CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VÈ NGHỆ THUẬT TỎÒ HE BẮC BỘ. Khai quat v €Nghé thudt Td he Bac B6.ccccccccc ccs cccccsceeeceesceeecscseseseseeeseeesees 8 1. Lịch sử hình thành của Nghệ thuật Tò he 0n aaä. Quá trình phát triển của Nghệ thuật Tò he Bắc BỘ.
Đặc điểm con giống bột của Nghệ thuật Tò he Bắc Bộ. Phân loại phong cách con giống bột của Nghệ thuật Tò he Bắc Bộ. Dặc điểm con giống bột phong cách Trung Thu Đồng Xuân. Đặc điểm con giống bột phong cách Phố Khách.
Đặc điểm con giống bột phong cách Phú XuWÊH. Chất liệu của sản phẩm Nghệ thuật Tò he Bắc Bộ.- 2555555555552 39 CHƯƠNG 2: THIET KE LOGO VA BQ NHAN DIEN THUONG HIEU QUANG BA NGHE THUAT TO HE BAC BO 41 PIN ho n‹ on. Ý trưởng thiết kế logo quảng bá nghệ thuật tò he Bắc bỘ. Thiết kế bộ nhận diện thương hiệu.
Thiết kế ấn phẩm văn phÒHg. cá HH HT HH TH TT ket 51 CHUONG 3: NHAN BINH NHUNG GIA TRI UNG DUNG VA THAM MY CUA BO NHAN DIEN THUONG HIEU QUANG BA NGHE THUAT TO HE BAC BO81 3. Nhận định những giá trị Ứng dụng.- --- «5< S< + Sọ SH xxx 81 3. Nhận định những giá trị thẩm mỹ.
---- - LH ng ng ng kệ, 82 TÀI LIỆU THAM KHẢO CHUONG 1: KHÁI QUÁT VỀ NGHỆ THUẬT TÒ HE BẮC BỘ 1. Khái quát về Nghệ thuật Tò he Bắc Bộ 111. Lich sve hinh thành của Nghệ thuật Tò he Bắc Bộ Tò he (con giống bột) là sản phâm thủ công độc đáo ở miền Bắc. Có thể xem làng Xuân La, xã Phượng Dực, huyện Phú Xuyên, Hà Nội là cái nôi của nghệ thuật nặn tò he.
Theo như lời kề của các cụ trong làng tò he thì tò he có thể xuất hiện và tồn tại trong nền văn hóa Việt trong khoảng 300 năm nay. Tò he có thành phần chính là bột gạo nếp được các nghệ nhân tạo hình thành nhiều hình đạng khác nhau từ các loại hoa lá đến các loài động vật hay các nhân vật trong các câu chuyện cô tích,.1 Mâm cỗ Trung thu của một gia đình có trẻ em vào thể kỷ XX [Nguỗn: Viện Viễn Đông Bác Cô] Trong đời sống văn hóa tinh thần của người Việt xưa con giống bột không chỉ là một thứ lễ vật dùng đề dâng cúng trong các địp lễ Tết, nhiều nhất là vào địp Tết Trung Thu mà còn là một thứ đồ chơi thú vị dành cho trẻ con thời bay giờ bởi tạo hình có phần đáng yêu và nỗi bậc với nhiều màu sắc tươi sáng, bắt mắt. Theo như bài viết Con giống bột - rộn ràng mùa Trung thu của công thông tin điện tử đài tiếng nói Việt Nam (VOV) cho biét “Thdm chí những gia đình có con cái chết yêu vẫn sẽ giữ lại những con giống bột mà chúng đã chơi trên bàn thò, chứ không thay thế thường xuyên giống như những lễ , vật khác như nhang đèn, hoa quả.2 Sản phẩm tò he thực tế [Nguồn: Tác giả] Sản phâm này có màu sắc tương đối giống đồ thực và có pha thêm chút đường nên có thê ăn được. Về sau, sản phẩm được gắn vào một chiếc kèn ống, ở đầu kèn có quét chút mạch nha, khi thôi phát ra âm thanh "tò te" thế nên có lẽ người ta gọi là "tò te", sau này nói trại thành "tò he." Những đôi bàn tay thoăn thoắt, thoáng chốc đã tạo ra vô vàn hình thù đáng yêu, ngộ nghĩnh từ cô tiên, ông bụt, lão ngư cho đến những con vật đáng yêu như chó, mèo, thỏ,.
