Luận án tiến sĩ sustainable cultural heritage tourism in cambodia case studies of angkor preah vihear and sambo preikuk du lịch di sản văn hóa bền vững ở campuchia

Luận án tiến sĩ nghiên cứu sustainable cultural heritage tourism in cambodia case studies of angkor preah vihear and sambo, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng

• Tác giả: Chea Bora
• Người hướng dẫn: Assoc. Pham Hong Chuong
• Trường học: National Economics University
• Chuyên ngành: Economic Management (Tourism Economics)
• Đề tài: Du Lịch Bền Vững Di Sản Văn Hóa Tại Campuchia: Nghiên Cứu Trường Hợp Angkor, Preah Vihear Và Sambo Preikuk
• Loại tài liệu: dissertation
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• Danh mục từ viết tắt
• Danh mục bảng
• Danh mục hình vẽ
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do nghiên cứu
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Đóng góp của nghiên cứu
• 1.5. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.6. Bố cục của nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Khái niệm về du lịch di sản văn hóa
• 2.1.1. Định nghĩa về du lịch di sản văn hóa
• 2.1.2. Các yếu tố của du lịch di sản văn hóa
• 2.1.3. Tầm quan trọng của du lịch di sản văn hóa
• 2.2. Khái niệm về du lịch di sản văn hóa bền vững
• 2.2.1. Định nghĩa về SCHT
• 2.2.2. Các khía cạnh của SCHT
• 2.2.3. Tầm quan trọng của SCHT
• 2.3. Các biện pháp phát triển du lịch di sản văn hóa bền vững
• 2.3.1. Tầm quan trọng của quản lý CHT
• 2.3.2. Các hành động quản lý CHT
• 2.3.3. Sự tham gia của các bên liên quan trong CHT
• 2.4. Khung khái niệm của nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng tham gia và quy trình tuyển chọn
• 3.2. Phương pháp và quy trình thu thập dữ liệu
• 3.2.1. Phỏng vấn bán cấu trúc
• 3.3. Tính bảo mật và ẩn danh
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Tổng quan về các trường hợp nghiên cứu
• 4.2. Nhận thức về SCHT tại Campuchia
• 4.3. Hiểu biết về các khía cạnh của SCHT
• 4.3.1. Khía cạnh kinh tế của SCHT
• 4.3.2. Khía cạnh xã hội của SCHT
• 4.3.3. Khía cạnh môi trường của SCHT
• 4.4. Sự tham gia và hợp tác của các bên liên quan trong SCHT
• 4.5. Sự phát triển của SCHT tại Campuchia
• 4.5.1. Các nhiệm vụ chính đã hoàn thành liên quan đến SCHT
• 4.5.2. Thực trạng SCHT tại Campuchia
• 4.6. Các biện pháp nhằm đạt được SCHT tại Campuchia
• 5. CHƯƠNG 5: THẢO LUẬN, KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Nhận thức chung về SCHT tại Campuchia
• 5.2. Cơ chế tham gia và hợp tác trong SCHT
• 5.3. Thực trạng phát triển hiện tại của SCHT tại Campuchia
• 5.4. Các biện pháp nhằm đạt được SCHT tại Campuchia
• 5.5. Hiểu biết rõ ràng về nhận thức SCHT tại Campuchia
• 5.6. Kinh nghiệm tốt nhất trong cơ chế hợp tác nhưng cần tiếp tục thu hút các bên liên quan
• 5.7. Mức độ tổng thể của SCHT đạt được nhưng cần nâng cao cấp độ các khía cạnh
• 5.8. Biện pháp thành công trong việc đạt được SCHT tại Campuchia
• 5.8.1. Ở cấp quốc gia
• 5.8.2. Ở cấp địa điểm
• 5.9. Mô hình đề xuất quản lý SCHT
• 5.10. Hạn chế và triển vọng nghiên cứu
• Phụ lục A: Phiếu thông tin nghiên cứu cho người tham gia
• Phụ lục B: Phiếu đồng ý tham gia nghiên cứu
• Phụ lục C: Biên bản phỏng vấn cho phỏng vấn và thảo luận nhóm
• Phụ lục D: Bảng tổng hợp phản hồi của người tham gia
• 1: Hiểu biết về SCHT tại Campuchia (Trường hợp Angkor)
• 2: Hiểu biết về SCHT tại Campuchia (Trường hợp PVH)
• 3: Hiểu biết về SCHT tại Campuchia (Trường hợp SPK)
• 4: Tổng hợp khía cạnh kinh tế của SCHT (Trường hợp Angkor)
• 5: Tổng hợp khía cạnh kinh tế của SCHT (Trường hợp PVH)
• 6: Tổng hợp khía cạnh kinh tế của SCHT (Trường hợp SPK)
• 7: Tổng hợp khía cạnh xã hội của SCHT (Trường hợp Angkor)
• 8: Tổng hợp khía cạnh xã hội của SCHT (Trường hợp PVH)
• 9: Tổng hợp khía cạnh xã hội của SCHT (Trường hợp SPK)
• 10: Tổng hợp khía cạnh môi trường của SCHT (Trường hợp Angkor)
• 11: Tổng hợp khía cạnh môi trường của SCHT (Trường hợp PVH)
• 12: Tổng hợp khía cạnh môi trường của SCHT (Trường hợp SPK)
• 13: Sự tham gia và hợp tác của các bên liên quan trong SCHT (Trường hợp Angkor)
• 14: Sự tham gia và hợp tác của các bên liên quan trong SCHT (Trường hợp PVH)
• 15: Sự tham gia và hợp tác của các bên liên quan trong SCHT (Trường hợp SPK)
• 16: Tổng hợp thực trạng SCHT tại Campuchia (Trường hợp Angkor)
• 17: Tổng hợp thực trạng SCHT tại Campuchia (Trường hợp PVH)
• 18: Tổng hợp thực trạng SCHT tại Campuchia (Trường hợp SPK)
• 19: Tổng hợp các biện pháp nhằm đạt được SCHT tại Campuchia (Trường hợp Angkor)
• 20: Tổng hợp các biện pháp nhằm đạt được SCHT tại Campuchia (Trường hợp PVH)
• 21: Tổng hợp các biện pháp nhằm đạt được SCHT tại Campuchia (Trường hợp SPK)

Tóm tắt

I. Tổng Quan Du Lịch Bền Vững Di Sản Văn Hóa Tại Campuchia

Du lịch đang phát triển nhanh chóng, đặc biệt là du lịch di sản văn hóa, trở thành nguồn thu nhập chính cho nhiều quốc gia đang phát triển. Theo UNWTO, du lịch chiếm 30% thương mại dịch vụ thế giới và 7% tổng xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ. Du lịch tạo ra nhiều việc làm trong các lĩnh vực liên quan, mang lại 1.5 nghìn tỷ USD doanh thu xuất khẩu. Campuchia, nơi du lịch di sản văn hóa đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, với hơn 50% khách du lịch ghé thăm các di tích văn hóa trước đại dịch. Du lịch đã góp phần giảm nghèo từ 100% năm 1979 xuống 11% năm 2019. Tuy nhiên, sự phát triển quá mức của du lịch, đặc biệt là du lịch di sản, đang gây ra nhiều lo ngại về tác động tiêu cực. Cần tăng cường cảnh giác để đảm bảo di sản không bị ảnh hưởng. Du lịch bền vững là một chủ đề quan trọng, đặc biệt là ở các nước đang phát triển nơi năng lực công nghiệp còn hạn chế. Cần có sự hợp tác giữa các bên liên quan để xây dựng sự hiểu biết chung về việc lập kế hoạch, quản lý và phát triển di sản văn hóa một cách bền vững, bảo tồn văn hóa địa phương, hệ sinh thái và đa dạng sinh học.

1.1. Vai trò Kinh Tế của Du Lịch Di Sản Văn Hóa tại Campuchia

Du lịch di sản văn hóa (CHT) đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế Campuchia. Trước đại dịch, hơn 50% lượng khách du lịch đến thăm các di sản văn hóa. Trong hai thập kỷ qua, CHT đã trở thành trụ cột của tăng trưởng công bằng và đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nghèo. Tăng trưởng kinh tế cao, hòa bình và ổn định kinh tế vĩ mô đã tạo cơ hội mới để giảm nghèo và nâng cao mức sống. Tỷ lệ nghèo đói đã giảm từ 100% năm 1979 xuống 11% năm 2019. CHT đóng một vai trò quan trọng trong sự tăng trưởng này. Theo (MOT, 2019).

