Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. Hiệu quả kinh doanh và nâng cao hiệu quả kinh doanh trong doanh nghiệp sản xuất 1. Khái niệm, bản chất và vai trò của hiệu quả kinh doanh trong doanh nghiệp sản xuất 1. Khái niệm về hiệu quả kinh doanh, nâng cao hiệu quả kinh doanh trong doanh nghiệp sản xuất Hiệu quả kinh doanh là vấn đề cốt lõi trong quản lý kinh tế doanh nghiệp, hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là sự quan tâm số một, tốc độ tăng trưởng của doanh nghiệp là sự quan tâm số hai.
Vì vậy doanh nghiệp luôn quan tâm đến việc nâng cao hiệu quả kinh doanh ở đơn vị mình. Hiệu quả kinh doanh càng lớn doanh nghiệp càng có điều kiện mở rộng và phát triển sản xuất, nâng cao đời sống cán bộ công nhân viên cũng như thực hiện tốt những nghĩa vụ với nhà nước. [1] Hiệu quả kinh doanh phản ánh trình độ tổ chức, quản lý sản xuất kinh doanh và được xác định bởi tỷ số giữa kết quả đạt được với chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Hiệu quả kinh doanh là thước đo của sự tăng trưởng kinh tế và là chỗ dựa cơ bản để đánh giá việc thực hiện mục tiêu sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp ở từng thời kỳ.
Hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là vấn đề cốt lõi và có quan hệ với tất cả các yếu tố trong quá trình sản xuất kinh doanh (Lao động, tư liệu lao động, đối tượng lao động) nên doanh nghiệp chỉ có thể đạt được hiệu quả cao khi việc sử dụng các yếu tố cơ bản của quá trình kinh doanh có hiệu quả. Hiệu quả là vấn đề được các nhà nghiên cứu kinh tế cũng như các nhà quản lý kinh doanh quan tâm và có cách tiếp cận khác nhau, tuy nhiên quan điểm hiệu quả là mối quan hệ so sánh giữa kết quả thu được đầu ra và nguồn 4 lực bỏ ra ở đầu vào của quá trình kinh doanh là tổng hợp nhất bởi vì quan điểm này thể hiện kết quả thu được và nguồn lực bỏ ra trong một thời kỳ nhất định [8]. Trong đó nguồn lực bỏ ra có thể là lao động, tài sản, tiền vốn, tài nguyên, kể cả chi phí cơ hội. Kết quả thu về có thể là doanh thu, lợi nhuận và tỷ suất lợi nhuận, giá trị doanh nghiệp, giá trị văn hóa, năng lực cạnh tranh… Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế, biểu hiện sự phát triển kinh tế theo chiều sâu của các doanh nghiệp, phản ánh trình độ huy động và sử dụng nguồn lực vào sản xuất kinh doanh nhằm đạt được các mục tiêu kinh doanh mà DN xác định.
Mọi hoạt động kinh doanh của bất kỳ doanh nghiệp nào cũng đều hướng tới mục tiêu hiệu quả, như tăng khả năng sinh lời, gia tăng giá trị doanh nghiệp. Các doanh nghiệp đều có mục đích chung là làm thế nào để một đồng vốn bỏ vào kinh doanh mang lại hiệu quả cao nhất, khả năng sinh lời nhiều nhất. Thực chất của hiệu quả kinh doanh là sự so sánh giữa các kết quả đầu ra với các yếu tố đầu vào của doanh nghiệp được xem xét trong một kỳ nhất định, tùy theo yêu cầu của các nhà quản trị kinh doanh. Các chỉ tiêu tài chính phản ánh hiệu quả kinh doanh, là cơ sở khoa học để đánh giá trình độ của các nhà quản lý, căn cứ đưa ra quyết định trong tương lai.
Song độ chính xác của thông tin từ các chỉ tiêu hiệu quả phân tích phụ thuộc vào nguồn số liệu thời gian và không gian phân tích [8]. Như vậy, bản chất hiệu quả kinh doanh doanh nghiệp nó phản ánh kết quả đầu ra so với đầu vào của doanh nghiệp được xem xét trong một kỳ nhất định. * Khái niệm về nâng cao hiệu quả kinh doanh doanh nghiệp Nâng cao hiệu quả kinh doanh là việc doanh nghiệp thực hiện tốt hơn trách nhiệm của mình: gia tăng khả năng sinh lời, gia tăng giá trị doanh nghiệp hướng đến phát triển bền vững. Biểu hiện cụ thể của việc nâng cao hiệu quả là DN phải có chiến lược kinh doanh và phát triển, các kế hoạch làm thay đổi các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kinh doanh theo hướng tích cực để doanh nghiệp đạt được các mục tiêu trên.
Như vậy, nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp là việc mà các doanh nghiệp đều luôn cố gắng thực hiện trong mọi giai 5 đoạn phát triển sản xuất kinh doanh của mình. Để nâng cao được hiệu quả kinh doanh doanh nghiệp không thể thực hiện một cách riêng lẻ, rời rạc các hoạt động cụ thể nào đó mà doanh nghiệp phải cùng lúc thực hiện nhiều chiến lược, hành động, biện pháp để gia tăng được lợi nhuận trên vốn, giảm rủi ro, phát triển bền vững, tạo ra cả hiệu quả kinh tế tài chính cho đơn vị. Từ những quan điểm trên, nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp chính là với một nguồn lực xác định phải sử dụng sao cho đạt hiệu quả kinh doanh doanh nghiệp là lớn nhất hoặc giảm đến mức tối thiểu các chi phí bỏ ra để đạt được một kết quả định trước. Bản chất của hiệu quả hoạt động kinh doanh Bản chất hiệu quả kinh doanh là phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh doanh, nó phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực sản xuất như máy móc thiết bị, nguyên nhiên liệu, tiền vốn trong quá trình tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Để làm rõ hơn bản chất, cần phân biệt Hiệu quả và kết quả hoạt động kinh doanh. Kết quả là phạm trù phản ánh những cái thu được sau một quá trình sản xuất kinh doanh hay một khoảng thời gian kinh doanh nào đó. Kết quả bao giờ cũng là mục tiêu của doanh nghiệp, kết quả có thể biểu hiện bằng đơn vị hiện vật hoặc đơn vị giá trị [9]. Kết quả còn có thể phản ánh mặt chất lượng của sản phẩm sản xuất kinh doanh như uy tín, danh tiếng của doanh nghiệp.
