Touris and poverty alleviation in nature conservation areas a juxtaposition between japan and vietnam m a

Tài liệu nghiên cứu Touris and poverty alleviation in nature conservation areas a juxtaposition between japan and, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Tác giả: Nguyen Van Hoang
• Người hướng dẫn: Prof. Carolin Funck
• Trường học: Hiroshima University
• Chuyên ngành: Integrated Arts and Sciences
• Đề tài: Du Lịch Và Giảm Nghèo Tại Các Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên: So Sánh Giữa Nhật Bản Và Việt Nam
• Loại tài liệu: thesis
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hiroshima

Mục lục chi tiết

• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABSTRACT
• TABLE OF CONTENTS
• LIST OF TABLES
• LIST OF FIGURES
• PAPERS PUBLISHED FROM THIS RESEARCH
• ABBREVIATIONS
• 1. CHAPTER 1: INTRODUCTION
• 1.1. Background of the research
• 1.2. Problem statements

Tóm tắt

I. Tổng Quan Du Lịch và Giảm Nghèo tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên

Du lịch được xem là một động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế và góp phần vào các Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc. Một trong những cách tiếp cận chính là khái niệm du lịch vì người nghèo (PPT), nhằm tăng lợi ích ròng cho người nghèo từ du lịch và đảm bảo rằng tăng trưởng du lịch đóng góp vào giảm nghèo. Du lịch có thể giúp giảm nghèo thông qua các cấp độ khác nhau, từ các tổ chức phát triển đến cấp quốc gia và quốc tế. Đóng góp tiềm năng của du lịch vào giảm nghèo đã thu hút sự chú ý của nhiều học giả, dẫn đến cuộc thảo luận rộng rãi về mối quan hệ này ở nhiều quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển. Mối liên hệ giữa du lịch và nghèo đói cũng được thảo luận trong các khu bảo tồn thiên nhiên, nơi du lịch thường được coi là một sinh kế thay thế cho người dân địa phương.

1.1. Du Lịch Bền Vững Giải Pháp Giảm Nghèo Hiệu Quả

Du lịch bền vững không chỉ tạo ra thu nhập mới cho người dân địa phương mà còn thúc đẩy bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và văn hóa. Các khu bảo tồn thiên nhiên có thể hưởng lợi từ du lịch thông qua việc tạo ra nguồn tài chính để quản lý và bảo vệ. Tuy nhiên, cần có các chính sách và quy định phù hợp để đảm bảo rằng lợi ích từ du lịch được phân phối công bằng và không gây ra tác động tiêu cực đến môi trường và cộng đồng địa phương. Du lịch bền vững cần được quản lý chặt chẽ để đảm bảo rằng nó thực sự đóng góp vào giảm nghèo và bảo tồn tài nguyên.

1.2. Tác Động Của Du Lịch Đến Cộng Đồng Địa Phương

Du lịch có thể mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng địa phương, bao gồm tạo việc làm, tăng thu nhập và cải thiện cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, nó cũng có thể gây ra những tác động tiêu cực như tăng giá cả, ô nhiễm môi trường và mất bản sắc văn hóa. Nghiên cứu chỉ ra rằng nhận thức của người dân địa phương về tác động của du lịch có thể ảnh hưởng đến sự thành công của các nỗ lực bảo tồn. Do đó, việc lắng nghe và đáp ứng nhu cầu của cộng đồng địa phương là rất quan trọng để đảm bảo rằng du lịch phát triển một cách bền vững và mang lại lợi ích thực sự cho người dân.

II. Thách Thức và Cơ Hội từ Du Lịch tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên

Mặc dù du lịch có tiềm năng lớn trong việc giảm nghèo, nhưng nó cũng đối mặt với nhiều thách thức. Nghèo đói là một khái niệm phức tạp, đa chiều và ảnh hưởng đến cả các nước phát triển. Ở Nhật Bản, đó là sự bất bình đẳng thu nhập, trong khi ở Việt Nam, đó là nghèo đói tuyệt đối. Du lịch có thể góp phần giảm nghèo hoặc phát triển khu vực, nhưng đồng thời cũng có thể tạo ra sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập. Do đó, cần phải khám phá và thảo luận về những tác động này.

2.1. Bất Bình Đẳng Thu Nhập Rào Cản Giảm Nghèo Từ Du Lịch

Sự tăng trưởng của du lịch không phải lúc nào cũng đi kèm với sự phân phối thu nhập công bằng. Nghiên cứu tại Yakushima cho thấy du lịch có thể tạo ra khoảng cách giữa các làng du lịch và các làng không du lịch. Ngoài ra, sự bất bình đẳng về thu nhập không chỉ tồn tại giữa các bên liên quan đến du lịch địa phương mà còn giữa người dân địa phương và những người đến từ đất liền. Điều này đặt ra câu hỏi về tính bền vững của mô hình du lịch hiện tại và cần có các giải pháp để đảm bảo rằng lợi ích từ du lịch được chia sẻ một cách công bằng hơn.

2.2. Rào Cản Tham Gia Du Lịch Vấn Đề Của Cộng Đồng Địa Phương

Người dân địa phương có thể gặp phải nhiều rào cản khi tham gia vào ngành du lịch, bao gồm thiếu kiến thức và kỹ năng, thiếu vốn tài chính và khó khăn trong tiếp cận thị trường. Tại Cù Lao Chàm, những thách thức này đã được xác định là những trở ngại quan trọng đối với sự tham gia của người dân vào các hoạt động du lịch. Để giải quyết vấn đề này, cần có các chương trình hỗ trợ và đào tạo để nâng cao năng lực cho người dân địa phương, giúp họ có thể tận dụng tối đa cơ hội từ du lịch.

