Các giải pháp hiệu quả để giảng dạy chủ đề ancol trong hóa học lớp 11

Tài liệu nghiên cứu Skkn một số giải pháp cải thiện kết quả giảng dạy chủ đề ancol hóa học 11, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về hóa học.

• Tác giả: Bùi Văn Bình
• Trường học: Trường THPT Đinh Tiên Hoàng
• Chuyên ngành: Hóa học
• Đề tài: Một Số Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Giảng Dạy Chủ Đề Ancol - Hóa Học 11
• Loại tài liệu: sáng kiến
• Năm xuất bản: 2019-2021
• Địa điểm: Ninh Bình

Tóm tắt

I. Phương pháp giảng dạy ancol hiệu quả

Bài viết trình bày giải pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy ancol trong chương trình Hóa học 11. Giải pháp cũ, tập trung vào truyền thụ kiến thức lý thuyết, dẫn đến học sinh thụ động. Giải pháp mới đề xuất hai hướng tiếp cận: dạy học gắn với sản xuất kinh doanh địa phương và dạy học theo mô hình STEM. Cả hai đều hướng đến việc phát triển năng lực học sinh, giúp phát triển năng lực học sinh, không chỉ nắm vững lý thuyết mà còn vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Giáo án ancol lớp 11 cần được thiết kế lại, tích hợp các hoạt động thực hành, trải nghiệm. Bài giảng ancol hóa học 11 nên sử dụng nhiều hình thức đa dạng như video, mô hình, thí nghiệm minh họa. Phương pháp giảng dạy ancol lớp 11 cần linh hoạt, kết hợp nhiều kỹ thuật dạy học tích cực.

1.1. Dạy học gắn với sản xuất kinh doanh địa phương

Giải pháp dạy học gắn với sản xuất kinh doanh địa phương tập trung vào việc kết nối kiến thức ancol với thực tiễn sản xuất rượu tại Ninh Bình. Học sinh tham gia các dự án ancol, như tìm hiểu quy trình sản xuất rượu, ứng dụng ancol trong các sản phẩm địa phương. Bài tập ancol hóa học 11 sẽ được thiết kế dựa trên các dự án này. Ứng dụng ancol trong đời sống được nhấn mạnh, giúp học sinh thấy được tầm quan trọng của kiến thức hóa học. Giải pháp dạy học ancol này phát triển năng lực học sinh hóa học 11, đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề, kỹ năng làm việc nhóm và kỹ năng nghiên cứu. Học sinh không chỉ học lý thuyết mà còn được trải nghiệm thực tế, ôn tập ancol và đề cương ôn tập ancol sẽ được điều chỉnh để phản ánh sự thay đổi này. Học liệu số ancol có thể được bổ sung để hỗ trợ quá trình học tập.

1.2. Dạy học theo mô hình STEM

Giải pháp dạy học theo mô hình STEM tích hợp kiến thức hóa học, sinh học, vật lý, công nghệ và toán học. Học sinh thực hiện các dự án ancol liên quan đến việc làm cơm rượu, điều chế nước giải khát, sản xuất nước rửa tay khô. Hoạt động dạy học ancol này tạo cơ hội cho học sinh phát triển năng lực, đặc biệt là năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề và kỹ năng thực hành. Thí nghiệm minh họa ancol trở nên quan trọng trong phương pháp này. Tích hợp công nghệ giảng dạy ancol như video giảng dạy ancol được khuyến khích. Bài kiểm tra ancol hóa học 11 cần được thiết kế sao cho đánh giá được năng lực tổng hợp, chứ không chỉ là kiến thức lý thuyết. Phân loại ancol (ancol no, đơn chức, mạch hở, ancol đa chức, ancol không no) được củng cố thông qua các hoạt động thực hành.

