Hạn Chế Bỏ Học Ở Tiểu Học Qua Quản Lý Xã Hội Hóa Giáo Dục

Nghiên cứu về quản lý xã hội hóa giáo dục nhằm hạn chế tình trạng bỏ học ở tiểu học tại cấp xã, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

• Tác giả: Đinh Đại Phong
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Thành Hưng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Hạn Chế Bỏ Học Ở Tiểu Học Qua Quản Lý Xã Hội Hóa Giáo Dục Tại Cấp Xã
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• Lí do chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Khách thể và Đối tượng nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Dự kiến cấu trúc luận văn
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG XHHGD NHẰM HẠN CHẾ TÌNH TRẠNG BỎ HỌC Ở TIỂU HỌC
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Nghiên cứu về xã hội hóa giáo dục
• 1.1.2. Nghiên cứu về quản lí giáo dục tiểu học ở cấp địa phương
• 1.1.3. Nghiên cứu về quản lí hoạt động XHHGD để hạn chế bỏ học
• 1.2. Các khái niệm cơ bản
• 1.2.1. Quản lí giáo dục
• 1.2.2. Xã hội hóa giáo dục
• 1.2.3. Hiện tượng bỏ học
• 1.2.4. Hạn chế bỏ học
• 1.2.5. Quản lí hoạt động XXHGD
• 1.3. Những nhân tố tác động đến hiện tượng bỏ học ở tiểu học tại cấp địa phương
• 1.3.1. Trình độ phát triển kinh tế - xã hội tại địa bàn
• 1.3.2. Điều kiện phát triển giáo dục
• 1.3.3. Quản lí nhà trường
• 1.3.4. Quản lí giáo dục cấp địa phương
• 1.3.5. Chỉ đạo và hỗ trợ của cấp trên
• 1.4. Đặc điểm hoạt động XHHGD trong giáo dục tiểu học và quản lí hoạt động này ở cấp xã
• 1.4.1. Những tiềm năng và khả năng XHHGD
• 1.4.2. Những nguồn lực quản lí XHHGD
• 1.4.3. Những điều kiện để hạn chế bỏ học
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG BỎ HỌC Ở TIỂU HỌC VÀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG XHHGD ĐỂ HẠN CHẾ BỎ HỌC TẠI BA XÃ XUÂN ĐÀI – KIM THƯỢNG – XUÂN SƠN HUYỆN TÂN SƠN, PHÚ THỌ
• 2.1. Khái quát tình hình tự nhiên, kinh tế - xã hội ở ba xã Xuân Đài – Kim Thượng – Xuân Sơn huyện Tân Sơn tỉnh Phú Thọ
• 2.1.1. Tình hình tự nhiên, kinh tế - xã hội
• 2.1.2. Tình hình phát triển giáo dục và giáo dục tiểu học
• 2.2. Thực trạng học sinh bỏ học ở các trường tiểu học trên địa bàn ở ba xã Xuân Đài – Kim Thượng – Xuân Sơn
• 2.2.1. Đặc điểm chung của học sinh các trường TH ở ba xã Xuân Đài – Kim Thượng – Xuân Sơn
• 2.2.2. Tình hình về đội ngũ CBQL, GV và học sinh 3 trường Tiểu học
• 2.3. Tổ chức khảo sát thực trạng
• 2.3.1. Mục đích, qui mô, địa bàn, khách thể khảo sát
• 2.3.2. Nội dung khảo sát
• 2.4. Kết quả khảo sát
• 2.4.1. Thực trạng bỏ học thuộc ba trường Tiểu học xã Xuân Đài – Kim Thượng – Xuân Sơn, huyện Tân Sơn, Phú Thọ
• 2.4.2. Thực trạng hoạt động XHHGD ở địa bàn xã
• 2.4.3. Thực trạng quản lí hoạt động XHHGD
• 2.4.4. Thực trạng quản lí XHHGD để hạn chế bỏ học
• 2.5. Nhận định chung về thực trạng
• 2.5.1. Ưu điểm và thành tựu
• 2.5.2. Nhược điểm và khó khăn
• 2.5.3. Những tác động gây ảnh hưởng
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. Chương 3: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC Ở CẤP XÃ NHẰM HẠN CHẾ BỎ HỌC CỦA HỌC SINH TIỂU HỌC
• 3.1. Những nguyên tắc định hướng
• 3.1.1. Quan điểm của Đảng và Nhà nước về khắc phục tình trạng học sinh bỏ học
• 3.1.2. Tính cụ thể và thực tế
• 3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính toàn diện
• 3.1.4. Nguyên tắc bảo đảm tính hiệu quả
• 3.2. Biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động xã hội hóa giáo dục ở điạ phương nhằm hạn chế hiện tượng bỏ học của học sinh tiểu học trên địa bàn cụm ba xã Xuân Đài – Kim Thượng – Xuân Sơn, huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ
• 3.2.1. Các biện pháp hành chính
• 3.2.2. Các biện pháp chuyên môn và kĩ thuật
• 3.2.3. Các biện pháp tổ chức, nhân sự và con người
• 3.2.4. Các biện pháp xã hội
• 3.2.5. Các biện pháp kinh tế
• 3.3. Khảo nghiệm tính khả thi và sự cần thiết của các biện pháp quản lý đã được đề xuất
• 3.3.1. Mục đích khảo nghiệm
• 3.3.2. Nội dung khảo nghiệm
• 3.3.3. Phương pháp khảo nghiệm
• 3.3.4. Kết quả khảo nghiệm
• 3.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Đối với Nhà nước và các cơ quan Trung ương
• Đối với huyện Ủy, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân huyện Tân Sơn
• Đối với Sở GD&ĐT Phú Thọ
• Đối với các trường Tiểu học
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Pháp Hạn Chế Bỏ Học Tiểu Học

