Báo Cáo Tốt Nghiệp: Thiết Kế Bộ Nhận Diện Thương Hiệu Nghệ Thuật Tò He Bắc Bộ

Nghệ thuật Tò he Bắc Bộ, một hình thức nghệ thuật dân gian Việt Nam độc đáo, đang đứng trước những… 87 trang · Trường Đại Học Mỹ Thuật Công Nghiệp · 2023.

• Trường học: Trường Đại Học Mỹ Thuật Công Nghiệp
• Chuyên ngành: Thiết Kế Đồ Họa
• Đề tài: Giải Pháp Bảo Tồn Nghệ Thuật Tò He Bắc Bộ Qua Thiết Kế Logo và Truyền Thông
• Loại tài liệu: Đồ Án Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ NGHỆ THUẬT TÒ HE BẮC BỘ
• 1.1. Lịch sử hình thành của Nghệ thuật Tò he
• 1.2. Quá trình phát triển của Nghệ thuật Tò he Bắc Bộ
• 1.3. Đặc điểm con giống bột của Nghệ thuật Tò he Bắc Bộ
• 1.4. Phân loại phong cách con giống bột của Nghệ thuật Tò he Bắc Bộ
• 1.5. Đặc điểm con giống bột phong cách Trung Thu Đồng Xuân
• 1.6. Đặc điểm con giống bột phong cách Phố Khách
• 1.7. Đặc điểm con giống bột phong cách Phú Xuyên
• 1.8. Chất liệu của sản phẩm Nghệ thuật Tò he Bắc Bộ
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ LOGO VÀ BỘ NHẬN DIỆN THƯƠNG HIỆU QUẢNG BÁ NGHỆ THUẬT TÒ HE BẮC BỘ
• 2.1. Ý tưởng thiết kế logo quảng bá nghệ thuật tò he Bắc Bộ
• 2.2. Thiết kế bộ nhận diện thương hiệu
• 2.3. Thiết kế ấn phẩm văn phòng
• 3. CHƯƠNG 3: NHẬN ĐỊNH NHỮNG GIÁ TRỊ ỨNG DỤNG VÀ THẨM MỸ CỦA BỘ NHẬN DIỆN THƯƠNG HIỆU QUẢNG BÁ NGHỆ THUẬT TÒ HE BẮC BỘ
• 3.1. Nhận định những giá trị ứng dụng
• 3.2. Nhận định những giá trị thẩm mỹ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Toàn cảnh nghệ thuật Tò he Bắc Bộ và tính cấp thiết cần bảo tồn

Nghệ thuật Tò he Bắc Bộ, một hình thức nghệ thuật dân gian Việt Nam độc đáo, đang đứng trước những thách thức lớn trong bối cảnh xã hội hiện đại. Xuất phát từ làng nghề tò he Xuân La, Tò he không chỉ là một đồ chơi truyền thống mà còn là một di sản văn hóa phi vật thể quý giá, phản ánh đời sống tinh thần và sự sáng tạo của người Việt xưa. Tuy nhiên, sự phát triển của công nghệ và sự du nhập của các loại hình giải trí mới đã khiến Tò he dần mất đi vị thế trong tâm trí thế hệ trẻ. Tính cấp thiết của việc bảo tồn không chỉ nằm ở việc giữ gìn một nghề thủ công, mà còn là bảo vệ một phần bản sắc, một ký ức văn hóa của dân tộc. Báo cáo của Đỗ Hoàng Thắng (2022) đã nhấn mạnh: “Tò he cũng khó tránh khỏi nguy cơ dần bị quên lãng nếu không có những thay đổi phù hợp với thời đại”. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để sự thay đổi này vừa giúp Tò he hội nhập, vừa giữ được linh hồn truyền thống. Đây là một bài toán cần sự chung tay của nhiều lĩnh vực, trong đó thiết kế đồ họa và truyền thông văn hóa đóng vai trò then chốt. Việc xây dựng một chiến lược bảo tồn di sản văn hóa bài bản, kết hợp giữa yếu tố nghệ thuật và marketing, là hướng đi cấp bách để Tò he không chỉ tồn tại mà còn phát triển mạnh mẽ. Giải pháp này đòi hỏi một cách tiếp cận mới, biến Tò he từ một sản phẩm dân gian đơn thuần thành một thương hiệu văn hóa có sức sống và khả năng cạnh tranh trong thị trường hiện đại, chạm đến cảm xúc của công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

1.1. Giải mã Tò he là gì và giá trị văn hóa phi vật thể độc đáo

Tò he, hay còn gọi là “con giống bột”, là sản phẩm thủ công truyền thống của miền Bắc Việt Nam, với cái nôi là làng nghề tò he Xuân La (Phú Xuyên, Hà Nội). Theo các nghệ nhân, nghề này đã có lịch sử khoảng 300 năm. Nguyên liệu chính để làm Tò he là bột gạo nếp, được nhuộm màu từ các sản vật tự nhiên như gấc (đỏ), nghệ (vàng), lá riềng (xanh), tro rơm rạ (đen). Điều này khiến Tò he xưa không chỉ là đồ chơi mà còn có thể ăn được. Giá trị của Tò he không chỉ nằm ở hình thức ngộ nghĩnh, đầy màu sắc mà còn ở ý nghĩa văn hóa sâu sắc. Nó từng là lễ vật dâng cúng trong các dịp lễ Tết, đặc biệt là Trung Thu, và là phương tiện kể chuyện cổ tích một cách sinh động cho trẻ em. Chính vì vậy, Tò he được công nhận là một di sản văn hóa phi vật thể quan trọng của văn hóa Bắc Bộ, chứa đựng sự khéo léo của nghệ nhân tò he và tâm hồn của người Việt.