1.2. Định Nghĩa Du Lịch Bền Vững Di Sản Văn Hóa

Việc áp dụng mô hình phát triển bền vững trong du lịch đang trở thành một chủ đề phổ biến, vì lĩnh vực này đang trở thành một nguồn tăng trưởng chính ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, đặc biệt là ở các quốc gia đang phát triển, nơi năng lực công nghiệp của họ vẫn còn hạn chế (Sharpley, 2000; Butcher, 2003; Dwyer, 2004). Cần có sự hợp tác giữa các bên liên quan và xây dựng sự hiểu biết chung về quy hoạch, quản lý và phát triển di sản văn hóa một cách bền vững và có trách nhiệm, không gây hại và ảnh hưởng đến văn hóa địa phương. Đồng thời, các hệ sinh thái và đa dạng sinh học cần được bảo tồn nghiêm ngặt. Vì vậy, ý kiến và thái độ của các bên liên quan du lịch về việc bảo vệ di sản văn hóa và khả năng phát triển du lịch bền vững trong môi trường của họ là rất quan trọng. Đảm bảo quản lý bền vững địa điểm, thu nhập bền vững từ thế hệ này sang thế hệ khác của cộng đồng địa phương và duy trì chất lượng trải nghiệm cao của khách du lịch là điều cần thiết để cấu thành du lịch bền vững hoặc phát triển bền vững du lịch (Peng, 2011).

II. Thách Thức Quản Lý Du Lịch Bền Vững Di Sản ở Campuchia

Sự phát triển nhanh chóng của du lịch di sản văn hóa đặt ra nhiều thách thức. Các điểm đến văn hóa phải cạnh tranh với nhau, có thể gây ra sự mất cân bằng giữa các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường. Các chuyên gia lo ngại về tác động của sự phát triển quá mức, đặc biệt là trong lĩnh vực du lịch di sản. Cần có sự hợp tác giữa các bên liên quan để đảm bảo quản lý bền vững, thu nhập ổn định cho cộng đồng địa phương và trải nghiệm chất lượng cho du khách. Việc đạt được du lịch bền vững di sản văn hóa (SCHT) là một chủ đề thực tế quan trọng cần được nghiên cứu. Nghiên cứu này có thể đóng góp vào lĩnh vực du lịch ở Campuchia, đặc biệt là SCHT, vì ít nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa văn hóa và du lịch. Các nghiên cứu hiện có thường tập trung vào tiềm năng của tài nguyên văn hóa và cách phát triển các sản phẩm du lịch hơn là thúc đẩy SCHT.

2.1. Mất Cân Bằng Giữa Ba Khía Cạnh Bền Vững Của Du Lịch

Với sự cạnh tranh ngày càng tăng, các điểm đến văn hóa phải cạnh tranh với nhau, có thể gây ra sự mất cân bằng giữa ba khía cạnh của du lịch bền vững (Peng, 2011). Điều này đã gây ra rất nhiều cuộc thảo luận về tính bền vững của nó. CHT có thể được xem là một lĩnh vực hai mặt: một mặt, nó có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, việc làm và doanh thu cho khu vực chủ nhà. Mặt khác: với sự cạnh tranh ngày càng tăng, các điểm đến văn hóa phải cạnh tranh với nhau, có thể gây ra sự mất cân bằng giữa ba khía cạnh của du lịch bền vững (Peng, 2011).

2.2. Thiếu Nghiên Cứu Về Du Lịch Bền Vững Di Sản Văn Hóa

Nghiên cứu này có thể là một đóng góp có giá trị cho tài liệu trong lĩnh vực du lịch ở Campuchia, đặc biệt là SCHT, vì ít nghiên cứu được thực hiện liên quan đến CHT ở Campuchia kể từ khi sự hợp lực giữa văn hóa và du lịch được giới thiệu. Các nghiên cứu đó dường như tập trung nhiều hơn vào tiềm năng của tài nguyên văn hóa, đặc biệt là về cách phát triển và quảng bá các sản phẩm du lịch hơn là thúc đẩy SCHT. Hơn nữa, nghiên cứu sẽ thông báo cho các bên liên quan chính về tầm quan trọng của du lịch di sản văn hóa bền vững. Nó cũng sẽ cung cấp cho các bên liên quan những hiểu biết cần thiết để giúp giải quyết nhiều vấn đề còn tồn tại trong các di sản văn hóa, chẳng hạn như cân bằng phát triển kinh tế, các giá trị xã hội và môi trường và cách thúc đẩy sự hợp tác giữa các bên liên quan khác nhau thay vì quá cạnh tranh và gây hại cho các địa điểm.

III. Nghiên Cứu Trường Hợp Angkor Preah Vihear Sambo Preikuk

Nghiên cứu tập trung vào việc khám phá nhận thức của các bên liên quan về tầm quan trọng của SCHT và điều tra các biện pháp để đạt được SCHT ở Campuchia, đặc biệt tại ba di sản văn hóa khác nhau: Angkor, Preah Vihear (PVH) và Sambo Preikuk (SPK). Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính, đa trường hợp. Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn bán cấu trúc, thảo luận nhóm, quan sát và tài liệu. Thảo luận nhóm được thực hiện với các quan chức từ các bộ liên quan và các cơ quan quốc gia để thu thập thông tin về thực tiễn quản lý CHT hiện tại. Phỏng vấn bán cấu trúc được thực hiện với khách du lịch, cộng đồng địa phương và khu vực tư nhân để hiểu rõ hơn về sự tham gia của họ trong việc thúc đẩy SCHT.

3.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu Du Lịch Bền Vững tại Campuchia

Mục tiêu chính của nghiên cứu này là khám phá nhận thức của các bên liên quan về tầm quan trọng của SCHT và điều tra các biện pháp để đạt được SCHT ở Campuchia, đặc biệt tại ba di sản văn hóa khác nhau: Angkor, Preah Vihear (PVH) và Sambo Preikuk (SPK) archeological sites. Để đạt được các mục tiêu này, các câu hỏi nghiên cứu sau đã được xây dựng: 1. Tầm quan trọng của SCHT ở Campuchia là gì? 2. Các bên liên quan nhận thức SCHT ở Campuchia như thế nào? 3. Họ hợp tác như thế nào trong việc quản lý SCHT ở Campuchia? 4. Tình hình hiện tại của SCHT ở Campuchia là gì? 5. Làm thế nào SCHT có thể đạt được trong bối cảnh Campuchia?

3.2. Phương Pháp Nghiên Cứu Định Tính Đa Trường Hợp

Để điều tra câu trả lời cho các câu hỏi nghiên cứu trên, nghiên cứu được dựa trên một mô hình nghiên cứu diễn giải trong một nghiên cứu trường hợp đa định tính. Các công cụ thu thập dữ liệu bao gồm các nhóm tập trung, các cuộc phỏng vấn bán cấu trúc, quan sát và tài liệu. Các nhóm tập trung đã được thực hiện với các quan chức từ Bộ Du lịch (MOT), Bộ Văn hóa và Mỹ thuật (MCFA), Bộ Môi trường (MOE), Bộ Quản lý đất đai Quy hoạch đô thị và Xây dựng (MLMUPC), Cơ quan Quốc gia APSARA (ANA), Cơ quan Quốc gia Preah Vihear (PVHNA), Cơ quan Quốc gia Sambo Preikuk (SPKNA) và Cơ quan tỉnh (PA) để thu thập thông tin toàn diện về thực hành và quản lý CHT hiện tại tại mỗi địa điểm. Các cuộc phỏng vấn bán cấu trúc đã được thực hiện với các bên liên quan trong ngành du lịch: khách du lịch quốc tế, cộng đồng địa phương và khu vực tư nhân (khách sạn, nhà hàng và các nhà điều hành tour du lịch địa phương) để hiểu rõ hơn về sự hiểu biết của họ, sự tham gia vào việc quảng bá SCHT trong cộng đồng của họ.

IV. Phân Tích Kết Quả Nhận Thức và Hợp Tác trong SCHT

Nghiên cứu phân tích nhận thức của các bên liên quan về tầm quan trọng của SCHT, hợp tác giữa họ và tình hình hiện tại của SCHT ở Campuchia. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải nhận thức rằng sự phát triển của SCHT là trách nhiệm chung. Ba khía cạnh của bền vững, kinh tế, xã hội và môi trường, phải được tích hợp từ cùng một góc độ. Cộng đồng địa phương và khu vực tư nhân nên hỗ trợ đánh giá cao, bảo tồn và quản lý CHT. Chính phủ, MOT và các cơ quan liên quan cần chịu trách nhiệm lớn hơn và đóng góp nhiều hơn cho các di tích văn hóa, đặc biệt là các di sản thế giới.

4.1. Nhận Thức Chung Về Tầm Quan Trọng Của Du Lịch Bền Vững

Nghiên cứu cho thấy rằng các bên liên quan nhận thức được tầm quan trọng của việc quản lý du lịch bền vững tại các di sản văn hóa. SCHT được hiểu là một loại hình du lịch tập trung vào việc bảo tồn tài sản di sản văn hóa, môi trường tự nhiên và hiểu biết về di sản văn hóa để đảm bảo sự phát triển lâu dài và cho thế hệ tiếp theo, đặc biệt là điểm đến tạo thu nhập và cộng đồng địa phương bằng cách tích hợp các bên liên quan có liên quan.

