CHƯƠNG 1 TÍN DỤNG TIÊU DÙNG VÀ ĐẶC ĐIỂM h o ạ t đ ộ n g MARKETING TÍN DỤNG TIÊU DÙNG 1. TÍN DỤNG TIÊU DÙNG 1. Bản chất tín dụ ng tiêu dùng 1. Khái niệm Như chúng ta đã biết, Ngân hàng thương mại (NHTM) là một tổ chức kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ mà một trong những hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng và cho vay, đầu tư để mang lại lợi nhuận.
Đối với tất cả các NHTM thì tín dụng luôn là một trong những hoạt động mang lại tỷ lệ lợi nhuận chủ yếu. Tín dụng là giao dịch về tài sản giữa bên cho vay (là ngân hàng hay các định chế tài chính) với bên đi vay (doanh nghiệp, các cá nhân, hoặc hộ gia đình), trong đó tài sản sẽ được chuyển giao từ bên cho vay sang bên đi vay để sử dụng trong một khoảng thời gian nhất định theo thoả thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả đầy đủ vốn và lãi vay theo đúng cam kết giữa các bên khi đến hạn thanh toán. Trên cơ sở khái niệm chung về tín dụng ngân hàng, có thể khái quát tín dụng tiêu dùng là quan hệ giữa một bên là Ngân hàng với một bên là các cá nhân, người tiêu dùng, nhằm phục vụ đời sống, tiêu dùng các sản phẩm hàng hoá, dịch vụ khi người tiêu dùng tạm thời chưa có khả năng thanh toán, trong đó ngân hàng chuyển giao cho khách hàng một lượng giá trị bằng tiền trên nguyên tắc khách hàng sẽ hoàn trả cả gốc và lãi đúng hạn như đã thoả thuận. Tín dụng tiêu dùng là khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của người tiêu dùng là cá nhân và hộ gia đình.
Đây là một nguồn tài chính quan trọng để giúp người tiêu dùng trang trải các nhu cầu trong cuộc sống như nhu cầu nhà ở, đồ dùng gia đình, tiện nghi sinh hoạt và phương tiện đi lại hoặc những chi tiêu cho y tế, giáo dục và du lịch. Như vậy, phải khẳng định, thứ nhất: tín dụng tiêu dùng thực chất vẫn là một trong các hoạt động tín dụng của NHTM, và là hoạt động cho vay bán lẻ, không phải cho vay bán buôn; thứ hai: khách hàng sử dụng sản phẩm tín dụng tiêu dùng với mục đích tiêu dùng cho cá nhân và gia đình, không nhằm mục đích kinh doanh kiếm lợi nhuận và nguồn trả nợ chủ yếu từ thu nhập thường xuyên của khách hàng. 4 Đối với các nước tiên tiến trên thế giói, nghiệp vụ tín dụng tiêu dùng đã phát triển từ rất lâu, nhưng đối vốfi NHTM VN, nghiệp vụ này mới được quan tâm và phát triển mạnh trong thòi gian gần đây. Đặc điểm của tín dụng tiêu dùng Khách hàng vay là cá nhân và hộ gia đình.
- Mục đích vay nhằm phục vụ nhu cầu tiêu dùng của các cá nhân và hộ gia đình, không xuất phát từ mục đích kinh doanh. Do đó các khoản vay hoàn toàn phụ thuộc vào nhu cầu và tính cách của từng đối tượng khách hàng và chu kỳ kinh tế của khách hàng. Quy mô của từng món vay nhỏ, nhưng tổng số món vay lại lớn do nhu cầu vay tiêu dùng là phổ biến, đa dạng và thường xuyên. Chính vì vậy, ngân hàng rất dễ để mở rộng và phát triển hoạt động tín dụng tiêu dùng.
