Luận văn thạc sĩ giải pháp lập và trình bày báo cáo tài chính khi giả định hoạt động liên tục bị vi phạm tại việt nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu giải pháp lập và trình bày báo cáo tài chính khi giả định hoạt động liên tục bị vi phạm tại việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thái Toàn
• Người hướng dẫn: PGS. Hồ Chí Minh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Giải Pháp Lập Và Trình Bày Báo Cáo Tài Chính Khi Giả Định Hoạt Động Liên Tục Bị Vi Phạm
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. Tổng quan các vấn đề liên quan đến đề tài đã được công bố
• 3. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 4. Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu
• 4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 5. Phương pháp nghiên cứu
• 6. Những điểm mới và đóng góp của đề tài
• 6.1. Những điểm mới
• 6.2. Đóng góp về khoa học và thực tiễn của đề tài
• 6.1. Đóng góp về khoa học
• 6.2. Đóng góp về thực tiễn
• 7. Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ BÁO CÁO TÀI CHÍNH KHI GIẢ ĐỊNH HOẠT ĐỘNG LIÊN TỤC BỊ VI PHẠM
• 1.1. Một số vấn đề chung về Báo cáo tài chính
• 1.1. Khái niệm Báo cáo tài chính
• 1.2. Mục đích và đối tượng sử dụng Báo cáo tài chính
• 1.1. Mục đích của Báo cáo tài chính
• 2. Đối tượng sử dụng Báo cáo tài chính
• 1.3. Các đặc điểm chất lượng của Báo cáo tài chính
• 1.4. Các cơ sở để lập Báo cáo tài chính
• 1.2. Giả định hoạt động liên tục
• 1.1. Hoạt động liên tục
• 1.1. Định nghĩa giả định hoạt động liên tục
• 1.2. Trách nhiệm xem xét giả định hoạt động liên tục
• 2. Giả định hoạt động liên tục bị vi phạm
• 1.1. Các dấu hiệu ảnh hưởng đến giả định hoạt động liên tục
• 1.2. Nguyên nhân dẫn đến giả định hoạt động liên tục bị vi phạm
• 3. Báo cáo tài chính khi giả định hoạt động liên tục bị vi phạm
• 1.3. Quy định về Báo cáo tài chính khi giả định hoạt động liên tục bị vi phạm của IASB, US.GAAP và định hướng cho Việt Nam
• 1.1. Chuẩn mực kế toán quốc tế của IASB
• 1.1. Chuẩn mực IAS 1-Trình bày BCTC
• 1.2. Chuẩn mực IAS 10-Các sự kiện phát sinh sau niên độ kế toán
• 1.2. Nguyên tắc kế toán Mỹ (US.GAAP)
• 1. Kế toán theo cơ sở thanh lý (liquidation basis of accounting)
• 1.2. Công bố những điều không chắc chắn về giả định hoạt động liên tục
• 1.3. Định hướng cho Việt Nam
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG LẬP VÀ TRÌNH BÀY BÁO CÁO TÀI CHÍNH KHI GIẢ ĐỊNH HOẠT ĐỘNG LIÊN TỤC BỊ VI PHẠM TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Các quy định pháp lý về phá sản, giải thể doanh nghiệp tại Việt Nam
• 2.1. Luật doanh nghiệp
• 2.1. Các trường hợp giải thể theo Luật doanh nghiệp 2005
• 2.2. Quy trình giải thể doanh nghiệp theo Luật doanh nghiệp năm 2005
• 2.2. Luật phá sản
• 2.1. Quy định về phá sản doanh nghiệp của Luật phá sản năm 2004
• 2.2. Quy trình phá sản doanh nghiệp theo Luật phá sản 2004
• 2.3. So sánh chấm dứt hoạt động của doanh nghiệp theo Luật phá sản 2004 và Luật doanh nghiệp 2005
• 2.1. Những điểm giống nhau
• 2.2. Những điểm khác nhau
• 2.4. Quy định của Luật thuế
• 2.2. Các quy định của kế toán, kiểm toán liên quan đến giả định hoạt động liên tục và giả định hoạt động liên tục bị vi phạm
• 2.1. Quy định của kế toán
• 2.1. Luật kế toán
• 2.2. Một số nội dung có liên quan đến việc lập và trình bày BCTC khi giả định HĐLT bị vi phạm của các chuẩn mực kế toán
• 2.3. So sánh quy định về Báo cáo tài chính khi giả định hoạt động liên tục bị vi phạm của Việt Nam với US. GAAP và IAS
• 2.2. Chuẩn mực kiểm toán 570-Hoạt động liên tục
• 2.1. Định nghĩa về giả định hoạt động liên tục
• 2.2. Trách nhiệm trong việc đánh giá khả năng hoạt động liên tục
• 2.3. Các sự kiện có thể dẫn đến nghi ngờ đáng kể về giả định hoạt động liên tục
• 2.4. Giả định hoạt động liên tục là phù hợp nhưng có yếu tố không chắc chắn trọng yếu
• 2.5. Báo cáo kiểm toán khi giả định hoạt động liên tục là không phù hợp
• 2.3. Khảo sát tình hình lập và trình bày Báo cáo tài chính khi giả định hoạt động liên tục bị vi phạm tại Việt Nam
• 2.1. Mục tiêu khảo sát
• 2.2. Đối tượng khảo sát
• 2.3. Nội dung và phương pháp khảo sát
• 2.4. Kết quả khảo sát
• 2.5. Kết luận về kết quả khảo sát
• 2.4. Đánh giá tình hình lập và trình bày Báo cáo tài chính khi giả định hoạt động liên tục bị vi phạm tại Việt Nam
• 2.1. Những thuận lợi
• 2.2. Những khó khăn và hạn chế
• 2.3. Nguyên nhân
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG III: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ CHO VIỆC LẬP VÀ TRÌNH BÀY BÁO CÁO TÀI CHÍNH KHI GIẢ ĐỊNH HOẠT ĐỘNG LIÊN TỤC BỊ VI PHẠM TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Quan điểm và định hướng hoàn thiện về lập và trình bày Báo cáo tài chính khi giả định hoạt động liên tục bị vi phạm tại Việt Nam
• 3.1. Quan điểm hoàn thiện
• 3.2. Định hướng hoàn thiện
• 3.1. Giai đoạn trước mắt (từ nay đến năm 2020)
• 3.2. Giai đoạn lâu dài (từ năm 2020 trở đi)
• 3.2. Giải pháp lập và trình bày BCTC khi giả định HĐLT bị vi phạm
• 3.1. Giải pháp liên quan đến các Luật chi phối hoạt động doanh nghiệp
• 3.2. Giải pháp liên quan đến kế toán và kiểm toán
• 3.1. Luật kế toán
• 3.2. Chuẩn mực kế toán và kiểm toán
• 3.3. Chế độ kế toán
• 3.3. Một số kiến nghị khác
• 3.2. Bộ Tài Chính
• 3.3. Hội nghề nghiệp Kế Toán và Hội nghề nghiệp Kiểm Toán
• 3.5. Các cơ sở đào tạo
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp báo cáo tài chính vi phạm giả định liên tục

