Chương 1: Một số vấn đề chung về hoạt động tư vấn thiết kế xây dựng. Chương 2: Hiện trạng dịch vụ tư vấn thiết kế xây dựng tại Công ty TTAD. Chương 3: Một số giải pháp nâng cao chất lượng dịch vụ tư vấn thiết kế đối với công ty TTAD. 4 CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG TƢ VẤN THIẾT KẾ XÂY DỰNG 1.1 Khái niệm, đặc điểm, chức năng của hoạt động tƣ vấn thiết kế.1 Khái niệm về hoạt động tư vấn.
Trong “Từ điển tiếng Việt” - Tư vấn được định nghĩa là “Phát biểu ý kiến về những vấn đề được hỏi đến, nhưng không có quyền quyết định”. Trong “Từ điển tiếng Anh” - Consultation được định nghĩa là “The act, process of consulting” nghĩa là “Hành động, quá trình tư vấn”. Theo các văn bản pháp quy của Nhà nước thì hoạt động tư vấn chuyên nghiệp định nghĩa: “… là hoạt động thu thập, xử lý thông tin, vận dụng kiến thức chuyên môn, phát hiện vấn đề, đề xuất giải pháp, phương án, lập dự án và giám sát, đánh giá do các tổ chức chuyên môn, cá nhân người Việt Nam thực hiện độc lập, khách quan theo yêu cầu của người sử dụng tư vấn.” Tư vấn được hiểu là hoạt động: Thu thập, xử lý thông tin, tư liệu; Phát hiện vấn đề; Đề xuất giải pháp, phương án; Lập dự án; Giám sát; đánh giá; …do tổ chức chuyên môn hoặc cá nhân chuyên gia thực hiện theo yêu cầu của người sử dụng tư vấn. Hay nói khác đi, tư vấn là hoạt động trợ giúp về tri thức, kinh nghiệm khi: Cung cấp/xử lý/tổng hợp thông tin, tư liệu; Phân tích, đánh giá; Đề xuất các giải pháp, phương án, kiến nghị; Đề xuất, xây dựng, thẩm định đề án, dự án…do tổ chức chuyên môn, cá nhân chuyên gia thực hiện theo yêu cầu của người sử dụng tư vấn.
Thí dụ như các hoạt động lập báo cáo đánh giá tác động môi trường cho một dự án, lập báo cáo nghiên cứu khả thi cho một dự án, thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi của một dự án, giám sát quá trình thực hiện một dự án hay đánh giá kết quả thực hiện một dự án. Tuy nhiên, các thuật ngữ này có những sắc thái ngữ nghĩa khác nhau. Thông thường, người ta phân biệt như sau: Tư vấn có nghĩa chung là cung cấp thông tin, phân tích, đánh giá, kiến nghị phương án, giải pháp trong việc đề xuất, xây dựng, thẩm định hoặc xét duyệt dự án, đề án, chương trình; Nghĩa hẹp của chữ tư vấn là đề xuất, xây dựng, thẩm định và xét duyệt dự án, đề án, chương trình. Phản biện cũng là cung cấp thông tin, phân tích, đánh giá, đóng góp ý kiến (giống như tư vấn) 5 về tính khả thi, về sự phù hợp giữa các hoạt động, các đầu ra, đầu vào với mục tiêu của một dự án, một bản thiết kế, một đề xuất, một công trình khoa học đã được xây dựng.
Giám định cũng là trợ giúp kiến thức, kinh nghiệm (về bản chất là tư vấn) khi dự án đã được phê duyệt, được tổ chức thực hiện, theo dõi xem người ta làm như thế có đúng với dự án được phê duyệt không, hoặc qua quá trình thực hiện để đánh giá chất lượng dự án. Từ các phân tích trên, có thể hiểu: Tư vấn: là hoạt động trợ giúp về tri thức, kinh nghiệm, cung cấp thông tin, tư liệu cùng các ý kiến phân tích, đánh giá và kíên nghị trong việc đề xuất, xây dựng hoặc thẩm định, phê duyệt dự án. Phản biện: là hoạt động cung cấp thông tin, tư liệu cùng các ý kiến phân tích, đánh giá tính khả thi và các kiến nghị về sự phù hợp của nội dung đề án với mục tiêu và các điều kiện ràng buộc ban đầu hoặc thực trạng đặt ra. Giám định: là hoạt động giám sát việc thực hiện đề án, đưa ra các ý kiến phân tích, đánh giá và kiến nghị kịp thời về việc tổ chức thực hiện mục tiêu, nội dung hoặc chất lượng đặt ra.
