CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ VÀ CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ 1. Khái niệm dịch vụ : Ngày nay dịch vụ là một lĩnh vực kinh tế lớn nhất của một xã hội hiện đại. Xã hội càng phát triển, trình độ chuyên môn hóa và phân công lao động càng cao thì lĩnh vực dịch vụ càng mở rộng để đáp ứng nhu cầu đa dạng của xã hội. Điều này được thể hiện rõ ở các nước phát triển khi mà dịch vụ có vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, và tại các nước này lao động trong các ngành dịch vụ chiếm từ 60%-75% tổng số lao động.
Ví dụ tại Autralia có số lao động trong các ngành dịch vụ chiếm tới 75% lao động cả nước, đem lại 50% GDP. Người ta ước tính khoảng từ 30%-50% chi phí của hộ gia đình là chi tiêu cho mua dịch vụ. Vậy dịch vụ là gì? Kotler và Armstrong (1991) đã đưa ra định nghĩa sau đây: Một dịch vụ là một hoạt động hay một lợi ích mà một bên có thể cung cấp cho bên kia, trong đó nó có tính vô hình và không dẫn đến sự chuyển giao sở hữu nào cả. Tuy nhiên, chưa có một định nghĩa chính xác và thống nhất về dịch vụ.
Thực tế khó có thể phân biệt dịch vụ với hàng hoá, vì khi mua một hàng hoá thường người mua cũng nhận được lợi ích của một yếu tố dịch vụ kèm theo. Tương tự một dịch vụ thường được kèm theo một hàng hoá hữu hình làm cho dịch vụ tăng thêm giá trị. Ví dụ khi sử dụng một dịch vụ như một tour du lịch, khách hàng có thể được hưởng hàng hoá kèm theo như các bữa ăn, nước uống. Việc phân loại giữa hàng hóa - dịch vụ được thể hiện như hình 1.1 Luận văn tốt nghiệp cao học QTKD 13 ĐHBK Hà nội Hàng hóa thuần túy Hỗn hợp hàng hoá-dịch vụ Thiên về hữu hình Thiên về vô hình Dịch vụ thuần tuý Hình 1.1 : Phân loại hàng hóa - dịch vụ Nếu nói về sản phẩm mà các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng, chúng ta có thể phân chia thành 03 nhóm lớn như sau: - Dịch vụ thuần túy (có tính vô hình) - Hàng hoá thuần tuý (có tính hữu hình) - Hỗn hợp hàng hoá - dịch vụ (kết hợp cả hai loại trên) 1.
Các đặc trưng phân biệt của dịch vụ với hàng hoá: Dịch vụ thuần tuý có một số đặc trưng phân biệt với hàng hoá thuần tuý. Sự khác biệt này dẫn đến việc cung cấp một dịch vụ có sự khác biệt so với cung cấp một hàng hoá. Đó là các đặc trưng sau : 1. Tính vô hình : Dịch vụ không phải là một hàng hoá cụ thể mà mang tính vô hình, làm cho các giác quan của khách hàng không nhận biết trước khi mua dịch vụ.
Đây chính là một bất lợi khi bán một dịch vụ so với khi bán một hàng hoá hữu hình. Lý do là khách hàng khó thử dịch vụ trước khi mua, khó cảm nhận đựơc chất lượng, khó lựa chọn được dịch vụ, và nhà cung cấp dịch vụ khó quảng cáo cho khách hàng về dịch vụ. Điều này có ảnh hưởng lớn đến các chính sách Marketing dịch vụ. Để bán đựơc, người bán cần tư vấn, giới thiệu rõ cho khách hàng về chất lượng, giá cả, lợi ích, công dụng.mà dịch vụ mang lại cho họ.