II. Đánh giá hiệu quả và ứng dụng thực tiễn

Kết quả thực nghiệm cho thấy hai giải pháp đều nâng cao chất lượng giảng dạy hóa học 11. Điểm trung bình môn hóa học của trường THPT Đinh Tiên Hoàng được cải thiện đáng kể. Nâng cao chất lượng giảng dạy hóa học 11 là mục tiêu chính. Giáo dục STEM ancol giúp học sinh phát triển toàn diện. Ancol và môi trường cũng được đề cập. An toàn khi làm thí nghiệm với ancol được chú trọng. Cấu tạo phân tử ancol và tính chất hóa học của ancol được hiểu sâu hơn nhờ các hoạt động thực hành. Phản ứng đặc trưng của ancol được minh họa rõ ràng. Danh pháp ancol được củng cố qua các bài tập thực tế.

2.1. Phân tích hiệu quả

Việc áp dụng hai giải pháp đã mang lại kết quả tích cực. Chất lượng giảng dạy hóa học 11 được nâng cao, thể hiện qua sự cải thiện điểm trung bình môn hóa của học sinh. Học sinh chủ động hơn, hứng thú học tập tăng lên. Năng lực học sinh được phát triển toàn diện, không chỉ kiến thức lý thuyết mà còn kỹ năng thực hành, kỹ năng giải quyết vấn đề. Phát triển năng lực học sinh hóa học là mục tiêu then chốt. Phương pháp dạy học tích cực đã tạo ra sự thay đổi đáng kể. Giáo án ancol được thiết kế lại hiệu quả hơn. Kiểm tra đánh giá cũng được điều chỉnh cho phù hợp với phương pháp mới. Dữ liệu điểm số cụ thể minh chứng cho hiệu quả của giải pháp.

2.2. Ứng dụng thực tiễn

Giải pháp này có thể áp dụng rộng rãi trong giảng dạy hóa học hữu cơ lớp 11. Giải pháp không chỉ áp dụng cho ancol mà còn cho các chủ đề khác trong chương trình hóa học 11. Ôn tập hóa học 11 cũng cần kết hợp các hoạt động thực hành, trải nghiệm. Giáo viên cần cập nhật kiến thức, kỹ năng để triển khai hiệu quả giải pháp. Tài liệu giảng dạy cũng cần được bổ sung, cập nhật. Phần mềm giảng dạy hóa học có thể được tích hợp để hỗ trợ. Trò chơi giáo dục ancol có thể được sử dụng để tăng tính hấp dẫn của bài học. Bảng tổng hợp kiến thức ancol có thể được tạo ra để giúp học sinh hệ thống kiến thức.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề, chuyển giao nhiệm vụ GV cho HS xem vieo về nhà máy rượu Vodka Men Halico theo địa chỉ sau : , https://www.com/watch?v=OqGs3qkylMI. Qua đó em hãy kể tên các hoạt động sản xuất kinh doanh ở Ninh Bình gắn với chủ đề ancol (GV đặt câu hỏi dẫn dắt để HS đề xuất được ít nhất 2 hoạt động sản suất kinh doanh liên quan đến chủ đề ancol như : sản xuất bia, rượu, dược phẩm, mỹ phẩm….) - Từ đề xuất của HS, GV chia 3 nhóm và cho các nhóm bốc thăm chọn nhiệm vụ thực hiện một trong các dự án: Trang 15 skkn + Dự án 1: Tìm hiểu quy trình sản xuất rượu tại một số cơ sở sản xuất rượu thủ công trên địa bàn thành phố Ninh Bình và huyện Hoa Lư. Kể tên một số rượu nổi tiếng của Ninh Bình. Xây dựng, bảo vệ và quảng bá một thương hiệu rượu của Ninh Bình đến người tiêu dùng; + Dự án 2: Tìm hiểu về ứng dụng tích cực và tiêu cực của bia rượu, ảnh hưởng của bia rượu đến sức khỏe và các vấn đề xã hội.

