Chương 1: Cơ sở lý luận về loại hình báo in và di sản văn hóa. Chương 2: Thực trạng vấn đề bảo tồn và phát huy di sản văn hóa vật thể Hà Nội trên báo: Nhân Dân, Hà Nội Mới, Văn Hóa Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp nâng cao chất lượng báo in về vấn đề bảo tồn và phát huy di sản văn hóa vật thể Hà Nội. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI 1. Tổng quan về báo in 1.
Khái niệm và lịch sử báo in Báo in là một trong những loại hình của báo chí, là phương tiện truyền thông không thể thiếu của đời sống xã hội. Đến nay, có rất nhiều quan niệm khác nhau về báo in. Theo Tiến sĩ Hà Huy Phượng, “Báo in là thuật ngữ chỉ một loại hình báo chí định kỳ thông tin thời sự các sự kiện, các vấn đề trong đời sống xã hội thông qua việc sử dụng ngôn ngữ chữ viết và kỹ thuật in ấn để chuyển tải thông tin”. Báo in còn được hiểu là những ấn phẩm xuất bản định kỳ, đăng tải các sự kiện vấn đề thời sự, phát hành rộng rãi nhằm phục vụ công chúng nhóm đối tượng nào đó với mục đích nhất định.
Hay hiểu một cách đơn giản nhất, “Báo in là một loại hình báo chí, chuyển tải nội dung các vấn đề, sự kiện bằng văn bản, chữ viết, ký tự, hình ảnh thông qua trang giấy cung cấp thông tin cho độc giả”. “Báo in: là tên gọi loại hình báo chí được thực hiện bằng phương tiện in (báo, tạp chí, bản tin thời sự, bản tin thông tấn)” [30, tr 09]. Theo Luật Báo chí thì báo in bao gồm: báo, tạp chí, bản tin thời sự, bản tin thông tấn. Sự ra đời của báo in vào cuối thế kỷ XVI, đầu thế kỷ VII đánh dấu một bước ngoặt lớn cho việc thông tin các sự kiện, vấn đề đang xảy ra trong xã hội.
Nó được đánh dấu bằng sự ra đời của công nghệ in đặc biệt là chiếc máy in của Gutenburg cho phép chuyển tải các thông tin và kiến thức lên trên giấy. Trước đó, đã xuất hiện các tờ bảng tin của người La Mã xuất hiện khoảng năm 59 trước Công Nguyên, hay những tờ truyền tin viết tay đầu thế kỷ thứ VIII ở Trung Quốc. Sự ra đời của báo in hiện đại vào cuối thế kỷ XVI, đầu thế kỷ XVII là hệ quả tất yếu của các điều kiện lịch sử cụ thể lúc đó xã hội Châu Âu đang bước vào thời lỳ bản lề giữa xã hội phong kiến và xã hội tư bản chủ nghĩa. Sự phát triển của khoa học kỹ thuật, những cuộc cách mạng tư sản, những cải cách kinh tế, những biến động chính trị xã hội Châu Âu.
Trên nền xã hội ấy, nhu cầu thông tin giao tiếp bùng nổ trở thành một đòi hỏi bức bách con người cần được biết thông tin đang xảy ra 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xung quanh để có cách xử lý kịp thời. Mặt khác, các thế lực chính trị, xã hội cần công cụ để tuyên truyền, tổ chúc lực lượng,… Các giáo sĩ, chủ nghĩa thực dân mang “Văn hóa báo chí” đi gieo giống khắp mọi nơi trên thế giới nhằm phục vụ cho thế lực đế quốc. Vào nửa đầu thế kỷ XVII, những tờ báo in mới bắt đầu được xuất bản có tính định kỳ, chủ yếu đưa tin về Châu Âu. Tờ báo Relation ra đời ở Đức năm 1605 được coi là tờ báo đầu tiên trên thế giới.