1.2. Phân tích thực trạng và thách thức trong việc bảo tồn Tò he

Thực trạng bảo tồn Tò he hiện nay đối mặt với nhiều khó khăn. Thách thức lớn nhất đến từ sự cạnh tranh của các loại đồ chơi hiện đại và trò chơi điện tử, vốn có sức hấp dẫn lớn hơn với trẻ em. Tài liệu nghiên cứu chỉ ra rằng “trò chơi hiện đại ngày càng lấn át và có thế mạnh thu hút giới trẻ nhiều hơn đồ chơi truyền thống”. Thêm vào đó, việc duy trì nghề nặn Tò he như một phương tiện mưu sinh ngày càng khó khăn, khiến nhiều nghệ nhân tò he không thể bám trụ với nghề. Một nghịch lý khác được nghệ nhân Đặng Văn Hậu chia sẻ, để bán được hàng, các nghệ nhân phải nặn theo các nhân vật hoạt hình nước ngoài như Pikachu, Doremon. Điều này tuy giúp duy trì kinh tế nhưng lại vô tình “làm cho vẻ đẹp của những nhân vật đại diện cho nền văn hóa của dân tộc... ngày càng trở nên mờ nhạt hơn”. Đây chính là thách thức kép: vừa phải đổi mới để tồn tại, vừa phải giữ gìn bản sắc cốt lõi trong quá trình hiện đại hóa truyền thống.

II. Phương pháp xây dựng nhận diện thương hiệu để bảo tồn Tò he

Giải pháp cốt lõi để đưa Tò he trở lại đời sống đương đại nằm ở việc xây dựng một nhận diện thương hiệu chuyên nghiệp và hấp dẫn. Thay vì chỉ là một sản phẩm thủ công vô danh, Tò he cần được định vị như một thương hiệu văn hóa có câu chuyện, có sứ mệnh và có bản sắc riêng. Quá trình này bắt đầu từ việc nghiên cứu sâu sắc các giá trị cốt lõi của Tò he, từ lịch sử, chất liệu cho đến các phong cách tạo hình (Đồng Xuân, Phố Khách, Phú Xuyên). Từ đó, thiết kế đồ họa sẽ đóng vai trò chuyển hóa những giá trị vô hình này thành các yếu tố thị giác hữu hình và nhất quán. Một logo được thiết kế tốt không chỉ là một biểu tượng đẹp, mà còn phải kể được câu chuyện nguồn cội, thể hiện được tinh thần của Tò he một cách hiện đại, dễ tiếp cận. Bộ nhận diện thương hiệu hoàn chỉnh, từ màu sắc, phông chữ, họa tiết trang trí cho đến các ấn phẩm ứng dụng, sẽ tạo ra một hệ sinh thái hình ảnh đồng bộ. Điều này giúp nâng cao giá trị sản phẩm, tạo sự tin tưởng cho khách hàng và phân biệt Tò he với các sản phẩm khác. Đây chính là bước đầu tiên trong chiến lược marketing di sản, một phương pháp bảo tồn di sản văn hóa thông qua các công cụ thương mại và truyền thông hiện đại, giúp Tò he đứng vững trên cả hai phương diện: kinh tế và văn hóa.

2.1. Vai trò của thiết kế logo trong việc hiện đại hóa truyền thống

Logo là “bộ mặt” và là điểm chạm thị giác đầu tiên của thương hiệu Tò he. Vai trò của nó không chỉ là định danh mà còn là cầu nối giữa giá trị truyền thống và thẩm mỹ hiện đại. Một thiết kế logo thành công cho Tò he phải giải quyết được hai bài toán: vừa gợi nhắc về cội nguồn văn hóa Bắc Bộ, vừa phải tối giản, linh hoạt để ứng dụng trên các nền tảng số. Trong đề tài nghiên cứu, ý tưởng logo được lựa chọn là hình ảnh cách điệu của chim và cò, gợi nhớ tên gọi xưa “con bánh chim cò”, lồng trong biểu tượng trời tròn đất vuông. Sự kết hợp này không chỉ mang tính thẩm mỹ mà còn kể một câu chuyện sâu sắc về sự giao hòa giữa con người, thiên nhiên và văn hóa. Việc hiện đại hóa truyền thống qua logo giúp Tò he thoát khỏi hình ảnh một món đồ chơi quê mùa, trở thành một biểu tượng văn hóa đáng tự hào và dễ dàng được giới trẻ đón nhận.

2.2. Xây dựng bộ nhận diện thương hiệu Tò he một cách toàn diện

Ngoài logo, một nhận diện thương hiệu toàn diện bao gồm hệ thống màu sắc, kiểu chữ và các ấn phẩm ứng dụng. Dựa trên nghiên cứu, hai màu chủ đạo được chọn là đỏ và vàng, lấy cảm hứng từ “đất đỏ phù sa” và “ánh sáng mặt trời” nuôi dưỡng cây lúa nếp – nguyên liệu chính làm Tò he. Hệ thống nhận diện được ứng dụng đồng bộ trên các ấn phẩm văn phòng (name card, bao thư), sản phẩm truyền thông (catalogue, poster) và các sản phẩm lưu niệm văn hóa (áo, nón, sổ tay). Sự nhất quán này tạo ra một hình ảnh chuyên nghiệp, nâng cao giá trị cảm nhận của sản phẩm và thương hiệu. Qua đó, Tò he không chỉ được bán ở các lễ hội mà có thể xuất hiện trong các cửa hàng lưu niệm cao cấp, các sự kiện văn hóa, góp phần thương mại hóa sản phẩm một cách bền vững.

III. Bí quyết truyền thông văn hóa giúp Tò he lan tỏa mạnh mẽ

Sở hữu một bộ nhận diện thương hiệu ấn tượng là điều kiện cần, nhưng để Tò he thực sự sống lại trong tâm thức công chúng, cần có một chiến lược truyền thông văn hóa hiệu quả. Đây là quá trình đưa câu chuyện và giá trị của Tò he đến với cộng đồng một cách sáng tạo và có chủ đích. Thay vì chỉ quảng bá sản phẩm, chiến lược này tập trung vào việc khơi gợi cảm xúc, sự tò mò và lòng tự hào dân tộc. Các kênh truyền thông hiện đại, đặc biệt là mạng xã hội, trở thành công cụ đắc lực để tiếp cận thế hệ trẻ. Nội dung truyền thông cần đa dạng, từ những bài viết chuyên sâu về lịch sử, những video ngắn ghi lại quá trình làm Tò he của nghệ nhân, cho đến việc tổ chức các workshop làm tò he để tạo ra trải nghiệm văn hóa chân thực. Việc áp dụng storytelling thương hiệu là chìa khóa, biến những con giống bột vô tri thành những nhân vật có câu chuyện, có hồn. Mỗi sản phẩm Tò he bán ra không chỉ là một món đồ chơi, mà còn là một sứ giả văn hóa, mang theo câu chuyện về làng nghề tò he Xuân La, về sự sáng tạo của cha ông và nỗ lực bảo tồn di sản văn hóa trong thời đại mới. Đây là cách marketing di sản hiệu quả nhất, tạo ra sự gắn kết bền chặt giữa thương hiệu và cộng đồng.