Hiệu quả là phạm trù phản ánh mức độ, trình độ lợi dụng các nguồn lực sản xuất mà trình độ lợi dụng ở đây không thể đo bằng đơn vị hiện vật hay giá trị mà nó lại là một phạm trù tương đối. Nếu kết quả là mục tiêu của quá trình sản xuất kinh doanh thì hiệu quả là phương tiện để có thể đạt được mục tiêu đó. Khi phân tích hiệu quả kinh doanh cần xem xét hai chỉ tiêu là chi phí và kết quả, đó là mối quan hệ giữa tỷ số và kết quả hao phí nguồn lực. Như vậy, hiệu quả sản xuất kinh doanh phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực sản xuất trong một thời kỳ kinh doanh, nó hoàn toàn khác với việc so sánh sự tăng lên của kết quả với sự tăng lên của các yếu tố đầu vào.
Vai trò của hiệu quả hoạt động kinh doanh Trong quá trình kinh doanh các doanh nghiệp phải luôn gắn mình với thị trường nhất là trong cơ chế thị trường như hiện nay đặt các doanh nghiệp trong sự cạnh tranh gay gắt lẫn nhau. Do đó để tồn tại được trong cơ chế thị trường cạnh tranh hiện nay đòi hỏi các doanh nghiệp phải hoạt động một cách có hiệu quả hơn. Vì vậy, hiệu quả kinh doanh được xem như là công cụ của quản trị doanh nghiệp [1], do đó nâng cao hiệu quả kinh doanh có vai trò hết sức quan trọng đối với doanh nghiệp, cụ thể: Thứ nhất, nâng cao hiệu quả kinh doanh là cơ sở cơ bản đảm bảo sự tồn tại và phát triển doanh nghiệp. Sự tồn tại của doanh nghiệp được xác định bởi sự có mặt của doanh nghiệp trên thị trường, mà hiệu quả kinh doanh lại là nhân tố trực tiếp đảm bảo sự tồn tại này, đồng thời mục tiêu của doanh nghiệp là luôn tồn tại và phát triển một cách bền vững.
Do đó việc nâng cao hiệu quả kinh doanh là một đòi hỏi tất yếu khách quan đối với tất cả các doanh nghiệp hoạt động trong cơ chế thị trường hiện nay. Do yêu cầu của sự tồn tại và phát triển của mỗi doanh nghiệp đòi hỏi nguồn thu nhập của doanh nghiệp phải không ngừng tăng lên. Nhưng trong điều kiện nguồn vốn và các yếu tố kỹ thuật cũng như các yếu tố khác của quá trình sản xuất chỉ thay đổi trong khuôn khổ nhất định thì để tăng lợi nhuận đòi hỏi các doanh nghiệp phải tăng hiệu quả kinh doanh. Một cách nhìn khác là sự tồn tại của doanh nghiệp được xác định bởi sự tạo ra hàng hoá, của cải vật chất và dịch vụ phục vụ cho nhu cầu xã hội, đồng thời tạo ra sự tích luỹ cho xã hội.
Để thực hiện được như vậy thì mỗi doanh nghiệp đều phải vươn lên để đảm bảo thu nhập đủ bù đắp chi phí bỏ ra và có lãi trong quá trình hoạt động kinh doanh. Có như vậy mới đáp ứng được nhu cầu tái sản xuất trong nền kinh tế và như vậy chúng ta buộc phải nâng cao hiệu quả kinh doanh một cách liên tục trong mọi khâu của quá trình hoạt động kinh doanh như là một yêu cầu tất yếu. Tuy nhiên, sự tồn tại mới chỉ là yêu cầu mang tính chất giản đơn còn sự phát triển và mở rộng của doanh nghiệp mới là 7 yêu cầu quan trọng. Bởi vì sự tồn tại của doanh nghiệp luôn đi kèm với sự phát triển mở rộng kinh doanh của doanh nghiệp, đòi hỏi phải có sự tích luỹ đảm bảo cho quá trình tái sản xuất mở rộng theo đúng qui luật phát triển.
Như vậy để phát triển mở rộng doanh nghiệp mục tiêu lúc này không còn là đủ bù đắp chi phí bỏ ra để phát triển quá trình tái sản xuất giản đơn mà phải đảm bảo có tích luỹ đáp ứng nhu cầu tái sản xuất mở rộng, phù hợp với qui luật khách quan và một lần nữa nâng cao hiệu quả kinh doanh được nhấn mạnh. Thứ hai, nâng cao hiệu quả kinh doanh là nhân tố thúc đẩy sự cạnh tranh và tiến bộ trong kinh doanh. Chính việc thúc đẩy cạnh tranh yêu cầu các doanh nghiệp phải tự tìm tồi, đầu tư tạo nên sự tiến bộ trong kinh doanh. Chấp nhận cơ chế thị trường là chấp nhận sự cạnh tranh.
Trong khi thị trường ngày càng phát triển thì cạnh tranh giữa các doanh nghiệp ngày càng gay gắt và khốc liệt hơn.