Xã hội càng phát triển, nhu cầu tín dụng tiêu dùng càng cao. - Lãi suất tín dụng tiêu dùng thường cao do (1) quy mô các khoản vay tiêu dùng thường nhỏ, trong khi số lượng các món vay lớn, chi phí của ngân hàng đối với cho vay tiêu dùng thường lớn, (2) khách hàng vay tiêu dùng thường không quan tâm nhiều đến lãi suất. Ngân hàng có thể áp dụng mức lãi suất cao hơn so với các đối tượng khác để mang lại lợi nhuận cao hơn. - Các khoản cho vay tiêu dùng chỉ cho vay bằng tiền VND, nên có thể tránh được rủi ro về tỷ giá.
Cho vay tiêu dùng là tập họp các khoản vay nhỏ, của nhiều đối tượng khách hàng khác nhau, có thời gian vay khác nhau, trên các địa bàn khác nhau nên có thể phân tán rủi ro, đảm bảo tính năng tăng trưởng bền vững của ngân hàng. - Để phát triển tín dụng tiêu dùng đòi hỏi số lượng nhân viên và mạng lưới phục vụ rộng khắp, dẫn đến việc tốn kém chi phí và đòi hỏi ngân hàng phải có năng lực quản lý tốt. Mức thu nhập và trình độ học vấn là 2 tiêu chí quan trọng để ngân hàng quyết định khi cấp tín dụng. Chất lượng các thông tin về tài chính của khách hàng thường không cao.
Tư cách của khách hàng là yếu tố khó xác định nhưng lại rất quan trọng. Nó quyết định sự hoàn trả của khoản vay. - Nguồn trả nợ chủ yếu của người vay trích từ nguồn thu nhập của họ, không nhất thiết từ kết quả của việc sử dụng những khoản vay. Do đó, nguồn trả nợ của người vay có thể có những biến động lớn qua thời gian, phụ thuộc vào những quá trình làm việc, kỹ năng và kinh nghiệm của họ, đồng thời phụ thuộc vào những biến động khác và chính sách trong từng thời kỳ.
V ai trò của tín dụng tiêu dùng 1. Vai trò của tín dụng tiêu dùng đối với ngân hàng Đối với ngân hàng, một trong các chức năng chủ yếu là nhận tiền gửi và cho vay, nên khi đã huy động được tiền gửi trong dân cư ngân hàng tìm mọi cách khai thác triệt để thị trường tín dụng. Trong điều kiện thị trường tín dụng đang cạnh tranh mạnh mẽ, tín dụng tiêu dùng có những lợi ích quan trọng như giúp mở rộng quan hệ với khách hàng, mở rộng thị trường, đa dạng hoá hoạt động tín dụng. Bên cạnh đó mục tiêu hoạt động của các ngân hàng là tối đa hoá lợi nhuận và phân tán rủi ro nên tín dụng tiêu dùng có trị giá khoản vay nhỏ và số lượng món vay lớn sẽ tạo điều kiện nâng cao thu nhập và phân tán rủi ro cho ngân hàng.
Vai trò của tín dụng tiêu dùng đối với khách hàng Khi sử dụng dịch vụ tín dụng tiêu dùng, các khách hàng có thể được hưởng các tiện ích ngay khi chưa tích luỹ đủ tiền để trang trải cho các chi tiêu. Đặc biệt trong các trường hợp cá nhân hộ gia đình có nhu cầu chi tiêu mang tính cấp bách như nhu cầu chi tiêu cho giáo dục và y tế. Thông qua việc vay tiêu dùng, người tiêu dùng có khả năng mua sắm những hàng hoá thiết yếu có giá trị cao như nhà, xe hoi, hoặc thoả mãn nhu cầu nâng cấp tiện nghi sinh hoạt và cải thiện đời sống. Có thể nhận thấy rằng khi xã hội phát triển đến một mức độ nhất định, bất cứ một cá nhân nào cũng đều mong muốn được thoả mãn các nhu cầu tiêu dùng từ các hàng hoá thiết yếu đến những hàng hoá xa xỉ.
