Chương 1 trình bày tổng quan lý thuyết về văn hóa tổ chức, sự hài lòng trong công việc của nhân viên, một số nghiên cứu trước đây về mối quan hệ giữa văn hóa tổ chức và sự hài lòng trong việc của nhân viên. Trên cơ sở đó, tác giả xác định các yếu tố của văn hóa tổ chức ảnh hưởng đến sự hài lòng trong công việc của nhân viên tại C. Khái niệm văn hóa tổ chức Theo Armstrong (2006), văn hóa tổ chức là mô hình của các giá trị, chuẩn mực, niềm tin, thái độ và giả định định hướng cách mà mọi người ứng xử trong tổ chức và thực hiện công việc. Schein (1985) định nghĩa văn hóa là một hình thức của các giả thiết cơ bản được phát minh, khám phá, phát triển bởi một nhóm người khi họ học cách đối phó với các vấn đề liên quan đến việc thích nghi với bên ngoài và hội nhập với bên trong đã phát huy tác dụng và được coi như có hiệu lực và do đó được truyền đạt cho các thành viên mới noi theo.
Schein đã gợi ý cách hiểu về văn hóa là: một tập hợp các khuynh hướng thiên về tâm lý (ông gọi là "những giả thiết cơ bản”) mà các thành viên của một tổ chức sở hữu và khiến họ suy nghĩ và hành động theo những cách cụ thể. Theo Hofstede (2001), văn hóa tổ chức là tập hợp các niềm tin, giá trị, phong cách làm việc và các mối quan hệ nhằm phân biệt một tổ chức này với tổ chức từ khác. Văn hóa tổ chức xác định tính cách của doanh nghiệp và thường được xem như là cách sống của mọi người trong tổ chức. Những khái niệm về văn hóa tổ chức ở trên đều gắn với một cái gì đó chung của mọi thành viên trong tổ chức.
Đó là những giả định chung, hệ thống ý nghĩa chung, luật lệ và những kiến thức chung. Văn hóa tổ chức đã được khám phá khi nó liên quan đến sự hài lòng trong công việc, cam kết với tổ chức, hiệu quả tổ chức, năng suất và tỷ lệ thuyên chuyển trong công việc (Lund, 2003; Sims, 2002). Nếu nhân viên trong một tổ chức hiểu rõ hơn về văn hóa của tổ chức đó thì sẽ có mức độ hài lòng trong công việc cao hơn (Chang và Lee, 2007). 7 Văn hóa tổ chức có thể ảnh hưởng đến việc mà mọi người thiết lập mục tiêu cá nhân và mục tiêu của nghề nghiệp, thực hiện nhiệm vụ và quản lý các nguồn lực như thế nào để đạt được nó (Lok và Crawford, 2004).
Tầm quan trọng của văn hóa được đề cao thông qua tác động của nó lên tinh thần và thái độ làm việc của nhân viên (Dose, 1997; Hackett và Guion, 1985). Văn hóa tổ chức ảnh hưởng đến cách mà mọi người suy nghĩ có ý thức và không ý thức, việc ra quyết định và cuối cùng là cách mà họ nhận thức, cảm nhận và hành động (Hansen và Wernerfelt, 1989; Schein, 1990). Harris và Mossholder (1996) đã chỉ ra rằng văn hóa tổ chức đóng vai trò trung tâm trong việc quản trị nguồn nhân lực. Các nhà quản trị nhân sự tin rằng văn hóa tổ chức sẽ ảnh hưởng đến thái độ của cá nhân như cam kết, động lực, tinh thần, và sự hài lòng trong công việc.