Người bán hàng dịch vụ có vai trò rất quan trọng vì họ là người thay mặt cho doanh nghiệp đón tiếp khách hàng, phục vụ khách hàng. Luận văn tốt nghiệp cao học QTKD 14 ĐHBK Hà nội 1. Tính không tách rời giữa cung cấp và tiêu dùng dịch vụ : Khác với hàng hoá hữu hình là việc sản xuất và tiêu dùng một sản phẩm được thực hiện riêng rẽ, đối với dịch vụ thì quá trình cung cấp dịch vụ và tiêu dùng dịch vụ xảy ra đồng thời. Người cung cấp dịch vụ và khách hàng phải tiếp xúc với nhau để cung cấp và tiêu dùng dịch vụ tại các địa điểm và thời gian phù hợp cho hai bên, ví dụ bác sĩ không thể chữa bệnh nếu bệnh nhân vắng mặt.
Và người cung cấp tham gia vào quá trình tạo ra dịch vụ. Các đặc điểm này ảnh hưởng đến doanh nghiệp dịch vụ như sau: - Khó đạt được tính kinh tế theo quy mô, Khó cân bằng giữa cung và cầu - Khó đạt được tính đồng đều về chất lượng (phụ thuộc vào nhân viên cung cấp dịch vụ) - Do khách hàng cần có mặt trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ, cho nên quá trình sản xuất của nhà cung cấp dịch vụ (người cung cấp, phương tiện thiết bị, môi trường cung cấp dịch vụ….) có tác động mạnh đến tâm lý, tình cảm của khách hàng và góp phần hình thành cảm nhận của khách hàng về chất lượng dịch vụ. - Mối quan hệ giữa khách hàng và người cung cấp dịch vụ có ảnh hưởng lớn đến sự cảm nhận của khách hàng về chất lượng dịch vụ. Tính không đồng đều về chất lượng: Dịch vụ không thể được cung cấp hàng loạt, tập trung như sản xuất hàng hóa nên nhà cung cấp khó kiểm tra chất lượng theo một tiêu chuẩn thống nhất.
Mặt khác, sự cảm nhận của khách hàng về chất lượng dịch vụ lại chịu tác động mạnh bởi kỹ năng, thái độ của người cung cấp dịch vụ. Do vậy, khó có thể đạt được sự đồng đều về chất lượng dịch vụ ngay trong một ngày. Dịch vụ càng nhiều người phục vụ thì càng khó đảm bảo tính đồng đều về chất lượng. Vì thế nhà cung cấp cần tuyển chọn, đào tạo nhân viên cung cấp có đầy đủ trình độ kỹ thuật, kỹ năng giao tiếp, có chính sách quản lý đặc thù đối Luận văn tốt nghiệp cao học QTKD 15 ĐHBK Hà nội với các nhân viên cung cấp dịch vụ.
Đồng thời cần thường xuyên theo dõi mức độ hài lòng của khách hàng và chú trọng quản lý chất lượng dịch vụ. Tính không dự trữ được : Dịch vụ chỉ tồn tại vào thời gian mà nó được cung cấp. Do vậy, dịch vụ không thể sản xuất hàng loạt để cất vào kho dự trữ, khi có nhu cầu thị trường thì đem ra bán. Điều này gây khó khăn cho nhà cung cấp trong việc cân đối hai vấn đề là sẵn sàng đáp ứng yêu cầu khách hàng và quy mô, hiệu quả đầu tư.
Để khắc phục nhà cung cấp cần thực hiện các biện pháp : - Dự báo như cầu chính xác, dùng chính sách giá phân biệt theo giờ, theo mùa để dàn đều nhu cầu của khách hàng. - Áp dụng hệ thống đặt hàng trước, cung cấp các phương tiện tự phục vụ. - Áp dụng chính sách thuê lao động phục vụ theo giờ để giảm chi phí.5 Tính không chuyển quyền sở hữu được : Khi mua dịch vụ thì khách hàng chỉ được quyền sử dụng dịch vụ, được hưởng lợi ích mà dịch vụ mang lại trong một thời gian nhất định mà thôi. Đặc tính này ảnh hưởng đến chính sách phân phối trong Marketing dịch vụ, trong đó người bán buôn, bán lẻ cũng không được chuyển quyền sở hữu.