Năm 1844, việc phát minh ra máy điện báo đã thay đổi ngành báo in. Đến cuối thế kỷ XVIII, báo đã có nội dung thông tin phong phú, số lượng người đọc nhiều hơn cũng đề cập đến nhiều vấn đề mang tính thời sự, cách mạng và chiếm được một vị trí quan trọng trong đời sống xã hội của con người. Thế kỷ XIX, là thời kỳ ngự trị của báo in, báo in đã có mặt khắp nơi trên thế giới. Các thành phố công nghiệp lớn ra đời, trình độ văn hóa và đời sống của con người được cải thiện kích thích nhu cầu thông tin giao tiếp trong xã hội, cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật thúc đẩy sự phát triển của báo in.
Thế kỷ XX, được coi là thời kỳ bùng nổ của báo chí với sự đa dạng của các thể loại, loại hình báo chí được chia theo các lĩnh vực và lứa tuổi. Ở các nước công nghiệp phát triển cứ 1000 người dân thì tiêu thụ 400-500 nhật báo. Tuy nhiên, đầu thế kỷ XXI nhiều chuyên gia cho rằng đây là thời kỳ khó khăn của báo in trên thế giới. Bởi chất lượng của tờ báo chưa đảm bảo, sự ra đời và phát triển của các loại hình báo chí khác như phát thanh, truyền hình, báo mạng điện tử.
Hơn nữa một xu thế báo phát không đang diễn ra làm cho báo in gặp nhiều vấn đề trong việc phát hành. Ở Việt Nam, sự ra đời của tờ Gia Định Báo có thể coi là thời điểm khởi đầu của lịch sử báo chí hiện đại. Trước đó, năm 1861 đã xuất hiện tờ công báo của quân đội viễn chinh Pháp ở Nam Kỳ in bằng tiếng Pháp. Đầu thế kỷ XX, báo chí đã có mặt trên khắp ba miền đất nước.
Tại Hà Nội, ấn phẩm đầu tiên mang tính chất của một tờ báo cả về nội dung lẫn hình thức là tờ Đại Việt Tân báo ra số 1 ngày 07/5/1905. Mặc dù báo chí ra đời muộn nhưng do vai trò chính trị quan trọng của nó, Hà Nội nhanh chóng trở thành trung tâm hàng đầu của cả nước về nguồn tin, tác giả, tiêu thụ báo, đồng thời cũng là nơi tập trung nhiều cơ quan báo chí. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngày 21/6/1925, Tờ báo Thanh Niên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập và trực tiếp chỉ đạo xuất bản số đầu tiên, đánh dấu sự khởi đầu của nền báo chí cách mạng. Lần đầu tiên trong lịch sử, tờ Thanh Niên đã kết hợp giữa chủ nghĩa yêu nước và tư tư tưởng cách mạng chủ nghĩa Mác-Lênin trong nội dung tuyên truyền của mình, tổ chức lực lượng thức tỉnh quần chúng nhân dân chuẩn bị cho những cuộc vận động xã hội, nhằm mục đích giải phóng dân tộc và thiết lập chế độ Xã hội chủ nghĩa.
Với tờ Thanh Niên, Nguyễn Ái Quốc khai sinh ra nền báo chí cách mạng Việt Nam. Và ngày 21/6 được lấy là ngày báo chí Việt Nam. Trong những thập niên 20, 30 của thế kỷ XX, báo in công khai của nước ta cũng đã có những bước phát triển vượt bậc với những tờ báo, tạp chí như: Trung bắc tân văn, Đông Dương tạp chí, Nam Phong,… Trong thời kỳ cách mạng, báo chí có điều kiện phát triển, giữ vai trò quan trọng đặc biệt trong việc tuyên tryền, giải thích đường lối, chính sách của Đảng. Sau chiến thắng mùa Xuân 1975, cả nước thống nhất cùng xây dựng một chế độ mới, báo chí nước ta có điều kiện và phát triển, đổi mới.
