CHƯƠNG 1 TONG QUAN VE QUAN LÝ, VẬN HANH CONG TRÌNH THUY LỢI 1.1 Khái niệm, đặc điểm công trình thủy lợi Cong tình thủy lợi à công tinh hạ tng kỹ thuật thủy lợi bao gém đập, hỗ chứa nướ sống, tram bơm, hệ thống dẫn, chuyển nước, đề, kẻ, bờ bao thủ lợi và công ình khác phục vụ quân lý, khai thác thủy lợi. Nhiệm vụ chủ ya của các công trình thuỷ lợi là làm thay đổi, cải biển trang thấi tự nhiên dòng chảy của sông, hồ, biển, nước ngằm để sử dụng nước một cách hợp lý có lợi nhất và bảo vệ môi trường xung quanh tránh khỏi. những tác hại của đông nước gây nên. Công trình thuỷ lợi có thể làm hình thành dòng.
“chảy nhân tạo để thoả mãn như câu dùng nước, khi dong chảy tự nhiên ở nơi đó không .đủ hoặc không có [1] ~ Theo chức năng của công trình có thể phân biệt 'Công trình ngăn nước. Loại công tình này đăng để chắn, ngăn nước, làm cho nước được dâng cao ở một phía của nó (gọi là phía thượng lưu) đhoả min yêu cầu trừ nước vào hd, ấy nước vào kênh mương hay tạo đầu nước cho phát điện. Cũng có trường hợp ngăn chắn nước là dé bảo vệ phía mực nước thấp (gọi là phía hạ lưu) như đổi với các đê sông, để biển để "ngăn nước, các cổng ngĩn lũ, ngăn triểu "Đặc điểm của các công trình ngăn nước là tạo ra sự chênh lệch mye nước giữa thượng lu và hạ lưu đập, Hiệu số cao độ mục nước thượng lưu và hạ lưu đập được gọi là cột nước công tác. Tác dụng của cột nước công tác lên công trình thể hiện ở các mặt sau: + Gây rũ lực diy ngang từ thượng lưu về hạ ưu lâm cho công trình có thể bị mắt ổn inh về trượt, lật + Tạo ra đồng thắm qua công trình hay luỗn dưới đáy và hai bên vai công trình.
Dong thấm trong mỗi trường có lỗ rỗng (đất, đã nút nẻ. ở hân công tinh hay nề và hai vai công trình có thể gây ra các tác động bất lợi như: làm mắt nước hỗ (khi phía thượng lưu là hỗ chứa); gây ra áp lực thắm làm giảm én định của công tình. thắm cũng cỏ thé gây ra các biến hình thắm cục bộ hay tổng thể, làm hư hông công trình, trong trường hợp này người ta gọi là công trình bị mắt ôn định về thấm. + Trong một số trường hợp, nước thắm ra hạ lưu có thé gây ra lẫy hoá một khu vục rông lớn, có thể gây ạt lờ böở hạ lưu và phá vỡ chế độ khs thắc đất bình thường ở khu vực này: + Dang phổ biến của công trình ngăn nước là các loại dip (đập đất, đập đá, đập bê tông và các loại đập khác).
Với các cổng lấy nước hay điều tiết nước, khi van đồng cũng tạo ra cột nước chênh lệch thượng hạ lưu và như vậy công trình này cũng làm việc như đập. Cong trình điều chỉnh dong chảy Loại công tình này, như lên gọi của nó, có chức năng điều chính dòng chủy tong sông, làm thay đổi hướng chảy, trạng thái dòng chảy theo hướng có lợi cho việc lấy nước, giao thông thuỷ, hoặc bảo vệ lòng sông, bờ sông khỏi xói lỡ. Thuộc loại công trình điều chinh dòng chảy bao gồm các loại đề, đập mỏ hàn, kè bảo vệ ba, tường chin cát ở diy và các công trình lái dòng đặc biệt. Trong đó cỏ những công trình chic tác dụng bảo vệ bờ không có tác dụng lái dòng chảy như kè bảo vệ mái dốc, Các công trình điều chỉnh dòng chảy thường không làm dâng cao mực nước, không tạo ra cột nước chênh lệch.