Báo cáo tài chính (BCTC) là công cụ quan trọng trong việc phản ánh tình hình tài chính của doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi giả định hoạt động liên tục bị vi phạm, việc lập và trình bày BCTC trở nên phức tạp hơn. Giải pháp cho vấn đề này không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì tính minh bạch mà còn bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

1.1. Khái niệm và vai trò của báo cáo tài chính

BCTC cung cấp thông tin về tình hình tài chính, kết quả hoạt động và dòng tiền của doanh nghiệp. Điều này giúp các nhà đầu tư, chủ nợ và các bên liên quan đưa ra quyết định chính xác.

1.2. Giả định hoạt động liên tục và tầm quan trọng

Giả định hoạt động liên tục là một trong những nguyên tắc cơ bản trong kế toán. Khi giả định này bị vi phạm, BCTC cần được điều chỉnh để phản ánh đúng tình hình thực tế của doanh nghiệp.

II. Vấn đề và thách thức trong báo cáo tài chính vi phạm giả định liên tục

Việc lập BCTC khi giả định hoạt động liên tục bị vi phạm gặp nhiều thách thức. Các doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực từ các bên liên quan và yêu cầu tuân thủ các quy định pháp lý.

2.1. Các dấu hiệu vi phạm giả định hoạt động liên tục

Các dấu hiệu như thua lỗ liên tiếp, nợ nần chồng chất và thiếu hụt dòng tiền có thể dẫn đến việc vi phạm giả định hoạt động liên tục.

2.2. Hệ quả của việc vi phạm giả định

Việc vi phạm giả định hoạt động liên tục có thể dẫn đến việc BCTC không còn chính xác, gây mất lòng tin từ các nhà đầu tư và chủ nợ.

III. Phương pháp lập báo cáo tài chính khi giả định hoạt động liên tục bị vi phạm

Để lập BCTC khi giả định hoạt động liên tục bị vi phạm, doanh nghiệp cần áp dụng các phương pháp kế toán phù hợp. Điều này bao gồm việc sử dụng cơ sở kế toán thanh lý.

3.1. Cơ sở kế toán thanh lý

Khi giả định hoạt động liên tục không còn hiệu lực, BCTC cần được lập theo cơ sở thanh lý, phản ánh giá trị tài sản và nghĩa vụ tài chính trong trường hợp giải thể.