3.1. Sức mạnh của storytelling thương hiệu trong marketing di sản

Storytelling, hay nghệ thuật kể chuyện, là công cụ mạnh mẽ để kết nối cảm xúc. Đối với Tò he, có vô số câu chuyện để kể: lịch sử 300 năm của làng nghề, ý nghĩa của các hình tượng Tứ linh, Lục súc trong văn hóa Việt, hay câu chuyện về chính những nghệ nhân tò he đang ngày đêm giữ lửa nghề. Một chiến dịch truyền thông văn hóa thành công sẽ biết cách khai thác và kể lại những câu chuyện này một cách hấp dẫn. Ví dụ, một video ngắn có thể tái hiện cảnh trẻ em xưa háo hức xem nặn Tò he, hay một bài blog phân tích ý nghĩa của hình tượng con trâu, con rồng trong văn hóa Bắc Bộ. Bằng cách này, Tò he không còn là một sản phẩm tĩnh mà trở thành một phần của một câu chuyện lớn hơn, một di sản sống động. Đây chính là cách marketing di sản tạo ra giá trị gia tăng, khiến khách hàng không chỉ mua một sản phẩm, mà mua cả một phần văn hóa.

3.2. Chiến lược social media marketing cho các sản phẩm văn hóa

Mạng xã hội là kênh không thể thiếu để tiếp cận công chúng trẻ. Một chiến lược social media marketing cho văn hóa cần sự sáng tạo và tinh tế. Nội dung cần được hình ảnh hóa tối đa: những bức ảnh Tò he đẹp mắt, video time-lapse quá trình nặn, hay những clip ngắn phỏng vấn nghệ nhân. Các nền tảng như Instagram, TikTok rất phù hợp để lan tỏa vẻ đẹp thị giác của Tò he. Ngoài ra, việc tổ chức các hoạt động tương tác như minigame đoán tên nhân vật Tò he, các cuộc thi ảnh với Tò he, hay livestream các buổi workshop làm tò he sẽ tạo ra sự gắn kết và lan tỏa tự nhiên. Việc kết hợp với các KOLs (Key Opinion Leaders) trong lĩnh vực văn hóa, du lịch cũng là một cách hiệu quả để quảng bá thương hiệu Tò he đến một tệp khách hàng rộng lớn hơn, góp phần vào mục tiêu phát triển du lịch bền vững gắn liền với làng nghề.

IV. Các ứng dụng thực tiễn của giải pháp bảo tồn nghệ thuật Tò he

Từ những định hướng về thiết kế và truyền thông, các giải pháp bảo tồn nghệ thuật Tò he được cụ thể hóa thành những ứng dụng thực tiễn, có khả năng tác động trực tiếp đến thị trường và nhận thức của công chúng. Bộ nhận diện thương hiệu không chỉ nằm trên giấy mà được hiện thực hóa qua một loạt các sản phẩm, tạo thành một hệ sinh thái thương hiệu hoàn chỉnh. Các ấn phẩm như catalogue không chỉ là công cụ bán hàng mà còn là một tài liệu giáo dục văn hóa nhỏ gọn, cung cấp thông tin về lịch sử và các phong cách Tò he. Các poster, standee được thiết kế chuyên nghiệp, giúp Tò he có một diện mạo ấn tượng tại các sự kiện, hội chợ, triển lãm. Đặc biệt, việc phát triển các sản phẩm lưu niệm văn hóa dựa trên hình ảnh Tò he mở ra một hướng đi kinh tế mới. Thay vì chỉ bán con Tò he truyền thống, thương hiệu có thể cung cấp áo thun, ly sứ, sổ tay... in hình Tò he cách điệu. Hướng đi này không chỉ tăng doanh thu mà còn giúp hình ảnh Tò he hiện diện nhiều hơn trong đời sống hàng ngày, từng bước đưa nghệ thuật dân gian Việt Nam này trở nên gần gũi và thân thuộc hơn với mọi người, đặc biệt là thế hệ trẻ. Đây là minh chứng rõ ràng cho việc kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.

4.1. Thiết kế bộ sản phẩm lưu niệm văn hóa mang dấu ấn Tò he

Thương mại hóa là một phần quan trọng của việc bảo tồn. Việc phát triển một dòng sản phẩm lưu niệm văn hóa mang dấu ấn Tò he là một hướng đi chiến lược. Các sản phẩm này có thể bao gồm: bộ kit tự làm Tò he tại nhà (kèm hướng dẫn), áo thun, túi tote, ốp lưng điện thoại, móc khóa... được in logo và các họa tiết Tò he cách điệu. Những sản phẩm này giúp đa dạng hóa nguồn thu, giảm sự phụ thuộc vào việc bán các con giống bột truyền thống. Đồng thời, chúng đóng vai trò là những “đại sứ thương hiệu” di động, đưa hình ảnh Tò he đến những nơi mà một con giống bột thông thường không thể tới, từ đó lan tỏa giá trị của di sản văn hóa phi vật thể này một cách tự nhiên và hiệu quả.