Tư vấn được quan niệm là hoạt động xử lý các câu hỏi, là việc vận dụng các kiến thức, kinh nghiệm để đưa ra lời khuyên, giải pháp, hướng dẫn cách giải quyết các vấn đề cụ thể mà người hỏi đang gặp phải. Tư vấn là sản phẩm của sự phát triển của nền kinh tế thị trường. Sự cần thiết của hoạt động tư vấn xuất phát từ một thực tế khách quan, xét ví dụ trong lĩnh vực xây dựng, là người có vốn (chủ công trình/chủ đầu tư) cần đầu tư xây dựng công trình rất ít khi có đủ kiến thức, năng lực để thực hiện hoặc/và kiểm tra, giám sát các hoạt động cần thiết để tạo nên công trình như mong muốn. Thậm chí, chủ đầu tư đôi khi không định hình được một cách chính xác, cụ thể công trình muốn xây dựng vừa thỏa mãn nhu cầu sử dụng, vừa hợp với khả năng tài chính trong khoảng thời gian cho phép.
Vì những lý do trên chủ đầu tư cần có những chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực tương ứng giúp đỡ. Hoạt động “giúp đỡ” đó được gọi là hoạt động tư vấn. Tư vấn là tư vấn nội bộ nếu người tư vấn ở trong cùng một tổ chức với người sử dụng tư vấn, họ có mặt thường xuyên, không có hợp đồng tư vấn: các yêu cầu, 6 điều kiện và đầu ra được xác định đại khái. Trong trường hợp tư vấn nội bộ, người tư vấn còn phải làm nhiều việc khác, chịu nhiều sức ép, không thể và không cần toàn tâm toàn ý.
Ngược lại với tư vấn nội bộ là tư vấn độc lập. Thực hiện tư vấn độc lập là người ở ngoài tổ chức, có mặt có thời hạn, có hợp đồng tư vấn chặt chẽ: các yêu cầu, đầu vào, đầu ra rõ ràng. Những người làm tư vấn độc lập chỉ có nghĩa vụ hoàn thành hợp đồng, toàn tâm, toàn ý cho công việc. Như vậy, tư vấn là một dịch vụ trí tuệ cung cấp cho khách hàng những lời khuyên đúng đắn về chiến lược, sách lược, biện pháp hành động và hướng dẫn khách hàng thực hiện những lời khuyên đó.2 Khái niệm về hoạt động tư vấn thiết kế xây dựng.
Tư vấn thiết kế xây dựng là một loại hình tư vấn đa dạng trong công nghiệp xây dựng, kiến trúc, hạ tầng kỹ thuật, quy hoạch đô thị… và có quan hệ chặt chẽ với tư vấn đầu tư. Hoạt động tư vấn xây dựng là sự lao động trí tuệ thuộc các lĩnh vực chuyên môn về xây dựng bao gồm các hoạt động tư vấn về kinh tế, kỹ thuật, pháp lý, tổ chức điều hành, quản lý xây dựng công trình…Tuỳ theo yêu cầu mức độ phức tạp của các công trình xây dựng đòi hỏi các chuyên gia tư vấn phải có trình độ, kinh nghiệm về kinh tế, kỹ thuật thuộc lĩnh vực chuyên môn để tạo ra sản phẩm đạt tiêu chuẩn chất lượng. Như vậy hoạt động tư vấn thiết kế xây dựng là chiếc cầu nối giữa chủ đầu tư và nhà thầu. Nó là hoạt động đáp ứng nhu cầu của tự thân ngành xây dựng trong cơ chế mới, giúp chủ đầu tư giám sát nhà thầu đúng mục đích của dự án từ thiết kế, tiến độ, chất lượng đến giá thành.
