CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG THI CÔNG CÁC CÔNG TRÌNH XÂY DỰNG 1.1 Tổng quan về quản lý chất lượng công trình xây dựng tại Việt Nam 1.1 Khái niệm về chất lượng công trình Các công trình xây dựng như là một sản phẩm hàng hóa vì vậy chất lượng của hàng hóa phải được đặt lên hàng đầu để có được một hàng hóa hay một công trình có chất lượng cao thì phải có những quy định, nghị định, tiêu chuẩn và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan để quản lý chất lượng công trình. Khái niệm “chất lượng công trình xây dựng” được hiểu một cách cơ bản là những yêu cầu về an toàn, bền vững, kỹ thuật và mỹ thuật của công trình nhưng phải phù hợp với quy chuẩn và tiêu chuẩn xây dựng, các quy định trong văn bản quy phạm pháp luật có liên quan và hợp đồng kinh tế [4] Theo như quan niệm của một số nhà sản xuất thì chất lượng tập hợp của nhiều yếu tố như là sự hoàn hảo, phù hợp và cả tính tỉ mỉ ở trong một sản phẩm với các yêu cầu về tiêu chuẩn, qui cách đã được xác định trước chẳng hạn như “Chất lượng là tổng hợp những đặc trưng của sản phẩm thể hiện mức độ thỏa mãn các yêu cầu định trước của nó trong điều kiện xã hội, nhất định”. Sau đây là một số khái niệm của một số cá nhân, tổ chức lớn, uy tín trên khắp thế giới về chất lượng như tổ chức kiểm tra chất lượng châu Âu cho rằng “Chất lượng là mức phù hợp của sản phẩm đối với yêu cầu của người tiêu dùng”.juran: “Chất lượng là sự phù hợp với mục đích hoặc sử dụng”.Croby trong quyển”Chất lượng là thứ cho không” đã diễn tả: “Chất lượng là sự phù hợp của sản phẩm dịch vụ mà khi sử dụng sẽ làm cho sản phẩm, dịch vụ đáp ứng được mong đợi của khách hàng”. Theo ISO 9000:2015: “Mức độ của một tập hợp các đặc tính vốn có của một đối tượng đáp ứng các nhu cầu và mong đợi.
Hay gọi một cách đơn giản đó là “Mức độ đáp ứng sự thỏa mãn của khách hàng”. Quản lý chất lượng là một nhánh nhỏ của chức năng quản lý nhằm xác định và thực hiện đúng theo quy trình đã được phê duyệt từ trước để đảm bảo chất lượng cho sản 5 phẩm đạt được chất lượng tốt nhất. Hiện nay, có rất nhiều quan điểm khác nhau về quản lý chất lượng như: Quản lý chất lượng là một khái niệm có từ rất lâu rồi và cho đến ngày nay nó vẫn đang được phát triển, thay đổi và hoàn thiện liên tục, thể hiện ngày càng đầy đủ hơn bản chất tổng hợp, phức tạp của vấn đề về chất lượng và phản ánh sự thích ứng với điều kiện và môi trường kinh doanh mới. Hiện nay hoạt động QLCL vẫn luôn là vấn đề lớn cần được quan tâm không chỉ mỗi ngành xây dựng mà đối với tất cả các ngành nghề khác từ sản xuất đến quản lý, dịch vụ và trong toàn bộ chu trình sản phẩm.
