CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1.1 Tổng quan về tài chính doanh nghiệp 1.1 Khái niệm, vai trò của tài chính doanh nghiệp Tài chính doanh nghiệp là tổng hòa, các mối quan hệ kinh tế, tiền tệ gắn liền với việc tạo lập, phân phối và sử dụng các nguồn lực tài chính trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Các quan hệ tài chính doanh nghiệp chủ yếu bao gồm: Quan hệ giữa doanh nghiệp với nhà nước: Đây là mối quan hệ phát sinh khi doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ thuế đối với nhà nước, khi nhà nước góp vốn vào doanh nghiệp. Quan hệ giữa doanh nghiệp với thị trường tài chính: Quan hệ này được thể hiện thông qua việc doanh nghiệp tìm kiếm các nguồn tài trợ. Trên thị trường tài chính, doanh nghiệp có thể vay ngắn hạn để đáp ứng nhu cầu vốn ngắn hạn, có thể phát hành cổ phiếu và trái phiếu để đáp ứng nhu cầu vốn dài hạn.
Ngược lại, doanh nghiệp phải trả lãi vay và vốn vay, trả lãi cổ phần cho các nhà tài trợ. Doanh nghiệp cũng có thể gửi tiền vào ngân hàng, đầu tư chứng khoán bằng số tiền tạm thời chưa sử dụng. Quan hệ giữa doanh nghiệp với các thị trường khác: Trong nền kinh tế doanh nghiệp có quan hệ chặt chẽ với các doanh nghiệp khác trên thị trường hàng hoá và dịch vụ, thị trường sức lao động. Đây là những thị trường mà tại đó doanh nghiệp tiến hành mua sắm máy móc thiết bị, nhà xưởng, tìm kiếm lao động.
Điều quan trọng là thông qua thị trường, doanh nghiệp có thể xác định được nhu cầu hàng hoá và dịch vụ cần thiết cung ứng. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp hoạch định ngân sách đầu tư, kế hoạch sản xuất, tiếp thị nhằm thoả mãn nhu cầu thị trường. Quan hệ trong nội bộ doanh nghiệp: Đây là quan hệ giữa các bộ phận sản xuất – kinh doanh, giữa cổ đông và người quản lý, giữa cổ đông và chủ nợ, giữa quyền sử dụng vốn và quyền sở hữu vốn. Các mối quan hệ này được thể hiện thông qua hàng loạt chính sách của doanh nghiệp như: chính sách cổ tức (phân phối thu nhập), chính sách đầu tư, chính sách về cơ cấu vốn, chi phí.
Lưu Thị Thúy Quỳnh-11AQTKD1-PTTT 11 LUẬN VĂN THẠC SỸ Tài chính doanh nghiệp là một phần không thể tách rời của hoạt động kinh doanh. Vì mục tiêu cuối cùng của hoạt động kinh doanh chính là tối đa hóa giá trị của doanh nghiệp nên đây cũng là mục tiêu của quản lý tài chính. Một doanh nghiệp tồn tại và phát triển vì nhiều mục tiêu khác nhau như: tối đa hoá lợi nhuận, tối đa hoá doanh thu trong ràng buộc tối đa hoá lợi nhuận, tối đa hoá hoạt động hữu ích của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp v.v…song tất cả các mục tiêu cụ thể đó đều nhằm mục tiêu bao trùm nhất là tối đa hoá giá trị tài sản cho các chủ sở hữu. Bởi lẽ, một doanh nghiệp phải thuộc về các chủ sở hữu nhất định: chính họ phải nhận thấy giá trị đầu tư của họ tăng lên; khi doanh nghiệp đặt ra mục tiêu là tăng giá trị tài sản cho các chủ sở hữu, doanh nghiệp đã tính tới sự biến động của thị trường, các rủi ro trong hoạt động kinh doanh.
