CHƯƠNG 1: HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Một số quy định pháp lí về cho vay của ngân hàng thương mại: Quy định pháp lí về cho vay là các quy định của Luật pháp điều chỉnh các quan hệ phát sinh giữa các chủ thể (ngân hàng và khách hàng) khi tham gia hoạt động cho vay của ngân hàng. Các quy định này có ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động cho vay của ngân hàng hay chất lượng cho vay của ngân hàng vì nó quyết định đến tính chất, quy mô, phạm vi giao dịch của hoạt động cho vay. Các quy định pháp lí trong hoạt động cho vay của ngân hàng tập trung vào các vấn đề sau: 1.1 Khái niệm cho vay của ngân hàng thương mại: 1. Khái niệm NHTM: Ngân hàng là một doanh nghiệp đặc biệt kinh doanh về tiền tệ với hoạt động thường xuyên là huy động vốn, cho vay, chiết khấu, bảo lãnh, cung cấp các dịch vụ tài chính và các hoạt động khác có liên quan.
NHTM là tổ chức tài chính trung gian cung cấp danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất. Về mặt sở hữu: NHTM có thể tồn tại ở nhiều dạng sở hữu khác nhau: NHTM quốc doanh, NHTM tư nhân, NHTM cổ phần, NHTM liên doanh hoặc chi nhánh NHTM nước ngoài. NHTM có ba chức năng cơ bản sau: Thứ nhất, chức năng trung gian tín dụng. Ngân hàng thương mại một mặt nhằm thu hút các khoản tiền nhàn rỗi trong xã hội, bao gồm tiền của các doanh nghiệp, các hộ gia đình, cá nhân và các cơ quan nhà nước.
Mặt khác, ngân hàng dùng chính số tiền đã huy động được để cho vay đối với các thành phần kinh tế, các cơ quan Nhà nước, các hộ gia đình, cá nhân khi có nhu cầu. Thứ hai, chức năng trung gian thanh toán. SV: Phạm Thị Ngọc Lớp: CQ49/ 15.05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp 4 Học viên Tài Chính Với sự ra đời của Ngân hàng thương mại, phần lớn các khoản chi trả về hàng hoá và dịch vụ của xã hội đều được thực hiện qua ngân hàng với những hình thức thanh toán thích hợp, thủ tục đơn giản và kỹ thuật ngày càng tiên tiến. Thứ ba, chức năng trung gian tạo tiền.
Sự ra đời của các ngân hàng đã tạo ra một bước phát triển về chất lượng trong kinh doanh tiền tệ. Nếu như trước đây các tổ chức kinh doanh tiền tệ nhận tiền gửi và rồi cho vay cũng chính bằng các đồng tiền đó, thì nay các ngân hàng đã có thể cho vay bằng tiền giấy của mình, thay thế tiền bạc và vàng do khách hàng gửi vào ngân hàng. Các hoạt động chủ yếu: Thứ nhất, Nghiệp vụ nhận tiền gửi. Đây là một hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại.
Ngân hàng nhận được các khoản tiền gửi của khách hàng dưới các hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm và các hình thức khác. Ngân hàng nhận tiền gửi của cá nhân, của tổ chức và các doanh nghiệp. Ngân hàng phải hoàn trả gốc và lãi cho khách hàng khi đến hạn hoặc khi khách hàng có nhu cầu sử dụng đến rút tiền ở ngân hàng. Thứ hai, Nghiệp vụ tín dụng.
Nghiệp vụ cho vay là nghiệp vụ đặc trưng nhất của ngân hàng thương mại. Nó tạo ra hình thức tín dụng ngân hàng và ngân hàng sẽ tiến hành phân phối có trọng điểm nguồn vốn đã hình thành trong nghiệp vụ huy động, điều tiết vốn từ nơi thừa đến nơi thiếu, bổ sung vốn cho sản xuất kinh doanh. Đối với ngân hàng, đây là nghiệp vụ quan trọng nhất, sử dụng phần lớn nguồn vốn và tạo ra thu nhập chủ yếu. Thứ ba, Nghiệp vụ đầu tư.
SV: Phạm Thị Ngọc Lớp: CQ49/ 15.05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp 5 Học viên Tài Chính Ngân hàng tham gia vào đầu tư, mua bán chứng khoán trên thị trường chứng khoán nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận từ lợi tức chứng khoán và từ chêch lệch thị giá chứng khoán mua bán trên thị trường. Ngoài ra, ngân hàng còn thực hiện hùn vốn, liên doanh qua đó trực tiếp góp vốn vào các doanh nghiệp để thành lập công ty, xí nghiệp mới. Thứ tư, Nghiệp vụ kinh doanh đối ngoại. Các ngân hàng có thể tham gia mua bán ngoại tệ, huy động vốn ngoại tệ nhằm đáp ứng nhu cầu của đầu tư cho vay cũng như kiếm lời.
Việc kinh doanh ngoại tệ còn góp phần thúc đẩy trong công tác thanh toán quốc tế, tài trợ cho xuất nhập khẩu,. Ngoài ra, Các hoạt động dịch vụ khác. - Dịch vụ chuyển tiền - Thu chi hộ tiền hàng - Nghiệp vụ uỷ thác. Cho vay của NHTM trong nền kinh tế thị trường: Cho vay là sự chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị từ người sở hữu (NHTM) sang người sử dụng (người vay-khách hàng) sau một thời gian nhất định quay về với lượng giá trị lớn hơn lượng giá trị ban đầu Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng và một mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi (Theo luật TCTD) Trong hoạt động cho vay tại ngân hàng thương mại, NHTM với tư cách là người cho vay (chủ nợ) bắt buộc người đi vay (con nợ) phải có nghĩa vụ hoàn trả số tiền theo cam kết trong hợp đồng.