Giáo dục tiểu học đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của trẻ em và xã hội. Tuy nhiên, tình trạng bỏ học ở cấp tiểu học đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng. Việc áp dụng các giải pháp quản lý xã hội hóa giáo dục là cần thiết để hạn chế tình trạng này. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Giáo Dục Tiểu Học

Giáo dục tiểu học là nền tảng cho sự phát triển toàn diện của trẻ em. Nó không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản mà còn hình thành nhân cách và kỹ năng sống cho học sinh.

1.2. Tình Trạng Bỏ Học Hiện Nay

Tình trạng bỏ học ở tiểu học đang gia tăng, đặc biệt ở các vùng nông thôn. Nguyên nhân chủ yếu bao gồm khó khăn kinh tế, thiếu sự quan tâm từ gia đình và môi trường học tập không thuận lợi.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Quản Lý Giáo Dục Tiểu Học

Quản lý giáo dục tiểu học gặp nhiều thách thức, từ việc thiếu nguồn lực đến sự phối hợp kém giữa các bên liên quan. Những vấn đề này cần được giải quyết để cải thiện tình hình bỏ học. Việc nhận diện rõ ràng các thách thức sẽ giúp xây dựng các giải pháp hiệu quả hơn.

2.1. Thiếu Nguồn Lực Tài Chính

Nhiều trường tiểu học thiếu kinh phí để tổ chức các hoạt động giáo dục bổ trợ, dẫn đến việc học sinh không được hỗ trợ đầy đủ trong quá trình học tập.

2.2. Sự Phối Hợp Giữa Các Bên Liên Quan

Sự thiếu hụt trong việc phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng làm giảm hiệu quả của các chương trình giáo dục, dẫn đến tình trạng bỏ học gia tăng.

III. Phương Pháp Quản Lý Xã Hội Hóa Giáo Dục Để Hạn Chế Bỏ Học

Áp dụng các phương pháp quản lý xã hội hóa giáo dục là một trong những giải pháp hiệu quả để hạn chế tình trạng bỏ học. Các phương pháp này bao gồm việc huy động sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội trong việc hỗ trợ giáo dục.

3.1. Huy Động Sự Tham Gia Của Cộng Đồng

Cộng đồng có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ học sinh thông qua các chương trình học bổng, tổ chức các lớp học bổ trợ và tạo ra môi trường học tập tích cực.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Giáo Viên

Đào tạo giáo viên có chất lượng sẽ giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy, từ đó giảm thiểu tình trạng bỏ học của học sinh.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Các Giải Pháp Quản Lý

Việc áp dụng các giải pháp quản lý xã hội hóa giáo dục đã cho thấy những kết quả tích cực trong việc hạn chế tình trạng bỏ học. Các trường học đã có thể cải thiện môi trường học tập và thu hút sự tham gia của cộng đồng.

4.1. Kết Quả Từ Các Chương Trình Hỗ Trợ

Nhiều chương trình hỗ trợ đã được triển khai thành công, giúp học sinh có thêm động lực học tập và giảm thiểu tình trạng bỏ học.

4.2. Mô Hình Hợp Tác Giữa Nhà Trường Và Gia Đình

Mô hình hợp tác này đã giúp tăng cường sự gắn kết giữa nhà trường và gia đình, tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh trong việc học tập.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Giáo Dục Tiểu Học

Giải pháp hạn chế bỏ học tiểu học qua quản lý xã hội hóa giáo dục là một hướng đi đúng đắn. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp quản lý hiệu quả hơn để đảm bảo mọi trẻ em đều có cơ hội học tập.

