Bài 1: Một số phương pháp biểu hiện các đối tượng Địa lí trên bản đồ A/ Câu hỏi dẫn nhập Trả lời câu hỏi dẫn nhập trang 9 sgk Địa Lí 10 CTST: Các đối tượng địa lí được thể hiện trên bản đồ bằng những phương pháp nào? Trả lời: Các đối tượng địa lí được thể hiện trên bản đồ bằng những phương pháp: - Phương pháp kí hiệu - Phương pháp đường chuyển động - Phương pháp chấm điểm - Phương pháp khoanh vùng - Phương pháp bản đồ - biểu đồ - Ngoài ra, còn có nhiều phương pháp như: phương pháp nền chất lượng, phương pháp kí hiệu theo đường,… B/ Câu hỏi giữa bài I. Phương pháp kí hiệu Trả lời câu hỏi trang 9 sgk Địa Lí 10 CTST: Dựa vào hình 1.2 và thông tin trong bài, em hãy: - Cho biết các đối tượng địa lí nào trên bản đồ được thể hiện bằng phương pháp kí hiệu. - Chứng minh phương pháp kí hiệu không chỉ thể hiện được vị trí mà còn thể hiện được số lượng, cấu trúc, chất lượng,… của đối tượng địa lí. Trả lời: - Các đối tượng địa lí trên bản đồ được thể hiện bằng phương pháp kí hiệu là các đối tượng địa lí phân bố theo những điểm cụ thể như các sân bay, các nhà máy điện, các trung tâm công nghiệp, các mỏ khoáng sản, các loại cây trồng… - Chứng minh: Trên bản đồ các sân bay của Việt Nam, phương pháp kí hiệu không chỉ thể hiện được vị trí của các sân bay mà nhìn vào số vị trí các sân bay được thể hiện trên bản đồ ta sẽ biết được số lượng sân bay tại Việt Nam.
Kí hiệu khác nhau giữa các sân bay giúp ta phân biệt được có bao nhiêu sân bay quốc tế và bao nhiêu sân bay nội địa. Phương pháp đường chuyển động Trả lời câu hỏi trang 10 sgk Địa Lí 10 CTST: Dựa vào hình 1.3 và thông tin trong bài, em hãy cho biết: - Những đối tượng địa lí nào được thể hiện bằng phương pháp đường chuyển động. - Phương pháp đường chuyển động thể hiện những đặc điểm nào của các đối tượng địa lí. Trả lời: - Các đối tượng địa lí được thể hiện bằng phương pháp đường chuyển động là các đối tượng địa lí di chuyển trong không gian như các loại gió, dòng biển, các luồng di dân, sự trao đổi hàng hoá,… - Phương pháp đường chuyển động thể hiện những đặc điểm sau của các đối tượng địa lí: hướng di chuyển, khối lượng, tốc độ,… của các đối tượng địa lí trên bản đồ bằng các mũi tên có độ dài, ngắn, dày, mảnh khác nhau.
Phương pháp chấm điểm Trả lời câu hỏi trang 10 sgk Địa Lí 10 CTST: Dựa vào hình 1.4 và thông tin trong bài, em hãy cho biết những đối tượng địa lí nào được thể hiện bằng phương pháp chấm điểm? Trả lời: - Những đối tượng địa lí nào được thể hiện bằng phương pháp chấm điểm là các đối tượng phân bố không đều trong không gian như: các điểm dân cư, cơ sở chăn nuôi,… bằng các điểm chấm có giá trị nhất định. Phương pháp khoanh vùng Trả lời câu hỏi trang 11 sgk Địa Lí 10 CTST: Dựa vào hình 1.5, em hãy cho biết phương pháp khoanh vùng biểu hiện được những đặc điểm gì của đối tượng địa lí. Trả lời: - Phương pháp khoanh vùng biểu hiện đặc điểm không gian phân bố của các đối tượng địa lí V. Phương pháp bản đồ - biểu đồ Trả lời câu hỏi trang 12 sgk Địa Lí 10 CTST: Dựa vào hình 1.6 và thông tin trong bài, em hãy cho biết: - Sản lượng thuỷ sản của các tỉnh ở nước ta được thể hiện trên hình 1.6 bằng phương pháp nào? - Phương pháp bản đồ - biểu đồ thể hiện được những đặc điểm nào của đối tượng địa lí? Trả lời: - Sản lượng thuỷ sản của các tỉnh ở nước ta được thể hiện trên hình 1.6 bằng phương pháp bản đồ - biểu đồ - Phương pháp bản đồ - biểu đồ thể hiện giá trị tổng cộng của các đối tượng địa lí trên một đơn vị lãnh thổ, sự phân bố của các đối tượng đó trong không gian bằng cách dùng các dạng biểu đồ khác nhau đặt vào phạm vi của đơn vị lãnh thổ đó.