Tác dụng của nước lên công trình thường chỉ là tác dụng của dong chảy gây ra hiện tượng xới và sóng làm cuốn trôi, hư hỏng các lớp bio vệ mặt "Ngoài ra đối với các báo bặ, khí nước sông rút nhanh, ấp lực nước thẫm từ b mì cũng có thể gây mắt định thân kè Công trình dẫn nước Các công tinh này có chức năng dẫn nước nhằm thoả mãn các yêu cầu khác nhau như tưới, cấp nước cho các hộ dan dụng và công nghiệp, dẫn nước phát điện, tiêu thoát nước thửa và nước thải. “Thuộc loại này bao gdm các hệ thống kênh, máng hở và hệ thống đường ống (kín) Kênh hở là một loại công trình dẫn nước phd biển nhất với năng lực dẫn nước đến hàng nghìn m3/s. Kênh có thé dao trong đất, đá, có thể có các đoạn đục xuyên qua núi (đườnghằm), có đoạn được gia cổ bằng vật liệu kiên cố như bêtông cổnhép, xi mang lưới thép (kênhmáng). “Trên hệ thông kênh hở thường có các công trình di kèm để bảo vệ kênh, điều tiết nước trong kênh và chuyển tiếp nước kh kênh gặp các vật chướng ngại như sông suối, đường giao thông.
kênh khác, Đường ống là loại công ình dẫn nước có mặt cất kín. Đường Ống có thể bổ tr lộ thiên hoặc ngằm dưới dit, Vật liêu làm ống có thể là thép. bê tông cốt thép, nhựa tổng hợp So với kênh hở thì đường ống có lưu lượng dẫn nước hạn chế hơn (do mặt cắt bị giới han), Tuy nhiên dẫn nước bằng đường ông có lợi thé là giảm bớt được các công tinh trên hệ thống, Trường hợp ống đặt ngằm tì giảm được rit ding kể diện tích chiếm ấu đầy cũng là một yếu tổ quan trạng cần xem xết khí lựa chọn hình thức công trình dẫn nude “Trong hệ thống thủy lợi thường ding cả hai loại kênh chảy bằng trọng lực và động lực Điều kiện để dẫn nước rong hệ thống kênh hay ống chày bằng trọng lực (ự chảy) là phải có chênh lệch cột nước giữa hai đầu kênh hay ống, Cột nước nảy được tạo ra do chênh lệch cao độ dia hình giữa hai đầu kênh hay ống. Đỗi với hệ thống ống thi cột nước cũng có thể tạo được nhờ động lực (máy bom), 'Công trình chuyên môn Ngoài các công trình phổ biến đã nêu ở trên thì cũng có những công trình có đặc điểm.
tiêng, được xây dựng cho những mục dich nhất định, được liệt vào loại công trình chuyên môn như: ~_ Công trình trạm thuỷ điện: nha máy thuỷ điện, bể áp lực, tháp điều áp, kênh xa, + Công trình giao thông thuỷ: âu thuyén, công trình ning tảu, đường chuyển gỗ, béncing. = Công tình thuỷ nông: hệ thẳng si, êu, host nước trên đồng mộng ~ Công tinh cấp, thất nước: công tỉnh lấy nước, xử lý nước, tạm bơm, bệ thống đường dẫn và tháo nước. = Công tỉnh thu săn: hồ mui cá, đường chuyên cá ~_ Công trình đồng muối: hệ thống điều tiết, cắp thoát nước mặn.2 Vai trồ của công trình thấy lợi 1.1 Những ảnh lưỡng ích cực Nên kinh tế của đất nước ta là nén kinh tế nông nghiệp, độc canh lúa nước. kinh tế nước ta phụ thuộc rt nhiễu vào thiền nh „ nếu như hơi tết khí hậu thuận lợi thì đó là môi trường thuận lợi để nông nghiệp phát triển nhưng khi gặp những thời ky mmà thiên tai khắc nghiệt như hạn hin, bão lạt thi sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đối với đời sống của nhân dan ta đặc biệt đối với sự phát triển của cây lúa, bởi vì lúa là một rong những mặt hàng xuất khẩu quan trong của nước ta, Vì vậy mà hệ thẳng thuỷ lại có vai tr tác động rất lớn đối với nỀn kinh tẾ của đắt nước ta nhữ: ‘Tang điện tích canh tác cũng như mở ra khả năng tăng vụ nhờ chủ động về nước, góp mà tích cực cho công tác cải tao đất Nhờ cổ hệ thông thuỷ lợi mà có thể cung cắp nước cho những khu vục bị hạn chế về nước tưới tiêu cho nông nghiệp đồng thôi khắc phục được tình trạng khi thiếu mưa kếo dài và gây ra hiện tượng mắt mùa mà trước đây tình trạng này là phổ biển.