5.1. Tầm Nhìn Tương Lai

Cần có một tầm nhìn dài hạn cho giáo dục tiểu học, trong đó mọi trẻ em đều được đảm bảo quyền lợi học tập.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Các chính sách hỗ trợ cần được xây dựng và thực hiện để tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh, đặc biệt là ở các vùng khó khăn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vấn đề học sinh bỏ học ở bậc tiểu học luôn là rào cản lớn đối với mục tiêu phổ cập giáo dục và phát triển kinh tế - xã hội tại các địa bàn miền núi đặc biệt khó khăn. Tại huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ – một trong 62 huyện nghèo của cả nước với hơn 90% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số – tỷ lệ học sinh bỏ học và có nguy cơ gián đoạn học tập cục bộ từng thời điểm ghi nhận từ 1,5% đến 2,8%. Địa bàn cụm ba xã Xuân Đài, Kim Thượng và Xuân Sơn có xuất phát điểm kinh tế thấp, tỷ lệ hộ nghèo vượt ngưỡng 40% (sau thời điểm tách lập huyện năm 2007), địa hình chia cắt hiểm trở tạo ra nhiều thách thức cho công tác duy trì sĩ số. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực tiễn: quan niệm trước đây thường khoán trắng trách nhiệm ngăn ngừa bỏ học cho nhà trường và hiệu trưởng, trong khi đây là hiện tượng chịu tác động đa chiều từ kinh tế, gia đình và môi trường xã hội.

Mục tiêu cụ thể của công trình là xác lập hệ thống giải pháp quản lý hoạt động xã hội hóa giáo dục ở cấp xã nhằm ngăn chặn triệt để tình trạng bỏ học của học sinh tiểu học tại cụm ba xã nêu trên. Phạm vi nghiên cứu được triển khai tập trung tại các trường tiểu học thuộc ba xã Xuân Đài, Kim Thượng, Xuân Sơn trong giai đoạn năm học 2011–2014. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành bền vững, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ học sinh bỏ học hàng năm xuống dưới mức 0,5%, nâng cao tỷ lệ huy động trẻ 6 tuổi vào lớp 1 đạt trên 99,5%, đồng thời củng cố vững chắc chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hai trục lý thuyết nền tảng trong khoa học giáo dục và quản lý giáo dục:

• Lý thuyết chức năng quản lý hệ thống: Vận dụng quan điểm quản trị tổ chức để phân tích quá trình quản lý giáo dục qua 4 chức năng cốt lõi: Kế hoạch hóa, Tổ chức, Chỉ đạo và Kiểm tra - Đánh giá. Quản lý là sự tác động có chủ đích của chủ thể quản lý đến khách thể nhằm huy động tối ưu các nguồn lực trong môi trường biến động.
• Lý thuyết xã hội hóa giáo dục: Dựa trên tư tưởng giáo dục là sự nghiệp của toàn dân và quan điểm của UNESCO về xây dựng xã hội học tập. Xã hội hóa giáo dục không chỉ giới hạn ở việc huy động tài lực, vật lực mà còn là xã hội hóa nội dung, mở rộng không gian giáo dục và phối hợp chặt chẽ giữa 3 môi trường: Nhà trường – Gia đình – Xã hội.

Mô hình nghiên cứu vận hành theo cơ chế tích hợp: Chính quyền cấp xã giữ vai trò chủ trì và định hướng thể chế; Trường tiểu học đóng vai trò nòng cốt về chuyên môn sư phạm; Gia đình và các đoàn thể xã hội đóng vai trò phối hợp, giám sát. Các khái niệm chính bao gồm: Quản lý giáo dục, Xã hội hóa giáo dục, Hiện tượng bỏ học (phân loại thành bỏ học tích cực, bỏ học tiêu cực và nhóm tiềm ẩn nguy cơ "tiền bỏ học"), Hạn chế bỏ học và Quản lý hoạt động xã hội hóa giáo dục cấp xã.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ các nguồn dữ liệu thứ cấp (báo cáo thống kê của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Tân Sơn, UBND 3 xã giai đoạn 2007–2013) và dữ liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát thực địa.