III. So Sánh Mô Hình Du Lịch Giảm Nghèo Nhật Bản và Việt Nam

Nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa du lịch và nghèo đói ở Nhật Bản và Việt Nam, đặc biệt là trong các khu bảo tồn thiên nhiên. Nghiên cứu này sử dụng hai trường hợp cụ thể: Yakushima (Nhật Bản), một Di sản Thế giới Tự nhiên, và Cù Lao Chàm (Việt Nam), một khu bảo tồn biển. Mục tiêu là tìm ra những điểm tương đồng, khác biệt và cách du lịch ảnh hưởng đến nghèo đói ở hai quốc gia này. Cù Lao Chàm được chọn để phân tích đóng góp của du lịch vào giảm nghèo và phát hiện những bất bình đẳng có thể phát sinh từ quá trình này. Yakushima được chọn để thảo luận về sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập và phát triển không gian liên quan đến tác động của du lịch.

3.1. Yakushima và Cù Lao Chàm Nghiên Cứu Điển Hình Về Du Lịch Bền Vững

Yakushima và Cù Lao Chàm có những điểm tương đồng về đặc điểm địa lý (đều là khu bảo tồn thiên nhiên và là đảo) và đặc điểm kinh tế xã hội (du lịch là ngành công nghiệp chính). Tuy nhiên, sự phát triển du lịch ở hai địa điểm này có thể khác nhau, cho phép so sánh và trả lời các câu hỏi nghiên cứu từ các góc độ khác nhau. Bằng cách tiếp cận khái niệm PPT trong các bối cảnh khác nhau và mối quan hệ giữa du lịch và giảm nghèo, nghiên cứu này nhằm mục đích khám phá cả tác động tích cực và tiêu cực của du lịch đối với các vấn đề nghèo đói.

3.2. Chính Sách Du Lịch và Bảo Tồn Bài Học Kinh Nghiệm Từ Hai Quốc Gia

Nhật Bản và Việt Nam có những chính sách du lịch và bảo tồn khác nhau, phản ánh các ưu tiên và điều kiện kinh tế xã hội khác nhau. Nhật Bản tập trung vào việc thúc đẩy du lịch để đóng góp vào nền kinh tế địa phương, đặc biệt là ở các khu vực kém phát triển. Việt Nam coi du lịch là một phương tiện để giảm nghèo, đặc biệt là ở các vùng nông thôn và vùng sâu vùng xa. Việc so sánh các chính sách này có thể cung cấp những bài học kinh nghiệm quý giá về cách quản lý du lịch một cách bền vững và hiệu quả để đạt được các mục tiêu kinh tế và xã hội.

IV. Phương Pháp và Kết Quả Nghiên Cứu Du Lịch và Giảm Nghèo

Nghiên cứu sử dụng cả phương pháp định tính và định lượng để thu thập và phân tích dữ liệu. Một cuộc khảo sát đã được thực hiện với 205 người dân địa phương ở Cù Lao Chàm. Các cuộc phỏng vấn đã được thực hiện với 32 và 41 doanh nghiệp du lịch địa phương ở Yakushima và Cù Lao Chàm, tương ứng. Kết quả cho thấy người dân ở cả hai trường hợp đều nhận thức tích cực về tác động của du lịch đến cuộc sống của họ và nền kinh tế địa phương. Tuy nhiên, ở Yakushima, tăng trưởng du lịch có thể không nhất thiết đóng góp vào phân phối thu nhập bình đẳng và được coi là tạo ra khoảng cách giữa các làng du lịch và các làng không du lịch.

4.1. Nhận Thức Của Người Dân Địa Phương Về Tác Động Của Du Lịch

Nghiên cứu cho thấy rằng nhận thức của người dân địa phương về tác động của du lịch có thể khác nhau tùy thuộc vào vị trí địa lý và điều kiện kinh tế xã hội. Ở Cù Lao Chàm, người dân địa phương có nhận thức rõ ràng hơn về tác động của du lịch đối với giảm nghèo. Tuy nhiên, ở Yakushima, du lịch có thể tạo ra sự bất bình đẳng về thu nhập và phát triển không gian. Điều này cho thấy rằng cần có các giải pháp khác nhau để giải quyết các vấn đề cụ thể ở mỗi địa điểm.

4.2. Rào Cản Tham Gia Du Lịch Phân Tích Từ Dữ Liệu Khảo Sát và Phỏng Vấn

Dữ liệu khảo sát và phỏng vấn cho thấy rằng người dân địa phương ở cả hai địa điểm đều gặp phải nhiều rào cản khi tham gia vào ngành du lịch. Ở Cù Lao Chàm, thiếu kiến thức và kỹ năng, thiếu vốn tài chính và khó khăn trong tiếp cận thị trường là những trở ngại quan trọng nhất. Ở Yakushima, sự bất bình đẳng về thu nhập và phát triển không gian có thể là những rào cản lớn hơn. Để giải quyết những rào cản này, cần có các chương trình hỗ trợ và đào tạo phù hợp với nhu cầu cụ thể của từng địa điểm.

