CHƯƠNG 1 : MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KHẢ NĂNG CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP VÀ KHẢ NĂNG CẠNH TRANH TRONG ĐẤU THẦU CỦA DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG 1. Một số vấn đề về cạnh tranh và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp 1. Khái niệm về cạnh tranh Cạnh tranh là sự ganh đua, sự đấu tranh về kinh tế giữa các chủ thể tham gia phát triển sản xuất-kinh doanh với nhau nhằm giành những điều kiện thuận lợi trong sản xuất kinh doanh, tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ để thu được nhiều lợi ích nhất cho mình. Mục tiêu của cạnh tranh là giành lợi ích, giành lợi nhuận lớn nhất, đảm bảo sự tồn tại và phát triển của chủ thể tham gia cạnh tranh.
Cạnh tranh trong kinh doanh là hoạt động ganh đua giữa những người sản xuất hàng hoá, giữa các thương nhân, giữa các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, bị chi phối bởi quan hệ cung-cầu, nhằm giành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ, thị trường có lợi nhất. Quan niệm về cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường: Cạnh tranh là quan hệ kinh tế mà ở đó các chủ thể kinh tế ganh đua nhau tìm mọi biện pháp để đạt được mục tiêu kinh tế của mình, thông thường là chiếm lĩnh thị trường, giành lấy khách hàng cũng như các điều kiện sản xuất thị trường có lợi nhất. Mục đích cuối cùng của các chủ thể kinh tế trong quá trình cạnh tranh là tối đa hoá lợi ích, đối với người sản xuất- kinh doanh là lợi nhuận, đối với người tiêu dùng là lợi ích tiêu dùng và sự tiện lợi. Cạnh tranh của các doanh nghiệp là sự ganh đua giữa các doanh nghiệp trên thị trường nhằm tạo lợi thế cho mình và thu được nhiều lợi nhuận hơn, là sự tranh giành về lợi ích giữa các chủ thể tham gia thị trường, bao gồm những người mua và những người bán.
* Phân loại cạnh tranh: - Phân loại theo chủ thể tham gia thị trường: + Cạnh tranh giữa người bán với người bán: đây là sự cạnh tranh giữa 2 những người cùng sản xuất hay cùng bán một loại hàng hoá, dịch vụ hay loại hàng hoá thay thế. Những người bán sẽ cạnh tranh nhau về chất lượng sản phẩm, giá cả, phương thức cung ứng hay chế độ khuyến mãi và chế độ hậu mãi. + Cạnh tranh giữa người mua với người mua: trường hợp này ít khi xảy ra hay chỉ xảy ra khi sản phẩm họ cần mua khan hiếm. + Cạnh tranh giữa người bán với người mua: thực chất đó là sự thoả thuận về giá cả sản phẩm hay dịch vụ nào đó.
- Phân loại theo tính chất cạnh tranh: + Cạnh tranh hoàn hảo: là hình thức cạnh tranh giữa nhiều người bán, các sản phẩm của những người bán là đồng nhất hay hoàn toàn giống nhau. + Cạnh tranh không hoàn hảo: là hình thức cạnh tranh giữa nhiều người bán có những sản phẩm không đồng nhất với nhau. + Cạnh tranh độc quyền: trên thị trường chỉ có một hoặc một số rất ít người bán một loại sản phẩm dịch vụ nào đó nên người bán tự quyết định giá của sản phẩm hay dịch cụ đó. - Phân loại theo thủ đoạn cạnh tranh: + Cạnh tranh lành mạnh: doanh nghiệp sử dụng các giải pháp đúng với quy định của pháp luật nhằm đảm bảo tính công bằng trong môi trường kinh doanh.
+ Cạnh tranh không lành mạnh: doanh nghiệp sử dụng các giải pháp, những thủ đoạn trái với các quy định của pháp luật, trái với đạo đức trong kinh doanh nhằm thu lợi cho bản thân doanh nghiệp một cách bất hợp pháp. - Phân loại theo phạm vi cạnh tranh: + Cạnh tranh trong nội bộ ngành và cạnh tranh giữa các ngành + Cạnh tranh trong phạm vi lãnh thổ quốc gia và cạnh tranh quốc tế 1. Năng lực cạnh tranh Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là tổng thể các yếu tố gắn trực tiếp với 3 hàng hoá cùng với các điều kiện, công cụ và biện pháp cấu thành khả năng của doanh nghiệp trong việc ganh đua nhằm chiếm lĩnh thị trường, giành khách hàng và đem lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp. Nói đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là không chỉ nói đến chất lượng sản phẩm do doanh nghiệp đó sản xuất ra mà còn nói đến các biện pháp tiếp thị, quảng cáo, dịch vụ sau bán hàng,.nhằm ngày càng mở rộng thị trường cho doanh nghiệp.
Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bao gồm cả khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp lẫn khả năng cạnh tranh của hàng hoá, dịch vụ doanh nghiệp đó cung cấp trên thị trường. Lợi thế cạnh tranh Lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp thể hiện một hoặc nhiều ưu thế của nó so với các đối thủ cạnh tranh nhằm đạt được thắng lợi trong cạnh tranh.Ưu thế này có thể dẫn đến chi phí thấp hơn hoặc sự khác biệt trong sản phẩm/dịch vụ của doanh nghiệp so với sản phẩm/dịch vụ của đối thủ cạnh tranh và được thể hiện thành tỷ suất lợi nhuận cao hơn mức trung bình.Sự khác biệt trong sản phẩm của doanh nghiệp được khách hàng đánh giá cao hơn so với sản phẩm của đối thủ cạnh tranh.Do đó họ sẵn sàng mua với mức giá cao hơn. Vị thế cạnh tranh Vị thế cạnh tranh thể hiện vị trí tương đối của doanh nghiệp trên thị trường tại một thời điểm nhất định.Ngoài các chỉ tiêu quy mô vốn kinh doanh, lượng hàng tiêu thụ, doanh thu., vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp được thể hiện rõ nhất thông qua chỉ tiêu thị phần tuyệt đối và tương đối. Lượng hàng hóa ( hoặc doanh thu) tiêu thụ của doanh nghiệp Thị phần tuyệt đối = x100% (Công thức1.1) Tổng lượng hàng hóa ( hoặc doanh thu) tiêu thụ trên thị trường Thị phần tuyệt đối của doanh nghiệp Thị phần tương đối = x 100% (Công thức1.2) Thị phần tuyệt đối của đối thủ cạnh tranh lớn nhất ( hoặc trực tiếp nhất) Vị thế cạnh tranh giống như một bức ảnh chụp doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh ở một thời điểm cụ thể.