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Tổng cỡ mẫu khảo sát là 185 khách thể, bao gồm 24 cán bộ quản lý giáo dục, 86 giáo viên tiểu học tại 3 trường (Xuân Đài, Kim Thượng, Xuân Sơn), 45 cán bộ lãnh đạo Đảng ủy, HĐND, UBND, trưởng thôn bản và 30 đại diện ban phụ huynh học sinh. Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên để bảo đảm tính đại diện cho cả cán bộ quản lý, giáo viên trực tiếp giảng dạy và các lực lượng xã hội tại cơ sở.
• Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Sử dụng phương pháp thống kê toán học (tính điểm trung bình weighted mean, độ lệch chuẩn, phân tích tỷ lệ phần trăm) để lượng hóa mức độ nhận thức, thực trạng và tính khả thi của các giải pháp. Lý do lựa chọn là nhằm đảm bảo tính khách quan, đo lường chính xác các tương quan định lượng, đồng thời kết hợp phương pháp phỏng vấn sâu và tổng kết kinh nghiệm thực tiễn để giải thích thấu đáo nguyên nhân hiện tượng.
• Timeline nghiên cứu: Toàn bộ quá trình thu thập, xử lý dữ liệu và khảo nghiệm được tiến hành từ tháng 9 năm 2012 đến tháng 4 năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Thực trạng và phân hóa nguy cơ bỏ học: Tình trạng học sinh tiểu học bỏ học tại 3 xã mang tính chất mùa vụ và tập trung nhiều ở các điểm trường lẻ xa trung tâm. Tỷ lệ học sinh thuộc diện "tiền bỏ học" (học lực yếu kém, ngồi nhầm lớp, chán học) chiếm 8,4% tổng số học sinh được rà soát. Đáng chú ý, học sinh người dân tộc thiểu số chiếm trên 92% trong tổng số các trường hợp bỏ học và nguy cơ bỏ học.
• Lệch pha trong nhận thức về xã hội hóa giáo dục: Có đến 68,5% cán bộ và người dân địa phương khi được hỏi vẫn đồng nhất xã hội hóa giáo dục với việc huy động đóng góp tiền của và ngày công xây dựng cơ sở vật chất. Chỉ có 31,5% nhận thức đầy đủ về việc huy động các nguồn lực phi vật chất như xây dựng môi trường văn hóa, phối hợp quản lý giờ giấc và hỗ trợ tinh thần cho học sinh.
• Hạn chế trong cơ chế quản lý phối hợp cấp xã: Sự phối hợp giữa UBND xã, các ban ngành đoàn thể và nhà trường còn mang tính hình thức, thiếu chế tài cụ thể. Hơn 74% các đợt vận động học sinh bỏ học quay lại lớp chỉ được thực hiện theo phương thức bị động (xảy ra việc mới xử lý) thay vì phát hiện sớm các dấu hiệu nguy cơ từ phía gia đình.
• Đánh giá cao về tính khả thi của hệ thống giải pháp: Kết quả khảo nghiệm cho thấy toàn bộ các giải pháp quản lý được đề xuất đều nhận được sự đồng thuận cao, với điểm trung bình đánh giá mức độ cần thiết đạt từ 4,45 đến 4,82 và mức độ khả thi đạt từ 4,25 đến 4,68 trên thang điểm 5 (tỷ lệ đồng thuận đạt trên 85%).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng bỏ học tại ba xã Xuân Đài, Kim Thượng, Xuân Sơn bắt nguồn từ sự cộng hưởng giữa yếu tố kinh tế gia đình và rào cản địa lý. Khoảng cách từ nhà đến trường tại các bản vùng cao dao động từ 5 đến 12 km đường đồi dốc, gây trở ngại lớn cho học sinh nhỏ tuổi trong mùa mưa lũ. Hơn nữa, việc 42% phụ huynh đi làm ăn xa khiến việc kèm cặp con em bị buông lỏng, đẩy các em vào vòng xoáy học yếu rồi chán học.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh mối tương quan chặt chẽ giữa mức độ can thiệp của chính quyền cấp xã và tỷ lệ duy trì sĩ số học sinh. Khi trực quan hóa qua biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ học sinh chuyên cần trước và sau các đợt cao điểm phối hợp liên ngành, biểu đồ cho thấy tỷ lệ chuyên cần tăng rõ rệt từ 88% lên 97,5% tại các thôn bản có sự tham gia tích cực của trưởng thôn và già làng. Đồng thời, bảng ma trận phân tích nguyên nhân chỉ ra rằng biện pháp hỗ trợ kinh tế kết hợp phụ đạo chuyên môn mang lại hiệu quả đảo chiều nguy cơ bỏ học cao nhất.

Kết quả này hoàn toàn tương thích với các công bố của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, đồng thời khẳng định luận điểm: giải quyết bài toán bỏ học vùng khó khăn không thể chỉ dùng biện pháp sư phạm đơn thuần mà bắt buộc phải thông qua cơ chế quản lý xã hội hóa toàn diện, biến giáo dục thành trách nhiệm chung của toàn hệ thống chính trị địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Hệ thống 5 nhóm giải pháp quản lý hoạt động xã hội hóa giáo dục cấp xã được đề xuất đồng bộ như sau:

• Hoàn thiện thể chế và quy chế phối hợp hành chính: Ban hành nghị quyết chuyên đề của Đảng ủy xã và kế hoạch hành động của UBND xã về phòng chống bỏ học. Target metric: 100% thôn bản ký cam kết không có học sinh tiểu học bỏ học, 100% trẻ trong độ tuổi được theo dõi biến động dân cư. Timeline: Hoàn thành vào tháng 8 hàng năm trước thềm năm học mới. Chủ thể: UBND cấp xã chủ trì, phối hợp với Công an xã và Trưởng thôn.
• Đổi mới kỹ thuật quản lý sư phạm và hỗ trợ học sinh yếu kém: Trường tiểu học tổ chức rà soát chất lượng thực chất, tuyệt đối không chạy theo bệnh thành tích, phân công giáo viên có kinh nghiệm phụ đạo miễn phí cho nhóm "tiền bỏ học". Target metric: Kéo giảm 100% số ca bỏ học do học lực kém; tỷ lệ học sinh ngồi nhầm lớp về mức 0%. Timeline: Thực hiện thường xuyên trong năm học. Chủ thể: Hiệu trưởng và Giáo viên chủ nhiệm.
• Kiện toàn tổ chức mạng lưới xã hội hóa và giám sát cộng đồng: Thành lập Ban Chỉ đạo phổ cập giáo dục và hạn chế bỏ học cấp xã, phát huy uy tín của già làng, trưởng bản và người có uy tín trong dòng họ. Target metric: Tiếp cận, vận động 100% học sinh bỏ học hoặc có nguy cơ bỏ học trở lại lớp trong vòng 48 giờ. Timeline: Triển khai liên tục. Chủ thể: Ban Văn hóa xã, Đoàn Thanh niên, Hội Khuyến học.
• Đẩy mạnh tuyên truyền thay đổi nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chiến dịch truyền thông đa dạng tại các buổi họp thôn, lồng ghép nội dung Luật Giáo dục và quyền trẻ em. Target metric: Nâng tỷ lệ gia đình nhận thức đúng về vai trò của học tập từ mức 55% lên trên 90%. Timeline: Định kỳ hàng quý. Chủ thể: Hội Phụ nữ, Mặt trận Tổ quốc xã.
• Huy động và điều phối hiệu quả nguồn lực kinh tế - xã hội: Thực hiện đúng, đủ, kịp thời các chính sách miễn giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập theo Nghị định 49/2010/NĐ-CP và chính sách hỗ trợ gạo theo Quyết định 36/2013/QĐ-TTg; xây dựng Quỹ Khuyến học thôn xã để cấp học bổng cho học sinh nghèo. Target metric: 100% học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn được nhận trợ cấp đồ dùng học tập và bán trú. Timeline: Phân bổ đầu mỗi học kỳ. Chủ thể: Hội Khuyến học phối hợp cùng các nhà hảo tâm và doanh nghiệp địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Lãnh đạo và cán bộ quản lý chính quyền cấp xã, thị trấn: Tài liệu cung cấp khung pháp lý, quy trình tổ chức và các công cụ quản lý thực tiễn để triển khai hiệu quả công tác xã hội hóa giáo dục, giúp chính quyền cơ sở thực hiện tốt chức năng quản lý nhà nước về giáo dục trên địa bàn.
• Ban Giám hiệu và Giáo viên các trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số: Cung cấp phương pháp nhận diện sớm dấu hiệu học sinh "tiền bỏ học", cách thức tổ chức dạy học phân hóa, xây dựng môi trường sư phạm thân thiện và kinh nghiệm kết nối hiệu quả với cha mẹ học sinh vùng cao.
• Cán bộ quản lý Phòng Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo: Cung cấp căn cứ thực tiễn để hoạch định chính sách phân cấp quản lý giáo dục địa phương, xây dựng tiêu chí thi đua phù hợp với điều kiện các huyện nghèo, vùng sâu, vùng xa.
• Học viên cao học và Nhà nghiên cứu khoa học giáo dục: Là nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu xã hội hóa giáo dục, kỹ thuật khảo sát thực địa và hệ thống dữ liệu điển cứu về giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số tại khu vực Trung du và Miền núi phía Bắc.

Câu hỏi thường gặp

Khái niệm học sinh "tiền bỏ học" trong nghiên cứu được hiểu như thế nào?

Học sinh tiền bỏ học là nhóm đối tượng vẫn duy trì đến lớp nhưng mất căn bản kiến thức, thiếu tập trung, chán nản và có nguy cơ cao dừng việc học bất kỳ lúc nào. Khảo sát tại 3 xã cho thấy nhóm này chiếm 8,4% sĩ số. Việc nhận diện sớm và phụ đạo kịp thời cho nhóm này giúp ngăn ngừa thành công trên 75% các ca bỏ học thực tế.

Tại sao chính quyền cấp xã lại giữ vai trò chủ trì thay vì nhà trường trong việc hạn chế học sinh bỏ học?

Chính quyền cấp xã có đầy đủ thẩm quyền hành chính, quản lý dữ liệu nhân khẩu và chỉ đạo các tổ chức đoàn thể cơ sở. Nhà trường chỉ quản lý về mặt sư phạm trong khuôn viên trường. Để giải quyết các nguyên nhân ngoài nhà trường như khó khăn kinh tế, tập quán lạc hậu và quản lý gia đình, cần có sự điều phối pháp lý và hành động của UBND xã.

Xã hội hóa giáo dục vùng khó khăn có đồng nghĩa với việc kêu gọi đóng góp tiền bạc của phụ huynh không?

Không. Tại các huyện nghèo như Tân Sơn, nguồn lực tài chính của người dân rất hạn chế. Xã hội hóa giáo dục ở đây tập trung chủ yếu vào nguồn lực phi vật chất: nâng cao nhận thức, vận động con em đi học chuyên cần, bảo đảm an ninh học đường, phát huy vai trò già làng và phối hợp quản lý con em sau giờ học.

Luận văn đề xuất giải pháp gì đối với học sinh có hoàn cảnh kinh tế quá nghèo?

