phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo …nội dung của khóa luận gồm 3 chương: Chƣơng 1: Rủi ro hoạt động và quản trị rủi ro hoạt động trong các ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản trị rủi ro hoạt động tại Techcombank Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro hoạt động tại Techcombank 5 CHƢƠNG 1 RỦI RO HOẠT ĐỘNG VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO HOẠT ĐỘNG TRONG CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Lý luận chung về rủi ro và rủi ro hoạt động của các Ngân hàng thƣơng mại 1.1 Ngân hàng thƣơng mại Theo luật các tổ chức tín dụng (2010): Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận. Ngân hàng thương mại là trung gian tài chính có khả năng thỏa mãn các nhu cầu tiền tệ một cách tốt nhất cả về khối lượng, thời gian, địa điểm qua đó đem lại lợi ích cho bản thân ngân hàng, cho người gửi tiền, cho người cần vốn và cho nền kinh tế. Ngân hàng thương mại đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho nền kinh tế, làm cầu nối của doanh nghiệp với thị trường, giúp nhà nước điều tiết vĩ mô nền kinh tế, hay góp phần thúc đẩy tài chính tiền tệ quốc tế.2 Rủi ro trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thƣơng mại 1.1 Khái niệm về rủi ro Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về rủi ro như: "Rủi ro trong hoạt động kinh tế nói chung là những tổn thất mà các doanh nghiệp phải gánh chịu trong hoạt động kinh doanh của mình" hoặc "rủi ro là những bất trắc gây ra mất mát, thiệt hại”… Tuy nhiên, nói chung lại mọi định nghĩa đều đi tới sự khẳng định "rủi ro là những điều ngoài mong muốn và gây ra tổn thất". Trong khuôn khổ bài viết này, rủi ro là sự xuất hiện của biến cố không mong đợi khi xảy ra dẫn đến sự tổn thất về tài sản của ngân hàng, giảm sút lợi nhuận thực tế so với dự kiến hoặc phải bỏ ra thêm một khoản chi phí để có thể hoàn thành được một nghiệp vụ tài chính nhất định.1 Rủi ro tuy là sự bất trắc gây thiệt hại không mong đợi song lại là hiện tượng đồng hành với các hoạt động kinh doanh trong cơ chế thị trường, trong quá trình cạnh tranh.
Rủi ro xuất hiện ở những điểm yếu, kém hiệu quả, mất cân đối trong phát triển kinh tế. Rủi ro vừa là nguyên nhân, vừa là hậu quả của những hoạt động 1 http://tailieu.tv/tai-lieu/bai-giang-quan-tri-rui-ro-trong-kinh-doanh-ngan-hang-21702/ 6 kinh tế không có hiệu quả. Nó tạo tiền đề cho quá trình đào thải tự nhiên của các doanh nghiệp yếu kém, thúc đẩy sự chấn chỉnh, thích nghi của các doanh nghiệp, tạo xu hướng phát triển ổn định và có hiệu quả cho nền kinh tế. Trong điều kiện kinh tế thị trường, hoạt động kinh doanh của các Ngân hàng thương mại cũng không nằm ngoài sự tác động trên.
Thậm chí, với hoạt động ngân hàng, hầu như không có loại nghiệp vụ nào, không có loại dịch vụ nào của ngân hàng là không có rủi ro, bởi lẽ, hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Thương mại trong nền kinh tế thị trường là một hoạt động rất nhậy cảm, mọi biến động trong nền kinh tế-xã hội đều nhanh chóng tác động đến hoạt động ngân hàng, có thể gây nên những xáo trộn bất ngờ và dẫn đến hiệu quả của ngân hàng bị giảm sút một cách nhanh chóng. Do vậy, hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại luôn chứa đựng những rủi ro “tiềm ẩn”, có thể xẩy ra bất cứ lúc nào. Hoạt động kinh doanh ngân hàng là một lĩnh vực đặc biệt do mặt hàng kinh doanh là tiền tệ-loại hàng hoá có tính nhạy cảm và sức cuốn hút rất lớn; vì vậy mà rủi ro trong kinh doanh ngân hàng cũng rất lớn và đa dạng. Do vậy, nhận thức rõ từng loại rủi ro, đề ra những biện pháp ngăn chặn phòng chống hữu hiệu để hạn chế thấp nhất rủi ro luôn là vấn đề cấp bách thường xuyên liên tục tồn tại song song với hoạt động của ngân hàng.2 Các loại rủi ro trong kinh doanh ngân hàng Nền kinh tế phát triển, ngân hàng càng phải đối mặt với nhiều rủi ro hơn để tạo được lợi nhuận mong muốn, theo phạm trù rủi ro người ta phân loại thành 2 nhóm rủi ro chính mà ngân hàng phải đối mặt.