V. Du Lịch Cộng Đồng và Sinh Kế Bền Vững Giải Pháp Giảm Nghèo

Kết quả nghiên cứu phù hợp với mục tiêu của khái niệm PPT rằng du lịch không chỉ tạo ra lợi ích kinh tế mà còn tạo ra các hiệu ứng từ các khía cạnh xã hội và văn hóa. Những hiểu biết sâu sắc về người dân (cả tích cực và tiêu cực) có thể ảnh hưởng đến kết quả bảo tồn của hai khu vực nghiên cứu, vì có một mối quan hệ mạnh mẽ giữa tăng trưởng du lịch và tác động của nó đối với người dân địa phương sống trong các khu bảo tồn thiên nhiên này. Nghiên cứu này cũng khẳng định lại tầm quan trọng của nhận thức của người dân địa phương không chỉ về du lịch và giảm nghèo nói chung mà còn trong mối quan hệ với các mục tiêu du lịch và bảo tồn.

5.1. Phát Triển Du Lịch Dựa Vào Cộng Đồng Mô Hình Thành Công

Du lịch dựa vào cộng đồng là một mô hình phát triển du lịch trong đó người dân địa phương đóng vai trò trung tâm trong việc quản lý và hưởng lợi từ du lịch. Mô hình này có thể giúp giảm nghèo bằng cách tạo ra việc làm, tăng thu nhập và cải thiện cơ sở hạ tầng cho cộng đồng địa phương. Tuy nhiên, để thành công, mô hình này cần có sự tham gia tích cực của người dân địa phương, sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức phi chính phủ, và các chính sách và quy định phù hợp.

5.2. Sinh Kế Bền Vững Đa Dạng Hóa Nguồn Thu Nhập Cho Người Dân

Để giảm sự phụ thuộc vào du lịch và tăng cường khả năng phục hồi của cộng đồng địa phương, cần đa dạng hóa các nguồn thu nhập. Điều này có thể bao gồm phát triển nông nghiệp bền vững, thủ công mỹ nghệ và các ngành công nghiệp nhỏ khác. Các chương trình hỗ trợ và đào tạo có thể giúp người dân địa phương phát triển các kỹ năng và kiến thức cần thiết để tham gia vào các ngành công nghiệp này. Ngoài ra, cần có các chính sách và quy định để bảo vệ quyền lợi của người dân địa phương và đảm bảo rằng họ có thể cạnh tranh một cách công bằng trên thị trường.

VI. Kết Luận và Nghiên Cứu Tương Lai về Du Lịch Giảm Nghèo

Một khi những hiểu biết sâu sắc của người dân địa phương đã được hiểu sâu sắc và thái độ của họ có xu hướng hỗ trợ phát triển du lịch trong các khu bảo tồn thiên nhiên, các mục tiêu phát triển du lịch bền vững trong các thiết lập đặc biệt này có nhiều khả năng đạt được hơn. Nghiên cứu này sẽ kiểm tra cụ thể mối quan hệ giữa du lịch và nghèo đói ở Nhật Bản và Việt Nam, đặc biệt tập trung vào các khu bảo tồn thiên nhiên. Để tìm ra những điểm tương đồng, khác biệt và cách du lịch ảnh hưởng đến nghèo đói ở Nhật Bản và Việt Nam, một hòn đảo từ mỗi quốc gia được chọn để thực hiện nghiên cứu này.

6.1. Tóm Tắt Các Phát Hiện Nghiên Cứu Quan Trọng

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng du lịch có thể đóng góp vào giảm nghèo và phát triển kinh tế địa phương, nhưng cũng có thể tạo ra sự bất bình đẳng về thu nhập và phát triển không gian. Nhận thức của người dân địa phương về tác động của du lịch có thể khác nhau tùy thuộc vào vị trí địa lý và điều kiện kinh tế xã hội. Để đảm bảo rằng du lịch phát triển một cách bền vững và mang lại lợi ích thực sự cho người dân địa phương, cần có các chính sách và quy định phù hợp, sự tham gia tích cực của người dân địa phương và sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức phi chính phủ.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Phát Triển Du Lịch Bền Vững và Công Bằng

Nghiên cứu tương lai nên tập trung vào việc phát triển các mô hình du lịch bền vững và công bằng, trong đó lợi ích từ du lịch được chia sẻ một cách công bằng hơn cho người dân địa phương. Điều này có thể bao gồm việc phát triển du lịch dựa vào cộng đồng, đa dạng hóa các nguồn thu nhập cho người dân địa phương và tăng cường năng lực cho người dân địa phương để tham gia vào ngành du lịch. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu sâu hơn về tác động của du lịch đối với môi trường và văn hóa địa phương, và các giải pháp để giảm thiểu những tác động tiêu cực này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê từ Hội đồng Du lịch và Lữ hành Thế giới, ngành du lịch đóng góp hơn 10% tổng GDP toàn cầu và tạo ra 292 triệu việc làm, tương đương 1 trong mỗi 10 việc làm trên thế giới. Tại các quốc gia đang phát triển, du lịch chiếm hơn 40% lượng khách quốc tế và trở thành nguồn thu ngoại tệ quan trọng bậc nhất. Tuy nhiên, việc gắn kết du lịch với mục tiêu giảm nghèo (Pro-Poor Tourism - PPT) từ trước đến nay chủ yếu tập trung vào khái niệm nghèo tuyệt đối ở các quốc gia thu nhập thấp, mà bỏ qua hiện tượng nghèo tương đối và bất bình đẳng thu nhập tại các nước phát triển, đặc biệt là trong bối cảnh nhạy cảm của các khu bảo tồn thiên nhiên.