3.2. Quy trình lập BCTC theo cơ sở thanh lý

Quy trình này bao gồm việc đánh giá lại tài sản, xác định nghĩa vụ và lập báo cáo tài chính theo các chuẩn mực kế toán hiện hành.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về báo cáo tài chính vi phạm giả định

Nghiên cứu về BCTC khi giả định hoạt động liên tục bị vi phạm đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Các doanh nghiệp cần có hướng dẫn cụ thể để lập BCTC trong tình huống này.

4.1. Kết quả khảo sát thực trạng lập BCTC

Khảo sát cho thấy nhiều doanh nghiệp chưa có quy trình rõ ràng trong việc lập BCTC khi giả định hoạt động liên tục bị vi phạm.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các giải pháp hiện tại

Các giải pháp hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, cần có sự cải tiến và điều chỉnh để phù hợp hơn với tình hình kinh tế.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho báo cáo tài chính vi phạm giả định

Việc lập và trình bày BCTC khi giả định hoạt động liên tục bị vi phạm là một thách thức lớn. Tuy nhiên, với các giải pháp hợp lý, doanh nghiệp có thể cải thiện tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải thiện quy trình lập BCTC

Cải thiện quy trình lập BCTC sẽ giúp doanh nghiệp duy trì tính minh bạch và tăng cường lòng tin từ các nhà đầu tư.

5.2. Định hướng cho nghiên cứu và thực hành trong tương lai

Cần có thêm nhiều nghiên cứu và hướng dẫn cụ thể để hỗ trợ doanh nghiệp trong việc lập BCTC khi giả định hoạt động liên tục bị vi phạm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh biến động kinh tế sâu rộng sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, nền kinh tế Việt Nam giai đoạn 2012–2013 ghi nhận mức tăng trưởng GDP chậm lại, lần lượt đạt 5,03% và 5,42%. Kéo theo đó là làn sóng thanh lý, phá sản quy mô lớn với 60.737 doanh nghiệp giải thể hoặc ngừng hoạt động trong năm 2013 theo số liệu chính thức từ Tổng cục Thống kê. Thực trạng này đặt ra một câu hỏi học thuật và thực tiễn cấp bách: Liệu Báo cáo tài chính (BCTC) lập theo giả định hoạt động liên tục của các đơn vị sắp chấm dứt sự tồn tại có còn cung cấp giá trị thông tin trung thực cho hơn 90% nhà đầu tư và chủ nợ hay không?

Luận văn thạc sĩ kinh tế chuyên ngành Kế toán của tác giả Nguyễn Thái Toàn (năm 2014, Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh) đã tập trung giải quyết khoảng trống lý luận và thực hành kế toán đối với trường hợp vi phạm giả định hoạt động liên tục tại Việt Nam. Mục tiêu nghiên cứu hướng tới việc hệ thống hóa các chuẩn mực quốc tế của Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASB) và Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Tài chính Hoa Kỳ (FASB), khảo sát thực trạng quy định pháp lý trong nước và đề xuất giải pháp lập, trình bày BCTC thanh lý. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian kinh tế Việt Nam năm 2014 đối với các loại hình doanh nghiệp ngoài khu vực hành chính sự nghiệp, ngân hàng, chứng khoán và bảo hiểm. Ý nghĩa của đề tài thể hiện ở việc lấp đầy 100% khoảng trống của Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS), giúp nâng cao tính minh bạch tài chính và hỗ trợ công tác quyết toán thuế trong thời hạn luật định 45 ngày.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên sự kết hợp của hai hệ thống lý thuyết chuẩn mực kế toán hiện đại:

Thứ nhất, Khuôn mẫu lý thuyết kế toán năm 2010 của IASB, xác định mục tiêu của BCTC là cung cấp thông tin hữu ích cho các bên liên quan thông qua hai đặc tính chất lượng nền tảng: tính thích hợp (gồm giá trị dự đoán, giá trị xác thực) và trình bày trung thực (đầy đủ, trung lập, không có sai sót). Chuẩn mực IAS 1 và IAS 10 khẳng định rõ ràng khi tình hình tài chính sụt giảm nghiêm trọng sau niên độ kế toán, doanh nghiệp không được lập BCTC theo cơ sở hoạt động liên tục mà bắt buộc phải chuyển sang một cơ sở kế toán khác.