Quản lý tài chính doanh nghiệp chính là nhằm thực hiện mục tiêu đó.2 Vai trò của tài chính doanh nghiệp Với bản chất, chức năng kể trên, tài chính doanh nghiệp thể hiện vai trò hết sức quan trọng thông qua các mặt chủ yếu sau: -Vai trò huy động và khai thác mọi nguồn lực tài chính nhằm đảm bảo yêu cầu kinh doanh của doanh nghiệp và tổ chức sử dụng vốn một cách có hiệu quả. Doanh nghiệp cần vốn để hoạt động kinh doanh. Khi nền kinh tế đã có nhu cầu về vốn thì tất yếu nảy sinh việc cung ứng vốn, thị trường vốn được hình thành và các quy luật cung, cầu về vốn có môi trường hoạt động. Trong điều kiện này các doanh nghiệp chủ động trong việc khai thác, thu hút các nguồn vốn trên thị trường đảm bảo cho các hoạt động kinh doanh.
Do vậy, các nhà quản lý cần phải xác định chính xác nhu cầu vốn, lựa chọn các phương án đầu tư hiệu quả cao, sử dụng các đòn bẩy kinh tế như lợi tức cổ phần, lãi suất tiền vay, ưu tiên đầu tư… như vậy mới huy động vốn một cách tối đa. Mặt khác doanh nghiệp phải tìm mọi biện pháp tăng nhanh vòng quay của vốn, nâng cao khả năng sinh lời của vốn, tiết kiệm các khoản chi phí, bảo đảm vốn sử dụng có hiệu quả. Đó chính là vai trò của tài chính doanh nghiệp trong việc huy động và sử dụng vốn. -Vai trò là đòn bẩy kích thích và điều tiết hoạt động sản xuất kinh doanh.
Để điều hòa lợi ích kinh tế giữa các chủ thể trong tổng thể môi trường kinh doanh phải có vai trò điều tiết của tài chính doanh nghiệp. Thông qua các kế hoạch tài chính, thực lực về vốn để tạo ra sức mua hợp lý các yếu tố sản xuất, thua hút nguồn lao động Lưu Thị Thúy Quỳnh-11AQTKD1-PTTT 12 LUẬN VĂN THẠC SỸ đáp ứng nhu cầu hoạt động kinh doanh. Căn cứ vào giá thành sản xuất và các yếu tố khác về tài chính để xây dựng giá bán hợp lý, góp phần thúc đẩy quá trình tiêu thụ, tăng nhanh vòng quay của vốn. Chính sách phân phối lợi nhuận, chế độ tiền lương, tiền thưởng góp phần tăng năng suất lao động.
Vai trò kích thích hoặc điều tiết hoạt động kinh doanh của tài chính phát huy ngay trong từng quyết định tác nghiệp của chủ thể quản lý. Như vậy vai trò của tài chính doanh nghiệp sẽ trở nên tích cực hay thụ động đối với hoạt động kinh doanh là do tác động của nhiều nhân tố khách quan và chủ quan. Nhân tố chủ quan phụ thuộc vào khả năng, trình độ điều hành của người quản lý đối với chất lượng của các quyết định. Nhân tố khách quan phụ thuộc vào môi trường kinh doanh, lĩnh vực kinh doanh và mức độ can thiệp của Nhà nước vào nền kinh tế.3 Phân tích tài chính trong doanh nghiệp a) Khái niệm của phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính là sử dụng một tập hợp các khái niệm, phương pháp và các công cụ cho phép xử lý các thông tin kế toán và các thông tin khác về quản lý nhằm đánh giá tình hình tài chính của một doanh nghiệp, đánh giá rủi ro, mức độ và chất lượng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp đó.
