øng ®îc mäi nhu cÇu kh¸c nhau cña mäi ®èi tîng kh¸ch hµng, hoÆc cÇn x¸c ®Þnh râ ®o¹n thÞ trêng môc tiªu cña m×nh lµ g× ®Ó ph¸t triÓn lín m¹nh lo¹i h×nh dÞch vô dµnh cho ®èi tîng ®ã, kh«ng ®i vµo chiÒu réng mµ ®i vµo chiÒu s©u cña vÊn ®Ò.
C¸c dÞch vô ng©n hµng b¸n lÎ ®èi víi dÞch vô huy ®éng vèn Trªn b¶ng c©n ®èi kÕ to¸n cña NHTM, bªn tµi s¶n nî cã 3 môc chÝnh gåm: vèn huy ®éng, vèn vay vµ vèn tù cã. Trong ®ã th× vèn huy ®éng lµ nguån vèn chñ yÕu, chiÕm tû träng lín nhÊt, cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh tíi sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña mét ng©n hµng. Nã còng lµ mét tiªu chÝ ®Ó ®¸nh gi¸ uy tÝn, ®é tÝn nhiÖm cña ng©n hµng ®èi víi kh¸ch hµng. NHBL chñ yÕu huy ®éng vèn tõ c¸ nh©n, DNVVN díi c¸c h×nh thøc sau: z 18 TiÒn göi thanh to¸n TiÒn göi thanh to¸n, hay cßn gäi lµ tiÒn göi kh«ng kú h¹n lµ tiÒn mµ kh¸ch hµng göi vµo ng©n hµng nhê gi÷ vµ thanh to¸n hé.
Khi cã tµi kho¶n tiÒn göi nµy, kh¸ch hµng cã c¸c tiÖn Ých lµ: yªu cÇu ph¸t hµnh c¸c ph¬ng tiÖn thanh to¸n nh sÐc, thÎ; cã thÓ rót tiÒn bÊt cø lóc nµo trong ngµy th«ng qua hÖ thèng c¸c m¸y ATM; kiÓm tra sè d tµi kho¶n; thanh to¸n nhanh gän t¹i c¸c ®iÓm chÊp nhËn thÎ mµ kh«ng cÇn mang theo tiÒn mÆt, do ®ã ®¶m b¶o ®é an toµn cao. TÝnh æn ®Þnh cña lo¹i h×nh huy ®éng nµy ®èi víi ng©n hµng kh«ng cao do kh¸ch hµng cã thÓ rót tiÒn vµo c¸c thêi ®iÓm kh«ng x¸c ®Þnh, ng©n hµng lu«n ph¶i duy tr× mét lîng tiÒn mÆt nhÊt ®Þnh, do ®ã, l·i suÊt thêng thÊp vµ ng©n hµng sÏ thu phÝ dÞch vô duy tr× tµi kho¶n. Tuy nhiªn, trong ®iÒu kiÖn c¹nh tranh nh hiÖn nay, cã nhiÒu ng©n hµng ®· n©ng møc l·i suÊt ®èi víi lo¹i tiÒn göi nµy lªn cao h¬n so víi mÆt b»ng chung ®Ó thu hót kh¸ch hµng, ®ång thêi cã kÌm theo c¸c u ®·i nhÊt ®Þnh. TiÒn göi tiÕt kiÖm TiÒn göi tiÕt kiÖm tõ l©u ®· ®îc coi lµ lo¹i h×nh huy ®éng vèn truyÒn thèng cña c¸c NHTM tõ c¸c kh¸ch hµng c¸ nh©n.
§ãng vai trß t¹o nguån vèn trung dµi h¹n chñ yÕu, gãp phÇn t¨ng trëng nguån vèn, do ®ã, viÖc ph¸t triÓn c¸c dÞch vô tiÒn göi tiÕt kiÖm ®a d¹ng ®ang lµ mèi quan t©m hµng ®Çu cña c¸c ng©n hµng. Cïng víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi, ®êi sèng nh©n d©n dÇn ®îc c¶i thiÖn vµ n©ng cao, tû lÖ tiÕt kiÖm, nguån lùc trong d©n c sÏ kh«ng ngõng t¨ng lªn, ng©n hµng nµo cã chÝnh s¸ch huy ®éng tiÒn göi tiÕt kiÖm víi l·i suÊt hîp lý sÏ thu hót ®îc nguån vèn dåi dµo ®ã, t¹o ®îc mét c¬ cÊu nguån vèn æn ®Þnh, bÒn v÷ng, n©ng cao søc c¹nh tranh trªn thÞ trêng. TiÒn göi tiÕt kiÖm cã rÊt nhiÒu lo¹i víi nh÷ng k× h¹n kh¸c nhau, l·i suÊt kh¸c nhau nhng ®îc ph©n biÖt thµnh hai lo¹i chñ yÕu sau ®©y: z 19 - TiÒn göi tiÕt kiÖm kh«ng kú h¹n: Kh¸ch hµng cã thÓ göi nhiÒu lÇn vµ rót ra bÊt cø lóc nµo. Víi lo¹i tiÒn göi nµy, l·i suÊt thêng thÊp.
- TiÒn göi tiÕt kiÖm cã kú h¹n: lµ lo¹i tiÒn göi ®îc rót sau mét thêi gian nhÊt ®Þnh, l·i suÊt thay ®æi kh¸c nhau tïy thuéc vµo thêi h¹n mµ kh¸ch hµng göi tiÒn. Tuy nhiªn, kh¸ch hµng cã thÓ rót tiÒn tríc h¹n nhng sÏ ph¶i chÞu møc l·i suÊt thÊp h¬n, th«ng thêng lµ l·i suÊt tiÒn göi kh«ng kú h¹n. GiÊy tê cã gi¸ GiÊy tê cã gi¸ bao gåm c¸c lo¹i nh: chøng chØ tiÒn göi, kú phiÕu, tr¸i phiÕu,. Th«ng thêng, khi nguån huy ®éng tõ c¸c lo¹i tiÒn göi kh«ng ®¸p øng ®îc nhu cÇu cña ng©n hµng, khi ng©n hµng ®· x¸c ®Þnh ®îc ®Çu ra cña nguån vèn lµ ®¸ng tin cËy, høa hÑn mang l¹i thu nhËp lín th× ng©n hµng sÏ thùc hiÖn nghiÖp vô ph¸t hµnh giÊy tê cã gi¸.