C/ Câu hỏi cuối bài Trả lời câu hỏi luyện tập trang 13 sgk Địa Lí 10 CTST: Em hãy phân biệt những phương pháp biểu hiện các đối tượng địa lí trên bản đồ theo bảng gợi ý: Đối tượng Cách thức biểu Phương pháp biểu hiện hiện Phương pháp kí hiệu Phương pháp đường chuyển động Phương pháp chấm điểm Phương pháp khoanh vùng Phương pháp bản đồ - biểu đồ Trả lời: Phương Đối tượng biểu hiện Cách thức biểu hiện pháp Đặt các kí hiệu chính Phương Các đối tượng địa lí xác vào vị trí phân bố pháp kí phân bố theo những của đối tượng trên bản hiệu điểm cụ thể. Phương Thể hiện bằng các mũi pháp các đối tượng địa lí tên có độ dài, ngắn, đường di chuyển trong dày, mảnh khác nhau chuyển không gian. với hướng di chuyển cụ động thể. Phương Các đối tượng phân Chấm các điểm chấm pháp bố không đều trong có giá trị nhất định lên chấm không gian.
điểm Giới hạn vùng phân bố Phương bằng các đường viền, tô Thể hiện không gian pháp màu, chải nét (kẻ vạch), phân bố của các đối khoanh hay bố trí một cách đều tượng địa lí. vùng đặn các kí hiệu trong phạm vi vùng phân bố. Giá trị tổng cộng của Phương các đối tượng địa lí Dùng các dạng biểu đồ pháp bản trên một đơn vị lãnh khác nhau đặt vào đồ - biểu thổ và sự phân bố của phạm vi của đơn vị lãnh đồ chúng trong không thổ đó. Trả lời câu hỏi vận dụng trang 13 sgk Địa Lí 10 CTST: Theo em, để thể hiện tổng diện tích và tổng sản lượng lúa của một đơn vị hành chính trên bản đồ, ta nên sử dụng phương pháp nào? Vì sao? Trả lời: Để thể hiện tổng diện tích và tổng sản lượng lúa của một đơn vị hành chính trên bản đồ, ta nên sử dụng phương pháp bản đồ - biểu đồ.
Vì phương pháp bản đồ - biểu đồ sẽ thể hiện được cả hai giá trị là tổng diện tích và tổng sản lượng lúa, đặt biểu đồ tổng diện tích và tổng sản lượng lúa đó vào vị trí của đơn vị hành chính trên bản đồ. Bài 2: Phương pháp sử dụng bản đồ trong học tập địa lí và trong đời sống A/ Câu hỏi dẫn nhập Trả lời câu hỏi dẫn nhập trang 14 sgk Địa Lí 10 CTST: Làm thế nào để sử dụng được các loại bản đồ trong học tập địa lí và đời sống? Trả lời: Để sử dụng được các loại bản đồ trong học tập địa lí và đời sống cần: - Xác định yêu cầu và mục đích của việc sử dụng bản đồ. - Lựa chọn bản đồ phù hợp với nội dung, mục đích cần tìm hiểu. - Định hướng nội dung cần khai thác từ bản đồ, tìm hiểu hệ thống kí hiệu bản đồ, tỉ lệ bản đồ; xác định vĩ độ, kinh độ và phương hướng trên bản đồ; phân tích các số liệu và biểu đồ trên bản đồ - Hiểu rõ mối quan hệ tương hỗ và nhân quả giữa các đối tượng địa lí, phải biết phát triển tư duy không gian.