Do đó vị thế cạnh tranh mang bản chất “tĩnh” 4 1. Khả năng cạnh tranh 1. Các quan niệm về khả năng cạnh tranh Có nhiều quan niệm khác nhau về khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp : - Quan niệm tương đối phổ biến: khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp chính là khả năng duy trì và mở rộng thị phần, thu lợi nhuận của doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh trong nước và ngoài nước. - Quan niệm khác cho rằng: khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp thể hiện thực lực và lợi thế của nó so với đối thủ khác trong việc thoả mãn tốt nhất đòi hỏi của khách hàng để thu lợi ích ngày càng cao cho doanh nghiệp mình.
- Cũng có quan niệm khác cho rằng: khả năng cạnh tranh mang tính chiến lược thể hiện ở việc xây dựng và thực hiện chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp mà các đối thủ khác không thể hoặc rất khó có thể bắt chước hay sao chép được. - Quan niệm tổng quát: khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp thể hiện ở khả năng tạo dựng, duy trì, sử dụng và sáng tạo mới các lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu khách hàng so với các đối thủ cạnh tranh và đạt được các mục tiêu của doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh trong nước và quốc tế. Các tiêu chí đánh giá khả năng cạnh tranh a) Khả năng duy trì và mở rộng thị phần Nếu chỉ xem xét thị phần của doanh nghiệp ở một thời kỳ nhất định thì chưa thấy hết khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp vì ở một thời kỳ cụ thể thì thị phần chủ yếu thể hiện vị thế của doanh nghiệp hơn là thể hiện khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Cần nghiên cứu khả năng tăng giảm thị phần trong các thời kỳ khác nhau để hiểu rõ khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.
b) Tính hiệu quả trong hoạt động Tiêu chí đơn giản nhất để đo lường hiệu quả hoạt động là lượng đầu vào cần thiết để sản xuất một mức đầu ra nhất định. 5 Đầu ra ( hàng hoá, dịch vụ) Năng suất = (công thức 1.3) Đầu vào ( lao động, vốn, công nghệ.) Doanh nghiệp hoạt động càng hiệu quả thì năng suất càng cao, chi phí đầu vào càng thấp nên doanh nghiệp sẽ có lợi thế hơn so với doanh nghiệp khác. c) Chất lượng của sản phẩm và các quá trình sản xuất Nâng cao chất lượng sản phẩm sẽ làm tăng danh tiếng của sản phẩm tạo uy tín đối với khách hàng. Nâng cao chất lượng quá trình sản xuất sẽ giảm được thời gian, giảm lãng phí do sản xuất ra những sản phẩm hỏng.
d) Khả năng đổi mới của doanh nghiệp Đổi mới bao gồm cải tiến và sáng tạo mới sản phẩm, quá trình sản xuất, cơ cấu tổ chức quản lý và sản xuất kinh doanh, chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp. Đổi mới thể hiện sự linh hoạt và năng động thích ứng với các điều kiện của môi trường kinh doanh. Đổi mới có thể được coi là yếu tố quan trọng nhất tạo nên lợi thế cạnh tranh do đó tạo nên khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.Nếu đổi mới thành công sẽ tạo nên tính độc đáo của doanh nghiệp mà doanh nghiệp khác không có được. e) Khả năng đáp ứng nhu cầu của khách hàng Khả năng đáp ứng nhu cầu của khách hàng được thể hiện ở các khía cạnh sau: - Khả năng cung cấp cho khách hàng đúng hàng hoá, dịch vụ mà họ cần tại thời điểm mà họ yêu cầu.Cung cấp cho khách hàng những sản phẩm chất lượng tốt, tính năng ưu việt hơn những sản phẩm còn lại trên thị trường được coi là phục vụ tốt hơn nhu cầu của khách hàng.
- Sự hoàn hảo của dịch vụ trước, trong và sau bán hàng ngày càng trở thành nhân tố quan trọng thu hút sự trở lại của khách hàng, tăng uy tín của doanh nghiệp, nuôi dưỡng sự trung thành của khách hàng đối với sản phẩm của doanh nghiệp f) Khả năng tiếp cận và khai thác có hiệu quả các nguồn lực phục vụ kinh doanh 6 - Khả năng tiếp cận và xử lý các nguồn thông tin phục vụ cho quá trình ra quyết định kinh doanh : thông tin về nhu cầu thị trường, thông tin về đối thủ cạnh tranh, thông tin về khả năng cạnh tranh của hàng hoá, sản phẩm cùng loại. - Khả năng thu hút và phát triển nguồn nhân lực có trình độ cao, chuyên sâu từng hoạt động. - Khả năng tiếp cận và sử dụng có hiệu suất cao các nguồn lực vật chất. Ưu thế của doanh nghiệp so với đối thủ cạnh tranh trong việc thu mua các yếu tố đầu vào với giá cả hợp lý.