4.2. Sự Tham Gia Và Hợp Tác Giữa Các Bên Liên Quan

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng có sự hợp tác tốt giữa các bên liên quan, nhưng cần phải tăng cường sự tham gia của các bên liên quan có liên quan hơn nữa. Cộng đồng địa phương và khu vực tư nhân nên hỗ trợ đánh giá cao, bảo tồn và quản lý CHT, Chính phủ, MOT và các cơ quan liên quan cần chịu trách nhiệm lớn hơn và đóng góp nhiều hơn cho các di tích văn hóa, đặc biệt là các di sản thế giới.

4.3. Tình Trạng Phát Triển Du Lịch Bền Vững tại Campuchia

Nghiên cứu chỉ ra rằng sự phát triển du lịch di sản văn hóa bền vững đã có những thành công nhất định nhưng cần được tăng cường hơn nữa về mặt chiều sâu. Cần đảm bảo các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường được cân bằng và tích hợp một cách hài hòa.

V. Đề Xuất Mô Hình Quản Lý Du Lịch Bền Vững Di Sản 3C 1C

Tác giả đề xuất mô hình quản lý SCHT có thể được áp dụng hiệu quả trên toàn quốc, mặc dù bối cảnh phát triển của mỗi khu vực không giống nhau. Mô hình nhấn mạnh tầm quan trọng của phương pháp tiếp cận có sự tham gia để tăng cường phát triển bền vững tại các di sản thế giới và thúc đẩy CHT nói chung, đặc biệt là đóng góp vào phát triển địa phương, cải thiện cộng đồng địa phương và bảo tồn môi trường. Nghiên cứu dựa trên phân tích các yếu tố kinh tế vi mô của các di sản thế giới, cho phép đại diện tốt hơn về thực tế phát triển, thay vì đề xuất các khuyến nghị giả định thực tế trên các giả thuyết lý tưởng. Việc sử dụng các cuộc phỏng vấn bán cấu trúc, bao gồm các cuộc phỏng vấn chuyên sâu và thảo luận nhóm tập trung với đại diện của khu vực tư nhân, khách du lịch và cộng đồng địa phương và ba nghiên cứu thực địa làm phong phú nguồn dữ liệu thực nghiệm để suy ra kết quả và dẫn đến đề xuất chính sách và chiến lược cụ thể cho chính phủ Campuchia.

5.1. Mô Hình Hợp Tác 3C 1C Trong Quản Lý SCHT

Tác giả đề xuất một mô hình quản lý SCHT, có thể được áp dụng hiệu quả trên toàn quốc thông qua bối cảnh phát triển của mỗi khu vực là không giống nhau. Mô hình này cho thấy rằng cách tiếp cận có sự tham gia là quan trọng để tăng cường phát triển bền vững tại các di sản thế giới và thúc đẩy CHT nói chung, đặc biệt là đóng góp vào phát triển địa phương, cải thiện cộng đồng địa phương và bảo tồn môi trường.

5.2. Vai Trò Của Chính Phủ Trong Quản Lý Và Phát Triển Du Lịch

Điều quan trọng cần lưu ý là vấn đề hợp tác có thể phát sinh từ quan điểm khác nhau của các bên liên quan có liên quan trong việc quản lý và phát triển SCHT tại các di sản thế giới. Nhưng trong trường hợp của Campuchia, cụ thể là trong ba nghiên cứu trường hợp, khu vực công, đặc biệt là Chính phủ Hoàng gia Campuchia thông qua các tổ chức khác nhau của mình (MCFA, MOT, ANA, PNA, SNA…), đóng một vai trò rất không thể tránh khỏi trong việc giảm thiểu tác động từ vấn đề hợp tác, trong đó sự tồn tại của cơ chế ICC là một nền tảng phối hợp hiệu quả để đảm bảo thảo luận, hợp tác và thực hiện công việc suôn sẻ và hạn chế tác động bất tiện từ bất kỳ hoạt động cạnh tranh nào của các bên liên quan có liên quan khác nhau. Đóng góp ban đầu này được phản ánh trong mô hình (3P+1C) được đề xuất.

VI. Kết Luận và Hướng Phát Triển Du Lịch Bền Vững Di Sản

Nghiên cứu kết luận rằng du lịch bền vững di sản văn hóa là một mục tiêu quan trọng và có thể đạt được ở Campuchia. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan, bao gồm chính phủ, cộng đồng địa phương, khu vực tư nhân và du khách, để đảm bảo rằng du lịch mang lại lợi ích kinh tế, bảo vệ di sản văn hóa và bảo tồn môi trường. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp quản lý du lịch hiệu quả để đảm bảo rằng du lịch di sản văn hóa ở Campuchia là bền vững và có trách nhiệm.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Hợp Tác Đa Phương Trong Phát Triển SCHT

Để đạt được mục tiêu du lịch bền vững di sản văn hóa, sự hợp tác giữa các bên liên quan là yếu tố then chốt. Chính phủ cần đóng vai trò điều phối và tạo điều kiện, cộng đồng địa phương cần tham gia tích cực vào quá trình quản lý và bảo tồn, khu vực tư nhân cần có trách nhiệm xã hội và du khách cần có ý thức bảo vệ di sản.

6.2. Tiếp Tục Nghiên Cứu Về Quản Lý Du Lịch Di Sản Hiệu Quả

Để đảm bảo rằng du lịch di sản văn hóa ở Campuchia là bền vững và có trách nhiệm, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp quản lý du lịch hiệu quả, bao gồm các biện pháp giảm thiểu tác động tiêu cực, tăng cường lợi ích kinh tế và xã hội cho cộng đồng địa phương, và bảo tồn di sản văn hóa và môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Ngành du lịch toàn cầu trong nhiều thập kỷ qua đã chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc, trở thành trụ cột kinh tế trọng yếu đối với các quốc gia đang phát triển. Theo số liệu của Tổ chức Du lịch Thế giới, lĩnh vực này chiếm tới 30% tổng kim ngạch xuất khẩu dịch vụ và 7% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ toàn cầu, đóng góp 1,5 nghìn tỷ USD thu nhập xuất khẩu và tạo ra tỷ lệ việc làm ấn tượng với tỷ lệ cứ 11 việc làm trên thế giới thì có 1 việc làm thuộc ngành du lịch (UNWTO, 2017). Trong bức tranh kinh tế vĩ mô đó, Du lịch Di sản Văn hóa (Cultural Heritage Tourism - CHT) đóng vai trò là nguồn lực cốt lõi định hình năng lực cạnh tranh quốc gia. Đối với Vương quốc Campuchia, du lịch di sản được xác định là nguồn "Vàng Xanh" (Green Gold) tích hợp trong Chiến lược Tứ giác (Rectangular Strategy Phase 3 & 4) của Chính phủ Hoàng gia Campuchia (RGC), đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và cân bằng cán cân thương mại. Tính đến năm 2019, Campuchia đón khoảng 6,6 triệu lượt khách du lịch quốc tế, tăng 6,6% so với năm 2018, trong đó hơn 50% tổng lượng khách quốc tế lựa chọn các điểm đến di sản văn hóa (MOT, 2019). Ngành du lịch di sản đã trở thành động lực giảm nghèo ngoạn mục, đưa tỷ lệ hộ nghèo trên toàn quốc từ mức 100% năm 1979 xuống còn 11% vào năm 2019.

Tuy nhiên, sự bùng nổ về quy mô và tốc độ phát triển du lịch tại các khu di sản thế giới đã tạo ra những áp lực chưa từng có lên tính toàn vẹn của các cấu trúc di sản cổ đại. Du lịch di sản văn hóa luôn mang tính chất hai mặt đối nghịch: một mặt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo sinh kế và nguồn thu công; mặt khác, áp lực cạnh tranh gay gắt giữa các điểm đến dễ dẫn đến tình trạng mất cân bằng nghiêm trọng giữa ba chiều kích của phát triển bền vững (Peng, 2011). Thực tế này đặt ra khoảng trống nghiên cứu (research gap) then chốt: các công trình học thuật trước đây tại Campuchia chủ yếu tập trung vào việc đánh giá tiềm năng tài nguyên và xúc tiến thương mại sản phẩm du lịch đơn thuần, hoàn toàn thiếu vắng một khung lý thuyết và mô hình quản trị tích hợp giúp giải quyết triệt để xung đột giữa bảo tồn di sản và khai thác kinh tế (Sharpley, 2000; Dwyer, 2004; Peng, 2011).

Luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Chea Bora thuộc Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (Hà Nội, 2022) với đề tài "Sustainable Cultural Heritage Tourism in Cambodia: Case studies of Angkor, Preah Vihear and Sambo Preikuk" đã tiên phong giải quyết khoảng trống học thuật này thông qua 5 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) mang tính hệ thống:

1. Tầm quan trọng cốt lõi của Du lịch Di sản Văn hóa Bền vững (Sustainable Cultural Heritage Tourism - SCHT) trong cấu trúc phát triển của Campuchia là gì?
2. Các nhóm bên liên quan (stakeholders) nhận thức và thấu hiểu về SCHT tại Campuchia như thế nào?
3. Các bên liên quan tham gia và phối hợp với nhau ra sao trong tiến trình quản trị và vận hành SCHT?
4. Thực trạng quản lý và phát triển SCHT tại ba quần thể di sản thế giới trọng điểm hiện nay diễn ra như thế nào?
5. Những giải pháp và mô hình khả thi nào có thể áp dụng để hiện thực hóa SCHT một cách hiệu quả trong bối cảnh thực tiễn của Campuchia?

Dựa trên nền tảng Lý thuyết Ba trụ cột Phát triển Bền vững (Three Pillars of Sustainability - WCED, 1987), Lý thuyết Các bên liên quan (Stakeholder Theory) và Lý thuyết Đồng cạnh tranh (Coopetition Theory - Stein, 2010; Walley, 2007), luận án tạo ra bước đột phá khi xây dựng mô hình quản trị hợp tác tích hợp (3C + 1C) hay mô hình đối tác 4 bên (3Ps + 1C: Public - Private - People + Coordination). Về phạm vi nghiên cứu (Scope), luận án khảo sát toàn diện 3 di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận tại Campuchia: Quần thể Di tích Lịch sử Angkor (Angkor Wat Archeological Park, công nhận năm 1992), Đền Preah Vihear (PVH, công nhận năm 2008) và Khu di tích Sambor Prei Kuk (SPK, công nhận năm 2017) với tổng cỡ mẫu thực địa quy chuẩn gồm N = 93 đối tượng đại diện cho toàn bộ hệ sinh thái du lịch di sản.

Literature Review và Positioning

Khung lý luận về du lịch di sản văn hóa trong y văn quốc tế đã trải qua quá trình tiến hóa phức tạp với sự xuất hiện của hai luồng quan điểm học thuật đối trọng:

Luồng học thuyết thứ nhất tiếp cận du lịch di sản dưới góc độ kinh tế - chức năng (Utilitarian & Economic Development Perspective). Silberberg (1995) và Ivanovic (2008) định nghĩa du lịch di sản văn hóa là hoạt động du hành nhằm trải nghiệm các địa điểm, hiện vật và hoạt động đại diện chân thực cho câu chuyện và con người của quá khứ lẫn hiện tại. Các học giả như Haralambopoulos & Pizam (1996), McKercher & du Cros (2002), và Landorf (2009) khẳng định du lịch di sản là chất xúc tác tạo việc làm mới, hiện đại hóa hạ tầng địa phương, thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp tự lực, đồng thời đóng vai trò tái sinh các giá trị văn hóa đứng trước nguy cơ mai một và nuôi dưỡng lòng tự hào dân tộc (Gelbman & Timothy, 2011).

Ngược lại, luồng học thuyết thứ hai nhấn mạnh trường phái bảo tồn nghiêm ngặt và cảnh báo suy thoái (Critical Heritage & Preservationist Perspective). Fyall & Garrod (1998), Austin (2002), cùng Timothy & Boyd (2003) chứng minh rằng lượng du khách quá tải và hành vi thiếu ý thức gây hư hại cấu trúc vật lý của di tích cổ, dẫn đến xói mòn đất, ô nhiễm không khí, xả rác và nạn buôn bán cổ vật trái phép (Timothy & Nyaupane, 2009). Về mặt xã hội học, việc thương mại hóa văn hóa thô thiển (cultural commodification), hiện tượng di dời cư dân bản địa cưỡng bức, gia tăng chi phí sinh hoạt cục bộ và các tệ nạn xã hội đã tạo ra sự tha hóa không gian văn hóa nguyên bản (Nyaupane, Morais, & Dowler, 2006; Gelbman & Timothy, 2011). Tosun (1998) và McKercher & du Cros (2002) cảnh báo rằng việc chính quyền chỉ tập trung vào lợi ích kinh tế ngắn hạn mà phớt lờ các hệ quả tiêu cực sẽ đẩy di sản tới ngưỡng suy tàn không thể đảo ngược.

Tranh luận học thuật cốt lõi nảy sinh giữa yêu cầu bảo tồn nguyên trạng của Công ước Di sản Thế giới 1972 ("Di sản thế giới phải duy trì chức năng trong đời sống cộng đồng hiện tại đồng thời được bảo tồn nguyên vẹn để trao truyền cho các thế hệ tương lai" - UNESCO, 1972) và sức ép thương mại hóa từ ngành công nghiệp không khói (Fielden & Jokilehto, 1998; Rodwell, 2002; Buckley, 2004; Wilson & Boyle, 2006). Nhận thức được xung đột này, Tuyên bố Budapest về Di sản Thế giới (World Heritage Committee, 2002) và Hướng dẫn Thực thi Công ước Di sản Thế giới (UNESCO, 2005) đã bắt buộc thiết lập các kế hoạch quản trị tích hợp nhằm dung hòa giữa bảo tồn và phát triển.

       BẢO TỒN NGUYÊN TRẠNG (PRESERVATIONISM)
  (UNESCO 1972; Fielden & Jokilehto 1998; Rodwell 2002)
   - Ưu tiên tính toàn vẹn cấu trúc vật thể
   - Kiểm soát và hạn chế tối đa tải lượng du khách
   - Rủi ro: Triệt tiêu động lực kinh tế & sinh kế bản địa
                          ▲
                          │
          [ĐIỂM HỘI TỤ: MÔ HÌNH SCHT TÍCH HỢP]
     (Chea Bora, 2022: Triết lý "3Ps + 1C" & ICC Mechanism)
                          │
                          ▼
        KHAI THÁC THƯƠNG MẠI (UTILITARIAN DEVELOPMENT)
     (Silberberg 1995; Ivanovic 2008; Landorf 2009)
   - Tối đa hóa doanh thu vé và dịch vụ bổ trợ
   - Tái tài trợ công tác trùng tu từ nguồn thu du lịch
   - Rủi ro: Thương mại hóa thô thiển & mài mòn di tích

Vị thế nghiên cứu (Research Positioning) của luận án được xác lập rõ ràng: Luận án không đứng về trường phái bảo tồn biệt lập hay phát triển kinh tế cực đoan, mà định vị tại giao điểm cân bằng hệ sinh thái du lịch di sản thông qua triết lý chiến lược của Chính phủ Campuchia: "Bảo tồn để phát triển, Phát triển để bảo tồn" (Conservation for Development, Development for Conservation).

Khi đặt trong tương quan so sánh với ít nhất hai nghiên cứu quốc tế điển hình:

1. So sánh với Quần thể Đền Borobudur (Indonesia) (Hampton, 2005; Chheang, 2009): Tại Borobudur, sự phân mảnh quyền lực giữa Công ty Quản lý Du lịch Quốc doanh PT Taman và cộng đồng làng nghề địa phương đã tạo ra xung đột gay gắt về quyền lợi và đẩy người dân ra rìa hưởng lợi kinh tế. Luận án của Chea Bora chứng minh rằng mô hình quản lý tập trung thông qua các Cơ quan Chuyên trách Quốc gia (như APSARA Authority tại Angkor) kết hợp với cơ chế đối tác đa bên giúp điều tiết xung đột hiệu quả hơn hẳn.
2. So sánh với Đô thị Cổ Luang Prabang (Lào) (Dearstein, 2010; UNESCO, 2008): Quá trình du lịch hóa nhanh chóng tại Luang Prabang đã dẫn tới hiện tượng "gentrification" làm biến đổi cấu trúc dân cư và suy thoái di sản phi vật thể. Luận án chỉ ra rằng việc kết hợp chặt chẽ giữa chính quyền tỉnh, các bộ ngành trung ương và cộng đồng cư dân bản địa tại Angkor, Preah Vihear và Sambor Prei Kuk giúp duy trì được tính chân xác (authenticity) và không gian văn hóa sống động của người Khmer.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án của Chea Bora mang lại những đóng góp nền tảng cho lý thuyết quản trị du lịch và kinh tế học di sản:

• Mở rộng Lý thuyết Ba trụ cột Bền vững (Three Pillars of Sustainability): Vận dụng các luận điểm của Zuindeau (2000), Bulin & Calaretu (2012) và Thwink (2016), luận án đã chi tiết hóa các trạng thái tương tác nhị phân giữa ba chiều kích Kinh tế - Xã hội - Môi trường trong không gian di sản:
  • Trạng thái Khả thi (Viable): Đạt được khi có sự cân bằng giữa Kinh tế và Môi trường thông qua hiệu quả năng lượng, công nghệ xanh và giảm thiểu rác thải, nhưng có thể chưa giải quyết triệt để phúc lợi xã hội.
  • Trạng thái Công bằng (Equitable): Hình thành khi Kinh tế và Xã hội hài hòa thông qua đạo đức kinh doanh, thương mại công bằng và tái đầu tư cho cộng đồng, nhưng có nguy cơ gây áp lực lên tài nguyên môi trường.
  • Trạng thái Có thể chịu đựng được (Bearable): Xảy ra khi Xã hội và Môi trường được bảo vệ nghiêm ngặt nhưng các quy trình kinh tế vận hành kém hiệu quả, làm suy giảm động lực duy trì sinh kế.
  • Trạng thái Bền vững Thực sự (Sustainable): Điểm hội tụ tuyệt đối khi cả ba trụ cột được tích hợp đồng thời, trong đó văn hóa được coi là sợi dây liên kết xuyên suốt.
• Phát triển Lý thuyết Đồng cạnh tranh (Coopetition Theory) trong Khu vực Công: Bổ sung vào khung lý thuyết của Stein (2010), Walley (2007) và Weidenfeld et al. (2011), nghiên cứu làm rõ rằng trong không gian du lịch di sản, chiến lược đồng cạnh tranh không chỉ diễn ra giữa các doanh nghiệp tư nhân mà còn đòi hỏi sự can thiệp và điều phối chủ đạo của Nhà nước. Cơ chế Ủy ban Điều phối Quốc tế (ICC Mechanism) đóng vai trò là cấu trúc thể chế trung gian vô hiệu hóa các tác động tiêu cực của xung đột lợi ích giữa các bên.
• Chuyển dịch Mô hình Đối tác từ 3P sang 4P: Mở rộng mô hình Hợp tác Công - Tư (PPP - Vijayanand, 2013; Chao & Toro, 2017) thành mô hình 4Ps (Public - Private - People Partnership) dựa trên định đề của Xiang & Wall (2005), đưa Cộng đồng địa phương (People) thành chủ thể quyền lực ngang hàng, vừa là người gìn giữ di sản, vừa là đối tượng thụ hưởng trực tiếp.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa tầng giữa:

1. Cân bằng Ba trụ cột: Kinh tế (tăng trưởng thu nhập, giải quyết việc làm, đa dạng hóa chuỗi giá trị) – Xã hội (nâng cao nhận thức, giáo dục di sản, bảo tồn bản sắc, bình đẳng giới) – Môi trường (giữ gìn cảnh quan, kiểm soát xói mòn, xử lý rác thải, chuyển đổi năng lượng sạch).
2. Cơ chế Quản trị Điểm đến (Site Management): Chu trình quản lý khoa học gồm Lập kế hoạch (Planning), Tổ chức thực hiện (Organizing) và Giám sát kiểm định (Monitoring).
3. Mô hình Hợp tác (3C + 1C): Tích hợp Giao tiếp (Communication), Hợp tác (Cooperation), Điều phối (Coordination) dưới sự kiểm soát thống nhất của Cơ chế Điều phối Cốt lõi (Core Coordination).

   ┌─────────────────────────────────────────────────────────────┐
   │             KHUNG PHÂN TÍCH TỔNG THỂ (SCHT)                 │
   └──────────────────────────────┬──────────────────────────────┘
                                  │
         ┌────────────────────────┼────────────────────────┐
         ▼                        ▼                        ▼
┌──────────────────┐    ┌──────────────────┐    ┌──────────────────┐
│ TRỤ CỘT KINH TẾ  │    │ TRỤ CỘT XÃ HỘI   │    │TRỤ CỘT MÔI TRƯỜNG│
│ - Tăng trưởng GDP│    │ - Bản sắc bản địa│    │ - Bảo tồn cảnh   │
│ - Việc làm & thu │    │ - Giáo dục & nâng│      quan & sinh thái │
│   nhập bản địa   │    │   cao nhận thức  │    │ - Xử lý rác thải │
│ - Đa dạng dịch vụ│    │ - Bình đẳng giới │    │ - Kiểm soát tải  │
└────────┬─────────┘    └────────┬─────────┘    └────────┬─────────┘
         │                       │                       │
         └───────────────────────┼───────────────────────┘
                                 │
                                 ▼
              ┌─────────────────────────────────────┐
              │ CÂN BẰNG BA TRỤ CỘT (SUSTAINABILITY)│
              │  (Viable - Equitable - Bearable)    │
              └──────────────────┬──────────────────┘
                                 │
                                 ▼
      ┌─────────────────────────────────────────────────────┐
      │       CƠ CHẾ ĐIỀU PHỐI ĐA BÊN (3Ps + 1C / 3C + 1C)   │
      ├─────────────────────────────────────────────────────┤
      │ • Public Sector: MOT, MCFA, MOE, MLMUPC, PA         │
      │ • Special Authorities: ANA, PVHNA, SPKNA            │
      │ • Private Sector: Khách sạn, Nhà hàng, Lữ hành      │
      │ • Local People: Cộng đồng dân cư vùng lõi & đệm     │
      │ • Core Platform: Cơ chế Ủy ban Điều phối Quốc tế    │
      │                  (ICC-Angkor, ICC-PVH)              │
      └─────────────────────────────────────────────────────┘

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích này có giá trị ứng dụng cao nhất đối với các di sản thế giới sở hữu giá trị nổi bật toàn cầu (Outstanding Universal Value - OUV) tại các quốc gia đang phát triển, nơi di sản chịu áp lực kép giữa nghèo đói cục bộ và sự bùng nổ của thị trường du lịch quốc tế, đồng thời có sự hiện diện của cơ chế giám sát từ UNESCO.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Triết lý nghiên cứu (Research Philosophy): Luận án định vị vững chắc trong Hệ hình Diễn giải (Interpretive Research Paradigm) kết hợp với Chủ nghĩa Hiện thực Phê phán (Critical Realism). Nghiên cứu không nhìn nhận phát triển bền vững như một tập hợp các biến số tĩnh lượng hóa đơn giản, mà là một tiến trình kiến tạo ý nghĩa xã hội sinh động bắt nguồn từ nhận thức, niềm tin và hành vi ứng xử của các nhóm tác nhân trong thế giới thực (Denzin & Lincoln, 2008; Merriam, 2002).
• Thiết kế Nghiên cứu Đa Trường hợp Định tính (Qualitative Multiple-Case Study Design): Vận dụng khuôn khổ phương pháp luận của Yin (2003, 2009), Stake (2010) và Baxter & Jack (2008), thiết kế đa trường hợp cho phép thực hiện phân tích sâu trong từng trường hợp (within-case analysis) và đối sánh chéo giữa các trường hợp (cross-case analysis). Cách tiếp cận này tạo ra các "bản mô tả dày" (thick descriptions) và cho phép suy diễn logic lặp lại trực tiếp (direct replications), mang lại độ khái quát học thuật cao hơn nhiều so với nghiên cứu đơn trường hợp.
• Tổng cỡ mẫu và Tiêu chí Lựa chọn: Tổng số N = 93 người tham gia, phân bổ đồng đều tuyệt đối tại 3 địa bàn nghiên cứu (31 người/trường hợp):
  • Trường hợp 1: Quần thể Di tích Lịch sử Angkor (Tỉnh Siem Reap) - N = 31.
  • Trường hợp 2: Quần thể Đền Preah Vihear (Tỉnh Preah Vihear) - N = 31.
  • Trường hợp 3: Khu di tích Đền Sambor Prei Kuk (Tỉnh Kampong Thom) - N = 31.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Chiến lược chọn mẫu kết hợp (Purposive & Convenience Sampling):
  • Chọn mẫu có chủ đích (Purposive Sampling): Áp dụng đối với nhóm hoạch định chính sách thuộc các cơ quan công quyền (dựa trên danh bạ chuyên trách và mạng lưới quản lý của MOT) và các doanh nghiệp tư nhân (khách sạn, nhà hàng, đơn vị lữ hành đã đăng ký kinh doanh chính thức) nhằm bảo đảm tính am hiểu sâu sắc về chuyên môn (Johnson & Christensen, 2008; Dornyei, 2007).
  • Chọn mẫu thuận tiện (Convenience Sampling): Áp dụng đối với du khách quốc tế đang trực tiếp trải nghiệm tại 3 điểm di sản trong giai đoạn thu thập dữ liệu.
• Quy trình và Công cụ Thu thập Dữ liệu Đa phương thức:
  1. Phỏng vấn bán cấu trúc (Semi-structured Interviews): Thực hiện với 75 người tham gia (25 người/điểm di sản: 5 du khách quốc tế, 5 cư dân cộng đồng bản địa, 5 chủ cơ sở lưu trú/khách sạn, 5 chủ nhà hàng, 5 nhà điều hành tour địa phương). Phỏng vấn tiến hành bằng tiếng Anh (cho du khách) và tiếng Khmer (cho người bản địa), thời lượng trung bình 60 phút/phỏng vấn, được ghi âm và gỡ băng nguyên văn.
  2. Thảo luận nhóm tập trung (Focus Groups): Thực hiện với 18 đại biểu đại diện các cơ quan ban ngành (6 đại biểu/nhóm/điểm di sản gồm: Bộ Du lịch - MOT, Bộ Văn hóa & Mỹ thuật - MCFA, Bộ Môi trường - MOE, Bộ Quản lý Đất đai Quy hoạch Đô thị & Xây dựng - MLMUPC, Ban Quản lý Di sản Chuyên trách ANA/PVHNA/SPKNA, và Chính quyền Tỉnh - PA). Thời lượng thảo luận kéo dài 80-90 phút/phiên.
  3. Quan sát thực địa không can thiệp (Non-participant Field Observation): Ghi chép nhật ký thực địa về cơ sở hạ tầng, hoạt động điều phối khách, hành vi tiêu dùng và tình trạng bảo tồn vật thể tại các điểm di tích.
  4. Nghiên cứu tài liệu thứ cấp (Documentary Analysis): Phân tích các Kế hoạch Quản lý Du lịch (Tourism Management Plans), Quy chuẩn Ứng xử (Code of Conducts), Báo cáo Đánh giá Di sản của UNESCO và các văn bản chỉ đạo của Chính phủ Campuchia.
• Quy trình Thử nghiệm Đề cương (Pilot Testing): Tiến hành phỏng vấn thử nghiệm đối với 3 đối tượng (1 cán bộ quản lý, 1 doanh nghiệp du lịch, 1 du khách quốc tế tại Sambor Prei Kuk) nhằm chuẩn hóa các thang câu hỏi, rà soát thuật ngữ và loại bỏ các lỗi diễn đạt trước khi triển khai chính thức (Castillo-Montoya, 2016; Harding, 2013).
• Tam giác hóa Dữ liệu (Triangulation) & Tính Đáng tin cậy (Trustworthiness):
  • Thiết lập ma trận tam giác hóa dữ liệu qua 4 nguồn (Interviews, Focus Groups, Observations, Documents) nhằm hạn chế tối đa độ chệch chủ quan của nhà nghiên cứu (Miles & Huberman, 1994; Stake, 2010).
  • Áp dụng kỹ thuật Kiểm tra phản hồi của thành viên (Member Checking): Toàn bộ biên bản gỡ băng phỏng vấn tiếng Khmer được gửi lại cho người tham gia xác thực nội dung, bổ sung hoặc hiệu chỉnh thông tin trước khi dịch sang tiếng Anh phục vụ mã hóa (Lincoln & Guba, 1985; Creswell & Miller, 2000).
  • Tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực đạo đức nghiên cứu: Phát phiếu thông tin (Research Information Sheet), ký Bản đồng thuận tham gia (Consent Form), bảo mật tuyệt đối danh tính người trả lời (Anonymity & Confidentiality).