Vấn đề cốt lõi mà nghiên cứu giải quyết là sự thiếu hụt góc nhìn đa chiều về tác động của du lịch đến cấu trúc kinh tế - xã hội và sinh kế của cộng đồng địa phương sống tại các khu bảo tồn. Mục tiêu cụ thể của luận văn là khám phá, so sánh nhận thức của người dân bản địa và doanh nghiệp du lịch về vai trò của du lịch đối với việc xóa đói giảm nghèo, phân phối thu nhập và phân hóa không gian.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại hai địa bàn hải đảo đặc thù từ năm 2000 đến năm 2018: Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm (Việt Nam) và Di sản Thiên nhiên Thế giới Đảo Yakushima (Nhật Bản). Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn lớn khi làm sáng tỏ cách thức chuyển đổi sinh kế và rào cản tham gia chuỗi giá trị du lịch, đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng cho chiến lược phát triển bền vững tại 167 khu bảo tồn thiên nhiên và 18 khu bảo tồn biển tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng của hai khung lý thuyết chủ đạo: Lý thuyết Du lịch vì người nghèo (Pro-Poor Tourism - PPT) do nhóm nghiên cứu quốc tế phát triển từ năm 1999 và Lý thuyết Tiếp cận Năng lực (Capabilities Approach) của Amartya Sen. Khung lý thuyết PPT nhấn mạnh việc gia tăng lợi ích ròng cho người yếu thế, không chỉ dừng lại ở thu nhập mà còn mở rộng sang các khía cạnh phi kinh tế như văn hóa, lối sống và bình đẳng giới.

Hệ thống khái niệm chính trong luận văn bao gồm:

• Nghèo tuyệt đối: Tình trạng thiếu hụt các nhu cầu cơ bản của con người (chuẩn thu nhập dưới 1,90 USD/ngày hoặc dưới 700.000 - 900.000 VNĐ/tháng theo chuẩn nghèo Việt Nam).
• Nghèo tương đối và Bất bình đẳng thu nhập: Xác định khi thu nhập dưới 50% mức trung vị của xã hội, đặc trưng tại các nền kinh tế phát triển như Nhật Bản với hệ số Gini ở mức 0,339.
• Khu bảo tồn thiên nhiên và Rò rỉ kinh tế du lịch: Khu vực được quy hoạch bảo vệ sinh thái nghiêm ngặt, nơi du lịch được kỳ vọng thay thế sinh kế khai thác tự nhiên nhưng tiềm ẩn nguy cơ lợi nhuận bị chuyển dịch ra ngoài địa phương.

Mô hình nghiên cứu vận dụng phương pháp đối sánh đa chiều (Juxtaposition) giữa một quốc gia đang phát triển và một quốc gia phát triển, đặt nhận thức của cộng đồng địa phương làm trung tâm đánh giá hiệu quả chính sách.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn áp dụng thiết kế nghiên cứu kết hợp định lượng và định tính (Mixed-methods) nhằm đảm bảo tính toàn diện và độ tin cậy khoa học:

Về quy mô mẫu và phương pháp chọn mẫu:

• Tại Cù Lao Chàm (Việt Nam): Thực hiện khảo sát điều tra xã hội học bằng bảng hỏi đối với 205 người dân địa phương thông qua phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng theo các thôn xóm (Bãi Làng, Bãi Ông, Bãi Hương). Đồng thời, tiến hành phỏng vấn sâu bán cấu trúc với 41 doanh nghiệp và hộ kinh doanh dịch vụ du lịch bản địa.
• Tại Yakushima (Nhật Bản): Tiến hành phỏng vấn sâu bán cấu trúc với 32 doanh nghiệp du lịch địa phương, sử dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích đại diện cho các ngành lưu trú, lữ hành, bán lẻ và dịch vụ ẩm thực tại các làng du lịch và phi du lịch.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Việc phân tích định lượng bằng phần mềm thống kê (kiểm định Chi-square, phân tích tương quan và bảng chéo) giúp lượng hóa chính xác mức độ thay đổi thu nhập, mức độ hài lòng và tỷ lệ rào cản sinh kế. Trong khi đó, phân tích định tính theo chủ đề (Thematic Analysis) cho phép khai thác sâu sắc những xung đột ngầm, nhận thức về sự bất công trong phân phối lợi ích và rào cản văn hóa mà số liệu thống kê vĩ mô không thể diễn tả trọn vẹn. Toàn bộ dữ liệu thực địa được thu thập chi tiết trong giai đoạn từ năm 2016 đến 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tại Cù Lao Chàm, hơn 85% người dân tham gia khảo sát khẳng định du lịch đóng vai trò tích cực trong việc nâng cao thu nhập và cải thiện mức sống so với thời kỳ hoàn toàn phụ thuộc vào nghề đánh bắt thủy sản. Nhờ chuyển đổi sang làm homestay, dịch vụ cano, bán hải sản khô và xe ôm, thu nhập cá nhân bình quân của các hộ tham gia du lịch tăng gấp 2 đến 3 lần. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất đối với các hộ nghèo là thiếu vốn tài chính (chiếm khoảng 62% phản hồi) và thiếu kỹ năng chuyên môn, ngoại ngữ (chiếm 58%).

Thứ hai, tại Đảo Yakushima (Nhật Bản), tăng trưởng du lịch sinh thái không đồng nghĩa với việc phân phối thu nhập đồng đều. Nghiên cứu chỉ ra sự bất bình đẳng không gian rõ rệt: các làng trọng điểm du lịch như Miyanoura và Anbo chiếm hơn 70% tổng số cơ sở lưu trú và dịch vụ thương mại, trong khi các làng nông - lâm nghiệp truyền thống ở phía Nam gần như bị gạt ra ngoài chu kỳ hưởng lợi từ dòng khách tham quan.