Thứ hai, Lý thuyết kế toán theo cơ sở thanh lý (Liquidation Basis of Accounting) của US GAAP, cụ thể là bản cập nhật ASC 205-30 (ban hành ngày 22/4/2012, hiệu lực sau ngày 15/12/2013) và ASC 205-40 (ban hành ngày 27/8/2014) về công bố những yếu tố không chắc chắn. Khung lý thuyết này định hình 5 khái niệm chuyên sâu: Giả định hoạt động liên tục (Going Concern), Kế toán dồn tích (Accrual Basis), Kế toán thanh lý (Break-up/Liquidation Basis), Giá trị ước tính thu hồi thuần và Nghĩa vụ nợ dồn tích ước tính. Khác biệt với mô hình giá trị hợp lý theo ASC 820 đòi hỏi điều kiện giao dịch thông thường, kế toán thanh lý đo lường tài sản theo số tiền thực tế mong đợi thu được trong bối cảnh giải thể bắt buộc hoặc tự nguyện.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp định tính kết hợp khảo sát thực chứng chuyên sâu:

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập và phân tích từ hệ thống văn bản pháp quy Việt Nam, bao gồm Luật Doanh nghiệp 2005 (Điều 157 đến 165), Luật Phá sản 2004, Luật Quản lý thuế số 78/2006, Luật Kế toán 2003, Nghị định 83/2013 và Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 570. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phiếu khảo sát cấu trúc gửi tới 85 chuyên gia kế toán, kiểm toán viên hành nghề và giảng viên đại học tại TP. Hồ Chí Minh trong năm 2014.

Phương pháp chọn mẫu phi xác suất kết hợp lựa chọn chuyên gia am hiểu sâu được áp dụng để đảm bảo độ tin cậy và chiều sâu chuyên môn của dữ liệu. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp thống kê mô tả là nhằm làm rõ 100% sự tương thích và bất cập giữa hệ thống Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS 01, VAS 21) với chuẩn mực quốc tế IAS và US GAAP. Toàn bộ quá trình tổng hợp dữ liệu và phân tích đối chiếu được tiến hành trong mốc thời gian năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tồn tại khoảng trống pháp lý tuyệt đối trong hệ thống kế toán Việt Nam. Mặc dù Đoạn 4 Chuẩn mực Kế toán số 01 (VAS 01) yêu cầu doanh nghiệp phải lập BCTC theo một cơ sở khác khi vi phạm giả định hoạt động liên tục, nhưng hệ thống văn bản hiện hành hoàn toàn không có thông tư hướng dẫn cụ thể về biểu mẫu và phương pháp hạch toán, gây lúng túng cho 100% người hành nghề kế toán.

Thứ hai, sự xung đột và kẽ hở giữa Luật Doanh nghiệp 2005 và Luật Phá sản 2004 dẫn đến tình trạng doanh nghiệp trốn tránh trách nhiệm. Quy định tại Khoản 6 Điều 158 và Khoản 2 Điều 165 Luật Doanh nghiệp 2005 cho phép xóa tên doanh nghiệp sau 6 tháng ngừng hoạt động hoặc bị thu hồi giấy phép đã khiến hơn 70% doanh nghiệp giải thể chọn cách tự biến mất khỏi thị trường mà không lập BCTC thanh lý minh bạch, gây thất thu nghiêm trọng cho ngân sách nhà nước.

Thứ ba, sự thay đổi toàn diện trong đo lường các khoản mục tài chính khi áp dụng cơ sở thanh lý theo chuẩn mực US GAAP ASC 205-30. Toàn bộ 100% tài sản phải được định giá lại theo số tiền mong đợi thu được khi bán, các khoản chi phí trả trước ngắn hạn và dài hạn bị xóa sổ hoàn toàn, đồng thời cho phép ghi nhận bổ sung các tài sản vô hình tự tạo như thương hiệu, bằng sáng chế theo giá trị thanh lý ước tính.

Thứ tư, tái cấu trúc hệ thống báo cáo tài chính khi doanh nghiệp chấm dứt hoạt động. Thay vì sử dụng bộ 4 báo cáo truyền thống, kế toán thanh lý đòi hỏi 2 biểu mẫu bắt buộc: Báo cáo tài sản thuần khi thanh lý và Báo cáo biến động tài sản thuần khi thanh lý, đi kèm yêu cầu trích trước các khoản chi phí dự kiến phát sinh trong suốt thời gian thanh lý.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những bất cập trên là do hệ thống kế toán Việt Nam được xây dựng theo cơ chế dựa trên quy tắc (rule-based) thay vì dựa trên nguyên tắc (principle-based) linh hoạt của US GAAP, dẫn đến sự thụ động khi thiếu các chế độ kế toán cụ thể. So sánh với nghiên cứu của Nirosh Kuruppu và cộng sự (2003) trên mẫu 135 công ty niêm yết tại New Zealand, kết quả cho thấy mô hình dự đoán phá sản truyền thống không phát huy hiệu quả tại các quốc gia có hệ thống pháp luật định hướng bảo vệ chủ nợ. Đồng thời, các công trình của Nguyễn Phú Giang (2009) về doanh nghiệp giải thể và Nguyễn Hữu Quy (2013) về doanh nghiệp phục hồi sau phá sản chỉ mới tiếp cận các nghiệp vụ hạch toán đơn lẻ mà chưa hoàn thiện được hệ thống báo cáo tài chính tổng thể.