Một số định nghĩa như sau: TheoA.Robertson – Anh thì: “Quản lý chất lượng là ứng dụng các phương pháp, thủ tục và kiến thức khoa học kỹ thuật bảo đảm cho các sản phẩm sẽ hoặc đang sản xuất phù hợp với thiết kế, với yêu cầu trong hợp đồng bằng con đường hiệu quả nhất”.Croby – Mỹ thì: “QLCL là một phương tiện có tính chất hệ thống đảm bảo việc tôn trọng tổng thể tất cả các thành phần của một kế hoạch hành động”. Theo ISO 9000:2015: “Quản lý chất lượng là các hoạt động phối hợp với nhau để điều hành và kiểm soát một tổ chức về mặt chất lượng”. Tóm lại Quản lý chất lượng công trình xây dựng là tổng hợp tất cả các công việc bao gồm các hoạt động kiểm tra, giám sát, theo dõi trong quá trình thi công xây dựng để chất lượng sản phẩm khi hoàn thiện đạt chất lượng cao nhất đáp ứng nhu cầu của chủ đầu tư Để đảm bảo chất lượng thi công xây dựng thì mọi hạng mục công việc trên công trường đều phải được kiểm soát, giám sát chặt chẽ từ những công đoạn nhỏ nhất như kiểm tra điều kiện khởi công, chọn nhà thầu uy tín cung cấp vật liệu đầu vào, cấu kiện xây dựng và thiết bị được sử dụng vào công trình cho tới công đoạn thi công xây dựng, chạy thử và nghiệm thu đưa hạng mục công trình, công trình hoàn thành vào sử dung. Ngày nay công nghiệp hóa hiện đại hóa đã đổi mới đã tạo nên những thay đổi sâu sắc trong lĩnh vực quản lý đầu tư và xây dựng.
Cùng với đó là sự phát triển của nền kinh tế kèm theo đó làm quy mô hoạt động xây dựng trong những năm gần đây bùng nổ và ngày càng mở rộng, làm cho thị trường xây dựng ngày càng sôi động, ngành xây dựng đóng góp một phần cực kỳ quan trong trong sự phát triển kinh tế xã hội. Chỉ trong một một vài năm gần đây ngành xây dựng nước ta đã đạt được những thành tựu nhất định, có sự bứt phá ngoạn mục tại thời điểm bây giờ ngành xây dựng nước ta có khả năng 6 tiếp cận và làm chủ công nghệ, kỹ thuật xây dựng hiện đại của thế giới, đồng thời tạo nên sự thay đổi quan trọng trong nhận thức về quản lý đặt biệt trong đó có quản lý chất lượng công trình xây dựng. Đã số các nước trên thế giới việc kiểm soát này là do nhà nước quản lý và điều hành. Một số tùy ở mức độ khác nhau sẽ có sự tham gia kiểm sát là tư nhân không thuộc nhà nước.
Điều này thể hiện mức xã hội hóa trong quản lý chất lượng công trình xây dựng. Khi đầu tư xây dựng công trình thì việc quản lý chất lượng là trách nhiệm của tất cả các bên tham gia vào dự án xây dựng. Do công trình xây dựng là quá trình tạo nên sản phẩm có tính đặc đặc thù rất khác biệt so với các loại sản phẩm khác. Công trình xây dựng ảnh hưởng rất lớn tới cộng đồng, xã hội nên trong quá trình làm đòi đòi hỏi tính an toàn cao.
Nên chất lượng xây dựng phải được kiểm soát bởi một bên độc lập khác, ngoài các bên trực tiếp xây dựng.2 Tình hình chất lượng xây dựng công trình ở nước ta hiện nay Nước ta hiện nay hàng năm chi cho việc đầu tư xây dựng rất lớn từ 25 – 30% GDP cả nước, Vốn đầu tư bao gồm ngân sách nhà nước, các doanh nghiệp của người dân. Vì vậy để đảm bảo chất lượng công trình xây dựng là vấn đề nan giải, cần hết sức quan tâm, nó có tác động trực tiếp đến sự phát triển bền vững, hiệu quả kinh tế, đời sống của con người. Chất lượng của công trình luôn được nhà nước quan tâm sâu sắc bằng cách ban hành các chính sách, các văn bản pháp quy tăng cường công tác quản lý chất lượng công trình xây dựng. Hiện chúng ta đã xây dựng được nhiều cơ sở hạ tầng điện đường trường trạm góp một phần quan trọng rất lớn vào công cuộc phát triển kinh tế, phát triển đất nước.
