CHƯƠNG 1: CƠ SỞ CỦA VẤN ĐỀ QUẢN LÝ GIẢM TỔN THẤT ĐIỆN NĂNG TRONG NGÀNH ĐIỆN 1. Yêu cầu cơ bản của việc quản lý kinh doanh điện năng 1. Nội dung công tác truyền tải và kinh doanh điện năng Công tác kinh doanh trong ngành điện bao gồm các nội dung: + Truyền tải điện từ nhà máy sản xuất điện đến các trạm hạ áp, trạm biến áp rồi đến các hộ tiêu dùng. + Ký kết hợp đồng cung ứng sử dụng điện.
+ Tổ chức thực hiện và kiểm tra việc thực hiện hợp đồng. + Đặt và quản lý công tơ. + Ghi chỉ số điện năng tiêu thụ. + Thu tiền điện.
+ Phân tích kết quả kinh doanh điện năng. Sơ đồ biểu diễn tiến trình công tác kinh doanh điện năng. kW tổn thất trong kW tự dùng và tổn thất trong truyền tải phân phối và kinh doanh điện kW Phân kW thương Phối phẩm Cân đối giữa cung và cầu Quyết toán điện năng Thiết kế và Hợp đồng cung Thu Ngân Cáp Bán diện Ghi điện Hóa xây dựng ứng sử dụng tiền hàng điện điện đơn công trình mới Ngân hàng thanh toán (Đối với hộ sử dụng điện cơ quan) 1. Một số yêu cầu trong công tác quản lý truyền tải và kinh doanh điện năng Việc quản lý quá trình truyền tải và phân phối điện năng phải đạt được một số yêu cầu cơ bản: - Điện năng phải cung cấp liên tục.
Mất điện sản xuất sẽ bị đình trệ. Mất điện đột ngột, thiết bị và sản phẩm có thể bị hư hỏng. Điện cung cấp cho các hộ tiêu dung phải đảm bảo chất lượng điện năng. - Bảo đảm tính an toàn cho sản xuất và tiêu thụ đối với thiết bị tiêu thụ 4 điện: điện áp cung cấp phải ổn định, tần số dòng điện phải ổn định.
Vì hệ thống điện là một hệ thống khép kín và thống nhất, có tính đồng bộ cao từ khâu sản xuất đến khâu tiêu thụ, nếu chỉ cần một khâu nào đó trong dây truyền sản xuất bị sự cố sẽ ảnh hưởng rất lớn đến toàn bộ hệ thống. - Bảo đảm công tác quản lý trong quá trình truyền tải và phân phối điện năng là giảm lượng tổn thất điện năng trong quá trình truyền tải và phân phối kinh doanh điện năng. Nếu khâu quản lý tốt sẽ giảm được chi phí đầu vào của quá trình sản xuất kinh doanh, góp phần hạ giá thành của 1 kWh điện, dẫn đến giảm giá bán điện, tạo điều kiện cho việc hạ chi phí đầu vào cho các ngành sản xuất và giảm chi phí cho các hộ tiêu dùng điện sinh hoạt, góp phần thúc đẩy nền sản xuất phát triển và nâng cao đời sống của nhân dân. Tổn thất điện năng và những yếu tố ảnh hưởng đến tổn thất điện năng 1.
Khái niệm tổn thất điện năng Hiệu số giữa tổng lượng điện năng do các nhà máy điện phát ra với tổng lượng điện năng các hộ tiêu thụ nhận được trong cùng một khoảng thời gian được xem là mất mát (tổn thất) điện năng trong hệ thống truyền tải. Lượng tổn thất được tính bằng công thức: ∆Q =QSL - QHTD Trong đó: ∆Q: Lượng điện bị tổn thất trong quá trình truyền tải, tính từ nguồn phát đến các hộ tiêu thụ (đơn vị: kWh). QSL: Sản lượng điện đầu nguồn (đơn vị: kWh). QHTD: Sản lượng điện thương phẩm thực hiện bán cho các hộ tiêu dùng (đơn vị: kWh).