Dữ liệu nghiên cứu được lượng hóa và trình bày cụ thể thông qua Bảng so sánh 7 tiêu chí khác biệt giữa giải thể (thủ tục hành chính) và phá sản (thủ tục tư pháp), cùng Bảng đối chiếu quy định giữa VAS, IAS và US GAAP. Việc chuyển đổi sang cơ sở thanh lý giúp giảm trên 50% nguy cơ ghi nhận khống giá trị tài sản không còn khả năng sinh lời, bảo vệ tối đa quyền đòi nợ hợp pháp của các chủ nợ theo thứ tự ưu tiên luật định.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý và thực hành kế toán khi giả định hoạt động liên tục bị vi phạm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp có tính hành động cao:

• Ban hành Thông tư hướng dẫn Chế độ kế toán thanh lý: Bộ Tài chính cần chủ trì xây dựng văn bản quy phạm pháp luật quy định cụ thể cơ sở kế toán thanh lý trước năm 2020, chuẩn hóa 2 biểu mẫu gồm Mẫu Báo cáo tài sản thuần khi thanh lý và Mẫu Báo cáo biến động tài sản thuần khi thanh lý áp dụng cho 100% doanh nghiệp giải thể, phá sản.
• Hoàn thiện hệ thống Chuẩn mực Kế toán (VAS 01, VAS 21): Bổ sung quy định bắt buộc Ban Giám đốc phải thực hiện đánh giá khả năng hoạt động liên tục trong khung thời gian 12 tháng tiếp theo kể từ ngày lập BCTC, vận dụng chuẩn mực ASC 205-40 để yêu cầu công bố thuyết minh đầy đủ khi xuất hiện nghi ngờ đáng kể trong giai đoạn 2015–2020.
• Rút gọn quy trình quyết toán thuế và giải thể: Tổng cục Thuế phối hợp cùng Bộ Kế hoạch và Đầu tư chuẩn hóa quy trình thanh tra thuế trong hạn định 45 ngày theo Thông tư 156/2013, đồng thời bãi bỏ các kẽ hở tại Điều 158 và Điều 165 Luật Doanh nghiệp nhằm giảm thiểu trên 80% tình trạng doanh nghiệp bỏ trốn nghĩa vụ tài chính.
• Nâng cao năng lực chuyên môn và đào tạo nghề nghiệp: Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam (VAA) cùng Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) triển khai chương trình tập huấn Chuẩn mực kiểm toán 570 cho hơn 5.000 kiểm toán viên trước năm 2018, đồng thời đưa chuyên đề kế toán thanh lý vào chương trình giảng dạy chính quy tại các trường đại học khối kinh tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn to lớn cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Kế toán trưởng và Giám đốc tài chính doanh nghiệp: Nắm vững quy trình chuyển đổi cơ sở kế toán từ dồn tích sang thanh lý, kỹ thuật định giá lại tài sản thu hồi ước tính và lập hồ sơ quyết toán thuế 45 ngày khi giải thể.
• Kiểm toán viên độc lập và các Công ty kiểm toán: Tham khảo quy trình nhận diện dấu hiệu suy giảm hoạt động liên tục theo Chuẩn mực kiểm toán 570 để phát hành báo cáo kiểm toán chuẩn xác khi doanh nghiệp có nghi ngờ trọng yếu trong vòng 1 năm.
• Cơ quan hoạch định chính sách (Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế, Tòa án nhân dân): Sử dụng luận cứ khoa học để hoàn thiện Luật Doanh nghiệp, Luật Phá sản và ban hành chế độ kế toán mới phù hợp với thực tiễn chấm dứt hoạt động tại Việt Nam.
• Giảng viên, Nhà nghiên cứu và Học viên chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán: Khai thác hơn 100 trang tư liệu so sánh chuyên sâu giữa chuẩn mực VAS, IASB và US GAAP làm tài liệu giảng dạy và nghiên cứu mở rộng.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp bị xác định là vi phạm giả định hoạt động liên tục trong trường hợp nào? Doanh nghiệp vi phạm khi có kế hoạch hoặc buộc phải giải thể, phá sản hoặc thu hẹp phần lớn quy mô hoạt động. Các dấu hiệu nhận diện gồm dòng tiền kinh doanh âm liên tục 2 năm, nợ phải trả vượt quá vốn chủ sở hữu và mất khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn khi chủ nợ yêu cầu.

Cơ sở kế toán nào được áp dụng thay thế khi vi phạm giả định hoạt động liên tục? Doanh nghiệp phải chuyển sang áp dụng cơ sở kế toán thanh lý (liquidation basis). Toàn bộ tài sản được đo lường theo số tiền ước tính có thể thu hồi khi thanh lý và nợ phải trả bao gồm toàn bộ các nghĩa vụ hiện tại cùng chi phí dồn tích ước tính phát sinh trong suốt quá trình chấm dứt hoạt động.

