CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ NĂNG LỰC QUẢN LÝ TẠI CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC NGOÀI CÔNG LẬP 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến chủ đề Luận văn Đã có rất nhiều nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam nghiên cứu về năng lực quản lý giáo dục nói chung và năng lực quản lý các cơ sở giáo dục ngoài công lập (trung tâm ngoại ngữ, tin học và giáo dục kỹ năng sống) nói riêng. Điều này khẳng đã định tính cấp thiết, ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu này.
Các nghiên cứu ở nước ngoài Các tác giả khi nghiên cứu về vấn đề năng lực quản lý giáo dục nói chung và năng lực quản lý các cơ sở giáo dục ngoài công lập (trung tâm ngoại ngữ, trung tâm tin học và trung tâm giáo dục kỹ năng sống) nói riêng đã tập trung vào việc nghiên cứu lý luận, phân tích thực trạng và nói về tầm quan trọng của đội ngũ cán bộ quản lý trong bối cảnh giáo dục gắn liền với sự phát triển của nhân loại. Nhà giáo dục Raya Roy Singh (2010), khi nghiên cứu vai trò của cán bộ quản lý trong giáo dục và định hướng lại giáo dục đã chỉ ra được vai trò của cán bộ quản lý trong việc định hướng giáo dục trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy học tại các Trung tâm tiếng Anh, các nhân tố tạo nên người giáo viên giỏi trong quản lý và dạy học. Tại Nga, Koontn và Saxerđôlốp (2007) đã chỉ ra những vấn đề tồn tại trong việc quản lý giáo dục và tầm quan trọng của đội ngũ quản lý trong việc định hướng chiến lược, nâng cao chất lượng đầu ra. Xukhomlinxki (2003) cũng nghiên cứu về vấn đề một số kinh nghiệm lãnh đạo của hiệu trưởng trường phổ thông và chỉ ra được những vấn đề mà nhà quản lý cần quan tâm trong việc quản lý dạy học tại các trường học và những kinh nghiệm trong quản lý của các hiệu trưởng - các yếu tố tạo ra sự thành công trong hoạt động quản lý dạy học trong các trường phổ thông.
Jaxapob (1989) khi nghiên cứu về tổ chức lao động của hiệu trưởng đã đề ra một số yêu cầu quản lý của hiệu trưởng trường phổ thông trong việc phân công nhiệm vụ giữa hiệu trưởng và phó hiệu trưởng. Tác giả khẳng định hiệu trưởng chính là người lãnh đạo và chịu trách nhiệm toàn diện trong công tác quản lý nhà trường, đặc biệt với công tác quản lý hoạt động dạy học. Các nghiên cứu trong nước Năng lực quản lý của cán bộ quản lý có ảnh hưởng rất đến đến hoạt động giảng dạy, chất lượng đào tạo tại các cơ sở giáo dục. Vấn đề cải thiện, nâng cao năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục là vấn đề cấp thiết hiện nay.
Có không ít nhà quản lý giáo dục trong nước đã quan tâm nghiên cứu vấn đề quản lý, năng lực quản lý và đưa ra các giải pháp quản lý mang lại hiệu quả cao. Nguyễn Thị Hoa (2013) với công trình luận văn thạc sĩ về vấn đề nâng cao chất lượng quản lý đào tạo tại các trung tâm tin học ngoại ngữ đã nghiên cứu tình hình thực tiễn kết hợp với lý luận khoa học để đưa ra các lý luận và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động đào tạo của các trung tâm ngoại ngữ. Hoàng Văn Thái (2011) với bài viết về vấn đề quản lý công tác dạy học ngoại ngữ tại các trung tâm đăng tải trên báo Giáo dục thời đại đã chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân của sự không hiệu quả trong quản lý dạy học của các trung tâm đào tạo ngoại ngữ hiện nay. Qua đó đưa ra một số đề xuất để nâng cao hiệu quả công tác quản lý dạy học tại các trung tâm ngoại ngữ.
Nguyễn Đức Thạch (2012) khi nghiên cứu những các giải pháp để nâng cao quản lý hoạt động dạy học tiếng Anh tại trường Trung cấp Cảnh sát nhân dân 1 đã đề xuất một số giải pháp nâng cao quản lý hoạt động giảng dạy tiếng Anh. Trong đó nhấn mạnh vấn đề nâng cao nhận thức về cho học sinh và đội ngũ giáo viên về vai trò cũng như tầm quan trọng của việc giảng dạy, học tập bộ môn Tiếng Anh. Các nhiệm vụ đặt ra đó là tăng cường quản lý dạy học môn Tiếng Anh của giáo viên, đẩy mạnh việc tập huấn, bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn cho giáo viên, đổi mới, cập nhật phương pháp mới trong quản lý hoạt động học môn Tiếng Anh của học sinh, chỉ đạo đổi mới thực hiện triển khai các hoạt động ngoại khóa theo quy định của ngành. Ngoài ra các cán bộ quản lý cũng cần đẩy mạnh việc đánh giá kiểm tra hoạt động dạy và học ngoại ngữ, đề xuất đầu tư bổ sung trang bị thiết bị để cải thiện các điều kiện dạy và học ngoại ngữ.