Hình ảnh các nghệ nhân nặn tò he luôn được biết đến với việc thường đi chuyển xa nhà, rong ruôi trong các phiên chợ quê, các làng xóm, phố phường đề nặn tò he bán, nhất là khi nơi nào có đình đám, hội hè. Hành trang đỗ nghè của họ khá đơn giản: một con đao nhỏ, vài que tre, chút sáp ong, một cái lược và một thùng xốp đề cắm tò he lên trưng bày. Tại các lễ hội, đình chùa ngày ấy, khu vực đành cho những nghệ nhân nặn tò he luôn náo nhiệt, lúc nào cũng thu hút được hàng dài những người đi lễ hội đến xem, thưởng thức tài nghệ từ những đôi bàn tay khéo léo của các nghệ nhân đặc biệt là trẻ em. Quá trình phát triển của Nghệ thuật Tò he Bắc Bộ Hình 1.3 Một người phụ nữ bán mâm hoa bằng bột theo phong cách Đồng Xuân vào dịp Tết Trung Thu.
Do Madeleine Colami chụp vào năm 1925-1935 tại Hà Nội [Nguôn: Viện Viễn Đông Bác Cô] Vào những năm nghèo khó của những thế kỷ trước những món đỗ chơi, bánh kẹo luôn là những thứ quả xa xỉ trong mắt của trẻ em. Vì vậy những con giống bột sau khi dùng đề cúng và cho trẻ em chơi, chúng còn có thê được đem đi hấp và có thê ăn được. Ban đầu dùng đề cúng trong các dịp lễ hội, đần dần con giống bột trở thành một món đồ chơi cho trẻ nhỏ. Ngày xưa, khi phim ảnh và những trò chơi hiện đại chưa xuất hiện, đề phân kê chuyện về những nhân vật trong cổ tích được sinh động hơn người ta đã kết hợp tò he được nặn ra trong quá trình kế chuyện.
Kết thúc một câu chuyện trẻ em sẽ thấy ngay nhân vật bằng tò he trong câu chuyện ấy xuất hiện ngay trước mắt. Có thể nói đó là một trải nghiệm tuyệt vời nuôi dưỡng tâm hôn cho môi đứa trẻ.4 Gian hàng bán con giống bột nhiều loại hình thú, hoa lá ở Hà Nội 1926 [Nguồn: Viện Viễn Đông Bác Cổ] Để cải biến hơn người ta đã kết hợp gắn thêm cho tò he một loại kèn ống trong hình tượng những con chim, con cò quen thuộc trong đời sống. Nhờ vào đó những con giống bột tò he lại được ưa chuộng nhiều hơn và dần lại có thêm cái tên là “con bánh chim cò” hay dựa vào âm thanh phát ra mà gọi là “tò te” sau này đọc lệch đi thành “tò he” cho đến hiện nay. Ông cha ta luôn biết cách sáng tạo và tận dụng những thứ mà thiên nhiên ban tặng để tạo ra những sản phẩm phục vụ nhu cầu trong cuộc sông hàng ngày.
Cũng chính vì thế sự ra đời của tò he không chỉ đóng góp một giá trị về văn hóa tỉnh thần của dân tộc mà còn là bằng chứng cho thấy sự sáng tạo tài hoa của cha ông ta. Sau khi được nhiều người biết đến hơn tò he dần được cải biến và từ đó phát triển thêm theo những phong cách khác nhau tùy vào hình tượng, kỹ thuật tạo hình và cách phối màu cho chúng như Đồng Xuân, Phố Khách, Phú Xuyên. Ngoài ra chủ dé hình tượng của tò he lúc này cũng được đa dạng, phong phú hơn. Theo truyền thống của những gia đình theo nghề nặn tò he, người con trai và con dâu sẽ được truyền lại những kinh nghiệm trong nghề đề tiếp tục kế nghiệp và phát huy nghề truyền thống của gia đình và như thê tò he lại tiếp tục được lưu truyền và phát triển 11 cho đến ngày nay.