Thứ ba, cả hai trường hợp nghiên cứu đều ghi nhận tình trạng bất bình đẳng kép: khoảng cách phân hóa thu nhập giữa các chủ thể du lịch nội bộ hòn đảo, và sự chênh lệch lợi ích sâu sắc giữa người dân bản địa với các doanh nghiệp lớn đến từ đất liền. Tại Cù Lao Chàm, các công ty lữ hành đất liền nắm giữ phần lớn chuỗi giá trị vận tải cano cao tốc và tour trọn gói, khiến tỷ lệ giá trị gia tăng ở lại với người dân đảo bị sụt giảm đáng kể.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của sự phân hóa lợi ích bắt nguồn từ cấu trúc thể chế quản lý khu bảo tồn và năng lực tiếp cận thị trường của cộng đồng. Tại Cù Lao Chàm, các quy chế phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt của Khu bảo tồn biển (theo Quyết định 08/2001/QĐ-TTg) đã hạn chế hoạt động đánh bắt truyền thống, buộc người dân phải chuyển dịch sinh kế trong điều kiện thiếu vắng sự hỗ trợ vốn bài bản.

Khi thảo luận kết quả, các dữ liệu thực nghiệm có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua biểu đồ phân bố không gian cơ sở lưu trú theo từng thôn bản và bảng chéo kiểm định Chi-square giữa biến số giới tính, loại hình nghề nghiệp với mức gia tăng thu nhập thực tế. Các so sánh định lượng cho thấy sự tham gia của phụ nữ vào chuỗi dịch vụ homestay và quầy hàng lưu niệm đã nâng cao vị thế giới trong gia đình tại Cù Lao Chàm.

Kết quả nghiên cứu này tương đồng với các công bố quốc tế về hiện tượng rò rỉ kinh tế tại các khu bảo tồn ở châu Phi và Mỹ Latinh, qua đó bác bỏ giả định rằng tăng trưởng du lịch sẽ tự động tạo ra cơ chế "nhỏ giọt" mang lại lợi ích đồng đều cho mọi tầng lớp xã hội nếu thiếu đi sự điều tiết chính sách kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để các rào cản sinh kế và giảm thiểu bất bình đẳng thu nhập, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Thành lập và vận hành Quỹ tài chính vi mô hỗ trợ sinh kế xanh: Cung cấp các gói vay vốn ưu đãi với lãi suất thấp nhằm hỗ trợ ít nhất 70% các hộ nghèo và cận nghèo tại Cù Lao Chàm có đủ điều kiện nâng cấp cơ sở vật chất homestay, mua sắm trang thiết bị đạt chuẩn du lịch sinh thái. Timeline thực hiện trong giai đoạn 2020-2023 dưới sự chủ trì của Ban Quản lý Khu bảo tồn biển phối hợp cùng Ngân hàng Chính sách Xã hội.

2. Quy hoạch và tái cơ cấu không gian du lịch bền vững: Áp dụng chính sách điều tiết luồng khách và ưu đãi thuế cho các dự án phát triển du lịch cộng đồng tại các làng phi du lịch ở Yakushima, đặt mục tiêu giảm 25% áp lực quá tải cục bộ tại các điểm nóng và tăng 30% doanh thu du lịch cho các làng vệ tinh. Timeline triển khai từ năm 2021 đến 2025 do Chính quyền thị trấn Yakushima và cơ quan du lịch tỉnh Kagoshima phối hợp thực hiện.

3. Tổ chức chương trình đào tạo kỹ năng nghề và năng lực số hóa: Triển khai các khóa đào tạo thường niên về quản trị dịch vụ, vệ sinh an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và kỹ năng số giúp 100% hộ dân kinh doanh bản địa có khả năng tiếp cận trực tiếp với du khách qua các nền tảng trực tuyến. Timeline thực hiện định kỳ hằng năm trong giai đoạn 2020-2024 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Nam cùng các tổ chức phi chính phủ đảm trách.

4. Xây dựng cơ chế kiểm soát rò rỉ kinh tế và điều tiết cạnh tranh: Ban hành quy định phân bổ hạn ngạch vận tải khách tham quan, bắt buộc các đơn vị lữ hành đất liền phải sử dụng tối thiểu 60% dịch vụ và nhân sự hướng dẫn viên tại chỗ. Timeline áp dụng từ năm 2021 với cơ chế giám sát định kỳ 6 tháng một lần do Ủy ban nhân dân thành phố Hội An chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và ban quản lý các khu bảo tồn: Hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách tại 167 khu bảo tồn thiên nhiên và các vườn quốc gia xây dựng khung chính sách chia sẻ lợi ích công bằng, giải quyết mâu thuẫn giữa bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế dân sinh.

2. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu đối sánh quốc tế (Juxtaposition), kinh tế học du lịch, phát triển bền vững và kỹ thuật phân tích kết hợp định tính - định lượng.

3. Các tổ chức quốc tế và tổ chức phi chính phủ: Giúp các tổ chức như UNESCO, UNDP, GIZ và SNV có thêm luận cứ khoa học để thiết kế, tài trợ và giám sát các dự án phát triển sinh kế cộng đồng gắn liền với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên tại các nước đang phát triển.