Nghiên cứu đề xuất tích hợp triệt để các chính sách an sinh của Chính phủ như cấp bù học phí theo Nghị định 49/2010/NĐ-CP, cấp gạo theo Quyết định 36/2013/QĐ-TTg, kết hợp vận động Quỹ Khuyến học địa phương cấp học bổng, đảm bảo 100% học sinh nghèo không phải bỏ học vì thiếu ăn, thiếu mặc hay thiếu sách vở.

Tính khả thi của các biện pháp quản lý được chứng minh qua cơ sở nào?

Tính khả thi được thẩm định qua phương pháp khảo nghiệm với 185 chuyên gia, cán bộ quản lý, giáo viên và đại diện đoàn thể. Toàn bộ 5 nhóm giải pháp đều đạt điểm đánh giá khả thi trung bình từ 4,25 đến 4,68 trên thang điểm 5, chứng minh mức độ tương thích cao với điều kiện thực tế tại địa phương.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý hoạt động xã hội hóa giáo dục cấp xã, xác lập mô hình liên kết chặt chẽ giữa Chính quyền, Nhà trường và Cộng đồng trong việc ngăn ngừa học sinh bỏ học.
• Phản ánh trung thực và toàn diện bức tranh thực trạng học sinh bỏ học tại 3 xã đặc biệt khó khăn Xuân Đài, Kim Thượng, Xuân Sơn thuộc huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2011–2014.
• Chỉ ra nguyên nhân sâu xa của hiện tượng bỏ học không chỉ nằm ở khía cạnh sư phạm mà chủ yếu do điều kiện kinh tế - xã hội và sự lỏng lẻo trong cơ chế quản lý phối hợp liên ngành tại cấp cơ sở.
• Đề xuất hệ thống 5 nhóm biện pháp quản lý mang tính đột phá, khả thi cao từ hành chính, chuyên môn, tổ chức đến truyền thông xã hội và huy động nguồn lực kinh tế.
• Khẳng định tính cấp thiết của việc chuẩn hóa quy trình quản lý xã hội hóa giáo dục, tạo tiền đề duy trì bền vững chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học tại các địa bàn miền núi khó khăn.

Đóng góp lớn nhất của nghiên cứu là chuyển đổi phương thức quản lý giáo dục cơ sở từ "ứng phó bị động" sang "chủ động phòng ngừa thông qua mạng lưới xã hội hóa". Lộ trình tiếp theo đòi hỏi chính quyền cấp huyện và xã đưa các chỉ tiêu duy trì sĩ số vào nghị quyết phát triển kinh tế - xã hội định kỳ hàng năm. Các nhà quản lý giáo dục, cấp ủy chính quyền và các tổ chức xã hội hãy chủ động bắt tay vào cuộc, đồng bộ triển khai các giải pháp xã hội hóa để đảm bảo mọi trẻ em vùng cao đều được hưởng trọn vẹn quyền học tập và phát triển tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn có 3 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động xã hội hóa nhằm hạn chế tình trạng bỏ học ở tiểu học Chƣơng 2. Thực trạng bỏ học ở tiểu học và quản lý hoạt động xã hội hóa nhằm hạn chế tình trạng bỏ học ở tiểu học ở ba xã Xuân Đài – Kim Phượng – Xuân Sơn huyện Tân Sơn, Phú Thọ Chƣơng 3. Các biện pháp quản lý hoạt động xã hội hóa nhằm hạn chế tình trạng bỏ học ở tiểu học 5 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ Chƣơng 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG XHHGD NHẰM HẠN CHẾ TÌNH TRẠNG BỎ HỌC Ở TIỂU HỌC 1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Nghiên cứu về xã hội hóa giáo dục Giáo dục là sản phẩm của xã hội, đồng thời là nhân tố đánh dấu nấc thang trình độ văn minh của các thời đại trong lịch sử. Sự tồn tại và phát triển của giáo dục chịu sự chia phối của sự phát triển kinh tế - xã hội và ngƣợc lại với chức năng của mình, GD có vai trò hết sức to lớn trong việc tái sản xuất sức lao động cho xã hội; khơi dậy, thức tỉnh và phát huy tiềm năng sáng tạo của mỗi con ngƣời, tạo ra môi trƣờng cho sự phát triển kinh tế xã hội. Chính vì điều đó mối quan hệ biện chứng giữa giáo dục và cộng đồng xã hội thƣờng xuyên đƣợc diễn ra cùng với quá trình phát triển của xã hội loài ngƣời.

Với tầm quan trọng nhƣ vậy, ngày nay giáo dục luôn đƣợc coi là quốc sách hàng đầu của nhiều quốc gia. Việc quan tâm, đầu tƣ, huy động mọi nguồn lực và mọi điều kiện cho phát triển giáo dục là sách lƣợc lâu dài của nhiều quốc gia trên thế giới. Mặc dù bản chất của giáo dục ở các nƣớc có khác nhau nhƣng đều cho thấy XHH sự nghiệp giáo dục là cách làm phổ biến, kể cả ở những nƣớc có nền công ngiệp hiện đại, kinh tế phát triển cao. XHHGD không phải là vấn đề hoàn toàn mới, nó có nguồn gốc lâu đời và là bƣớc phát triển cuả một chủ trƣơng phát triển giáo dục đƣợc thực hiện từ nhiều năm qua.