Nguyễn Thị Diễm Phúc (2013) khi nghiên cứu những giải pháp để nâng cao năng lực cạnh tranh tại trung tâm ngoại ngữ - tin học HUEITC đã phân tích thực 7 trạng hoạt động quản lý tại trung tâm ngoại ngữ - tin học HUEITC để chỉ ra điểm mạnh, điểm yếu. Từ đó đưa ra những giải pháp để nâng cao năng lực cạnh tranh, nhấn mạnh vào vai trò của cán bộ quản lý trong định hướng giáo dục. Các đề tài trên đã nghiên cứu nhiều vấn đề, nhiều mặt của việc dạy học tại các trung tâm tiếng Anh nói riêng và các cơ sở giáo dục ngoài công lập nói chung như đổi mới phương pháp, nội dung, mục tiêu, cơ sở vật chất mà ít bàn về vấn đề quản lý. Mặc dù có đề cập đến vai trò của các cán bộ quản lý trong công tác điều hành, song những vấn đề về năng lực quản lý trên các khía cạnh chưa được đề cập một cách cụ thể.
Các tác giả mới chỉ dừng lại ở việc nhấn mạnh vai trò của cán bộ quản lý chứ chưa đưa ra được những giải pháp để nâng cao năng lực quản lý. Đây cũng là vấn đề đổi mới đòi hỏi các nhà quản lý từ Bộ Giáo dục đến cơ sở cần nghiên cứu, tìm hiểu để tìm ra cách quản lý hiệu quả nhất. Các công trình nghiên cứu nêu trên tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau, tuy nhiên, chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu về: Nâng cao năng lực quản lý tại các cơ sở giáo dục ngoài công lập trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Khái quát về năng lực quản lý tại các cơ sở giáo dục ngoài công lập 1.
Khái niệm quản lý Hoạt động tổ chức, quản lý đã bắt đầu hình thành và phát triển từ khi xã hội loài người được hình thành và bước vào giai đoạn phân công công việc trong thị tộc; được bắt nguồn từ sự phân công lao động nhằm đạt được hiệu quả cao hơn. Đó là hoạt động giúp cho người đứng đầu tổ chức phối hợp sự nỗ lực của các thành viên trong nhóm, trong cộng đồng nhằm đạt được mục tiêu đề ra. Quản lý là hoạt động bắt buộc đối với các tổ chức, doanh nghiệp với mục đích đảm bảo sự ổn định của hệ thống khi trong hệ thống và môi trường có sự thay đổi liên tục, đưa hệ thống tới một trạng thái có thể dễ dàng thích ứng với hoàn cảnh mới. Hiện nay khái niệm quản lý được hiểu theo nhiều cách khác nhau tùy thuộc vào lĩnh vực nghiên cứu và hoàn cảnh khác nhau.
Hkoontz (1996) đưa ra quan điểm quản lý là một hoạt động không thể thiếu trong một tổ chức. Vai trò của quản lý là bảo đảm những nỗ lực cá nhân được phối 8 hợp nhằm hướng tới các mục đích chung của tổ chức. Trong đó mục tiêu của hoạt động quản lý là tạo nên một môi trường mà ở đó, con người có thể đạt được các mục tiêu về thời gian, vật chất, tiền bạc với sự bất mãn ít nhất. Dưới quan điểm của tác giả Hkoontz, có thể thấy quản lý là “một trong những loại hình lao động có ý nghĩa quan trọng nhất trong các hoạt động của con người”.
Quản lý hiệu quả chứng tỏ đối tượng quản lý đã nhìn nhận, phát hiện và vận động đúng theo quy luật. Peter Drucker (1986) đưa ra quan điểm quản lý là hoạt động cung cấp thông tin, kiến thức và cách thức để áp dụng những kiến thức đó để tạo ra kết quả tốt nhất. Nhưng cần phải áp dụng những kiến thức đó một cách có hệ thống và nhằm hướng tới một mục đích cụ thể mới là cần thiết. Có thể thấy nếu như Hkoontz tập trung vào việc khai thác phân tích mục tiêu của hoạt động quản lý trong một tập thể, nhóm, tổ chức thì Peter Drucker lại tập trung vào cách thức thực hiện việc quản lý, trong đó nhấn mạnh vào yếu tố tri thức trong hoạt động quản lý.
Có thể thấy khái niệm “Quản lý” theo góc nhìn của các tác giả quốc tế là “một hoạt động mang tính xã hội cao” và chịu sự chi phối trực tiếp của tri thức. Tại Việt Nam, nhiều tác giả cũng nghiên cứu về vấn đề quản lý. Theo từ điển tiếng Việt thông dụng, Quản lý được định nghĩa là “tổ chức, điều khiển hoạt động của một đơn vị, cơ quan”; thuật ngữ "quản lý" bao gồm nhiều chức năng khác nhau với mục tiêu hoàn thành “một nhiệm vụ một cách thành công”. Trong định nghĩa đơn giản nhất, quản lý là "thực hiện công việc” (NXB Giáo dục, 1998).
Từ điển đưa ra định nghĩa khái quát nhất về bản chất của hoạt động quản lý dựa trên việc đưa ra những khái niệm có tính tương đồng. Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Quốc Chí (2008) quan niệm rằng hoạt động quản lý là việc tác động có chủ đích của cán bộ quản lý (đối tượng quản lý) lên khách thể quản lý (đối tượng bị quản lý) trong một tổ chức nhằm “làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức”. Đồng quan điểm trên, theo Trần Kiểm (2010), hoạt động quản lý là việc cán bộ quản lý (đối tượng quản lý) tác động liên tục một cách có tổ chức lên tất cả các mặt văn hóa, kinh tế, chính trị, xã hội lên khách thể (đối tượng bị quản lý) thông qua một hệ thống các chính sách, luật lệ, nguyên tắc, phương pháp và các giải pháp cụ thể. Mục đích cốt lõi là để tạo ra môi 9 trường thuận lợi cho sự phát triển của mọi đối tượng trong tổ chức.
Hai quan điểm này có nhiều nét tương đồng khi cùng đề cập đến chủ thể và khách thể của quản lý.