4. Doanh nghiệp lữ hành và nhà đầu tư du lịch có trách nhiệm: Cung cấp bức tranh thực tế về các rủi ro xung đột xã hội tại điểm đến, giúp doanh nghiệp thiết kế chuỗi cung ứng bền vững và thực hiện hiệu quả trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) đối với cộng đồng bản địa.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Điểm khác biệt cốt lõi giữa tiếp cận nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối trong nghiên cứu du lịch là gì? Trả lời: Nghèo tuyệt đối (áp dụng tại Cù Lao Chàm) phản ánh sự thiếu hụt các nhu cầu vật chất sinh tồn cơ bản dưới chuẩn thu nhập quốc gia. Ngược lại, nghèo tương đối (tại Yakushima) đo lường sự bất bình đẳng thu nhập dưới 50% mức trung vị, dẫn đến nguy cơ bị loại trừ xã hội dù mức sống vật chất đã vượt ngưỡng nghèo đói cơ bản.

Câu hỏi 2: Tại sao tăng trưởng lượng khách du lịch không đồng nghĩa với việc xóa đói giảm nghèo bền vững? Trả lời: Do tính chất mùa vụ và tính chất lao động giản đơn của du lịch, phần lớn lợi nhuận ròng thường chảy về các doanh nghiệp lớn từ đất liền do hiện tượng rò rỉ kinh tế. Người nghèo nếu thiếu vốn và kỹ năng sẽ chỉ đảm nhận những công việc bấp bênh, khiến khoảng cách giàu nghèo càng gia tăng.

Câu hỏi 3: Những rào cản lớn nhất khiến người dân bản địa Cù Lao Chàm khó tham gia chuỗi giá trị du lịch là gì? Trả lời: Khảo sát thực tế chỉ ra 3 rào cản then chốt: thiếu vốn đầu tư ban đầu để xây dựng homestay hoặc phương tiện vận tải (khoảng 62%), thiếu kiến thức chuyên môn về dịch vụ du lịch (khoảng 58%), và năng lực kết nối trực tiếp với thị trường du khách quốc tế còn rất hạn chế.

Câu hỏi 4: Phương pháp so sánh đối sánh (Juxtaposition) giữa Nhật Bản và Việt Nam đóng góp gì cho lý thuyết du lịch? Trả lời: Phương pháp này giúp phá vỡ định kiến cho rằng giảm nghèo qua du lịch chỉ là vấn đề của các nước đang phát triển. Nghiên cứu chứng minh bất bình đẳng thu nhập và mất cân bằng không gian là thách thức mang tính toàn cầu tại các khu bảo tồn ở cả hai mô hình kinh tế.

Câu hỏi 5: Luận văn đề xuất giải pháp gì để khắc phục sự chênh lệch phát triển không gian tại đảo Yakushima? Trả lời: Luận văn đề xuất chính sách phân tán dòng khách thông qua việc đa dạng hóa sản phẩm du lịch sinh thái nông nghiệp tại các làng truyền thống phía Nam, kết hợp trích nguồn thu từ phí tham quan Di sản Thế giới để tái đầu tư đồng bộ cơ sở hạ tầng cho các vùng ngoại vi.

Kết luận

• Du lịch sinh thái tại các khu bảo tồn thiên nhiên là công cụ thúc đẩy kinh tế hiệu quả nhưng không thể tự động giải quyết bài toán bình đẳng thu nhập nếu thiếu cơ chế điều tiết vĩ mô.
• Nghiên cứu xác lập sự cần thiết phải phân biệt rõ ràng giữa mục tiêu xóa nghèo tuyệt đối tại các quốc gia đang phát triển và giảm thiểu nghèo tương đối tại các quốc gia phát triển.
• Xác định 3 điểm nghẽn sinh kế cốt lõi của cộng đồng bản địa gồm: thiếu hụt vốn đầu tư, thiếu kỹ năng chuyên nghiệp và hạn chế quyền tiếp cận thị trường du lịch.
• Mở rộng khung lý thuyết Du lịch vì người nghèo (PPT) bằng việc tích hợp yếu tố phân hóa không gian và tiếng nói cộng đồng vào các chiến lược bảo tồn thiên nhiên.
• Đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện từ quỹ tài chính vi mô, quy hoạch không gian, đào tạo nhân lực đến kiểm soát cạnh tranh nhằm giữ lại giá trị gia tăng cho cư dân địa phương.

Về lộ trình nghiên cứu tiếp theo, giai đoạn 2025-2030 cần mở rộng phạm vi khảo sát sang các khu bảo tồn thiên nhiên trên đất liền để kiểm chứng và hoàn thiện mô hình kinh tế sinh thái bền vững. Luận văn là tài liệu tham khảo thiết thực cho các nhà hoạch định chính sách, nhà khoa học và các tổ chức phát triển đang nỗ lực tìm kiếm giải pháp dung hòa giữa bảo tồn di sản thiên nhiên và nâng cao phúc lợi xã hội cho cộng đồng bản địa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Doctoral Thesis Tourism and Poverty Alleviation in Nature Conservation Areas: A Juxtaposition between Japan and Vietnam Nguyen Van Hoang Division of Integrated Arts and Sciences Graduate School of Integrated Arts and Sciences Hiroshima University September 2019 ACKNOWLEDGEMENTS First of all, I would like to express my most sincere gratitude to my primary supervisor, Prof. Carolin Funck for accepting to supervise me, her high responsible guidance and constructive advice were invaluable. Special thanks and appreciation also go to my co- supervisors, Prof. Junyi Zhang, Prof.