Với tư cách là người cho vay, các NHTM có quyền yêu cầu khách hàng của mình- người đi vay muốn vay SV: Phạm Thị Ngọc Lớp: CQ49/ 15.05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp 6 Học viên Tài Chính được vốn phải tuân thủ những điều kiện nhất định, những điều kiện này là cơ sở ràng buộc về mặt pháp lí đảm bảo cho người đi vay có thể thu hồi được vốn (gốc +lãi) sau một thời gian nhât định. Để thu hồi được vốn, các ngân hàng có quyền yêu cầu người đi vay đáp ứng các điều kiện vay cụ thể dựa trên cở sở mức độ tin tưởng, tín nhiệm lẫn nhau giữa ngân hàng với khách hàng.2 Nguyên tắc cho vay: Nguyên tắc cho vay có hiệu quả là điều kiện và biện pháp hàng đầu đảm bảo cho ngân hàng duy trì sự tồn tại và phát triển ổn định. Muốn vậy, hoạt động cho vay của ngân hàng phải lành mạnh và có hiệu quả. Cụ thể, các tổ chức tín dụng phải thực hiện tốt việc kiểm tra khả năng hoàn trả của người xin vay trước khi cho vay, đảm bảo tính độc lập trong quá trình kiểm tra, tuân thủ quy trình cho vay, đảm bảo việc cho vay chỉ tiến hành trên cơ sở theo đúng quy định.
Ngân hàng chỉ cho vay đối với khách hàng khi đảm bảo được các nguyên tắc sau: - Sử dụng vốn vay đúng mục đích theo thỏa thuận trong hợp đồng. Đây là nguyên tắc cơ bản vì có sử dụng vốn đúng mục đích thì khách hàng mới có thể thực hiệ được dự án, phương án sản xuất kinh doanh theo lợi ích dự kiến và do vậy mới có thể thu hồi vốn và hoàn trả nợ cho ngân hàng. Nguyên tắc này nhằm hạn chế rủi ro đạo đức và hạn chế khả năng khách hàng dùng các nguồn vốn vay để thực hiện các hành vi mà pháp luật cấm. - Phải thanh toán, hoàn trả nợ gốc và lãi theo đúng thời hạn.
Nguyên tắc này đảm bảo phương châm hoạt động của ngân hàng là “đi vay” để “cho vay” và thực hiện nguyên tắc hoạch toán kinh doanh lấy thu bù chi và có lãi. - Nguyên tắc tài sản đảm bảo: các tổ chức tín dụng sẽ áp dụng các biện pháp tín dụng nhằm phòng ngừa rủi ro, tạo cơ sở kinh tế và pháp lí để thu hồi SV: Phạm Thị Ngọc Lớp: CQ49/ 15.05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp 7 Học viên Tài Chính được khoản nợ cho khách hàng vay. Tài sản bảo đảm hay bảo đảm tiền vay là một giải pháp cần thiết để hạn chế tổn thất tín dụng trong trương hợp không có nguồn thu từ hiệu quả kinh tế của phương án sản xuất kinh doanh để trả nợ ngân hàng.3 Điều kiện vay vốn: Điều kiện vay vốn là những quy định cụ thể của ngân hàng mà đối với khách hàng có nhu cầu vay vốn. Ngân hàng chỉ có thể cho vay vốn đối với những khách hàng đáp ứng được các yêu cầu do ngân hàng đề ra.
Điều kiện vay vốn bao gồm: - Đơn vị pháp lí của khách hàng vay vốn: Khách hàng vay vốn phải có năng lực pháp luật, năng lực hành vi nhân sự, chịu trách nhiệm nhân sự theo quy định của pháp luật. Do mỗi khách hang có một năng lực hành vi nhân sự khác nhau nên điều kiện vay vốn quy định cụ thể cho từng loại khách hàng là cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp - Có khả năng tài chính và đảm bảo khoản trả nợ đúng hạn theo Hợp đồng tín dụng đã kí kết. Khả năng trả nợ của khách hàng được thể hiên thông qua mức độ sở hữu của khách hàng trong quá trình sản xuất kinh doanh, dịch vụ và đời sống, tình hình tài chính lành mạnh, kinh doanh có lãi, cam kết của khách hàng về việc mua bảo hiểm, … - Mục đích sử dụng vốn vay hợp pháp: khách hàng không được sử dụng vốn vay cho các mục đích mà pháp luật cẩm như : mua sắm, chi phí hình thành các tài sản mà pháp luật cấm mua bán, chuyển nhượng chuyển đổi , để đáp ứng các hoạt động tài chính bất hợp pháp. Ngoài ra mục đích sử dụng phải phù hợp với lĩnh vực hoạt động được thể hiện trong giấy phép kinh doanh được cấp bởi cơ quan có thẩm quyền.
SV: Phạm Thị Ngọc Lớp: CQ49/ 15.05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp 8 Học viên Tài Chính - Có dự án đầu tư, phương án sản xuất kinh doanh, có dịch vụ khả thi và hiệu quả hoặc có dự án đầu tư, phương án phục vụ đời sống khả thi, phù hợp với quy định của pháp luật. - Thực hiện đảm bảo tiền vay theo quy định của chính phủ và hướng dẫn của ngân hàng nhà nươc. Trên cơ sở các điều kiện trên, căn cứ tính chất, quy mô, phạm vi ảnh hưởng của các quan hệ giữa các chủ thể khi tham gia giao dịch, ngân hàng Agribank quy định cụ thể điều kiện vay vốn, đối tượng vay vốn khác nhau cho phù hợp.4 Đối tượng cho vay: Mục đích cho vay của ngân hàng thương mại là nhắm đáp ứng nhu cầu vay vốn hợp pháp của khách hàng, thông qua đó để kiếm lợi nhuận.