4.2. Tổ chức workshop và trải nghiệm văn hóa Tò he thực tế

Để truyền thông văn hóa không chỉ dừng lại ở online, việc tạo ra các trải nghiệm văn hóa thực tế là vô cùng cần thiết. Tổ chức các workshop làm tò he là một hình thức hiệu quả. Tại đây, người tham gia, đặc biệt là trẻ em và du khách, không chỉ được xem mà còn được tự tay nặn những con Tò he dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân. Trải nghiệm này tạo ra một sự kết nối sâu sắc và đáng nhớ với nghề thủ công truyền thống. Các workshop có thể được tổ chức tại trường học, không gian văn hóa, hoặc kết hợp với các tour du lịch đến làng nghề tò he Xuân La. Đây là một giải pháp đôi đường: vừa tạo thêm thu nhập cho nghệ nhân, vừa giáo dục và lan tỏa tình yêu với Tò he, góp phần vào phát triển du lịch bền vững và xây dựng một thế hệ tương lai biết trân trọng di sản của cha ông.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Báo cáo tốt nghiệp ngành Thiết kế đồ họa thuộc Khoa Công nghiệp Văn hóa, Trường Đại học Thủ Dầu Một do sinh viên Đỗ Hoàng Thắng thực hiện (dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Thị Ngọc Điệp) tập trung vào đề tài "Thiết kế bộ nhận diện thương hiệu quảng bá nghệ thuật nặn tò he Bắc Bộ". Nghiên cứu xuất phát từ thực trạng các làng nghề thủ công truyền thống tại Việt Nam đang đứng trước nguy cơ mai một và lãng quên dưới áp lực của quá trình hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Trong bối cảnh các sản phẩm đồ chơi và trào lưu văn hóa ngoại nhập chiếm ưu thế trên thị trường giải trí của thanh thiếu niên, những nghệ nhân tò he buộc phải thay đổi mẫu mã sang các nhân vật hoạt hình ngoại quốc (như Doraemon, Pikachu) nhằm đáp ứng nhu cầu mưu sinh. Sự chuyển hướng này tuy giải quyết được bài toán kinh tế trước mắt nhưng vô tình làm mờ nhạt các giá trị tạo hình và biểu tượng văn hóa truyền thống của dân tộc.

Xuất phát từ khoảng trống truyền thông và nhận diện thị giác của nghề nặn tò he, đề tài xác lập các mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể:

1. Mục tiêu tổng quát: Xây dựng giải pháp thiết kế khả thi nhằm bảo tồn và phát triển nghệ thuật nặn tò he truyền thống; quảng bá nét đẹp văn hóa dân gian đến công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ; thúc đẩy ý thức trân trọng di sản thông qua hệ thống nhận diện thương hiệu và các ấn phẩm truyền thông trực quan.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Nghiên cứu nguồn gốc lịch sử, chất liệu, kỹ thuật tạo hình và phân loại phong cách của con giống bột Bắc Bộ.
   • Sáng tạo biểu trưng (logo) và thiết kế đồng bộ hệ thống nhận diện thương hiệu "Tò he - Giữ gìn văn hóa Việt".
   • Triển khai các ấn phẩm ứng dụng thực tế gồm bộ nhận diện văn phòng, ấn phẩm truyền thông (catalogue, poster, standee, giao diện website) và vật phẩm quà tặng sự kiện.
   • Cung cấp nguồn tư liệu học thuật, mỹ thuật thực nghiệm phục vụ công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu liên ngành.

• Đối tượng nghiên cứu: Ngôn ngữ tạo hình của các nhân vật tò he truyền thống và hệ thống ấn phẩm nhận diện thương hiệu, sản phẩm truyền thông quảng bá nghệ thuật tò he.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Trọng tâm tại làng nghề tò he Xuân La (xã Phượng Dực, huyện Phú Xuyên, Hà Nội) cùng các không gian văn hóa liên quan tại khu vực Bắc Bộ (Đồng Xuân, Phố Khách - Hàng Buồm, Mã Mây).
  • Thời gian thực hiện đề tài: 05 tháng, từ tháng 12 năm 2021 đến tháng 04 năm 2022 (hoàn thiện báo cáo và nghiệm thu năm 2023).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đề tài thuộc loại hình nghiên cứu ứng dụng trong lĩnh vực Khoa học Xã hội và Nhân văn kết hợp Mỹ thuật ứng dụng (Thiết kế đồ họa). Cơ sở lý luận của công trình được xây dựng trên nền tảng mỹ thuật học, lý thuyết thiết kế thị giác và triết lý văn hóa dân gian Việt Nam.

Nhóm cơ sở / Phương pháp	Nội dung chi tiết được sử dụng trong văn bản
Cơ sở lý thuyết và tài liệu chuyên ngành	- Lý thuyết nhận diện thương hiệu và điểm chạm thị giác (Nhận diện thương hiệu - Những điểm chạm thị giác, Nxb Lao động, 2011), nghiên cứu của Đại học Loyola (Maryland) về việc màu sắc làm tăng 80% độ nhận diện thương hiệu. - Nguyên lý thị giác và bố cục tạo hình (Nghệ thuật thị giác & Những vấn đề cơ bản của Huỳnh Văn Mười, 2018; Thiết kế biểu trưng của Nguyễn Duy Lẫm, 2015). - Lý thuyết phối màu và quy luật thị giác (Nghệ thuật phối màu của Nguyễn Hạnh, 2000; Màu sắc và phương pháp sử dụng của Uyên Huy, 2005; Nhịp điệu trong hội họa của Nguyễn Thu Huyền, 2016). - Triết lý Âm - Dương, thuyết ngũ hành và biểu tượng học dân gian gắn liền với nền văn minh lúa nước.
Phương pháp thu thập thông tin	Tổng hợp tư liệu thành văn và hình ảnh lịch sử về sự hình thành, kỹ thuật nhào bột, nhuộm màu tự nhiên và thực trạng làng nghề tò he Bắc Bộ từ nguồn tài liệu lưu trữ của Viện Viễn Đông Bác Cổ (EFEO), Bảo tàng Quai Branly (Pháp), Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam và các cổng thông tin báo chí chính thống.
Phương pháp so sánh, đối chiếu	Khảo sát, phân tích các sản phẩm tò he hiện có của nghệ nhân truyền thống và các ấn phẩm nhận diện đã có trên thị trường nhằm xác định ưu nhược điểm, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho quá trình tái định hình nhân vật.
Phương pháp phân tích mỹ thuật học	Đánh giá cấu trúc đường nét, mảng khối, nguyên lý nhịp điệu, tỷ lệ cân đối và ngôn ngữ màu sắc của các hình tượng linh vật, lục súc trong văn hóa cổ truyền để đưa ra giải pháp cách điệu đồ họa.
Phương pháp thực hành thiết kế	Ứng dụng các công cụ phần mềm đồ họa chuyên dụng gồm Adobe Illustrator (dựng vector logo, hệ thống lưới, vẽ ấn phẩm 2D), Adobe Photoshop (xử lý hình ảnh, dựng phối cảnh thực tế mockup) và Premiere (dựng clip truyền thông).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái quát về nghệ thuật tò he Bắc Bộ