Trải qua hàng trăm năm tổn tại tò he không chỉ gói gọn ở cái nôi là làng Xuân La, xã Phượng Dực, huyện Phú Xuyên, Hà Nội. Tò he sau này còn theo chân những nghệ nhân từ miền Bắc vào Nam và được đón nhận một cách rong rai. To he duoc biết đến rộng khắp từ Bắc, đến Nam, những nghệ nhân từ các tỉnh thành khác cũng học được cách nặn tò he cho riêng mình. Thế nhưng khi nhắc đến khả năng tạo hình, kỹ thuật nặn cùng với kinh nghiệm nấu bột có thể nói những người nghệ nhân ở làng Xuân La, xã Phượng Dực, huyện Phú Xuyên, Hà Nội chính là những bậc thầy khó có nghệ nhân nào từ những nơi khác có thê thay thế được.
Nhờ những con người tài hoa và tâm lòng yêu nghề, yêu nét đẹp truyền thống mà tò he từ những nắm bột vô tri vô sắc đã trở thành một biểu tượng tiêu biểu biến hóa đa dang góp phần làm giàu đẹp thêm cho nền van hoa truyền thống đáng tự hào của nước nhà. Đặc điểm con giống bột của Nghệ thuật Tò he Bắc Bộ 1. Phân loại phong cách con giống bột của Nghệ thuật Tò he Bắc Bộ Tò he có ba loại gồm con giống bột Trung Thu Đồng Xuân, thường là những con vật nuôi gần gũi với con người thời xưa như trâu, ngựa, đê, chó, gà, lợn (gọi chung là bộ lục súc). Bên cạnh đó, cũng còn có một số con vật, đồ vật thân quen với đời sống thường ngày như con cua, con cá vàng, đôi hài, mâm ngũ quả,.
Một loại nữa là con giống của Phó Khách (các phố của người Tàu quanh khu phố cô ngày xưa) thường cầu kỳ, tỉnh xảo hơn, chủ yếu là các con vật trong thần thoại như nghê hí châu, sư tử hí cầu, cá hóa long, con thiềm thừ,. Loại thứ ba là con giống bột của Phú Xuyên, thường được gọi là bánh chim cò, kiều đáng không bị bó buộc mà thay đổi tuỳ theo bàn tay sáng tạo của từng thợ, được làm hoàn toàn bằng nguyên liệu từ thiên nhiên, không gây hại cho sức khỏe sau khi chơi xong có thể hấp lên ăn được.5 Gian hang tò he nhiễu phong cách thu hút cả trẻ em và người lớn trong lễ hội Trung thu của nghệ nhân Đặng Văn Hậu [Nguồn: Zing new] Với ba phong cách trên những nghệ nhân ở các làng nghề tò he đã cho ra đời ngày càng đa dạng hơn về kiêu dáng mẫu mã khác nhau của con giống bột. Đôi khi đơn giả la | bông hoa, một chiếc hài thao phong cách Trung thu Đồng Xuân, đôi khi là những chú gà nhiều màu sắc tươi sáng như phong cách Phú Xuyên hay thậm chí là những nhân vật chỉ xuất trong thần thoại, truyện cô tích với nhiều yếu tô miêu tả đặc điểm tạo hình, màu sắc đa dạng như rồng, phụng, lân, sư. Mỗi một tác phẩm đều lấy cảm hứng từ những nhân vật trong nền văn hóa của dân tộc, các tác phẩm mang nhiều giá trị về văn hóa tinh thần rất lớn trong đời sông xã hội mà đên giờ van con gia tri sâu sắc.
Theo như lời của nghệ nhân Đặng Văn Hậu trong ba loại con giống bằng bột đó, hai loại là con giống bột Trung thu Đồng Xuân và con giống Phố Khách gần như đã thất truyền vào đầu năm 90 và không còn ai làm. Do yêu cầu trong kỹ thuật tạo hình những con giông bột mang hai phong cách này có phần phức tạp yêu cầu độ tỉ mỉ cao, tốn nhiều 13 thời gian, công sức hơn con giống bột phong cách Phú Xuyên. Vì thế quá trình tìm hiểu, tái hiện lại những con giống bột Hà Nội xưa rất khó khăn.