B/ Câu hỏi giữa bài I. SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TRONG HỌC TẬP ĐỊA LÍ Trả lời câu hỏi trang 14 sgk Địa Lí 10 CTST: Dựa vào hình 2 và hiểu biết của bản thân, em hãy: - Kể tên một số dãy núi có hướng tây bắc - đông nam ở nước ta. - Xác định các khu vực địa hình có độ cao dưới 50 m Trả lời: - Dãy núi có hướng tây bắc - đông nam: Hoàng Liên Sơn, Tam Điệp, Con Voi, Trường Sơn - Các khu vực địa hình có độ cao dưới 50 m: đồng bằng sông Hồng, đồng bằng duyên hải Bắc và Nam Trung Bộ, đồng bằng sông Cửu Long. SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TRONG ĐỜI SỐNG 1.
Xác định vị trí Trả lời câu hỏi trang 16 sgk Địa Lí 10 CTST: Em hãy sử dụng bản đồ số trên thiết bị điện tử có kết nối internet để xác định vị trí hiện tại của bản thân và chia sẻ vị trí đó với bạn của em. Trả lời: (*) Hướng dẫn: - Học sinh sử dụng bản đồ số trên thiết bị điện tử có kết nối internet như Google map, sau đó bật hệ thống định vị trên thiết bị của mình rồi xác định vị trí hiện tại của bản thân trên bản đồ số. - Chia sẻ vị trí hiện tại với bạn bè bằng cách gửi vị trí qua các ứng dụng nhắn tin, mạng xã hội có kết nối với bạn bè. Tìm đường đi Trả lời câu hỏi trang 16 sgk Địa Lí 10 CTST: Dựa vào thông tin trong bài, em hãy trình bày cách tìm đường đi trên bản đồ truyền thống Trả lời: (*) Hướng dẫn Bước 1: chọn bản đồ hành chính hoặc bản đồ giao thông có địa danh bạn cần tìm.
Bước 2: xác định vị trí xuất phát và điểm đến trên bản đồ. Bước 3: xác định lộ trình bằng cách chọn tuyến đường gần nhất nối vị trí xuất phát và điểm đến. Tính khoảng cách địa lí Trả lời câu hỏi trang 16 sgk Địa Lí 10 CTST: Em hãy tính khoảng cách từ địa điểm A đến địa điểm B (theo đường chim bay), biết khoảng cách đo được trên bản đồ là 5 cm và bản đồ có tỉ lệ 1: 200 000. Trả lời: - Khoảng cách từ A đến B trên bản đồ là 5cm, tỉ lệ bản đồ là 1:200 000, ta có khoảng cách từ A đến B theo đường chim bay sẽ bằng khoảng cách trên bản đồ nhân với tỉ lệ thực tế của bản đồ: 5cm x 200 000 = 1 000 000 cm = 10 km.
C/ Câu hỏi cuối bài Trả lời câu hỏi luyện tập trang 16 sgk Địa Lí 10 CTST: Em hãy trình bày cách tìm đường đi từ nhà em đến trường bằng bản đồ truyền thống hoặc bằng bản đồ số. Trả lời: (*) Hướng dẫn Bước 1: chọn bản đồ hành chính hoặc bản đồ giao thông (bản đồ giấy hoặc bản đồ số trên thiết bị điện tử thông minh) có địa phương nơi em đang ở và trường của em. Bước 2: xác định vị trí xuất phát là vị trí nhà của em và điểm đến là trường của em trên bản đồ. Bước 3: xác định lộ trình bằng cách chọn tuyến đường gần nhất nối vị trí nhà của em và trường học của em.