Koki Seki, Prof. Toshihisa Asano, and Prof. Itaru Nagasaka for their insightful feedback. I would also like to thank all the staff of Taoyaka Program and Graduate School of Integrated Arts and Sciences for their responsibility and support during my study in Hiroshima University.

I specially acknowledge Taoyaka Program, Hiroshima University for providing a full scholarship, without which my study could not have been possible. I appreciate all the people who helped me during the fieldwork in both case studies of Japan and Vietnam, without their support and cooperation, my study could not have been fulfilled. I am also thankful to my colleagues in the seminar at Hiroshima University, and whom in my working place at University of Social Sciences and Humanities, Ho Chi Minh City for their companion during my PhD journey. Last but not least, I am indebted to my wife and daughter, without their unconditional love and sacrifice, my study in Japan could not have been completed.

ii ABSTRACT This research examines the interrelationship between the tourism and poverty nexus in two countries, Japan and Vietnam, particularly focused on nature conservation areas. It argues that although tourism has often been linked with poverty through the concept of pro-poor tourism (PPT), limited research has investigated this from different perspectives of developed and developing countries where may suffer different types of poverty, that could be absolute or relative poverty. On the one hand, tourism may contribute positively to poverty alleviation, on the other hand, it may impact negatively to inequality of income distribution during its growth process. Little is also discussed about the perspectives of local people with regard to tourism in nature conservation areas, whose voices may influence the success of conservation outcomes.

This is particularly important for both developed and developing economies such as Japan and Vietnam which are suffering with different types of poverty issues. Taking two case studies – Yakushima, a natural world heritage site (NWHS) and Cu Lao Cham, a marine protected area (MPA) as the two particular nature conservation areas, this research seeks to answer three main questions: (1) How do local people perceive tourism’s impact on poverty alleviation in the case of Cu Lao Cham? (2) How do local tourism enterprises perceive tourism’s impact on income distribution and spatial tourism development in the case of Yakushima? and (3) What are the barriers for poverty alleviation or mitigation of income inequality in Japan and Vietnam? This research utilized both qualitative and quantitative methods for data collection and analysis. A survey was administered with 205 local people in Cu Lao Cham. Interviews were conducted with 32 and 41 local tourism enterprises in Yakushima and Cu Lao Cham, respectively.

It indicated that the people in both cases perceived positively the impact of tourism to their lives and the local economies. In the case of Cu Lao Cham, locals’ perceptions regarding tourism and poverty alleviation are more clearly reflected. However, in the case of Yakushima, tourism growth may not necessarily contribute to equal income distribution and is perceived as creating a gap between tourist villages and non-tourist villages. At the same time, the people in both case studies also felt the inequalities of income distribution not only between local tourism stakeholders on the islands but also between locals and non-locals who come from the mainland.

In addition, in the case of Cu Lao Cham, tension and disagreements with iii regard to uneven tourism benefit distribution happened among various tourism participants. In terms of barriers to tourism participation, local people in Cu Lao Cham also faced a number of critical challenges in which the lack of knowledge and skills, insufficient financial capital, and market access appear as the most critical obstacles. Furthermore, the research findings in both cases are consistent with the aim of PPT concept that tourism is not only generating economic benefits but also creating effects from social and cultural aspects (i., lifestyle aspect in the case of Yakushima and gender aspect in the case of Cu Lao Cham). Above mentioned insights of those people (both positive and negative ways) may have an effect on the conservation outcomes of the two case study areas as there is a strong relation between tourism growth and its impacts on local people residing with (in) these nature conservation areas.

This research also confirmed again the importance of local people’s perceptions regarding not only tourism and poverty alleviation overall as some previous research supported but also in the relation to tourism and conservation goals. Once the insights of local people have been deeply understood and their attitudes tended to support tourism development in nature conservation areas, the goals of sustainable tourism development in these special settings are more likely to be achieved. iv TABLE OF CONTENTS TITLE PAGE. iii LIST OF TABLES.

x LIST OF FIGURES .xi PAPERS PUBLISHED FROM THIS RESEARCH .1 Background of the research .5 Structure of thesis .1 The brief evolution of poverty concept .2 Poverty in absolute terms .3 Poverty in relative terms .4 Poverty approached in this study .3 Tourism for poverty alleviation: a positive perspective .4 Tourism for poverty alleviation: a critical perspective .5 Tourism in nature conservation areas.6 Perceptions of tourism and poverty alleviation. 21 TOURISM DEVELOPMENT AND POVERTY SITUATION .2 Tourism development and Poverty in Vietnam .1 Tourism development: an overview .1 History of tourism development .2 Tourism development in nature conservation areas .2 Poverty in Vietnam .3 Tourism policies and poverty alleviation.3 Tourism development and Poverty in Japan .1 Tourism development: an overview .2 Poverty in Japan .3 Tourism policies in Japan .1 The development of tourism policies in Japan.2 The framework of tourism policy in Modern Japan .3 Case study approach .1 An overview of case study approach .2 Criteria for selecting the study sites .4 Data collection methods .3 Semi-structured interview .1 Quantitative data analysis .2 Qualitative data analysis. 66 CASE STUDIES OF YAKUSHIMA AND CU LAO CHAM .2 Yakushima - the case study area .1 Overview of Yakushima .3 Economic situation in Yakushima .4 Regulations of NWHS in Yakushima .3 Cu Lao Cham - the case study area .1 Overview of Cu Lao Cham .3 Economic situation in Cu Lao Cham .4 Regulations of MPA in Cu Lao Cham. 95 RESULTS – INTERVIEWS IN YAKUSHIMA.2 Interview respondents’ profiles .3 Perceptions of tourism’s impact.4 Perceptions of income distribution .5 Perceptions of spatial differences of tourism’s impact.