+ Dự án 3: Tìm hiểu về ancol trong một số mặt hàng tiêu dùng thiết yếu- định hướng nhu cầu sử dụng và kinh doanh. B2: HS thực hiện nhiệm vụ - Các nhóm HS cử nhóm trưởng, thư kí, phân công nhiệm vụ trong dự án cho các thành viên trong nhóm và thống nhất các tiêu chí đối với sản phẩm. B3: GV cho từng nhóm HS báo cáo tiêu chí đã thảo luận, các nhóm khác nhận xét, bổ sung, góp ý Bảng tiêu chí đánh giá sản phẩm Điểm Tiêu chí tối đa - Đầy đủ. 1 Nội dung - Ngắn gọn xúc tích, chính xác.

1 - Sáng tạo, mở rộng phù hợp. 2 Hình - Trình bày đẹp, khoa học, dễ hiểu. 1 thức - Có hình ảnh minh họa và video đi đến cơ sở sản xuất 2 kinh doanh tại địa phương. Trình - Ngắn gọn, nõi rõ, dễ hiểu, tự tin.

1 bày - Giải thích được nội dung / bổ sung được nội dung. 1 - Trả lời được câu hỏi/ đặt được câu hỏi có chất lượng. 1 Tổng điểm 10 B4: Kết luận - GV chốt tiêu chí, và dẫn dắt học sinh đi đến nhiệm vụ nghiên cứu phần kiến thức nền trong chủ đề ancol thông qua đọc bài ancol- SGK 11 trang 179- 187, gồm mảng kiến thức, cụ thể như sau: CĐ1: Định nghĩa, đồng phân, phân loại 1. Cho biết thế nào là ancol, cho ví dụ cụ thể? Nêu điều kiện tồn tại ancol bền? 2.

Viết CTCT của các chất có CTPT CH 4O, C2H6O, C4H10O. Cho biết các loại đồng phân của các hợp chất đó? 3. Nêu cách phân loại ancol? Cho ví dụ cụ thể và viết CTC của một số loại ancol tiêu biểu? CĐ2: Danh pháp ancol 1. Nêu các gọi tên thay thế của ancol, cho ví dụ cụ thể? 2.

Nêu cách gọi tên gốc- chức (tên thông thường) của ancol? Cho ví dụ cụ thể? CĐ 3: Tính chất vật lí, điều chế và ứng dụng của ancol Trang 16 skkn 1. Nêu những nét cơ bản về tính chất vật lí của ancol? So sánh và giải thích nhiệt độ sôi của ancol so với các hiddrocacbon có cùng khối lượng mol phân tử? 2. Cho biết cách điều chế ancol trong công nghiệp và phòng thí nghiệm? 3. Từ thực tế nêu các ứng dụng của ancol? CĐ4: Tính chất hóa học của ancol 1.

Từ cấu tạo dự đoán khả năng tham gia các phản ứng của ancol? 2. Nêu các phản ứng thế H trong nhóm OH của ancol? Viết các phương trình phản ứng? Tìm thí nghiệm ảo cho mỗi phản ứng đó? CĐ5: Tính chất hóa học của ancol (tiếp) Nêu các phản ứng thế nhóm OH của ancol? Viết các phương trình phản ứng chứng minh. CĐ6: Tính chất hóa học của ancol (tiếp) Phân tích phản ứng oxi hóa của ancol? Viết phương trình phản ứng chứng minh. - Trong phần nghiên cứu kiến thức nền, giáo viên yêu cầu các nhóm HS chuẩn bị tất cả các mảng kiến thức sau đó sẽ bốc thăm phần trình bày hoạt động 2 (mỗi nhóm trình bày hai phần kiến thức), và mỗi nhóm đều phải có câu hỏi phản biện cho nhóm trình bày.