Wallach (1983) cho rằng hiệu suất công việc của cá nhân và kết quả công việc được mong đợi bao gồm sự hài lòng trong công việc, xu hướng ở lại với tổ chức và mức độ tham gia vào công việc phụ thuộc vào sự phù hợp của tính cách cá nhân và văn hóa tổ chức. O'Reilly và cộng sự (1991) nghiên cứu về thực trạng và đặc trưng văn hóa tổ chức đã phát hiện ra các yếu tố của văn hóa tổ chức có ảnh hưởng đến sự hài lòng công việc của nhân viên. Trong môi trường kinh doanh ngày nay, văn hóa tổ chức được sử dụng như một công cụ mạnh mẽ để miêu tả nhiều khía cạnh của một nơi làm việc cũng như để định lượng phương hướng của một chức năng kinh doanh (Gray và cộng sự, 2003). Văn hóa tổ chức giúp nhân viên hiểu các chức năng của tổ chức bằng cách chia sẻ các chuẩn mực, giá trị, quy tắc và quy định của tổ chức (Deshpande và Webster, 1989).
Trong nghiên cứu của mình về văn hóa tổ chức, Sarros và cộng sự (2005) đã chỉ ra 7 yếu tố của văn hóa tổ chức bao gồm: khả năng cạnh tranh, trách nhiệm xã hội, sự hỗ trợ, sự đổi mới, nhấn mạnh vào phần thưởng, sự ổn định và định hướng vào kết quả. Văn hóa tổ chức đã trở thành một chủ đề quan trọng trong quản lý và nghiên cứu kinh doanh vài thập kỷ qua do hiệu ứng và tác động tiềm năng của nó đối với kết quả mong đợi như sự cam kết, lòng trung thành, ý định thuyên chuyển 8 và sự hài lòng trong công việc (Chow và cộng sự, 2001). Văn hóa tổ chức đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình phát triển của doanh nghiệp bởi vì nó tác động trực tiếp đến sự hài lòng của nhân viên, từ đó ảnh hưởng kết quả công việc, cam kết với tổ chức và mức độ đóng góp trong công việc cũng như ý định thuyên chuyển công việc của nhân viên. Nếu tổ chức có văn hóa linh động, nó sẽ cung cấp một môi trường làm việc mà nhân viên có thể dễ dàng thực hiện công việc và độc lập mà không cảm thấy gánh nặng.
Rất nhiều nhà nghiên cứu đã đi đến thống nhất rằng văn hóa tổ chức đề cập đến một hệ thống các giá trị, niềm tin và hành vi chia sẻ giữa các nhân viên (Deshpande và Webster, 1989; O’Reilly và cộng sự, 1991; Ravasi và Schultz, 2006; Xiaoming và Junchen, 2012). Những giá trị được chia sẻ này có ảnh hưởng mạnh mẽ đối với các thành viên trong tổ chức và định hướng cách ăn mặc, cư xử, hành động và cách thực hiện công việc. Có thể nói văn hóa tổ chức là một yếu tố vô hình nhưng tác động mạnh đến hành vi của các thành viên trong tổ chức. Có nhiều định nghĩa về văn hóa tổ chức có thể được tìm thấy trong những nghiên cứu trước đây, trong luận văn này tác giả kế thừa khái niệm văn hóa tổ chức của Robbin (1987) vì tính bao quát và dễ hiểu trong bối cảnh nghiên cứu ở Việt Nam.
Theo Robbin (1987), văn hóa tổ chức là hệ thống những giá trị, những niềm tin, những quy phạm được chia sẻ bởi các thành viên trong tổ chức và hướng dẫn hành vi của những người lao động trong tổ chức. Văn hóa tổ chức có ảnh hưởng lớn đến sự hài lòng trong công việc, kết quả công việc của nhân viên, mức độ cam kết và cũng như khuynh hướng ở lại với tổ chức. Văn hóa mạnh có thể tạo ra các tổ chức có sự thành đạt vô cùng to lớn trong kinh doanh khi quy tụ được sự nhất trí cao giữa các thành viên về những gì mà tổ chức của họ đề ra. Sự nhất trí cao về mục đích sẽ tạo ra được sự liên kết, sự trung thành và sự cam kết với tổ chức của các thành viên, từ đó tạo ra sự hài lòng trong công việc của nhân viên và mang đến sự hài lòng trong cuộc sống của họ.