Chương 1 hệ thống hóa lịch sử hình thành, đặc trưng kỹ thuật và giá trị biểu tượng của nghệ thuật nặn tò he (còn gọi là con giống bột) có lịch sử tồn tại khoảng 300 năm, với cái nôi tiêu biểu là làng Xuân La, xã Phượng Dực, huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội. Ban đầu, con giống bột được dùng làm đồ lễ dâng cúng trong các dịp lễ Tết, đặc biệt là Tết Trung Thu, sau đó trở thành đồ chơi dân gian cho trẻ em. Do được làm từ bột gạo nếp pha chút đường nên sản phẩm có thể hấp chín để ăn sau khi chơi. Tên gọi "tò he" xuất phát từ việc người xưa gắn thêm chiếc kèn ống ở đầu que nặn, khi thổi phát ra âm thanh "tò te", sau đó nói trại thành "tò he" (hoặc gọi là "con bánh chim cò").

Văn bản phân loại nghệ thuật con giống bột Bắc Bộ thành 3 phong cách tạo hình chính:

1. Phong cách Trung Thu Đồng Xuân: Chủ yếu nặn bộ vật nuôi thân thuộc (bộ lục súc: trâu, ngựa, dê, chó, gà, lợn), mâm ngũ quả, hoa lá, con cua, cá vàng, đôi hài, quả múi Tứ Phủ Thánh Cô. Về kỹ thuật tạo hình, con giống phong cách Đồng Xuân phối màu đơn sắc, điểm xuyết các mảng và nét đen, sau đó quét một lớp dầu bóng bề mặt để làm nổi bật nét tạo hình tròn trịa. Phần lớn phong cách này đã thất truyền từ đầu thập niên 1990.
2. Phong cách Phố Khách: Do người Hoa kiều tại khu phố Hàng Buồm, Mã Mây sáng tạo dựa trên sự tiếp biến văn hóa với nghề tò he Xuân La. Đề tài tập trung vào các linh vật thần thoại như Tứ linh (Long, Lân, Quy, Phụng), nghê hí châu, sư tử hí cầu, cá hóa long, thiềm thừ. Kỹ thuật tạo hình cầu kỳ, chi tiết, sử dụng dụng cụ chuyên biệt (như kẹp tạo hình vảy rồng, vảy cá). Màu sắc phong phú nhờ phối trộn từ các màu gốc tự nhiên. Phong cách này đòi hỏi kỹ thuật cao, tốn thời gian nên cũng gần như bị thất truyền và hiện được nghệ nhân trẻ Đặng Văn Hậu phục dựng.
3. Phong cách Phú Xuyên (Bánh chim cò): Tạo hình tự do, phóng khoáng, không bị ràng buộc bởi các quy chuẩn cố định mà dựa vào cảm quan thẩm mỹ và sự khéo léo của từng nghệ nhân. Phong cách này tập trung khái quát các đặc điểm nhận diện cốt lõi của nhân vật nhằm giúp trẻ em dễ dàng nhận biết. Đề tài phong phú từ cỏ cây, hoa lá, động vật đến nhân vật cổ tích.

Chương này cũng phân tích sâu ý nghĩa văn hóa của từng hình tượng:

• Bộ lục súc: Con trâu (biểu tượng nền văn minh lúa nước, xuất hiện trong tranh Đông Hồ "Chăn trâu thổi sáo", "Chăn trâu đọc sách"); Con chó (biểu tượng trung thành, tục thờ chó đá xua đuổi tà ma); Con ngựa (biểu tượng bền bỉ, sức mạnh, gắn với truyền thuyết Thánh Gióng); Con dê (biểu tượng chi Mùi, tam sinh, trò chơi dân gian "bịt mắt bắt dê"); Con gà (biểu tượng may mắn, tranh "Thư hùng", "Đại cát", "Vinh hoa"); Con lợn (biểu tượng phồn thực, no ấm, tranh "Đàn lợn", tục đụng lợn ngày Tết).
• Bộ Tứ linh: Rồng (cội nguồn dân tộc, quyền uy biến đổi qua các thời kỳ Lý, Trần, Lê, Nguyễn); Lân (biểu tượng nhân từ, thái bình); Quy (biểu tượng trường tồn, gắn với truyền thuyết Kim Quy, rùa đội bia tiến sĩ Văn Miếu); Phụng (vua loài chim, biểu tượng cao quý và thái bình).

Về chất liệu chế tác: Nguyên liệu gốc gồm bột gạo tẻ trộn gạo nếp theo tỷ lệ 10:1 (tăng tỷ lệ nếp khi thời tiết hanh khô để giữ độ dẻo), ngâm nước, xay nhuyễn, luộc chín và nhào kỹ. Màu sắc truyền thống chiết xuất hoàn toàn từ thực vật: màu vàng từ củ nghệ hoặc hoa hòe, màu đỏ từ quả gấc hoặc dành dành, màu đen từ rơm rạ đốt hoặc cây nhọ nồi, màu xanh từ lá chàm hoặc lá riềng.