Data và phân tích

Phân tích dữ liệu được thực hiện theo Quy trình Mã hóa 5 bước của Creswell (2009):

1. Tổ chức và làm sạch dữ liệu thô: Chuyển ngữ toàn bộ dữ liệu âm thanh thành văn bản, phân loại theo từng nhóm trường hợp.
2. Làm quen và thẩm thấu dữ liệu: Đọc lặp đi lặp lại nhiều lần để nắm bắt tổng thể bức tranh tư duy của các nhóm đối tượng.
3. Mã hóa dữ liệu kết hợp:
   • Mã hóa định trước (A Priori Codes): Xây dựng dựa trên khung lý thuyết 3 trụ cột phát triển bền vững và mô hình chu trình quản lý di sản.
   • Mã hóa phát sinh (Emergent Codes): Trích xuất các chủ đề mới nảy sinh từ phát biểu thực tế của người tham gia.
4. Kiểm chứng và làm giàu dữ liệu: So khớp các mẫu hình (pattern matching) giữa dữ liệu phỏng vấn và tài liệu thực địa.
5. Trình bày và diễn giải phát hiện: Tích hợp kinh nghiệm quan sát thực địa để đưa ra các khái quát hóa có ý nghĩa lý luận và thực tiễn.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự phân hóa nhận thức sâu sắc về ranh giới bền vững giữa các nhóm tác nhân:
   • Nhóm cán bộ quản lý nhà nước (MOT, MCFA, ANA) nhận thức phát triển bền vững nghiêng mạnh về khía cạnh Bảo tồn cấu trúc vật thể và Chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế vĩ mô của quốc gia.
   • Ngược lại, nhóm cộng đồng địa phương và doanh nghiệp vừa và nhỏ tại cơ sở định nghĩa tính bền vững gắn liền với Sự ổn định sinh kế hàng ngày, Khả năng tiếp cận tài nguyên truyền thống, và Mức độ phân phối công bằng nguồn thu từ vé tham quan.
2. Vai trò quyết định của Cơ chế Ủy ban Điều phối Quốc tế (ICC Mechanism):
   • Nghiên cứu phát hiện rằng tại Angkor (ICC-Angkor thành lập từ 1993) và Preah Vihear (ICC-PVH), cơ chế điều phối đa quốc gia do UNESCO bảo trợ kết hợp với các đồng chủ tịch quốc tế (Pháp và Nhật Bản đối với Angkor; Trung Quốc và Ấn Độ đối với Preah Vihear) đã hoạt động như một "Bộ lọc Thể chế" hữu hiệu. Cơ chế này loại bỏ sự chồng chéo quyền lực giữa Bộ Du lịch (thiên về khai thác) và Bộ Văn hóa & Mỹ thuật (thiên về bảo tồn).
   • "Chính sách của chúng tôi đối với di sản và du lịch di sản văn hóa không phải là một ý thích thoáng qua" - Tuyên bố của Thủ tướng Hun Sen tại Kỳ họp thứ 37 của Ủy ban Di sản Thế giới năm 2013 tại Phnom Penh thể hiện cam kết chính trị cao nhất của Campuchia trong việc duy trì Giá trị Nổi bật Toàn cầu (OUV).
3. Hiện tượng "Đồng cạnh tranh dưới sự bảo trợ công" (Public-led Coopetition):
   • Các doanh nghiệp tư nhân (khách sạn, nhà hàng, hãng lữ hành) tại Siem Reap và các vùng phụ cận thể hiện mô hình hành vi kép: họ cạnh tranh gay gắt về giá và chất lượng dịch vụ phòng/tour, nhưng lại chủ động liên kết trong các Hiệp hội Du lịch (như CATA, CRA, CTF) để cùng quảng bá điểm đến, chia sẻ dữ liệu thị trường và vận động chính sách. Sự can thiệp mang tính định hướng của chính quyền giúp ngăn chặn cuộc đua xuống đáy (race to the bottom) làm tổn hại môi trường di sản.
4. Bất cân đối nghiêm trọng về phân bổ dòng khách giữa ba khu di sản:
   • Quần thể Angkor đối mặt với nguy cơ quá tải du lịch cục bộ (overtourism) trong giai đoạn cao điểm trước đại dịch, đe dọa sức chứa vật lý (physical carrying capacity) của nền đá cổ và hệ thống thủy lực ngầm Siem Reap.
   • Ngược lại, Đền Preah Vihear và Sambor Prei Kuk lại rơi vào trạng thái "dưới ngưỡng khai thác" (under-utilized), cơ sở hạ tầng kết nối nghèo nàn, doanh thu du lịch chưa đủ bù đắp chi phí vận hành bảo tồn tại chỗ, dẫn đến lãng phí tiềm năng kinh tế to lớn.

