CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VA PHAP LY VE GIẢI QUYẾT VU ÁN HANH CHÍNH VE DAT DAI 1. Khái niệm vu án hành chính về dat dai và giải quyết vụ án hành chính về dat đai 1. Khái niệm tranh chấp hành chính về đất dai Đề rút ra được khái niệm tranh chấp hành chính về đất đai thì trước hết cần hiểu và nắm được khái niệm về tranh chấp hành chính là gì? Theo Từ điển Tiếng Việt, “tranh chấp” được hiéu là “ dau tranh giằng co khi có ý kiến bat đồng, thường là trong van đề quyền lợi giữa các bên” '. Theo nghĩa này, tranh chấp hành chính là sự xung đột về lợi ích giữa một bên là Nhà nước mà đại diện là các chủ thể thực hiện quyền quản lý đối với đối tượng bị quản lý trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước khi giữa họ có quan điểm đối lập nhau về tính hợp pháp, hợp lý của các quyết định hành chính, hành vi hành chính do chủ thê quản lý thực hiện.
Về hình thức pháp lý, tranh chấp hành chính được biểu hiện thông qua khiếu nại hành chính hoặc khởi kiện vụ án hành chính do cá nhân, tổ chức có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện thực hiện. Theo tinh than của Luật tố tụng hành chính 2015 thì tranh chấp hành chính là tranh chấp phát sinh giữa một bên là Nhà nước mà đại diện là các chủ thể thực hiện quyền quản lý hành chính nhà nước, gồm: cơ quan hành chính; cơ quan, tô chức được giao thực hiện quản lý hành chính nhà nước hoặc người có thấm quyền trong cơ quan, tổ chức đó với bên kia là các cá nhân hoặc tổ chức có quyên, lợi ich hợp pháp bị tác động bởi các quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính. Đặc trưng của quan hệ pháp luật làm nảy sinh các tranh chấp hành chính là các chủ thé quan lý có quyền ban hành các quyết định hành chính hoặc thực hiện các hành vi hành chình mang tính quyền lực ' Hoàng Phê - chủ biên, Trung tâm từ điển học — Viện ngôn ngữ học (2002), Tir điển Tiếng Việt, Tr 1024, Nxb. nhà nước mà bên kia là cá nhân, tổ chức buộc phải thực hiện.
Trong quá trình quản lý nhà nước về đất đai, các cơ quan, cá nhân có thâm quyền ban hành các quyết định hành chính hoặc thực hiện các hành vi hành chính. Các cá nhân, cơ quan, tô chức chịu sự tác động của các quyết định hành chính, hành vi hành chính này có thé thực hiện quyền khiếu nại hoặc khởi kiện theo quy định của pháp luật khi cho rằng các quyết định hành chính, hành vi hành chính trong quản lý đất đai xâm phạm đến và quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Như vậy, tranh chấp hành chính về đất dai chính là tranh chấp giữa cd nhân, cơ quan, tổ chức với các cơ quan quản lý hành chính nhà nước về đất dai khi có căn cứ cho rang các quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan quản lý nhà nước về đất dai xâm phạm đến quyên và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức ao. Vụ án hành chính về dat dai Vì nhiều lý do khác nhau, các quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính do các chủ thé quan lý hành chính về đất đai thực hiện có thé trái pháp luật, xâm hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tô chức là đối tượng quản lý.
Nguy cơ vi phạm pháp luật, xâm hại đến các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ luôn tiềm ấn trong bat kỳ lĩnh vực hoạt động xã hội nào. Do đó, cần thiết phải có hoạt động xét xử của nhà nước dé đảm bảo công băng về quyền lợi, nghĩa vụ của các thành viên trong xã hội dựa trên cơ sở pháp luật. Hoạt động quản lý hành chính nhà nước về đất đai không nằm ngoài qui luật khách quan này. Trong quá trình thực hiện hoạt động quản lý hành chính nhà nước về đất đai, các chủ thể quản lý có quyền ban hành các quyết định hành chính hoặc thực hiện các hành vi hành chính mang tính quyền lực nhà nước, có tính đơn phương, bắt buộc thi hành đối với các đối tượng quản lý.
Việc nảy sinh những tranh chấp giữa chủ thể quản lý hành chính nhà nước với các đối tượng bị quản lý là không thê tránh khỏi, đòi hỏi Nhà nước có trách nhiệm phải thực hiện nhiều hoạt động, bằng nhiều phương thức khác nhau dé bảo vệ tật tự xã hội, bảo vệ lợi ích của các thành viên trong xã hội. Tại Việt Nam, bắt đầu từ năm 1996, Tòa án nhân dân được trao quyền xét xử các vụ án hành chính, thực hiện quyền phán quyết về tính hợp pháp của các quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính. Trong đó có các quyết định hành chính, hành vi hành chính trong lĩnh vực quản lý nhà nước về đất đai. Theo Điều 5 của Luật tô tụng hành chính 2015, “cơ quan, tô chức, cá nhân có quyền khởi kiện vụ án hành chính để yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo quy định của Luật Tố tụng hành chính”.