- GV thống nhất kế hoạch triển khai Hoạt động chính Thời lượng Hoạt động 1: Tìm hiểu về hoạt động sản Tiết 1 xuất kinh doanh. Hoạt động 2: Nghiên cứu kiến thức nền Tiết 2,3 Hoạt động 3: Trải nghiệm thực tiễn 1 tuần ngoài lớp học Hoạt động 4: Báo cáo sản phẩm dự án Tiết 4 Hoạt động 5: Luyện tập, vận dụng và tìm Tiết 5 tòi mở rộng TIẾT 2, 3: HOẠT ĐỘNG 2: NGHIÊN CỨU KIẾN THỨC NỀN Tiết 2: Hoạt động 2.1: Tìm hiểu định nghĩa, phân loại ancol; danh pháp, tính chất vật lí, điều chế và ứng dụng của ancol. Tiết 3: Hoạt động 2.3: Tìm hiểu tính chất hóa học của ancol. HOẠT ĐỘNG 3: ĐI THỰC TẾ VÀ HOÀN THÀNH SẢN PHẨM B1: GV tổ chức cho các nhóm đi tìm hiểu thực tế theo kế hoạch Giáo viên chủ động tìm hiểu các gia đình (ưu tiên chọn gia đình học sinh) có nấu rượu, kinh doanh các mặt hàng giải khát, mỹ phẩm, dược phẩm, các cha mẹ học sinh làm trong ngành y tế, công an, cảnh sát, công ty xăng dầu sau đó liên lạc với cha mẹ học sinh nhờ hỗ trợ.

Trang 17 skkn Mỗi nhóm thực hiện 1 dự án, trước khi đi thực tế cần có kế hoạch cụ thể được giáo viên đồng ý, có biên bản làm việc nhóm. Giáo viên hoặc đại diện cha mẹ học sinh cùng học sinh đi thực tế, đảm bảo an toàn, hiệu quả. Gợi ý học sinh các yêu cầu, nội dung cần có khi lập kế hoạc đi thực tế: + Thời gian + Phân công nhiệm vụ + Nội dung tìm hiểu: Dự án 1: Nghe giới thiệu quy trình nấu rượu, các lưu ý để nấu rượu thành công và đạt chất lượng tốt, trực tiếp thử nghiệm một số thao tác trong quá trình nấu rượu… Dự án 2: gặp gỡ 1 số cha mẹ học sinh có chuyên môn, làm trong ngành y, công an, cảnh sát giao thông tìm hiểu các vấn đề về ảnh hưởng tích cực và tiêu cực khi sử dụng bia rượu. Dự án 3: Tìm hiểu tình hình tiêu thụ xăng sinh học E5, một số hàng giải khát, mỹ phẩm, dược phẩm chứa ancol.

B2: Các nhóm tìm hiểu thêm kiến thức trên sách, báo trong thư viện trường, trên mạng; tổng hợp các thông tin đã thu thập được, chỉnh sửa, biên tập lại những ý tưởng bị trùng lặp, sau đó trình bày bản nháp và thuyết trình thử rồi gửi qua email cho giáo viên. - Giáo viên theo dõi, đôn đốc, kiểm tra tiến độ thực hiện dự án của học sinh; giải đáp, góp ý, chỉnh sửa, biên tập những ý tưởng trùng lặp giữa các thành viên trong nhóm. B3: Học sinh tiếp nhận phản hồi của giáo viên thông qua email hoặc chủ động gặp giáo viên để giải đáp các thắc mắc rồi chỉnh sửa, hoàn thiện sản phẩm. TIẾT 4 HOẠT ĐỘNG 4: BÁO CÁO SẢN PHẨM DỰ ÁN A.

Mục tiêu - Các nhóm học sinh trình bày được: + Quy trình sản xuất rượu. Cách xây dựng và bảo vệ thương hiệu, quảng bá sản phẩm đến người tiêu dùng. + Ứng dụng tích cực và tiêu cực của bia rượu, ảnh hưởng của bia rượu đến sức khỏe và các vấn đề xã hội. + Một số mặt hàng tiêu dùng thiết yếu có sử dụng ancol đang sản xuất và kinh doanh tại Ninh Bình- định hướng nhu cầu sử dụng và kinh doanh.