Chương 2: Thiết kế logo và bộ nhận diện thương hiệu quảng bá nghệ thuật tò he Bắc Bộ

Chương 2 trình bày toàn bộ quy trình thiết kế sáng tạo từ phác thảo ý tưởng đến quy chuẩn kỹ thuật hệ thống nhận diện thương hiệu "Tò he":

• Ý tưởng và cấu trúc biểu trưng (Logo): Logo lấy cảm hứng từ triết lý âm dương giao hòa, văn minh lúa nước và tên gọi sơ khai "con bánh chim cò". Cấu trúc hình học gồm khung viền hình vuông bên ngoài tượng trưng cho Đất (phần Âm) và hình tròn bên trong được chia thành 4 góc phần tư tượng trưng cho Trời (phần Dương, mang ý nghĩa năng lượng mặt trời tỏa ra bốn phương). Chữ "Tò he" được cách điệu mềm mại kết hợp hình tượng chim - cò và bông lúa nếp. Slogan định vị thương hiệu là "Giữ gìn văn hóa Việt".
• Hệ màu nhận diện: Sử dụng 2 gam màu chủ đạo là Đỏ (tượng trưng cho đất phù sa màu mỡ) và Vàng (tượng trưng cho ánh nắng mặt trời và bông lúa chín vàng). Tỷ lệ quy chuẩn lưới dàn trang của biểu trưng được thiết lập trên hệ thống lưới tọa độ 4x4a (với a là kích thước một ô vuông cơ sở).
• Hệ thống ấn phẩm nhận diện thương hiệu hoàn chỉnh:

Nhóm hạng mục	Sản phẩm cụ thể	Thông số kỹ thuật / Quy cách thiết kế
Ấn phẩm văn phòng	- Danh thiếp (Name card) - Thẻ nhân viên - Phong bì thư (Bao thư) - Tiêu đề thư (Lá thư) - Bao đĩa và nhãn đĩa CD - Kẹp tài liệu (Folder) - Vé sự kiện	- Kích thước 9 x 5,4 cm (in 2 mặt). - Kích thước đường kính 7,2 cm. - Kích thước 22 x 12 cm, nắp gập 4 cm và 2 cm. - Khổ chuẩn A4 (21 x 29,7 cm), in 2 mặt. - Bao đĩa 12 x 12 cm; nhãn đĩa tròn bán kính 6 cm. - Dạng gấp có tai gấp chứa tài liệu bên trong. - Vé triển lãm và vé workshop: 22 x 7 cm.
Sản phẩm truyền thông & Quảng bá	- Ấn phẩm giới thiệu (Catalogue) - Bộ áp phích (Poster liên hoàn) - Giá cuốn quảng cáo (Standee) - Giao diện web (Layout website)	- Quy mô 24 trang, khổ A4, trình bày nguồn gốc, 3 phong cách con giống, Tứ linh, Chim Lạc. - Gồm 3 poster khổ A2 cho 3 phong cách (Đồng Xuân, Phố Khách, Phú Xuyên). - Kích thước tiêu chuẩn đứng 80 x 180 cm. - Thiết kế giao diện cho: Trang chủ, Trang bài viết, Trang sản phẩm (mẫu giá 20.000 VNĐ), Danh mục, Trang giới thiệu và Trang hỗ trợ.
Vật phẩm sự kiện (Quà tặng)	- Áo thun đồng phục - Nón (Mũ vải) - Ly giấy sự kiện - Giấy ghi chú (Tờ note) - Sổ tay	- In biểu trưng 2 mặt trước và sau. - Thêu/in logo thương hiệu. - In họa tiết nhận diện phục vụ sự kiện. - Kích thước 8 x 9 cm. - Khổ chuẩn A5.

Chương 3: Nhận định những giá trị ứng dụng và thẩm mỹ của bộ nhận diện thương hiệu quảng bá nghệ thuật tò he Bắc Bộ

Chương 3 tổng kết, đánh giá các giá trị đạt được của đồ án trên hai phương diện:

1. Giá trị ứng dụng:

   • Đảm bảo tính đồng bộ và công năng thực tế: Hệ thống văn phòng phục vụ tốt hoạt động giao dịch hành chính; các sản phẩm quà tặng (sổ tay, giấy note, áo, ly) gia tăng khả năng tiếp cận và ghi nhớ thương hiệu đối với khách hàng.
   • Ứng dụng tư liệu trực quan: Ấn phẩm Catalogue 24 trang cung cấp kiến thức lịch sử, kỹ thuật nặn tò he chi tiết. Đồ án kết hợp nghiên cứu mẫu thực tế phục dựng từ nghệ nhân Đặng Văn Hậu và các tác phẩm nặn thực nghiệm của chính tác giả để chụp ảnh tư liệu đưa vào poster, bao bì, catalogue.
   • Giá trị kinh tế và giáo dục: Tạo nền tảng để chuyển đổi nghề thủ công vỉa hè thành mô hình doanh nghiệp văn hóa có giá trị gia tăng cao; hỗ trợ công tác giáo dục di sản cho thế hệ trẻ qua triển lãm, workshop.

2. Giá trị thẩm mỹ:

   • Đồ án vận dụng có hệ thống các nghiên cứu mỹ thuật thị giác gồm cách thức phối màu của Nguyễn Hạnh (2000), Uyên Huy (2005), nguyên lý nhịp điệu của Nguyễn Thu Huyền (2016) và bố cục thị giác của Huỳnh Văn Mười (2018).
   • Tinh thần dân gian được chuyển hóa thành ngôn ngữ đồ họa tối giản, hiện đại nhưng vẫn giữ được bản sắc nhờ sự kết hợp hài hòa giữa các hoa văn trống đồng, hình tượng linh vật và gam màu truyền thống Đỏ - Vàng.