Do đó, vụ án hành chính sẽ phát sinh khi cá nhân, tổ chức thực hiện quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án xem xét tính hợp pháp của quyết định hành chính, hành vi hành chính dé bảo vệ quyên và lợi ích của minh. Như vây, vụ án hành chính về đất dai là vụ án phát sinh khi cá nhân, cơ quan, tô chức khởi kiện yêu câu Tòa án xem xét tính hợp pháp của quyết định hành chính, hành vi hành chỉnh của các chủ thể có thẩm quyên quản lý hành chính nha nước về đất dai và được Tòa án thụ lý theo quy định của pháp luật. Giải quyết vụ án hành chính về dat đai: Giải quyết vụ án hành chính được xem là một dạng của hoạt động tài phán tư pháp, theo đó Tòa án nhân dân trong hoạt động giải quyết của mình đã xem xét, đánh giá và ra các phán quyết đối với vụ việc cụ thể và với các đối tượng xác định. Như vậy giải quyết vụ án hành chính được hiểu là hoạt động giải quyết tranh chấp của Tòa án nhân dân đối với những tranh chấp giữa một bên là cơ quan quản lý hành chính nhà nước và một bên là cá nhân, cơ quan, tổ chức khởi kiện.
Giải quyết vụ án hành chính bảo đảm sự bình đẳng giữa công dân, cơ quan, tô chức và cơ quan quản lý hành chính nhà nước trước Tòa án nhân dân, đây là một cơ chế hữu hiệu góp phần bảo vệ quyên, lợi ích hợp pháp của các cá nhân, cơ quan, tô chức khi những quyền lợi của họ bị xâm phạm bởi các quyết định hành chính, hành vi hành chính của các cơ quan quản lý hành chính nhà nước. Trong quá trình giải quyết vụ án hành chính của Tòa án là toàn bộ hoạt động của trình tự, thủ tục giải quyết các vụ án hành chính, bao gồm: Khởi kiện và thu ly vụ ắn; xét xử sơ thâm; xét xử phúc thẩm; giám đốc thâm, tái thẩm; thi hành án. Trong giải quyết vụ án hành chính về đất dai thì đối tượng dé Tòa án giải quyết là quyết định hành chính, hành vi hành chính đã làm nảy sinh tranh chấp giữa bên chủ thể quản lý và đối tượng quản lý trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước về đất đai. Người bị kiện trong vụ án hành chính này luôn là cơ quan nha nước có thẩm quyền quan lý nhà nước về đất đai hoặc có thâm quyên quản lý đất đai trong cơ quan nhà nước, còn người khởi kiện luôn là cá nhân, cơ quan, tô chức bị tác động bởi các quyết định hành chính, hành vi hành chính về đất đai.
Giải quyết vụ án hành chính về đất đai là hoạt động của người tham gia tố tung; người tiến hành tố tung và co quan tiến hành tố tung theo quy định của pháp luật tô tụng hành chính và luật đất đai cùng các văn bản có liên quan nhằm giúp cho các bên đương sự đi đến thong nhất phương án giải quyết hoặc đưa ra quyết định cuối cùng phân xử cho các bên đương sự theo đúng quy định pháp luật. Nhu vậy: Giải quyết vụ án hành chính về dat dai là hoạt động tô tụng của Tòa án nhân dân, các cơ quan tiễn hành tô tụng, người tiễn hành to tụng khác nhằm giúp cho các bên đương sự di đến thống nhất phương án giải quyết hoặc đưa ra những phán quyết về tính hợp pháp của các quyết định hành chính, hành vi hành chính của các chủ thể có thẩm quyên quản lý hành 10 chính nhà nước về dat dai bị các cá nhân, cơ quan, tổ chức khởi kiện. Một số nội dung pháp lý cơ bản trong giải quyết vụ án hành chính về dat đai 1. Khởi kiện vụ án hành chính về đất đai Cá nhân, co quan, tổ chức có quyền quyết định việc khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án.
Còn Tòa án chỉ thụ lý vụ án hành chính khi có đơn khởi kiện của người khởi kiện. Tuy nhiên không phải cứ có đơn khởi kiện của người khởi kiện là Tòa án sẽ thụ lý vụ án hành chính mà việc khởi kiện phải đáp ứng đủ các điều kiện khởi kiện thì Tòa án mới tiến hành thụ lý vụ án hành chính. Đối với vụ án hành chính về đất đai thì các điều kiện khởi kiện bao gồm: Một là, Người khởi kiện” Theo Điều 5 Luật Tố tụng hành chính (Luật TTHC) 2015 quy định “Cá nhân, cơ quan, tô chức có quyên khởi kiện vụ án hành chính để yêu cau Toà án bảo vệ quyên, lợi ich hợp pháp của mình ”. Từ quy định nêu trên thì cá nhân, cơ quan, tổ chức là những người có quyền khởi kiện vụ án hành chính về đất đai tại Tòa án.
Cá nhân, cơ quan, tô chức này khi khởi kiện vụ án hành chính về đất đai phải thỏa mãn 2 điều kiện, đó là: Ti nhất, Phải có năng lực chủ thể tham gia quan hệ pháp luật tố tụng hành chính: - Cá nhân là người từ đủ 18 tuổi trở lên có đầy đủ năng lực hành vi tố tụng hành chính, trừ người mat năng lực hành vi dân sự hoặc pháp luật có quy định khác có quyền khởi kiện vụ án hành chính độc lập. Trường hợp người khởi kiện là cá nhân đã chết thì người thừa kế của họ sẽ thực hiện quyền khởi kiện vụ án hành chính. - Tổ chức - chủ thé khởi kiện vụ án hành chính về đất đai phải là pháp ?