Công tác tư vấn xây dựng được phân định theo loại việc từ khâu lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đến nghiệm thu bàn giao công trình trong đó tư vấn thiết kế bao gồm: Thiết kế quy hoạch: Thiết kế quy hoạch khu công nghiệp; Thiết kế quy hoạch chi tiết các khu chức năng của đô thị, điểm dân cư tập trung và thiết kế hệ thống hạ tầng kỹ thuật cho các quy hoạch trên. 7 Thiết kế xây dựng công trình: Thiết kế kỹ thuật và thiết kế bản vẽ thi công hay thiết kế kỹ thuật thi công Lập tổng dự toán và dự toán công trình: Lập đơn giá công trình đối với công trình được lập đơn giá riêng. So với những thập niên trước đây thi hiện nay lĩnh vực tư vấn thiết kế xây dựng công trình được chuyên môn hóa rất sâu, mỗi một công ty tư vấn thiết kế xây dựng chỉ đảm nhận một lĩnh vực trong đồ án thiết kế. Cho nên, một công trình có quy mô lớn có thể có nhiều công ty kiến trúc tham gia thiết kế.
Do tính chất quy mô của công trình quá lớn nên cần có sự tham gia của nhiều đơn vị tư vấn xây dựng để đảm bảo công việc được tốt hơn. Thế nhưng, việc một công trình có nhiều công ty tư vấn tham gia sẽ nảy sinh nhiều vấn đề về mặt quản lý các nhà thầu tư vấn, và sự tự ý thức và phối hợp giữa các nhà tư vấn. Có thể giải quyết vấn đề này bằng hợp đồng quy định rõ nhiệm vụ của các bên và khống chế các quan điểm bảo thủ, tiêu cực. Nêu cao nhận thức vì lợi ích chung cho các nhà thầu tư vấn thiết kế xây dựng để dể dàng đi đến kết luận và mang lại hiệu quả cao nhất.
Ngược lại, việc chuyên môn hóa đem lại rất nhiều lợi ích: Vì chuyên môn hóa nên các công ty thiết kế xây dựng có tính chuyên môn cao, nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực mà mình thiết kế nên khi đưa ra phương án cuối cùng sẽ mang lại hiệu quả cao hơn là một đơn vị mà đảm nhiệm hết tất cả các hạng mục thiết kế Ngoài ra, điều này cũng giúp tăng tính trách nhiệm của các nhà thầu tư vấn thiết kế xây dựng, vì có nhiều quan điểm chuyên môn tương tác nên họ không tắc trách và đùn đẩy trách nhiệm khi để xảy ra thiếu sót trong nội dung thiết kế.2 Đặc điểm của hoạt động tư vấn thiết kế. Trước hết, tư vấn là dịch vụ, do đó có những đặc điểm chung của hoạt động dịch vụ như: Tính đồng thời: sản xuất và tiêu dung dịch vụ xảy ra đồng thời. Tính không thể tách rời: sản xuất và tiêu dùng dịch vụ không thể tách rời, thiếu mặt này thì sẽ không có mặt kia. 8 Tính chất không đồng nhất: không có chất lượng đồng nhất.
Vô hình: không có hình thái vật chất rõ rệt. Không lưu trữ được: không thể lập kho để lưu trữ sản phẩm tư vấn như hàng hóa thông thường được. Ngoài các đặc điểm chung nêu trên, dịch vụ tư vấn còn có những đặc điểm riêng sau: Tư vấn là một hoạt động dịch vụ trí tuệ cao cấp. Để cung cấp dịch vụ tư vấn, nhà tư vấn phải có kiến thức, hiểu biết chuyên sâu, tổng quát về các lĩnh vực cần tư vấn, phải suy nghĩ vận động trí óc để đưa ra các giải pháp đúng đắn nhất để giải quyết các vấn đề đặt ra.