Kết quả và đóng góp

• Kết quả cụ thể:
  • Hoàn thiện trọn vẹn bộ nhận diện thương hiệu "Tò he - Giữ gìn văn hóa Việt", bao gồm logo chuẩn hóa trên lưới 4x4a, hệ thống 07 ấn phẩm văn phòng, 04 hạng mục sản phẩm truyền thông (nổi bật là catalogue 24 trang A4, 03 poster A2, standee 80x180 cm, 06 giao diện website) và 05 mẫu vật phẩm quà tặng sự kiện.
  • Phục dựng và hệ thống hóa hình ảnh tư liệu của 3 dòng phong cách tò he cổ truyền Bắc Bộ (Đồng Xuân, Phố Khách, Phú Xuyên) thông qua phương pháp kết hợp nghệ nhân thực cảnh và tạo hình thực nghiệm.
• Đóng góp của đề tài:
  • Giải quyết bài toán chuyển dịch hình ảnh của nghề nặn tò he từ góc nhìn mưu sinh thuần túy sang góc độ di sản mỹ thuật ứng dụng có khả năng thương mại hóa.
  • Cung cấp giải pháp nhận diện thương hiệu mang tính khả thi cao cho các cơ sở, doanh nghiệp văn hóa thủ công mỹ nghệ truyền thống.
  • Bổ sung tài liệu tham khảo trực quan, có giá trị học thuật cho công tác nghiên cứu liên ngành giữa Mỹ thuật ứng dụng, Văn hóa học và Thiết kế quảng cáo.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi nghiên cứu thực địa mới chỉ tập trung chủ yếu vào cái nôi tò he Xuân La (Phú Xuyên, Hà Nội) và một số địa bàn phụ cận tại Bắc Bộ, chưa mở rộng khảo sát so sánh với các biến thể nặn con giống bột tại các địa phương miền Trung hoặc miền Nam. Ngoài ra, nội dung nghiên cứu chất liệu mới dừng ở việc khảo sát thực trạng pha trộn màu và hóa chất hiện nay mà chưa nghiên cứu sâu giải pháp công nghệ sinh học nhằm bảo quản bột tự nhiên lâu dài.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các làng nghề nặn tò he khác trên cả nước (như làng tò he Hà Dương - Nam Định hoặc các cộng đồng nghệ nhân di cư vào phía Nam).
  • Nghiên cứu cải tiến công thức pha trộn bột hữu cơ an toàn nhằm khôi phục đặc tính "có thể ăn được" của con giống truyền thống.
  • Phát triển ứng dụng số hóa tương tác (ứng dụng di động, video hoạt họa chuyển động motion graphics) phục vụ giảng dạy ngoại khóa cho thiếu nhi.

Giá trị tham khảo

Báo cáo tốt nghiệp là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, giảng viên và nhà nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Thiết kế đồ họa, Mỹ thuật ứng dụng, Quản lý văn hóa và Truyền thông đa phương tiện:

• Quy trình chuẩn hóa bộ nhận diện thương hiệu di sản: Đáng tham khảo ở các bước khai thác vốn cổ dân gian (trống đồng, triết lý âm dương, chim cò, linh thú) để chuyển hóa thành ngôn ngữ đồ họa vector hiện đại.
• Tài liệu tạo hình con giống bột: Phần phân tích đặc trưng 3 phong cách (Đồng Xuân, Phố Khách, Phú Xuyên) và ý nghĩa văn hóa của bộ Lục súc, bộ Tứ linh cung cấp nguồn tư liệu trực quan cho các đề tài nghiên cứu văn hóa dân gian.
• Hồ sơ thiết kế ấn phẩm hoàn chỉnh: Cung cấp thông số kích thước, cấu trúc dàn trang catalogue 24 trang và giải pháp thiết kế poster liên hoàn khổ A2 cho đồ án mỹ thuật ứng dụng.

Câu hỏi thường gặp

1. Ba phong cách tạo hình con giống bột Bắc Bộ trong đồ án được phân biệt dựa trên những đặc điểm nào? Phong cách Đồng Xuân đặc trưng với các con vật nuôi (bộ lục súc), phối màu đơn sắc, điểm nét đen và phủ dầu bóng. Phong cách Phố Khách tập trung vào các linh vật thần thoại (Tứ linh), có tạo hình cầu kỳ, dùng kẹp tạo vảy chi tiết và nhuộm màu thực vật. Phong cách Phú Xuyên (bánh chim cò) có lối tạo hình tự do, phóng khoáng, nét tạo hình khái quát, đơn giản giúp người xem và trẻ nhỏ dễ nhận diện.

2. Cấu trúc biểu trưng (Logo) chính của đồ án mang ý nghĩa biểu tượng gì? Logo là sự kết hợp giữa khung vuông bên ngoài (tượng trưng cho Đất - Âm) và hình tròn bên trong chia thành 4 góc phần tư (tượng trưng cho Trời - Dương, năng lượng mặt trời tỏa bốn phương). Chữ "Tò he" được cách điệu thành hình tượng chim - cò và nhánh lúa nếp uốn lượn, gợi nhớ tên gọi ban đầu "con bánh chim cò" và nguồn gốc lúa nước của chất liệu bột. Hai màu Đỏ và Vàng đại diện cho đất phù sa và ánh nắng lúa chín.

3. Tỷ lệ pha trộn nguyên liệu và các nguồn nhuộm màu bột nặn truyền thống của làng Xuân La được ghi nhận ra sao? Nguyên liệu bột nặn được pha trộn theo tỷ lệ 10 phần gạo tẻ và 1 phần gạo nếp (tăng nếp khi thời tiết hanh khô để giữ độ dẻo), sau đó ngâm, xay nhuyễn, luộc chín và nhào kỹ. Bốn màu nhuộm tự nhiên cơ bản gồm: màu vàng từ củ nghệ hoặc hoa hòe, màu đỏ từ quả gấc hoặc quả dành dành, màu đen từ rơm rạ hoặc cây nhọ nồi, màu xanh từ lá chàm hoặc lá riềng.

4. Hệ thống nhận diện thương hiệu trong đồ án bao gồm những nhóm sản phẩm và kích thước cụ thể nào? Hệ thống gồm 3 nhóm chính: Ấn phẩm văn phòng (danh thiếp 9x5,4 cm, thẻ nhân viên 7,2 cm, bao thư 22x12 cm, thư tiêu đề A4, bao đĩa 12x12 cm, nhãn đĩa bán kính 6 cm, vé triển lãm/workshop 22x7 cm); Sản phẩm truyền thông (catalogue 24 trang A4, 3 poster liên hoàn A2, standee 80x180 cm, 6 layout website); và Vật phẩm sự kiện (sổ tay A5, giấy note 8x9 cm, áo thun, nón, ly giấy).