Chủ động nắm bắt tình hình quản lý chất lượng công trình xây dựng công tác xây dựng Văn bản quy phạm pháp luật đã được Cục tập trung thực hiện đáp ứng tiến độ theo chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật và các đề án của Bộ, đã tổ chức thực hiện kịp thời đối với các nhiệm vụ của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ giao. Các hoạt động của Hội đồng nghiệm thu Nhà nước các công trình xây dựng được nghiên cứu, điều chỉnh theo hướng chặt chẽ, hiệu quả hơn; kịp thời hướng dẫn giúp Chủ đầu tư và các bên liên quan tháo gỡ vướng mắc phát sinh trong quá trình thi công xây dựng công trình. Chất lượng các công trình do Hội đồng nghiệm thu Nhà nước các 7 công trình xây dựng tổ chức kiểm tra, nghiệm thu được kiểm soát chặt chẽ, đáp ứng yêu cầu thiết kế, các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật áp dụng. Thực hiện kiểm tra công tác nghiệm thu công trình xây dựng theo phân cấp đảm bảo tiến độ, chất lượng theo yêu cầu.
Tiếp tục thực hiện kiểm tra công tác nghiệm thu và theo dõi tình hình chất lượng đối với công trình do Hội đồng thực hiện kiểm tra công tác nghiệm thu; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan có liên quan trong việc hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của các công trình trong quá trình thi công. Tuy nhiên bên cạnh những công trình đạt chất lượng cao vẫn còn không ít công trình có chất lượng kém, không đảm bảo chất lượng, kém an toàn khi sử dụng, công trình bị nghiên, nứt vỡ, lún sụt, thấm dột, bong dộp khi mới đưa vào sử dụng một thời gian ngắn đã hư hỏng gây tốn kém thất thoát ngân sách nhà nước. Một số công trình phải dỡ đi làm lại. Một số công trình còn xảy ra hiện tượng không tiến hành bảo trì, bảo dưỡng hoặc bảo trì không đúng định kỳ hoặc làm cho có hình thức làm giảm chất lượng công trình cũng như tuổi thọ.
Ở một số công trình còn xẩy ra sự cố làm thiệt hại rất lớn đến tài sản của nhà nước và làm ảnh hưởng đến tính mạng con người. Mà quan trọng hơn là sự ảnh hưởng xấu trực tiếp đến hiệu quả đầu tư. không những gây thiệt hại to lớn về người, của cải, mà quan trọng hơn là sự ảnh hưởng xấu đến nhận thức, dư luận của toàn xã hội về công trình xây dựng đầu tư công. Ví dụ như gần đây có đại án xảy ra tại Dự án cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi (bị khởi tố vào giữa 11/2019).
Liên quan đến đại án này, đến thời điểm này, Viện KSND tối cao đã hoàn tất cáo trạng truy tố 36 bị can trong vụ “rút ruột” đường cao tốc Đà Nẵng-Quảng Ngãi với tội danh vi phạm quy định về đầu tư công trình xây dựng gây hậu quả nghiêm trọng theo Điều 224 Bộ luật Hình sự 2015 [5].1 Dự án cao tốc Đà Nẵng – Quảng Ngãi (Theo Báo vnexpress) Hình 1.2 Dự án cao tốc Đà Nẵng – Quảng Ngãi (Theo Báo vnexpress) 9 Hình 1.3 Dự án cao tốc Đà Nẵng – Quảng Ngãi (Theo Báo vnexpress) Dự án đường cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi có tổng kinh phí đầu tư được duyệt là 34.516 tỷ đồng với tổng chiều dài 139,2 km, chia làm 2 giai đoạn, sử dụng vốn vay của các tổ chức tài chính nước ngoài, do Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) làm chủ đầu tư.