       MA TRẬN ĐỐI SOÁNH THỰC TRẠNG GIỮA 3 ĐIỂM DI SẢN (FINDINGS)
┌─────────────────┬──────────────────────┬──────────────────────┬──────────────────────┐
│ TIÊU CHÍ        │ ANGKOR WAT           │ PREAH VIHEAR         │ SAMBOR PREI KUK      │
├─────────────────┼──────────────────────┼──────────────────────┼──────────────────────┤
│ 1. Năm công nhận│ • 1992               │ • 2008               │ • 2017               │
│ 2. Cơ quan QL   │ • APSARA Authority   │ • PVH Authority      │ • SPK Authority      │
│ 3. Dòng khách   │ • Quá tải cục bộ     │ • Dưới ngưỡng        │ • Mới nổi/Hạn chế    │
│ 4. Thể chế ICC  │ • Hoàn thiện (1993)  │ • Vận hành tốt       │ • Đang định hình     │
│ 5. Hạ tầng DV   │ • Rất phát triển     │ • Cơ bản/Thiếu thốn  │ • Sơ khai/Homestay   │
│ 6. Thách thức   │ • Mài mòn di tích,   │ • Tranh chấp biên    │ • Năng lực liên kết  │
│    chính        │   áp lực nguồn nước  │   giới, hạ tầng đèo  │   chuỗi giá trị thấp │
└─────────────────┴──────────────────────┴──────────────────────┴──────────────────────┘

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Làm phong phú y văn về quản trị du lịch di sản tại các nền kinh tế chuyển đổi; chứng minh tính tất yếu của việc tích hợp yếu tố thể chế quốc tế (như UNESCO/ICC) vào mô hình phân tích các bên liên quan.
• Về phương pháp luận: Cung cấp một quy trình mẫu mực về nghiên cứu định tính đa trường hợp có đối sánh, kết hợp chặt chẽ giữa phỏng vấn chuyên sâu, thảo luận nhóm lãnh đạo và kiểm tra phản hồi thành viên (member checking).
• Về thực tiễn quản lý điểm đến:
  • Ban quản lý di sản cần xây dựng các bộ chỉ số định lượng về Sức chứa Du lịch (Tourism Carrying Capacity Indicators) cho từng đền tháp cụ thể thay vì chỉ kiểm soát tổng lượng khách toàn khu vực.
  • Đa dạng hóa các sản phẩm trải nghiệm di sản phi vật thể (múa Hoàng gia, kịch rối bóng Sbek Thom, võ Bokator, ẩm thực truyền thống Num Banhchok) để giảm tải cho các công trình kiến trúc đá.
• Về chính sách công:
  • Bộ Du lịch (MOT) và Bộ Văn hóa & Mỹ thuật (MCFA) cần phối hợp ban hành Luật Du lịch Di sản Văn hóa chuyên biệt nhằm tạo khung pháp lý đồng bộ, thay thế cho sự phân tán quy định hiện nay.
  • Thiết lập Chiến lược Tam giác Hành lang Di sản "Angkor - Preah Vihear - Sambor Prei Kuk" với các chính sách vé liên tuyến ưu đãi và nâng cấp hạ tầng giao thông nhằm tái phân bổ dòng khách, kéo dài thời gian lưu trú và cân bằng phát triển vùng.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu khoa học:

1. Giới hạn về phạm vi loại hình di sản: Đề tài chủ yếu tập trung vào các di sản văn hóa vật thể bất động sản (immovable tangible heritage) là các đền tháp và cảnh quan khảo cổ học, chưa bao quát sâu sắc toàn diện các giá trị của di sản văn hóa phi vật thể (intangible heritage).
2. Giới hạn về phương pháp tiếp cận: Nghiên cứu sử dụng thuần túy phương pháp định tính diễn giải. Mặc dù đạt được độ sâu thấu hiểu cao, nghiên cứu thiếu vắng các mô hình kinh tế lượng định lượng (chẳng hạn như mô hình phương trình cấu trúc SEM, phân tích chi phí - lợi ích mở rộng CBA, hoặc phương pháp định giá ngẫu nhiên CVM) để lượng hóa chính xác giá trị kinh tế của công tác bảo tồn.
3. Giới hạn về mặt bối cảnh thời gian: Dữ liệu thu thập phản ánh thực trạng trước và trong giai đoạn đầu biến động của đại dịch COVID-19, do đó một số biến số về sự phục hồi của thị trường khách quốc tế cần được cập nhật liên tục.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Hướng nghiên cứu 1: Nghiên cứu hỗn hợp (Mixed-methods) kết hợp SEM để đo lường mức độ sẵn lòng chi trả (Willingness to pay) của khách quốc tế cho các quỹ bảo tồn di sản tại Campuchia.
• Hướng nghiên cứu 2: Nghiên cứu đối sánh xuyên quốc gia (Comparative cross-border studies) giữa hệ thống quản trị di sản của Campuchia với các nước tiểu vùng sông Mê Kông như Việt Nam (Quần thể Di tích Cố đô Huế, Tràng An) và Lào (Wat Phou).
• Hướng nghiên cứu 3: Đánh giá tác động của công nghệ số, mô hình thực tế ảo (VR/AR) và công nghệ bản sao số (Digital Twin) trong việc giảm tải áp lực vật lý và nâng cao trải nghiệm khách tham quan tại các di sản thế giới.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật (Academic Impact): Luận án tạo tiền đề lý luận vững chắc, dự kiến trở thành tài liệu tham khảo cốt lõi cho các nghiên cứu sinh tiến sĩ, học viên cao học chuyên ngành Quản lý Kinh tế, Kinh tế Du lịch và Quản trị Di sản tại các trường đại học trong khu vực Đông Nam Á.
• Chuyển đổi ngành công nghiệp du lịch: Thúc đẩy các doanh nghiệp lữ hành chuyển đổi từ mô hình "du lịch đại chúng khai thác cạn kiệt" (extractive mass tourism) sang "du lịch di sản có trách nhiệm và tái tạo" (responsible & regenerative heritage tourism).
• Tác động chính sách công: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp hỗ trợ Bộ Du lịch Campuchia xây dựng Kế hoạch Tổng thể Phát triển Du lịch Tỉnh Siem Reap (Siem Reap Tourism Master Plan) và Kế hoạch Phát triển Du lịch Quốc gia giai đoạn tiếp theo.
• Lợi ích xã hội: Nâng cao quyền năng kinh tế cho người dân bản địa, bảo đảm sinh kế bền vững và giảm thiểu tỷ lệ nghèo đói tại các vùng đệm di sản một cách bền vững.
• Ý nghĩa quốc tế: Đóng góp vào các báo cáo giám sát định kỳ của Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO, khẳng định vị thế của Campuchia như một hình mẫu thành công toàn cầu trong việc hồi sinh di sản từ đống tro tàn chiến tranh để trở thành động lực phát triển quốc gia.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận được khung lý thuyết 4Ps và quy trình nghiên cứu đa trường hợp định tính mẫu mực, mở ra các hướng tiếp cận mới trong quản trị học di sản.
• Các nhà Hoạch định Chính sách (MOT, MCFA, Ban Quản lý Di sản): Sở hữu cơ sở dữ liệu thực chứng và mô hình phối hợp liên ngành cụ thể để xây dựng quy hoạch không gian du lịch và quy chuẩn bảo tồn.
• Doanh nghiệp Du lịch & Lữ hành (Hotels, Restaurants, Tour Operators): Nhận diện được xu hướng tiêu dùng của du khách văn hóa cao cấp (cultural tourists) – những người lưu trú lâu hơn và chi tiêu cao hơn mức trung bình – để thiết kế các sản phẩm du lịch có chiều sâu văn hóa.
• Cộng đồng Cư dân Địa phương: Được thừa nhận vai trò chủ thể trong chuỗi giá trị di sản, tiếp cận cơ hội đào tạo kỹ năng du lịch cộng đồng (Community-Based Tourism) và thụ hưởng công bằng nguồn thu kinh tế.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng Lý thuyết Ba trụ cột Phát triển Bền vững truyền thống thành Mô hình Quản trị Tích hợp (3Ps + 1C: Public - Private - People + Coordination). Luận án chứng minh rằng tính bền vững trong không gian di sản không thể tự động hình thành từ các lực lượng thị trường tự do, mà bắt buộc phải có sự tham gia của Cộng đồng bản địa (People) và sự điều tiết thể chế của một Nền tảng Điều phối Trung tâm (Cơ chế ICC).

2. Điểm đổi mới phương pháp luận khi so sánh với các nghiên cứu trước đây? So với các nghiên cứu trước đây vốn chỉ sử dụng phương pháp khảo sát định lượng đơn giản hoặc nghiên cứu đơn trường hợp riêng lẻ tại Angkor Wat (như các nghiên cứu của Chheang, 2009; Peng, 2011), luận án này áp dụng thiết kế nghiên cứu đa trường hợp định tính quy chuẩn (Qualitative Multiple-Case Study) bao quát toàn bộ 3 di sản thế giới tại Campuchia với 93 người tham gia đa dạng thành phần, áp dụng đồng thời phỏng vấn bán cấu trúc, thảo luận nhóm tập trung lãnh đạo, quan sát thực địa và kỹ thuật kiểm tra phản hồi thành viên (member checking).

3. Phát hiện thực nghiệm đáng ngạc nhiên nhất trong dữ liệu là gì? Đó là sự phân kỳ sâu sắc giữa mức độ nhận thức và hành động thực tế của khu vực tư nhân: Mặc dù 100% doanh nghiệp tư nhân được phỏng vấn đều nhận thức rõ ràng nguy cơ quá tải du lịch sẽ phá hủy di sản và hủy hoại tương lai kinh doanh của chính họ, nhưng nếu thiếu sự ràng buộc pháp lý và cơ chế giám sát nghiêm ngặt từ chính quyền (như Ban Quản lý APSARA), họ vẫn sẵn sàng phá vỡ các quy chuẩn bảo tồn để tối đa hóa lợi nhuận trước mắt.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không? Có. Toàn bộ quy trình chọn mẫu, bảng câu hỏi phỏng vấn bán cấu trúc (Appendix C), bảng hướng dẫn thảo luận nhóm tập trung, hệ thống mã hóa 5 bước theo Creswell và các bảng tổng hợp dữ liệu phản hồi chi tiết của từng nhóm tác nhân tại 3 điểm di sản (Appendix D1 - D21) được công khai minh bạch, cho phép các nhà khoa học khác dễ dàng tái lập nghiên cứu tại các quần thể di sản khác trên thế giới.