Mặt khác nhờ có hệ thống thuỷ lợi cung cắp đủ nước cho đồng mộng từ đó tạo ra khả năng tăng vụ, vì hệ số quay vồng sử dụng đất tăng từ 1.3 lên đến 2:22 lần đặc biệt có nơi ting 7 lần, Nhờ có nước tưới chủ động nhiễu vùng đã sản xuất được 4 vụ Trước đây do hệ thông thuỷ lợi ở nước ta chưa phát tiễn thì úa chỉ có hai vụ trong một năm. Do hệ thống thuỷ lợi phát triển hơn trước nên thu hoạch trên 1 ha đã đạt tới 60.80 triệu đồng, trong khi nếu trồng lúa 2 vụ chỉ đạt trên dưới 10 triệu đồng. Hiện nay do có sự quan tâm đầu tư một cách thích đáng của Đảng và Nhà nước từ đó tạo 8 cho ngành thuỷ lợi có sự phát iển đáng kể và góp phin vào vin dé xoá đối giảm nghẻo, đồng thời cũng tạo ra một lượng lúa xuất khẩu lớn và hiện nay nước ta dang đứng hàng thứ hai trên thể giới vỀ xuất khẩu gạo.Ngoài ra, nhờ có hệ thống thuỷ lợi cũng góp phần vào việc chống hiện tượng sa mạc hoá. Tăng năng xuất cây trong, tạo điều kiện thay đổi cơ cấu nông nghiệp, giống loài cay Sng, vật nuôi, làm tăng giá tị tổng sản lượng của khu vực.
Cải thệ chất lượng môi tường và điều kiện sống của nhân din nhất là những vùng khó khăn vé nguỗn nước, tạo ra cảnh quan mới. “Thúc dy sự phít iển củ các ngành khác như công nghiệp, thuỷ sản, dich ‘Tyo công ăn việc làm, góp phin nâng cao thu nhập cho nhân din, giải quyết nhiề đề xã hội, khu vục do thiểu việc ầm, do thu nhập thấp. Từ đó góp phần nâng cao đồi sống của nhân dân cũng như góp phan én định về kinh tế và chính rị rong cả nước. “huỷ lợi gop phần vào việc chống lũ lụt do xây dựng các công trình dé điễu, tần phân lũ chậm lũ.
tử đồ bảo vệcuộc sống bình yên của nhân dân và ạo điềukiện thuận lợi cho họ ting ga sản xuất “Tom li thuỷ lại có vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc sng của nhân dn nó góp phin vào việc én định kinh tế và chính trituy nó không mang lại lợi nhuận một cách trực tip nhưng nó cũng mang li những nguồn lợi gián tiếp như việc phat tiỄn ngành: này thì kéo theo rit nhiễu ngành khác phát triển theo. Từ đó tạo điều kiện cho nền kinh. VỆ phát triển và góp phần vào việc diy mạnh công cuộc công nghiệp hóa hiện đại hồn đất nước.2 Những ảnh hưởng tiêu cực Mắt đất do sự chiếm chỗ của hệ thống công trình, kênh mương hoặc do ngập ú xây dựng hỗ chứa, đập dâng lên.