5. Tác giả đã vận dụng những tài liệu lý thuyết mỹ thuật chuyên ngành nào để thiết kế bộ nhận diện? Đồ án kế thừa lý thuyết bố cục thị giác từ Nghệ thuật thị giác & Những vấn đề cơ bản (Huỳnh Văn Mười, 2018), Thiết kế biểu trưng (Nguyễn Duy Lẫm, 2015), lý thuyết màu sắc từ Nghệ thuật phối màu (Nguyễn Hạnh, 2000), Màu sắc và phương pháp sử dụng (Uyên Huy, 2005), nguyên lý nhịp điệu từ bài viết của Nguyễn Thu Huyền (2016) và lý thuyết thương hiệu từ cuốn Nhận diện thương hiệu - Những điểm chạm thị giác (2011).

Kết luận

Báo cáo tốt nghiệp "Thiết kế bộ nhận diện thương hiệu quảng bá nghệ thuật nặn tò he Bắc Bộ" của tác giả Đỗ Hoàng Thắng đã nghiên cứu hệ thống hóa lịch sử, chất liệu và ba phong cách tạo hình con giống bột dân gian. Bằng việc vận dụng các nguyên lý mỹ thuật thị giác và kỹ thuật đồ họa vector trên hệ lưới quy chuẩn, tác giả đã xây dựng thành công bộ nhận diện thương hiệu đồng bộ từ biểu trưng, ấn phẩm văn phòng, catalogue đến hệ thống truyền thông số. Công trình đóng góp giải pháp mỹ thuật ứng dụng thiết thực, góp phần gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống và tạo tiền đề thương mại hóa sản phẩm thủ công mỹ nghệ trong bối cảnh đương đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VÈ NGHỆ THUẬT TỎÒ HE BẮC BỘ. Khai quat v €Nghé thudt Td he Bac B6.ccccccccc ccs cccccsceeeceesceeecscseseseseeeseeesees 8 1. Lịch sử hình thành của Nghệ thuật Tò he 0n aaä. Quá trình phát triển của Nghệ thuật Tò he Bắc BỘ.

Đặc điểm con giống bột của Nghệ thuật Tò he Bắc Bộ. Phân loại phong cách con giống bột của Nghệ thuật Tò he Bắc Bộ. Dặc điểm con giống bột phong cách Trung Thu Đồng Xuân. Đặc điểm con giống bột phong cách Phố Khách.

Đặc điểm con giống bột phong cách Phú XuWÊH. Chất liệu của sản phẩm Nghệ thuật Tò he Bắc Bộ.- 2555555555552 39 CHƯƠNG 2: THIET KE LOGO VA BQ NHAN DIEN THUONG HIEU QUANG BA NGHE THUAT TO HE BAC BO 41 PIN ho n‹ on. Ý trưởng thiết kế logo quảng bá nghệ thuật tò he Bắc bỘ. Thiết kế bộ nhận diện thương hiệu.

Thiết kế ấn phẩm văn phÒHg. cá HH HT HH TH TT ket 51 CHUONG 3: NHAN BINH NHUNG GIA TRI UNG DUNG VA THAM MY CUA BO NHAN DIEN THUONG HIEU QUANG BA NGHE THUAT TO HE BAC BO81 3. Nhận định những giá trị Ứng dụng.- --- «5< S< + Sọ SH xxx 81 3. Nhận định những giá trị thẩm mỹ.

---- - LH ng ng ng kệ, 82 TÀI LIỆU THAM KHẢO CHUONG 1: KHÁI QUÁT VỀ NGHỆ THUẬT TÒ HE BẮC BỘ 1. Khái quát về Nghệ thuật Tò he Bắc Bộ 111. Lich sve hinh thành của Nghệ thuật Tò he Bắc Bộ Tò he (con giống bột) là sản phâm thủ công độc đáo ở miền Bắc. Có thể xem làng Xuân La, xã Phượng Dực, huyện Phú Xuyên, Hà Nội là cái nôi của nghệ thuật nặn tò he.

Theo như lời kề của các cụ trong làng tò he thì tò he có thể xuất hiện và tồn tại trong nền văn hóa Việt trong khoảng 300 năm nay. Tò he có thành phần chính là bột gạo nếp được các nghệ nhân tạo hình thành nhiều hình đạng khác nhau từ các loại hoa lá đến các loài động vật hay các nhân vật trong các câu chuyện cô tích,.1 Mâm cỗ Trung thu của một gia đình có trẻ em vào thể kỷ XX [Nguỗn: Viện Viễn Đông Bác Cô] Trong đời sống văn hóa tinh thần của người Việt xưa con giống bột không chỉ là một thứ lễ vật dùng đề dâng cúng trong các địp lễ Tết, nhiều nhất là vào địp Tết Trung Thu mà còn là một thứ đồ chơi thú vị dành cho trẻ con thời bay giờ bởi tạo hình có phần đáng yêu và nỗi bậc với nhiều màu sắc tươi sáng, bắt mắt. Theo như bài viết Con giống bột - rộn ràng mùa Trung thu của công thông tin điện tử đài tiếng nói Việt Nam (VOV) cho biét “Thdm chí những gia đình có con cái chết yêu vẫn sẽ giữ lại những con giống bột mà chúng đã chơi trên bàn thò, chứ không thay thế thường xuyên giống như những lễ , vật khác như nhang đèn, hoa quả.2 Sản phẩm tò he thực tế [Nguồn: Tác giả] Sản phâm này có màu sắc tương đối giống đồ thực và có pha thêm chút đường nên có thê ăn được. Về sau, sản phẩm được gắn vào một chiếc kèn ống, ở đầu kèn có quét chút mạch nha, khi thôi phát ra âm thanh "tò te" thế nên có lẽ người ta gọi là "tò te", sau này nói trại thành "tò he." Những đôi bàn tay thoăn thoắt, thoáng chốc đã tạo ra vô vàn hình thù đáng yêu, ngộ nghĩnh từ cô tiên, ông bụt, lão ngư cho đến những con vật đáng yêu như chó, mèo, thỏ,.

Hình ảnh các nghệ nhân nặn tò he luôn được biết đến với việc thường đi chuyển xa nhà, rong ruôi trong các phiên chợ quê, các làng xóm, phố phường đề nặn tò he bán, nhất là khi nơi nào có đình đám, hội hè.