7 Rủi ro tín dụng Rủi ro thanh khoản Rủi ro tài chính Rủi ro lãi suất Rủi ro hối đoái Rủi ro lạm phát Rủi ro trong hoạt động KD của NHTM Rủi ro hoạt động Rủi ro danh tiếng Rủi ro phi tài Rủi ro về chu kỳ kinh tế, sự chính biến động của các yếu tố thị trường Rủi ro từ sự thay đổi môi trường tự nhiên Sơ đồ 1.1 Phân loại rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngân hàng (Nguyễn Văn Tiến, 2013) Qua mô hình trên ta thấy ngân hàng có thể phân loại rủi ro trong hoạt động kinh doanh theo 2 nhóm chính: Rủi ro tài chính và rủi ro phi tài chính. Trên thực tế khi nói đến các loại rủi ro ngân hàng gặp phải người ta thường đề cập đến các loại rủi ro chính như: rủi ro thanh khoản, rủi ro thị trường, rủi ro tín dụng, rủi ro ngoại 8 hối, rủi ro lãi suất, rủi ro hoạt động… Mỗi loại rủi ro có những đặc thù riêng song chúng có mối quan hệ mật thiết với nhau và đều ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động kinh doanh của ngân hàng.3 Mối quan hệ giữa các loại rủi ro Các loại rủi ro có mối quan hệ biện chứng với nhau. Một rủi ro này xảy ra sẽ kéo theo một loạt các rủi ro khác, ví dụ một cán bộ tính dụng không chấp hành đúng các quy chế nghiệp vụ (rủi ro hoạt động) gây ra thất thoát tài sản (tức là gây ra rủi ro tín dụng và rủi ro thanh khoản…). Trong các loại rủi ro trong kinh doanh ngân hàng thì rủi ro hoạt động là loại rủi ro ảnh hưởng nhiều nhất và bao trùm lên tất cả các loại rủi ro.
Đây là rủi ro từ con người, từ hệ thống nội bộ nên nó gắn liền với từng phòng ban hiện có của ngân hàng. Chính vì vậy trong quản lý rủi ro nếu quản lý tốt rủi ro hoạt động sẽ làm giảm thiểu nguy cơ xảy ra các rủi ro khác. Dưới đây là mô hình biểu thị mối quan hệ giữa rủi ro hoạt động với các loại rủi ro khác: Rủi ro tín dụng Rủi ro Rủi ro thị RỦI RO HOẠT thanh trường ĐỘNG khoản Rủi ro ngoại hối Sơ đồ 1.2 Mối quan hệ giữa các loại rủi ro cơ bản 1.3 Rủi ro hoạt động trong hoạt động kinh doanh ngân hàng 1.1 Khái niệm về rủi ro hoạt động Rủi ro hoạt động (RRHĐ) phát sinh do hệ thống thông tin không hiệu quả, do sai sót kỹ thuật, những sai phạm trong kiểm soát nội bộ, những biến cố không định trước hay những vấn đề hoạt động khác có thể dẫn đến mất mát không định trước hay những vấn đề về danh tiếng. Phạm vi và thời gian xảy ra những RRHĐ rất rộng lớn, nó có thể xảy ra bất kì lúc nào trong thời gian hoạt động của ngân hàng.
9 Theo Basel II: RRHĐ là nguy cơ xảy ra tổn thất trực tiếp hay gián tiếp do các quy trình, con ngƣời và hệ thống nội bộ không đạt yêu cầu hoặc thất bại hay do các sự kiện bên ngoài. RRHĐ bao gồm cả rủi ro pháp lý nhƣng loại trừ rủi ro chiến lƣợc và rủi ro uy tín. Như vậy, RRHĐ là do 4 nhóm yếu tố tạo ra: quy trình, con người, hệ thống, các sự kiện bên ngoài và các vấn đề khác. Các nhóm yếu tố đó được thể hiện như sau: + Yếu tố quy trình: RRHĐ tăng theo mức độ phức tạp của giao dịch - Giao dịch có nhiều bước, nhiều quy trình, hoặc nhiều mốc tham chiếu; các giao dịch đòi hỏi phải có kiểm soát nội bộ và phê duyệt; và các giao dịch không được xác định rõ ràng hoặc không được thực hiện theo đúng chính sách quy định.
Mọi bộ phận hay quy trình của một tổ chức tín dụng như từ việc lập kế hoạch, nhận tiền gửi, huy động nguồn nhân lực thông qua tín dụng và các hợp động, ra quyết định đầu tư, xử lý giao dịch… đều chịu RRHĐ. + Yếu tố con người: RRHĐ tăng lên cùng với sự tham gia của con người vào hoạt động khởi tạo, thẩm định, phê duyệt, báo cáo hoặc điều chỉnh một giao dịch. Các khía cạnh của rủi ro hoạt động bao gồm hành vi gian lận, lỗi, sự bỏ sót và lạm dụng của nhân viên. Ngân hàng càng có nhiều nhân viên, nhiều địa điểm giao dịch và khách hàng thì RRHĐ càng cao.
Số lượng nhân viên tăng nhanh là dấu hiệu tăng RRHĐ. + Yếu tố hệ thống: Là những yếu tố do đầu tư công nghệ không phù hợp, lỗi tích hợp từ vận hành hệ thống, lỗ hổng an ninh hệ thống…đây chỉ là một phẩn của RRHĐ nhưng lại có thể ảnh hưởng đến tất cả các rủi ro khác trong tổ chức tín dụng + Các sự kiện bên ngoài: Các yếu tố nằm ngoài sự kiểm soát của ngân hàng cũng góp phần gây ra RRHĐ. Các vấn đề về cơ sở hạ tầng như: hệ thống truyền dữ liệu, giao thông, điện, nước, điện thoại, các thay đổi về pháp lý, gian lận và trộm cắp bên ngoài, hỏa hoạn, thiên tai, bố trí thuê ngoài không thành công, biểu tình, bạo loạn chính trị, ngay cả thời tiết khắc nghiệt cũng có thể tạo ra hoặc làm tăng thêm các rủi ro trong ngân hàng. RRHĐ có thể mang lại những tổn thất rất lớn cho NHTM như: các trách nhiệm pháp lý gây ra cho NHTM, tài sản hoặc uy tín của NHTM bị tổn thất hay mất 10 mát, giảm vốn kinh doanh hay mất vốn, giảm lợi nhuận … 1.