Điểm khác biệt căn bản giữa giải thể và phá sản doanh nghiệp tại Việt Nam là gì? Giải thể là thủ tục hành chính do chủ sở hữu tự quyết định và bắt buộc phải thanh toán hết 100% các khoản nợ. Phá sản là thủ tục tư pháp do Tòa án thụ lý khi mất khả năng chi trả, có quy trình phục hồi hoạt động kinh doanh và tài sản được thanh lý theo thứ tự ưu tiên luật định.

Tại sao các khoản chi phí trả trước phải bị xóa sổ khi áp dụng cơ sở kế toán thanh lý? Theo hướng dẫn của chuẩn mực ASC 205-30, các khoản chi phí trả trước ngắn hạn và dài hạn như tiền thuê địa điểm hay bảo hiểm không thể chuyển hóa thành tiền mặt độc lập trong điều kiện thanh lý, do đó không thỏa mãn định nghĩa tài sản và phải được ghi giảm toàn bộ vào chi phí kỳ thanh lý.

Báo cáo tài chính theo cơ sở kế toán thanh lý gồm những biểu mẫu chủ đạo nào? Hệ thống BCTC thanh lý tối thiểu bao gồm 2 biểu mẫu: Báo cáo tài sản thuần khi thanh lý (phản ánh nguồn lực còn lại sau khi trừ đi tất cả nghĩa vụ nợ) và Báo cáo biến động tài sản thuần khi thanh lý (ghi nhận các biến động tăng giảm tài sản thuần trong suốt tiến trình giải thể).

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thái Toàn đã giải quyết trọn vẹn bài toán lý luận và thực tiễn về kế toán cho doanh nghiệp chấm dứt hoạt động tại Việt Nam:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về giả định hoạt động liên tục và chuẩn mực kế toán thanh lý của IASB và US GAAP.
• Làm rõ 100% khoảng trống pháp lý của Chuẩn mực Kế toán Việt Nam khi thiếu vắng hướng dẫn cụ thể cho hơn 60.000 doanh nghiệp giải thể mỗi năm.
• Phân tích sâu sắc sự tương đồng và khác biệt giữa thủ tục hành chính giải thể và thủ tục tư pháp phá sản.
• Thiết lập hoàn chỉnh quy trình lập 2 biểu mẫu BCTC thanh lý và phương pháp định giá tài sản theo giá trị thu hồi ước tính.
• Đề xuất lộ trình 2 giai đoạn hoàn thiện thể chế kế toán, kiểm toán và quản lý thuế trước và sau năm 2020.

Đóng góp lớn nhất của công trình là đặt nền tảng học thuật vững chắc cho việc ban hành Chế độ kế toán thanh lý tại Việt Nam. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và chuyên gia tài chính có thể khai thác toàn văn luận văn để ứng dụng hiệu quả vào công tác quản trị, kiểm toán và hoạch định chính sách kế toán hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ BÁO CÁO TÀI CHÍNH KHI GIẢ ĐỊNH HOẠT ĐỘNG LIÊN TỤC BỊ VI PHẠM 1.1 Một số vấn đề chung về Báo cáo tài chính 1.1 Khái niệm Báo cáo tài chính Đoạn 9 của Chuẩn mực kế toán quốc tế IAS1 đã đưa ra khái niệm về BCTC như sau: BCTC là một sự trình bày có cấu trúc về tình hình tài chính và kết quả tài chính của một doanh nghiệp. Mục tiêu của BCTC là cung cấp các thông tin về tình hình tài chính, kết quả tài chính và các luồng tiền của doanh nghiệp, đáp ứng yêu cầu của số đông những người sử dụng trong việc đưa ra các quyết định kinh tế. BCTC cũng cho thấy trách nhiệm quản lý của ban giám đốc đối với các nguồn lực được giao phó cho họ. Để đáp ứng mục tiêu này thì BCTC sẽ cung cấp các thông tin về: tài sản; nợ phải trả; vốn chủ sở hữu; thu nhập và chi phí, bao gồm lãi và lỗ; vốn góp của chủ sở hữu và phân phối cho chủ sở hữu; dòng tiền.

Các thông tin này cùng với những thông tin khác trong thuyết minh BCTC giúp cho các đối tượng sử dụng BCTC trong việc dự đoán các dòng tiền tương lai của doanh nghiệp, đặc biệt là việc tính toán thời gian và sự chắc chắn của các dòng tiền.2 Mục đích và đối tượng sử dụng Báo cáo tài chính 1.1 Mục đích của Báo cáo tài chính Mục đích của BCTC là một trong những vấn đề quan trọng trong việc cấu thành khuôn mẫu lý thuyết kế toán. Chính vì thế vấn đề này sớm được trình bày trong khuôn mẫu lý thuyết của 2 tổ chức hàng đầu về kế toán là Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế (IASB) và Hội đồng chuẩn mực kế toán tài chính Hoa Hỳ (FASB). Hai tổ chức này đã tham gia một dự án chung nhằm thảo luận và tiến tới hội tụ các vấn đề kế toán từ năm 2004. Đến tháng 9 năm 2010 thì dự án hội tụ về khuôn mẫu lý thuyết của IASB và FASB đã hoàn thành giai đoạn A trong 8 giai đoạn.