Họ đơn thuần chỉ là người tham gia vào quá trình cung cấp dịch vụ.3 Phân loại dịch vụ: Lĩnh vực dịnh vụ cũng hết sức đa dạng. Để có chính sách quản lý thích hợp, chúng ta cần phân loại dịch vụ theo một số tiêu thức nhất định. Sau đây là một số cách phân loại chính 1. Phân loại theo vai trò của dịch vụ trong sản phẩm cung cấp : Ngày nay hầu hết các sản phẩm cung cấp cho khách hàng đều bao gồm hai thành phần cấu thành là hàng hóa và dịch vụ.
Tùy vào vai trò của yếu tố dịch vụ mà ta có thể chia dịch vụ thành 2 loại chính: Luận văn tốt nghiệp cao học QTKD 16 ĐHBK Hà nội + Dịch vụ thuần túy : Là loại dịch vụ có vai trò cốt lõi trong sản phẩm cung cấp cho khách hàng, không có hoặc hầu như không có sự tham gia của hàng hóa hữu hình kèm theo. Ví dụ : Dịch vụ bảo hiểm, dịch vụ đào tạo … + Dịch vụ bổ sung : là các dịch vụ cung cấp thêm cho khách hàng (ngoài các dịch vụ chính hoặc hàng hóa chính) làm tăng thêm lơị ích cho khách hàng, tăng khả năng cạnh tranh cho nhà cung cấp dịch vụ. Ví dụ : dịch vụ khách hàng… 1.Phân loại theo đối tượng trực tiếp của dịch vụ: Theo đối tượng trực tiếp của dịch vụ, ta có 04 loại dịch vụ như sau : Đối tượng tiếp nhận dịch vụ Con người Vật thể Các dịch vụ dành cho cơ thể con Các dịch vụ dành cho tài sản của con người : người :. Chăm sóc sức khoẻ, thẩm mỹ.
Chuyên trở hàng hoá. Khách sạn, nhà hàng. Dịch vụ gia đình. Các dịch vụ dành cho tinh thần Các dịch vụ dành cho quyền sở hữu của con người : con người :.
Giáo dục, giải trí. Ngân hàng, bảo hiểm. Thông tin liên lạc. Phân loại theo mức độ hữu hình của sản phẩm cung cấp cho khách hàng Ngày nay hiếm có sản phẩm chỉ đơn thuần là dịch vụ vô hình cung cấp cho khách hàng, mà thường kèm theo các yếu tố hữu hình.
Mức độ hiện diện của các yếu tố hữu hình phụ thuộc vào 03 yếu tố sau đây: - Những vật phẩm hữu hình kèm theo cung cấp cho khách hàng. - Môi trường vật lý trong đó quá trình tiêu dùng dịch vụ xảy ra (nơi chốn, trang thiết bị, người cung cấp dịch vụ). Luận văn tốt nghiệp cao học QTKD 17 ĐHBK Hà nội - Các yếu tố hữu hình khác hiện diện trong quá trình cung cấp dịch vụ (ví dụ như quá trình tạo ra dịch vụ…. Phân loại theo cách thức cung cấp dịch vụ Ở đây ta dùng 2 chỉ tiêu sau để phân loại dịch vụ : - Dịch vụ được cung cấp liên tục (ví dụ dịch vụ bảo hiểm, thuê bao truyền hình cáp.) hay rời rạc (ví dụ dịch vụ khám bệnh.) - Dịch vụ được cung cấp ngẫu nhiên (ví dụ dịch vụ taxi.) hay trên cơ sở quan hệ lâu dài kiểu khách hàng quen (ví dụ dịch vụ ăn uống.
Phân loại theo ý nghĩa của dịch vụ đối với người mua Có những dịch vụ được tiêu dùng thường xuyên, nhanh chóng, thường là có giá trị thấp. Người tiêu dùng hầu như không cân nhắc khi mua. Chẳng hạn dịch vụ ô tô buýt công cộng, dịch vụ điện thoại thẻ. Loại dịch vụ này tương ứng với hàng hoá tiêu thụ nhanh (fast-moving consumer good).
Mặt khác có các dịch vụ mua không thường xuyên, có giá trị. Do vậy, quá trình mua kéo dài và được cân nhắc cẩn thận (đi du lịch nước ngoài, đăng ký một đường kênh internet thuê riêng. Cung cấp dịch vụ : 1.