Hay nói cách khác, phân tích tài chính là việc thu thập, phân tích các thông tin kế toán và các thông tin khác để đánh giá thực trạng và xu hướng tài chính, khả năng tiềm lực của doanh nghiệp nhằm mục đích đảm bảo an toàn vốn tín dụng. Yêu cầu của phân tích tài chính là đánh giá những điểm mạnh và điểm yếu về tình hình tài chính và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp qua đó đánh giá tổng quát tình hình hoạt động của doanh nghiệp, dự báo những bất ổn trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. b) Mục tiêu của phân tích tài chính doanh nghiệp Mục tiêu của phân tích tài chính doanh nghiệp là nhận dạng những điểm mạnh, điểm yếu, thuận lợi, khóa khăn về mặt tài chính của doanh nghiệp bao gồm các tiêu chí: + Hiệu quả tài chính (Khả năng sinh lời và khả năng quản lý tài sản) + Rủi ro tài chính (Khả năng thanh toán, khả năng quản lý nợ) + Tổng hợp hiệu quả và rủi ro tài chính (Cân đối tài chính, các đòn bẩy và đẳng thức Dupont) - Tìm hiểu nguồn gốc, nguyên nhân của thực trạng đó Lưu Thị Thúy Quỳnh-11AQTKD1-PTTT 13 LUẬN VĂN THẠC SỸ Sau khi nhận dạng, tìm hiểu tiêu chí của doanh nghiệp để có thể giải thích các nguyên nhân đứng sau thực trạng đó, từ đó đưa ra đề xuất các giải pháp tận dụng điểm mạnh và thuận lợi, khắc phục điểm yếu và khó khăn nhằm cải thiện tình hình tài chính của doanh nghiệp nhằm giúp các doanh nghiệp lựa chọn phương án kinh doanh tốt nhất. c) Vai trò của phân tích tài chính trong doanh nghiệp Phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp hay cụ thể hóa là việc phân tích các báo cáo tài chính của doanh nghiệp là quá trình kiểm tra đối chiếu so sánh các số liệu tài liệu về tình hình tài chính hiện tại và trong quá khứ nhằm mục đích đánh giá tiềm năng hiệu quả kinh doanh cũng như những rủi ro trong tương lai.
Phân tích tài chính có vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác quản lý tài chính doanh nghiệp. Trong mọi hoạt động kinh doanh theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước các doanh nghiệp thuộc các loại hình sở hữu khác nhau đều bình đẳng trước pháp luật trong việc lựa chọn ngành nghề lĩnh vực kinh doanh. Do vậy sẽ có nhiều đối tượng quan tâm đến tình hình tài chính như: chủ doanh nghiệp, nhà tài trợ, nhà cung cấp, khách hàng. kể cả các cơ quan nhà nước và những người làm công.
Mỗi đối tượng quan tâm đến tình hình tài chính của doanh nghiệp trên các góc độ khác nhau. d) Ý nghĩa của phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tình hình tài chính của doanh nghiệp là việc xem xét và phân tích một cách toàn diện, sâu sắc tất cả các hoạt động tài chính của doanh nghiệp để thấy được tình hình tài chính của doanh nghiệp là tốt hay xấu, xác định được nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến tình hình tài chính của doanh nghiệp, qua đó các nhà quản lý doanh nghiệp có cơ sở lựa chọn và đưa ra những quyết định thích hợp với thực trạng của doanh nghiệp. - Đối với nhà quản lý doanh nghiệp: phân tích báo cáo tài chính nhằm tìm những giải pháp tài chính để xây dựng kết cấu tài sản, nguồn vốn thích hợp đảm bảo quá trình sản xuất kinh doanh có hiệu quả cao từ đó hoàn thành tốt trách nhiệm tài chính với cổ đông, khai thác tốt tiềm lực tài chính doanh nghiệp. - Đối với các nhà cung cấp hàng hóa và dịch vụ: Họ phải biết được khả năng thanh toán hiện tại và thời gian sắp tới của doanh nghiệp để quyết định xem có cho phép doanh nghiệp được mua chịu hàng hóa, thanh toán chậm hay không, đánh giá hiệu Lưu Thị Thúy Quỳnh-11AQTKD1-PTTT 14 LUẬN VĂN THẠC SỸ quả của những nhà quản lý; đánh giá hiệu quả sử dụng vốn chủ sở hữu, đánh giá sự an toàn, tiềm lực tài chính của đồng vốn đầu tư vào doanh nghiệp.