Mức tổn thất điện năng về mặt giá trị được tính bằng lượng điện bị tổn thất về mặt hiện vật nhân với giá điện bình quân của một kWh điện trong khoảng thời gian đó: GH =Ptb*∆Q Trong đó: GH: giá trị điện năng bị tổn thất (đơn vị: đồng, nghìn, triệu…) ∆ Q: lượng điện năng bị tổn thất (đơn vị: kWh) 5 Ptb: giá điện bình quân 1 kWh (đơn vị: đồng, nghìn, triệu…) Tổn thất điện năng, như đã trình bày, là lượng tổn thất trong tất cả các khâu từ khâu sản xuất (phát điện) truyền tải phân phối điện (quá trình lưu thông) đến khâu tiêu thụ. Phân loại tổn thất điện năng Tổn thất điện năng nói chung bao gồm: - Tổn thất điện năng trong quá trình sản xuất (quá trình phát điện). - Tổn thất điện năng trong quá trình truyền tải và phân phối điện năng. - Tổn thất điện năng trong quá trình tiêu thụ.
Tổn thất trong quá trình sản xuất Trong quá trình sản xuất điện, phải sử dụng các máy phát điện. Do không sử dụng đồng bộ hệ thống máy phát điện nên không phát huy đượchết công suất của máy móc và hiệu quả kinh tế không cao. Do máy phát không phát huy được hết công suất nên một lượng điện cũng đã bị tổn thất. Tổn thất trong quá trình truyền tải và phân phối điện năng Trong quá trình truyền tải và phân phối điện năng, người ta chia tổn thất thành 02 loại: Tổn thất kỹ thuật và tổn thất thương mại.
a/ Tổn thất kỹ thuật. Tổn thất kỹ thuật là số lượng điện năng bị mất mát, hao hụt dọc đường dây trong quá trình truyền tải điện từ nguồn điện và phân phối đến hộ tiêu thụ, bao gồm tổn hao trên đường dây, tổn hao trong máy biến áp (cả tăng và giảm áp), tổn hao trong các đường cấp và tổn hao trong các cuộn dây của đồng hồ đo đếm. Tổn thất kỹ thuật cao hay thấp phụ thuộc vào công nghệ sản xuất truyền tải điện. Thực tế trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh, những cơ sở sản suất hay kinh doanh nếu có trình độ quản lý tốt thì có thể tránh được tình trạng hao phí thất thoát.
Nhưng đối với lĩnh vực sản xuất kinh doanh điện năng thì đây là một tổn thất tất yếu phải có, không thể tránh khỏi vì phải có một lượng điện năng phục vụ cho công nghệ truyền tải điện. Chúng ta có thể giảm lượng tổn thất này bằng cách đầu tư công nghệ, kỹ thuật nhưng không thể giảm tới 0. Ở mỗi trình độ khoa học kỹ thuật nhất định, lượng tổn thất này có thể giảm tới một lượng tối thiểu để đảm bảo công nghệ truyền tải. 6 Thông thường, trong tổng điện năng tiêu thụ để phục vụ công nghệ truyền tải gồm khoảng 65% tiêu tốn trên đường dây, 30% trong máy biến áp, còn trong các phần tử khác của mạng (cuộn điện kháng, thiết bị bù, thiết bị đo lường…) chiếm khoảng 5%.
Bắt nguồn từ sai sót trong tổ chức quản lý kinh doanh điện, dẫn tới sai sót trong đầu tư xây dựng cải tạo lưới điện. Tổn thất kỹ thuật xảy ra ở trên các đường dây, trong máy biến áp, phụ thuộc vào thông số kỹ thuật của đường dây và máy biến áp. Chúng ta có thể tham khảo về tỉ lệ tổn thất kỹ thuật ở một số nước: các nước phát triển có trình độ khoa học kỹ thuật tiên tiến: Mỹ, Singapore…thì tỷ lệ này là 4%. Các nước trong khối ASEAN tỷ lệ tổn thất là 6,7%, các nước chậm phát triển thì tỷ lệ này là 20-30%.