- Trao đổi, thảo luận để làm rõ sản phẩm, góp ý và điều chỉnh để hoàn thiện sản phẩm. - Học sinh hình thành được kĩ năng thuyết trình và phản biện kiến thức liên quan. - Học sinh hình thành được thói quen tìm hiểu về thành phần hóa học của các sản phẩm trước khi sử dụng để nâng cao hiệu quả và an toàn khi sử dụng. Nội dung - Các nhóm học sinh trưng bày sản phẩm trước lớp.

- Các nhóm lần lượt báo cáo sản phẩm và trả lời câu hỏi của GV và các nhóm bạn. Trang 18 skkn - Học sinh sử dụng được các kiến thức đã học giải thích sự vai trò của ancol trong các sản phẩm. Sản phẩm Kết thúc hoạt động, học sinh cần đạt được các sản phẩm sau: - Bài báo cáo kết quả dự án. - Đặt ra được các câu hỏi và trả lời phản biện.

- Hiểu được quy trình sản xuất, kinh doanh. Tổ chức thực hiện B1: Trình bày sản phẩm: - Mỗi nhóm cử đại diện báo cáo sản phẩm trong 5-7 phút, cụ thể: + Nhóm Ứng dụng báo cáo sản phẩm theo hình thức sân khấu hóa (diễn kịch). + Nhóm Sản xuất và Kinh doanh báo cáo theo hình thức thuyết trình và trình chiếu Power Point. - Các nhóm khác lắng nghe, ghi chép, đặt câu hỏi vào giấy cho nhóm bạn.

- Giáo viên và các nhóm đánh giá việc báo cáo và sản phẩm của nhóm bạn. B2: Thảo luận: - Tổ chức thảo luận: Hai phần Phần 1: + Mỗi nhóm cử 1 đại diện đóng vai các chuyên gia: chuyên gia về vấn đề sản xuất, chuyên gia về vấn đề kinh doanh, chuyên gia về vấn đề ứng dụng. + Các thành viên khác đặt câu hỏi cho các chuyên gia, lắng nghe, đánh giá câu hỏi, câu trả lời của nhóm bạn… + Các câu hỏi phản biện: Câu 1: Để có được thành phẩm là loại rượu thơm ngon và đạt chất lượng thì với bạn đâu là bước quan trọng nhất? Trả lời: Tất cả các công đoạn làm rượu đều quan trọng như nhau bởi khi chúng ta có nguyên liệu tốt và các khâu chuẩn bị kĩ lưỡng thì sẽ cho ra kết quả như mong đợi. Còn nếu như một khi các khâu chọn lựa và sản xuất không đảm bảo thì sẽ ảnh hưởng đến chất lượng của rượu.

Câu 2: Như bạn và mọi người đã biết khi nhắc tới Ninh Bình là có thể nhắc tới ngay Rượu Kim Sơn, đó là 1 loại rượu vô cùng nổi tiếng song đi cùng với sự nổi tiếng sẽ kéo theo sự sản xuất ồ ạt nhái mác làm giả sản phẩm để chạy theo lợi nhuận, điều đó sẽ ảnh hưởng rất lớn đến uy tín của thương hiệu, bạn nghĩ sao về điều này? Trả lời: Tôi xin trả lời câu hỏi của bạn là khi có sự nổi tiếng đồng nghĩa với việc sẽ là con dao 2 lưỡi. Rượu Kim Sơn đã tạo dựng thương hiệu từ rất lâu, nên đã có chỗ đứng vững chắc trong thị trường. Đúng là đã có nhiều nơi làm nhái, làm giả thương hiệu để thu được lợi nhuận. Nhưng tất cả những sản đó khi tung ra thị trường đều không đảm bảo chất lượng tốt như sản phẩm thật.