108 RESULTS – QUESTIONNAIRE SURVEY AND INTERVIEWS .2 Results from the questionnaire.1 Survey respondents’ characteristics .2 Respondents’ living conditions.3 Perceptions of the importance of tourism .4 Perceptions of barriers to tourism participation .5 Satisfaction level of tourism development .6 Perceptions of tourism as a tool of poverty reduction .7 Additional statistical test .3 Results from the interviews .1 Interview respondents’ demographics .2 Tourism’s contribution to respondents’ lives and the local economy .3 Tourism income distribution and disagreements .4 Barriers to tourism participation. 153 A COMPARISON OF TWO CASE STUDIES’ RESULTS.3 Perceptions of tourism’s contribution .4 Perceptions of tourism and income distribution .5 Barriers to tourism participation and poverty alleviation .6 Creating a new concept of pro-poor tourism. 160 CONCLUSION AND FUTURE RESEARCH .2 Summary of research findings .3 Contribution of this research .4 Limitations of the research. 185 ix LIST OF TABLES Table 2.1 The development of poverty concept and its measurements.2 Vietnam’s poverty rate by residence and by region 2006-2016 .3 Tourism development policies, strategies, and plans .1 List of interviews will be provided in Chapters 6 & 7 .1 Trends in GDP in Yakushima 2004-2014 .2 Trends in Population Working by Industry .3 Trends in Poverty Rate between Kagoshima and Nationwide .4 The Distribution of Residents, Households and Tourism facilities by Village .5 Outline of the policies surrounding the Yakushima World Heritage Area .6 Zones in the Cu Lao Cham MPA management structure .7 Prohibited activities within the Cu Lao Cham MPA and associated zones .8 Comparing case studies: Yakushima and Cu Lao Cham .1 Interview respondents’ profiles .1 Survey respondents’ characteristics .2 Barriers to participation in tourism services .3 Respondents’ tourism related jobs .4 Difficulty in participating in tourism services .5 Living condition changed since participating in tourism .6 Satisfaction of the outcomes of the livelihood change project of MPA .7 Perceptions of tourism as tool of poverty reduction .8 Five most responses of perceived poverty .9 Four most recommendations for tourism development .10 Crosstabulation between gender and current job of respondents .11 Pearson Chi-square test results .12 Crosstabulation between respondent group and the reason of more income .13 Crosstabulation between respondent group and the reason of not allowed .14 Crosstabulation between respondent group and the reason of tourists increase .15 Crosstabulation between respondent group and local people’s desire .16 Full breakdown of interviewees’ demographics.17 Summary of perceived impacts of tourism to respondents’ lives .18 Summary of perceived income distribution and disagreements .19 Summary of perceived barriers to tourism participation.

148 x LIST OF FIGURES Figure 2.1 Map of Vietnam .2 International Arrivals to the North region of Vietnam, 1960-1975 .3 Tourist arrivals to Vietnam, 1980-1989 .4 Vietnam’s tourism arrivals (thousand) receipts (trillion VND) 2000-2018.5 Map of Japan .6 Changes in Inbound and Outbound tourism in Japan (1964-2018) .7 Changes in relative poverty rate in Japan (1985-2015).1 Research design and research methods .1 Map of Yakushima.2 Yakushima’s Tourist Arrivals 2000–2017 .3 An accommodation located in Anbo town.4 An accommodation located in Hirauchi village .5 A souvenir shop located in Kusugawa village .6 A tea shop located in Nagamine village .7 A souvenir shop located in Miyanoura town .8 A car rental office located in Koseda village .9 Population and households differences by village in Yakushima 2015 .10 Location of Cu Lao Cham Island .11 Tourist arrivals Cu Lao Cham 2005-2018 .12 The change of number of labors and households in tertiary sector .13 Local tourism businesses in Cu Lao Cham from 2008 to 2016 .14 A signboard of homestay at Bai Ong village .15 A signboard of homestay at Bai Lang village .16 Souvenir shops at the tourist market .17 Dried seafood sellers along the commune road .18 Tourist pier in Cu Lao Cham .19 Tour operator coming Cu Lao Cham .20 Motor bike taxi service .21 A signboard of coral watching service.22 Regulated zones of protection of Cu Lao Cham MPA .1 Average monthly personal income and current jobs of respondents .2 Respondents’ self-assessment of living conditions .3 Five most important income sources.4 Respondents’ occupation before and after the establishment of MPA .5 Reasons for changing occupation.6 Living condition changed since changing jobs .7 Perception of the importance of tourism .8 Three main beneficiaries of tourism.9 Local people’s desire to participate in tourism .10 Local people’s desire to get support to participate in tourism.11 Length of respondents’ participation in tourism services .12 Tourist map of Cu Lao Cham. 143 xi PAPERS PUBLISHED FROM THIS RESEARCH Nguyen, V. Tourism’s contribution to an equal income distribution: Perspectives from local enterprises. Tourism Planning & Development.

DOI: https://www.com/doi/full/10. Tourism and poverty: Perspectives and experiences of local residents in Cu Lao Cham MPA, Vietnam. Tourism in Marine Environments (Accepted manuscript).