Tuy nhiên, không phải tất cả các cá nhân đó đều đủ tiền để chi trả ngay cho các nhu cầu của mình, mà họ cần phải có thời gian để tích luỹ tiền. Người tiêu dùng hiện đại biết cách thoả mãn nhu cầu của mình ngay cả khi chưa tích luỹ đủ tiền bằng cách thông qua vay tiêu dùng. Bởi theo họ đợi đến khi tích luỹ đủ tiền thì khoảng thời gian để họ thoả mãn đã giảm đi đáng kể, ngoài ra còn chưa tính đến khả năng trượt giá. Ví dụ khi họ tích luỹ đủ tiền theo dự kiến để mua được một căn nhà thì giá nhà đã tăng lên so vói giá dự kiến do vậy nhu cầu của họ sẽ không được thỏa mãn.
Người tiêu dùng là người được hưởng lợi ích nhiều nhất từ tín dụng tiêu dùng với điều kiện họ không lạm dụng quá việc đi vay vì điều đó có thể làm cho người đi vay chi tiêu vượt quá mức cho phép làm giảm chi tiêu và tích luỹ trong tương lai hoặc chi tiêu vượt quá khả năng chi trả. Vai trò của tín dụng tiêu dùng đối với nền kinh tế Sự tăng trưởng của một nền kinh tế được thể hiện qua mức cầu tiêu dùng hàng hoá của dân cư, nó được đo bằng việc tăng số lượng cầu có khả năng thanh toán. Do vậy, tín dụng tiêu dùng là tác nhân hỗ trợ tích cực nhằm thúc đẩy chi tiêu, tiêu dùng cá nhân và các hộ gia đình, qua đó cho vay tiêu dùng có tác dụng kích thích các nhu cầu trong nước, tạo điều kiện thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Có thể khái quát vai trò của tín dụng tiêu dùng qua các tác động chủ yếu sau: - Tín dụng tiêu dùng cung cấp tài chính, trang trải các nhu cầu chi tiêu của nhân dân, thúc đẩy tiêu dùng từ đó gia tăng cầu trong nước (tiêu dùng + đầu tư) trong cơ cấu tổng sản phẩm quốc nội, hạn chế sự phụ thuộc vào cầu nước ngoài (xuất khẩu), do đó thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.
- Tín dụng tiêu dùng được xem như là công cụ chủ đạo nhằm xoá bỏ vòng luẩn quẩn: thu nhập thấp - tiết kiệm ít - sản lượng thấp. Tín dụng tiêu dùng được thực hiện qua các chương trình lớn sẽ giúp đỡ người dân có kinh phí học tập, chữa bệnh, mua nhà, sửa chữa nhà ở và nâng cấp trang thiết bị nội thất của các cá nhân và hộ gia đình. - Tín dụng tiêu dùng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, từ đó làm tăng thu nhập, tạo khả năng tiết kiệm cá nhân, mở rộng cơ hội huy động vốn và phát triển các dịch vụ ngân hàng của các tổ chức tín dụng. Thị trường tài chính được mở rộng sẽ làm tăng khả năng tiếp cận vốn đối với người lao động, đặc biệt là phát huy mặt tích cực của các khu vực tài chính chính thức, bán chính thức và phi chính thức, thúc đẩy cạnh tranh nâng cao chất lượng dịch vụ tài chính cung cấp cho các đối tượng khách hàng.
Phân loại tín dụng tiêu dùng 1. Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn của khách hàng Có thể chia tín dụng tiêu dùng thành 2 loại Tín dụng tiêu dùng cư trú (Residential Mortage loan), tín dụng tiêu dùng cư trú là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu mua sắm, xây dựng hoặc cải tạo nhà ở của các khách hàng là cá nhân hoặc hộ gia đình. Tín dụng tiêu dùng phi cư trú (Nonresidential Mortage loan), tín dụng tiêu dùng phi cư trú là các khoản vay tài trợ cho việc trang trải các chi phí mua sắm phương tiện, đổ dùng gia đình, chi phí học hành, giải trí, chữa bệnh và du lịch. Căn cứ vào phương thức hoàn trả nợ của khách hàng Có thể chia tín dụng tiêu dùng thành 3 loại a.