Với tƣ tƣởng “ lấy dân làm gốc”, “ Sự nghiệp cách mạng là sự nghiệp của quần chúng” đã đƣợc Đảng ta vận dụng sáng tạo, là sức mạnh tiềm tàng cho sự phát triển nền GD nƣớc nhà. Dƣới thời phong kiến và Pháp thuộc, giai cấp thống trị và thực dân chỉ mở rất ít trƣờng học, chủ yếu trƣờng học đƣợc mở ra cho con em quý tộc phong kiến và con nhà giàu. Con em lao động không đƣợc chính quyền quan tâm, ngƣời dân muốn học phải tự lo dƣới hình thức học ở trƣờng Tƣ do các thầy đồ 6 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ tự mở lớp hoặc do dân tự tổ chức nên hầu hết phải chịu cảnh mù chữ. Cách mạng tháng thành công là tiền đề tiên quyết để Đảng ta thực hiện các quan điểm “ giáo dục là sự nghiệp của quần chúng”.

Ngay từ những ngày đầu của nƣớc Việt Nam độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra “ Lời kêu gọi chống nạn thất học”. Trong lời kêu gọi, Ngƣời đã nêu rõ phƣơng châm, nhiệm vụ chống nạn thất học, chống nạn mù chữ “ Những ngƣời đã biết chữ hãy dạy cho những ngƣời biết chữ…những ngƣời chƣa biết chữ hãy gắng sức mà học cho biết, vợ chƣa biết chữ thì chồng bảo, em chƣa biết chữ thì anh bảo, cha mẹ chƣa biết chữ thì con cái bảo, ngƣời ăn ngƣời làm chƣa biết chữ thì chủ nhà bảo; Các ngƣời giàu có thì mở lớp học tƣ gia dạy cho những ngƣời chƣa biết chữ”[25]. Hƣởng ứng lời kêu gọi chống nạn thất học của Hồ Chủ Tịch, cả nƣớc đã trở thành một xã hội học tập. Tiêu biểu, sôi động nhất đó là phong trào bình dân học vụ từ thành thị đến nông thôn, từ miền xuôi đến miền ngƣợc, từ hậu phƣơng đến nơi tiền tuyến…ngƣời ngƣời đi học, nhà nhàđi học, trƣờng lớp chỉ là những nhà, lá đơn sơ.

Tƣ tƣởng giáo dục “ai cũng đƣợc học hành” của Hồ Chí Minh đã thực sự đi vào cuộc sống. Đất nƣớc hoàn toàn thống nhất, cả hai niềm Nam, Bắc cùng thực hiện một hệ thống giáo dục và đã đạt đƣợc những thành qủa nhất định. Song do cơ chế tập trung, quan liêu bao cấp, nền giáo dục của chúng ta không khai thác triệt để bài học phát huy sức mạnh của toàn dân tộc để phát triển giáo dục. Thay vì thực hiện sự “quản lý giáo dục của nhà nƣớc”, chúng ta đã “ nhà nƣớc hóa giáo dục” làm cho giáo dục rơi vào thế bị động, không thu hút đƣợc các nguồn lực của toàn xã hội tham gia vào các hoạt động giáo dục.

Tình trạng cơ sở vật chất, thiết bị giáo dục không đáp ứng đƣợc yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của đất nƣớc, chƣa bắt kịp xu thế phát triển chung của thời đại. Sự định hƣớng mang tính cách mạng và năng động đối với nền kinh tế quốc gia, tất yếu đặt ra những cơ hội và thách thức đối với sự phát giáo dục. Đòi hỏi sự nghiệp giá dục và đào tạo cũng phải đổi mới cách nhìn nhận về vị 7 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ trí, vai trò của mình trong công cuộc đổi mới đất nƣớc. Bên cạnh đó việc đa dạng hóa phát triển giáo dục lại một lần nữa lại ngày càng phát huy ƣu thế của nó.

“ Việc “huy động toàn xã hội toàn xã hội làm giáo dục, động viên các tầng lớp nhân dân cùng góp sức xây dựng nền giáo dục quốc phòng toàn dân dƣới sự quản lí của nhà nƣớc” đã trở nên vô cùng bức thiết. Đảng ta đã khảng định “ xã hội hóa” là một trong những quan điểm để hoạch định các chính sách xã hội. Nghị quyết lần 2 Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng khóa VIII ( tháng 12-1996) chỉ rõ: “ Giáo dục và đào tạo là sự nghiệp của Đảng, Nhà nƣớc và của toàn dân” [4]. Đến nghị quyết TW 6 khóa IX, Đảng ta khảng định: “ Đẩy mạnh xã hội hóa sự nghiệp giáo dục, xây dựng xã hội học tập, coi giáo dục là sự nghiệp của toàn dân, là giải pháp quan trọng để tiếp tục phát triển giáo dục” [5].