Kỹ thuật in ấn được cải tiến và không ngừng hoàn thiện, từ in typo sang in ôpset và hiện đại là máy tính điện tử ngày càng đóng vai trò quan trọng trong dây truyền sản xuất báo. Số lượng cơ quan báo in và số ấn phẩm báo in cũng tăng cả về số lượng và chất lượng. Theo báo cáo tháng 6 năm 2013 của Bộ Thông tin và Truyền thông trên cả nước có 815 cơ quan báo in với 1054 ấn phẩm. Đặc thù của báo in Báo in chuyển tải nội dung thông tin thông qua văn bản bao gồm chữ in, hình vẽ, tranh ảnh, sơ đồ, biểu đồ,… Toàn bộ nội dung thông tin của báo in xuất hiện đồng thời ngay trước mắt độc giả.
Việc tiếp nhận thông tin của công chúng đối với báo in chỉ qua thị giác, giác quan quan trọng nhất của con người trong mối quan hệ với thế giới xung quanh. Chính vì vậy báo in có những đặc thù sau: Thứ nhất, người đọc hoàn toàn chủ động trong việc tiếp nhận thông tin từ báo in. Việc tiếp nhận thông tin thông qua việc bố trí thời điểm đọc, cách đọc, tốc độ đọc,… Tùy vào thời gian rảnh rỗi của mỗi người mà có thể đọc báo bất cứ lúc nào, khác với phát thanh và truyền hình, người nghe có thể nghe bất cứ lúc nào 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhưng thông tin không được rõ vì có thể nghe đoạn cuối nói nhưng không nghe đoạn đầu nên rất dễ gây hiểu lầm cho người nghe. Mặt khác, người đọc có thể đọc tùy hứng, đọc chậm rãi hay lướt qua, hoặc chú tâm vào các chi tiết, còn với phát thanh, truyền hình tùy vào việc đưa thông tin và cách đọc của biên tập viên.
Nghĩa là người nghe, xem phụ thuộc vào biên tập viên. Bên cạnh đó, người đọc có thể lướt nhanh để nắm bắt thông tin và lựa chọn thông tin nào mình nên đọc trước và người đọc cũng có thể đọc theo sở thích của mình. Đây là điều mà báo mạng điện tử đang cố gắng phát huy. Điều này tạo cho báo in có khả năng thông tin những nội dung phức tạp và sâu sắc hơn.
Thứ hai, báo in có khả năng lưu trữ thông tin lâu. Việc tiếp nhận thông tin từ báo in so với các loại hình báo chí khác là hoàn toàn chủ động, vì vậy đòi hỏi người đọc phải tập trung cao độ, phải huy động sự làm việc tích cực của trí não nếu không sẽ không lưu lại được thông tin mình vừa đọc là gì và nó như thế nào. Hơn nữa nguồn thông tin từ báo in đảm bảo sự chính xác và độ xác định cao. Dù thông tin chậm hơn so với các loại hình báo chí khác nhưng đảm bảo sự chính xác về thông tin vì đã được kiểm định.
Mặt khác, báo in còn trở thành nguồn tài liệu quý giá đối với người đọc vì những thông tin mà người đọc lưu trữ trong trí não. Báo in có thể làm tài liệu, minh chứng cho các công trình nghiên cứu khoa học. Do vậy độc giả vẫn tìm đến với báo in trong sự phát triển mạnh mẽ của các phương tiện truyền thông mới bởi báo in có khả năng lưu trữ thông tin cao. Khi người đọc, tiếp nhận thông tin qua mắt nhưng đồng thời với đó là trí não hoạt động, tập trung mọi ỹ nghĩ vào trong tờ báo để tiếp nhận thông tin.
Như phát thanh hay truyền hình thì thính giả và khán giả chỉ có thể xem khi không tập trung mọi giác quan, trí não của mình thì những chi tiết, nội dung thông tin chuyển đến người đọc là không hiệu quả và không lưu lại được trong trí não.