Khái niệm sự hài lòng trong công việc Có nhiều khái niệm khác nhau về sự hài lòng trong công việc xuất phát từ những góc nhìn và lĩnh vực nghiên cứu khác nhau của các nhà nghiên cứu. Theo Spector (1997), sự hài lòng trong công việc chỉ đơn giản là cách mọi người cảm nhận về công việc của họ và các khía cạnh khác nhau của công việc. Đó là mức độ mà những người ta thích (sự hài lòng) hoặc không thích (sự không hài lòng) về công việc của họ. Theo Cranny và cộng sự (1992), sự hài lòng trong công việc được định nghĩa như là một phản ứng tình cảm hay cảm xúc của một nhân viên đối với một công việc bằng sự so sánh của họ về kết quả thực tế với kết quả mong đợi hay kết quả xứng đáng nhận.
Wright và Kim (2004) cho rằng sự hài lòng trong công việc là sự phù hợp giữa những gì nhân viên mong muốn từ công việc và những gì họ cảm nhận được từ công việc. Sự hài lòng trong công việc có thể bị ảnh hưởng rất lớn bởi văn hóa hiện tại của tổ chức (Morris và Bloom, 2002). Khi mà tổ chức cố gắng hoàn thiện không ngừng hoạt động tổng thể của nó thì mức độ hài lòng hiện tại trong công việc của nhân viên rất quan trọng để đạt được mục tiêu và mục đích của tổ chức. Những nghiên cứu trước đây cho thấy có một sự liên kết giữa sự hài lòng trong công việc với những tác động tích cực của tổ chức như: giảm tỷ lệ thuyên chuyển công việc của nhân viên (Arnold và Feldman, 1982), giảm tỷ lệ vắng mặt của nhân viên (Breaugh, 1981), tăng tỷ lệ tham gia vào công việc của nhân viên (Steers và Black, 1994), mức độ cam kết của nhân viên với tổ chức cao (Mowday và cộng sự, 1979; Reyes, 1989), kết quả hoạt động của tổ chức (Ostroff, 1992).
Trong nghiên cứu này, tác giá kế thừa khái niệm sự hài lòng trong công việc là trạng thái cảm xúc tích cực của người lao động đối với công việc thể hiện qua hành vi, niềm tin của họ (Vroom, 1964; Locke, 1976; Quinn và Staines, 1979; Weiss và cộng sự, 1967), đã được tổng kết bởi nhiều học giả trước đây và phù hợp trong bối cảnh nghiên cứu ở Việt Nam. Tóm lại, sự hài lòng trong công việc có ảnh hưởng lớn đến kết quả hoạt động của tổ chức. Mức độ hài lòng trong công việc càng cao thì nhân viên sẽ càng có nhiều đóng góp tích cực cho sự phát triển của tổ chức. Các nghiên cứu trước về ảnh hưởng của văn hóa tổ chức đến sự hài lòng trong công việc của nhân viên Trong vài thập kỷ qua, đã có nhiều kết quả nghiên cứu cho thấy tồn tại mối quan hệ chặt chẽ giữa văn hóa tổ chức và sự hài lòng trong công việc của nhân viên (Jiang và Klen, 2000; Chow và cộng sự, 2001; Navaie-Waliser và cộng sự, 2004; Anas và cộng sự, 2016; Arnold và Spell, 2006; Chang và Lee, 2007; Mansoor và Tayib, 2010).
O’Reilly và cộng sự (1991) đã tìm ra mối liên kết giữa văn hóa tổ chức với sở thích của nhân viên về văn hóa (cá nhân phù hợp với văn hóa của tổ chức), sự hài lòng trong công việc, cam kết với tổ chức và tỉ lệ thuyên chuyển. Helleriegel và Slocum (1974) kết luận tồn tại mối quan hệ giữa văn hóa tổ chức, môi trường làm việc và sự hài lòng trong công việc của nhân viên.