Đặc biệt, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng ( tháng 4-2006) đã chỉ rõ: “ Thực hiện xã hội hóa giáo dục. Huy động nguồn lực vật chất và trí tuệ của xã hội tham gia chăm lo sự nghiệp giáo dục. Phối hợp chặt chẽ giữa ngành giáo dục với các ban, ngành, các tổ chức chính trị - xã hội, xã hội – nghề nghiệp…để mở mang giáo dục, tạo điều kiện học tập cho mọi thành viên trong xã hội” [6]. Để thực hiện chủ trƣơng XHH, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 90/CP ngày 21/8/1997 về Phƣơng hƣớng và chủ trƣơng xã hội hóa các hoạt động giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao; Nghị định số 73/1999/NĐ-CP về chính sách XHH nhằm khuyến khích, huy động các nguồn lực trong nhân dân, trong vực giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao.

Ngày 18/4/2005 chính phủ ban hành Nghị quyết số 05/2005/NQ về đẩy mạnh XHH các hoạt động giáo dục, y tế, văn hóa, thể dục thể thao [20]. Bộ GD&ĐT ban hành một số văn bản hƣớng dẫn thực hiện công tác XHHGD vv… Trong thời kỳ đổi mới, cùng với các Văn kiện, các Nghị định, Thông tƣ, Nghị quyết của Đảng, Nhà nƣớc về công tác giáo dục; các cơ quan Liên Bộ, các nhà khoa học, các nhà quản lí giáo dục ( QLGD) đã họp bàn và nghiên cứu 8 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ về vấn đề XHHGD. Nguyên Bộ trƣởng giáo dục Phạm Minh Hạc đã khảng định: “ Xã hội hóa công tác giáo dục là một tƣ tƣởng chiến lƣợc, một bộ phận của đƣờng lối giáo dục, một con đƣờng phát triển giáo dục nƣớc ta” [ 35; 16]; Tác giả Phạm Tất Dong cũng nhấn mạnh: Phát triển giáo dục theo tinh thần xã hội hóa và đề cao việc huy động toàn dân vào sự nghiệp cách mạng, coi đó là tƣ tƣởng chiến lƣợc của Đảng. Tƣ tƣởng đó đƣợc tổng kết lại không chỉ là một bài học kinh nghiệm tầm cỡ lịch sử, mà trở thành một nguyên lí của cách mạng Việt Nam.

Vấn đề XHHGD cũng đã đƣợc nghiên cứu cả về lí luận và thực tiễn. Có nhiều tác giả đã quan tâm nghiên cứu về vấn đề XHHGD nhƣ nhóm tác giả Bùi Gia Thịnh, Võ Tấn Quang, Nguyễn Thanh Bình trong cuốn “ Xã hội hóa giáo dục nhận thức và hành động, các nhà nghiên cứu Nguyễn Mậu Bành, Thái Duy Tuyên, Đào Huy Ngân cũng đã đề cập đến những vấn đề lí luận và thực tiễn công tác XHHGD. Bên cạnh đó còn có nhiều đề tài và luận văn đã đề cập và nêu ra nhiều giải pháp công tác XHHGD nhƣ: Luận văn của tác giả Phạm Thúy Hiền với đề tài: “ Vấn đễ xã hội hóa giáo dục mầm non với sự nghiệp phát triển giáo dục”; luận văn Thạc sĩ của Trần Hồng Diễm về: “ Biện pháp tăng cƣờng công tác xã hội hóa sự nghiệp giáo dục mầm non trên địa bàn thành phố Bắc Ninh”… 1. Nghiên cứu về quản lí giáo dục tiểu học ở cấp địa phương Đất nƣớc đi vào công nghiệp hóa, hiện đại hóa đòi hỏi nguồn nhân lực trí tuệ cao, quá trình hội nhập khu vực và quốc tế với xu thế toàn cầu hóa đang là một thách thức với nƣớc ta, đòi hỏi nhà nƣớc và ngành giáo dục phải có một chiến lƣợc phát triển nhân tài.

Trong hệ thống giáo dục, giáo dục tiểu học có một vị trí đặc biệt quan trọng trong việc đào tạo nhân lực và bồi dƣỡng nhân tài cho đất nƣớc. Trong đó bậc GD Tiểu học có vai trò vô cùng quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân. Giáo dục tiểu học là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân. Bậc tiểu học là bậc học đầu tiên của hệ thống giáo dục, bậc học đào tạo những cơ sở ban đầu cơ bản và bền vững cho trẻ tiếp tục học lên 9 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ bậc học trên, giúp trẻ hình thành những cơ sở ban đầu , những đƣờng nét cơ bản của nhân cách.

Do vậy giáo dục ở bậc tiểu học có tính chất đặc biệt, có bản sắc riêng, với tính sƣ phạm đặc trƣng.