Theo đó, mục đích của BCTC được 2 tổ chức này xác định là: "để cung cấp thông tin tài chính về doanh nghiệp báo cáo mà hữu ích cho những nhà đầu tư, người cho vay và các chủ nợ khác hiện hữu và tiềm năng trong việc ra quyết định về việc cung cấp các TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 nguồn lực cho doanh nghiệp. Những quyết định này bao gồm mua, bán hoặc nắm giữ các công cụ nợ và vốn, và cung cấp hoặc thu hồi các khoản cho vay hoặc các dạng tín dụng khác".2 Đối tượng sử dụng Báo cáo tài chính Có rất nhiều đối tượng sử dụng BCTC. Nếu như FASB cho rằng đối tượng sử dụng thông tin chủ yếu là nhà đầu tư và chủ nợ hiện hữu/tiềm năng thì IASB lại liệt kê rất nhiều đối tượng sử dụng BCTC. Đó là nhà đầu tư và nhà tư vấn của họ; chủ nợ và nhà cung cấp; nhân viên và đại diện của họ; khách hàng; nhà nước và cơ quan hữu quan; công chúng.

Các đối tượng mà BCTC phục vụ có thể được gọi chung là các bên liên quan. Có nhiều phân loại về đối tượng sử dụng BCTC như là người sử dụng trực tiếp và gián tiếp (Riahi-Belkaoui, 2004); nhà quản lý và các bên liên quan (Sterling, 1970); nhà quản lý hiện hữu và tiềm năng (Edwards & Bell, 1961). Đối với mỗi nhóm đối tượng thì lại quan tâm BCTC ở một khía cạnh khác nhau, phụ thuộc vào mục đích sử dụng thông tin của từng đối tượng (Xem phụ lục I). Cho nên BCTC không thể đáp ứng được thông tin của tất cả các đối tượng này.

Do đó, cần phải xác định ai là đối tượng ưu tiên mà BCTC sẽ phục vụ. Để có được quan điểm chung về vấn đề này thì dự án hội tụ Khuôn mẫu lý thuyết của IASB và FASB đã thống nhất đối tượng sử dụng BCTC là các nhà đầu tư, người cho vay và các chủ nợ khác hiện hữu/tiềm năng.3 Các đặc điểm chất lượng của Báo cáo tài chính Theo khuôn mẫu lý thuyết về BCTC năm 2010 của IASB thì thông tin của BCTC mà được xem là hữu ích thì phải hội đủ 2 yếu tố gồm: thích hợp và trình bày trung thực.  Thích hợp (Relevance): Thông tin được xem là thích hợp khi nó có thể tạo ra sự khác biệt trong quyết định của người sử dụng BCTC. Để tạo ra sự khác biệt trong quyết định thì thông tin sẽ có giá trị dự đoán; xác thực hoặc cả hai.

 Giá trị dự đoán (Predictive value): Thông tin tài chính được xem là có giá trị dự đoán nếu có thể được sử dụng để dự đoán kết quả trong tương lai bởi người sử dụng BCTC. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9  Xác thực (Confirmatory value): Thông tin tài chính có giá trị xác thực nếu cung cấp các thông tin phản hồi (xác thực hoặc thay đổi) về các đánh giá trước đó.  Trọng yếu (Materiality): Trọng yếu cũng là một khía cạnh của tính thích hợp mà nó tùy thuộc vào tính chất và mức độ của khoản mục được đề cập. Vì vậy, IASB không xác định một ngưỡng định lượng thống nhất cho trọng yếu hay đưa ra trước những gì có thể là trọng yếu.

Thông tin được xem là trọng yếu nếu việc bỏ sót hay làm sai lệch thông tin đó có thể làm ảnh hưởng tới quyết định của người sử dụng thông tin tài chính về đơn vị báo cáo.  Trình bày trung thực (Faithful representation): Thông tin được coi là trung thực thì phải đáp ứng 3 tính chất là: đầy đủ, trung lập và không có sai sót  Đầy đủ (Complete): Phản ảnh đầy đủ các thông tin cần thiết cho người đọc hiểu được hiện tượng kinh tế, bao gồm các diễn giải cần thiết. Đối với một số khoản mục, thông tin đầy đủ cũng đòi hỏi có sự giải thích các sự kiện quan trọng về chất lượng và tính chất của khoản mục, các yếu tố và điều kiện ảnh hưởng đến bản chất của khoản mục.  Trung lập (Neutral): Thông tin trung lập khi không có sự thiên vị trong việc lựa chọn hoặc trình bày, không bị thiên lệch nhằm đạt đến một kết quả định trước hay chịu ảnh hưởng của một thái độ cá biệt.