b/ Tổn thất thương mại Là lượng điện tổn thất trong quá trình phân phối điện đến người tiêu dùng do vi phạm quy chế sử dụng điện. Đó là lượng điện bị tổn hao do tình trạng các tập thể, xí nghiệp, hộ tiêu thụ lấy cắp điện, khách hàng bị bỏ sót, đội ngũ cán bộ quản lý yếu kém hoặc cố ý móc ngoặc thông đồng với khách hàng, việc ghi sai số công tơ, thu tiền điện không đúng kỳ hạn, giá điện không phù hợp với loại điện sử dụng. Tổn thất ở khâu tiêu thụ Mức độ tổn thất ở khả năng này phụ thuộc vào khả năng sử dụng, điều kiện trang bị các thiết bị phụ tải ở các hộ dùng điện. Nguyên nhân gây nên tổn thất ở khâu này là việc sử dụng điện không hợp lý của các đối tượng sử dụng điện.
Ví dụ: Trong các hộ sử dụng điện, nếu sử dụng dây dẫn không đủ lớn so với phụ tải, cách điện không tốt trên các phần cách điện thì sẽ dẫn đến mất mát điện năng. Tất cả mọi tổn thất đều diễn ra phía sau đồng hồ đo đếm điện của cơ sở kinh doanh điện, nên các thành phần, đối tượng sử dụng điện cần biết rõ nguyên nhân để giảm tổn thất cho chính mình bằng cách chọn phương thức sử dụng hợp lý, tiết kiệm nhưng lại có hiệu quả nhất. Đối với ngành điện, để giảm tỷ lệ tổn thất, trước tiên phải phân tích được nguyên nhân gây nên tổn thất điện năng, xác định được nơi nào, khâu nào điện năng thất thoát nhiều. Các yếu tố ảnh hưởng đến tổn thất điện năng Từ khâu sản xuất đến khâu cuối cùng là khâu tiêu thụ, điện năng bị tổn thất một lượng không nhỏ.
Điện năng bị hao tổn do ảnh hưởng của rất nhiều nhân tố. Trong phạm vi luận văn này, học viên chỉ xin đề cập đến nguyên nhân dẫn đến tổn thất điện năng trong quá trình truyền tải và phân phối điện năng. Các nhân tố khách quan Để đảm bảo tính kinh tế và trong sạch về môi trường, các nhà máy điện thường được xây dựng tại nơi có nguồn năng lượng sơ cấp: cơ năng của dòng nước, nhiệt năng của than đá, dầu khí…Do đó, phải truyền tải điện từ nhà máy điện đến các nơi tiêu thụ. Nhiệm vụ này được thực hiện nhờ hệ thống điện.
Hệ thống điện là tập hợp các nhà máy điện, đường dây truyền tải điện, mạng phân phối và các hộ dùng điện, nhằm thực hiện nhiệm vụ sản xuất, truyền tải, phân phối và sử dụng điện năng một cách tin cậy, kinh tế và đảm bảo chất lượng. Sơ đồ hệ thống điện 1 2 3 4 5 Nhà máy điện - Trạm nâng áp - Đường dây tải điện -Trạm hạ áp - Nơi tiêu thụ Phần hệ thống điện bao gồm các trạm biến áp và các đường dây tải điện: gồm hàng chục các bộ phận rất đa dạng: máy biến áp, máy cắt, dao cách ly, tụ bù, sứ xuyên thanh cái, cáp ngầm, cột, đường dây trên không; phụ kiện đi nối dây dẫn và dây chống sét với cột, sứ cách điện,…Các bộ phận này đều phải chịu tác động của thiên nhiên (gió làm rung động, văng bật dây, mưa, ăn mòn, băng giá, sét, dao động, nhiệt độ, bão từ,…). Hệ thống điện của nước ta phần lớn là nằm ở ngoài trời, do đó tất yếu sẽ chịu ảnh rất lớn của điều kiện tự nhiên. Sự thay đổi, biến động của môi trường tự nhiên có ảnh hưởng rất lớn tới tổn thất điện năng của ngành điện.
Nước ta nằm ở vùng nhiệt đới gió mùa, nên độ ẩm tương đối cao, nắng 8 lắm mưa nhiều đó gây không ít khó khăn cho việc bảo dưỡng thiết bị và vận hành lưới điện.