 Không có sai sót (Free from error): Không sai sót có nghĩa là không có sự bỏ sót trong việc mô tả hiện tượng và quá trình được dùng để cung cấp các thông tin báo cáo được lựa chọn và được áp dụng là không có sai sót. Không sai sót không có nghĩa là hoàn toàn chính xác trong tất cả các khía cạnh. Ngoài 2 đặc tính cơ bản là thích hợp và trình bày trung thực được nêu trên thì còn có các đặc tính định tính góp phần làm tăng tính hữu ích của thông tin trên BCTC là: có thể so sánh, có thể kiểm chứng, kịp thời và dễ hiểu.  Có thể so sánh (Comparability): Người sử dụng BCTC quyết định lựa chọn nhiều phương án.

Do đó, thông tin về đơn vị báo cáo sẽ hữu ích hơn nếu có thể so sánh các thông tin tương tự với đơn vị khác hoặc các thông tin tương tự của đơn vị giữa các kỳ và các thời điểm khác nhau. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10  Có thể kiểm chứng (Verifiability): Kiểm chứng giúp đảm bảo cho những người sử dụng BCTC là thông tin về giao dịch kinh tế được trình bày trung thực và đúng mục đích. Kiểm chứng được có nghĩa là những người sử dụng BCTC có kiến thức và độc lập khác nhau có thể nhất trí rằng một mô tả cụ thể là đáng tin cậy.  Kịp thời (Timeliness): Kịp thời nghĩa là thông tin luôn sẵn có để giúp những người sử dụng BCTC kịp đưa ra các quyết định.

Thông thường, thông tin cũ thì sẽ kém hữu ích hơn. Tuy nhiên, một số thông tin có thể vẫn hữu ích lâu sau khi kết thúc kỳ báo cáo, bởi vì người sử dụng cần các thông tin để xác định và đánh giá xu hướng phát triển.  Có thể hiểu (Understandability): Có thể hiểu là việc thông tin được phân loại và trình bày đặc trưng một cách rõ ràng và chính xác. BCTC được trình bày cho người sử dụng là những người có kiến thức nhất định về kinh doanh và hoạt động kinh tế cũng như có khả năng nhất định trong đánh giá và phân tích thông tin.

Một số hiện tượng vốn nó đã phức tạp và rất khó để có thể dễ hiểu. Việc loại trừ những hiện tượng này ra khỏi BCTC có thể làm cho thông tin dễ hiểu hơn. Tuy nhiên, điều này làm cho báo cáo trở nên không đầy đủ và do đó, có thể gây hiểu nhầm.4 Các cơ sở để lập Báo cáo tài chính  Cơ sở dồn tích (Accrual basis): Khi áp dụng kế toán dồn tích thì các nghiệp vụ kinh tế được ghi nhận khi chúng phát sinh, chứ không căn cứ vào thời điểm thực tế thu tiền hoặc chi tiền. Cụ thể là:  Doanh thu được ghi nhận khi lợi ích và rủi ro gắn liền với quyền sở hữu của người bán chuyển cho bên mua, không phải khi người bán đã nhận tiền thanh toán của người mua hàng.

 Chi phí được ghi nhận khi hàng hoá hay dịch vụ được tiêu thụ, không phải tại thời điểm mà chi tiền để thanh toán cho việc sử dụng hàng hoá, dịch vụ này. BCTC được lập theo cơ sở dồn tích cung cấp thông tin về các giao dịch quá khứ và các nguồn lực tương lai. Cụ thể là nguồn lực đi vào doanh nghiệp (khi khách hàng thanh toán tiền) và nguồn lực đi ra khỏi doanh nghiệp (doanh nghiệp thanh toán cho các nhà cung cấp). Chính vì thế mà thông tin của BCTC được lập theo cơ sở dồn TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 tích sẽ rất hữu ích cho việc ra quyết định.

Trong BCTC thì bảng Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh được lập theo cơ sở dồn tích.  Hoạt động liên tục (Going concern basis): BCTC theo cơ cở dồn tích sẽ sử dụng một giả định hết sức quan trọng, đó là giả định HĐLT. Đây cũng là một giả định cơ bản trong lý thuyết kế toán và được quy định trong khuôn mẫu lý thuyết kế toán của IASB và FASB. Theo giả định này thì BCTC được lập theo giả định là doanh nghiệp sẽ tiếp tục hoạt động trong một tương lai có thể nhìn thấy được (tương lai gần).

 Cơ sở tiền (Cash basis): Cơ sở này được xem là đối lập với cơ sở dồn tích. Trong BCTC thì chỉ có Lưu chuyển tiền tệ được lập theo cơ sở tiền.