5. Luận án đã phác thảo chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới như thế nào? Luận án đề xuất một lộ trình nghiên cứu học thuật tập trung vào 3 trọng tâm: (1) Mô hình hóa kinh tế lượng về ngưỡng sức chứa du lịch sinh thái - văn hóa; (2) Đánh giá tác động chuyển đổi số và kinh tế di sản ảo đối với việc bảo tồn di tích; và (3) Xây dựng mạng lưới quản trị du lịch di sản liên quốc gia dọc hành lang di sản văn hóa Khmer tại Đông Nam Á.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Chea Bora đã hoàn thành xuất sắc mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật và thực tiễn mang tính bước ngoặt:

1. Xác lập một hệ thống luận cứ khoa học toàn diện về vai trò của Du lịch Di sản Văn hóa Bền vững như một trụ cột kinh tế - xã hội chiến lược của Campuchia.
2. Làm rõ cấu trúc nhận thức đa chiều và giải mã các xung đột lợi ích tiềm tàng giữa các bên liên quan trong hệ sinh thái du lịch di sản.
3. Đề xuất và kiểm chứng thành công Mô hình Quản trị Đồng cạnh tranh (3C + 1C) và Đối tác 4 bên (3Ps + 1C), giải quyết bài toán dung hòa giữa bảo tồn di sản và phát triển kinh tế.
4. Cung cấp bức tranh thực nghiệm đối sánh sắc sảo và sâu rộng đầu tiên giữa ba khu di sản thế giới Angkor, Preah Vihear và Sambor Prei Kuk.
5. Định hình hệ thống khuyến nghị chính sách đồng bộ từ cấp quốc gia đến cấp quản lý điểm đến, mở ra lộ trình phát triển du lịch di sản bền vững trong kỷ nguyên mới.

Công trình không chỉ tạo ra bước tiến quan trọng trong hệ hình nghiên cứu kinh tế du lịch và quản trị di sản văn hóa, mà còn để lại một di sản tri thức quý báu, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp bảo tồn các di sản văn hóa nhân loại cho các thế hệ mai sau.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION ANDTRAINING NATIONAL ECONOMICS UNIVERSITY CHEA BORA SUSTAINABLE CULTURAL HERITAGE TOURISM IN CAMBODIA: CASE STUDIES OF ANGKOR, PREAH VIHEAR AND SAMBO PREIKUK Economic Management (Tourism Economics) Code: 9310110 A dissertation submitted to the National Economics University in fulfillment of requirements for the degree of Doctor of Philosophy in Tourism Management SUPERVISORS: 1. Pham Hong Chuong 2. Dong Xuan Dam Hanoi, 2022 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DECLARATION I hereby declare that doctoral thesis “Sustainable Cultural Heritage Tourism in Cambodia: Case studies of Angkor, Preah Vihear and Sambo Preikuk is written by me and has not been submitted for any degree or has not been published yet. I am responsible for my declaration.

Bora CHEA TIEU LUAN MOI download :i [e-mail] ACKNOWLEDGMENTS This research has been completed with useful guidance, continuous encouragement, strong support, kind assistance and sincere love of a number of individuals who I wish to express my profound thanks and high appreciation here. First and foremost, my sincerest gratitude goes to the Government of Socialist Republic of Vietnam through the Ministry of Education and Training Vietnam and the National Economics University for awarding me a doctoral scholarship that enabled me to undertake this research. Next, my greatest gratitude goes to the Royal Government of Cambodia who always deliberately encourages and supports officials including myself to pursue higher education and exchange practical experiences for the purposes of capacity building. Moreover, my profound thanks goes to my supervisors, Assoc.

Pham Hong Chuong, president of National Economics University and Dr. Dong Xuan Dam who got me started and provided a way ahead when I got stuck. I will be forever thankful for their insightful feedback and suggestions, continuous encouragement and support throughout this research. Furthermore, my heartfelt thanks goes to Assoc.

Pham Truong Hoang, Head of Faculty of Tourism and Hospitality for his useful guidance, and kind assistance with many of the important issues during my study and research. In addition, my special thanks goes to all professors and lecturers for their useful knowledge, hard work, and valuable time spending to teach me during my study. Without you all, I can not complete each course successfully and have a chance to complete this research. Also, my sincere appreciation goes to all international tourists, local communities, private sectors, and officials in tourism sector who participated in this research.

It has been a privilege to learn about their invaluable experiences, useful thoughts and essential opinions. Finally, my deep love and sincere gratitude goes to my beloved nuclear and extended family for their great support and endless love, that gave me strength, courage and determination to pursue my goals even further. TIEU LUAN MOI download :ii [e-mail] TABLE OF CONTENTS DECLARATION.ii TABLE OF CONTENTS.iii LIST OF ABBREVIATIONS.vii LIST OF TABLES.ix LIST OF FIGURES.ix CHAPTER 1: INTRODUCTION. Rational of the Study.

Purpose of the Study. Subject and Scope of the Study. Contribution of the Study. Context of the Study.

Outline of the Study.10 CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW. The Concept of Cultural Heritage Tourism. Definition of Cultural Heritage Tourism. The Elements of Cultural Heritage Tourism.

The Importance of Cultural Heritage Tourism. The Concept of Sustainable Cultural Heritage Tourism.Definition of SCHT. The Dimension of SCHT. The Importance of SCHT.

Measures of Sustainable Cultural Heritage Tourism. The Importance of CHT Management. Actions to Manage CHT. The Engagement of Stakeholders in CHT.

Conceptual Framework of the Study.26 TIEU LUAN MOI download iii: skknchat123@gmail. Participants and Recruitment Procedures. Data Collection Methods and Procedures. Semi-structured interviews.

Confidentiality and Anonymity.43 CHAPTER 4: THE RESULT OF FINDINGS. Profile of Case Studies. Perception of SCHT in Cambodia.46 TIEU LUAN MOI download iv: skknchat123@gmail. Understanding of SCHT Dimension….

Economic Dimension of SCHT. Social Dimension of SCHT. Environmental Dimension of SCHT. Involvement and Collaboration of Stakeholders in SCHT.

Development of SCHT in Cambodia. Key Tasks Accomplished Related to SCHT. Current Situation of SCHT in Cambodia. Meassures to Achieve SCHT in Cambodia.105 CHAPTER 5: DISCUSSION, CONCLUSION & RECOMMENDATIONS.

Global Perception of SCHT in Cambodia. Engagement and Collaborating Mechanism in SCHT. Current State of Development of SCHT in Cambodia. Measures to Achieve SCHT in Cambodia.

Clear Understaning of Perception of SCHT in Cambodia. Best Experience in Collaboration Mechanism but Need to Further Engage Relevant Stakeholders. Global Level of SCHT Achieved but Need to Enhance Dimensional Level. Successful Measure in Achieving SCHT in Cambodia.

At National Level. At Site Level. Proposed Model of Managing SCHT. Limitation and Perspective of the Study.137 Appendix A: Research Information Sheet for Participants.137 Appendix B: Consent Form for Participants.138 TIEU LUAN MOI download :v [e-mail] Appendix C: Interview Protocol for Interview and Focus group.139 Appendix D: Summary Tables of Participant Responses.1: Understanding of SCHT in Cambodia (Case of Angkor)…………….2: Understanding of SCHT in Cambodia (Case of PVH).3: Understanding of SCHT in Cambodia (Case of SPK) .4: Summary of Economic Dimension of SCHT (Case of Angkor) .5: Summary of Economic Dimension of SCHT (Case of PHV) .6: Summary of Economic Dimension of SCHT (Case of SPK) .7: Summary of Social Dimension of SCHT (Case of Angkor) .8: Summary of Social Dimension of SCHT (Case of PVH) .9: Summary of Social Dimension of SCHT (Case of SPK) .10: Summary of Environmental Dimension of SCHT (Case of Angkor) .11: Summary of Environmental Dimension of SCHT (Case of PVH) .12: Summary of Environmental Dimension of SCHT (Case of SPK) .13: Involvement and collaboration of stakeholders in SCHT (Case of Angkor) .14: Involvement and collaboration of stakeholders in SCHT (Case of PVH) .15: Involvement and collaboration of stakeholders in SCHT (Case of SPK) .16: Summary of Current Situation of SCHT in Cambodia (Case of Angkor) .17: Summary of Current Situation of SCHT in Cambodia (Case of PVH) .18: Summary of Current Situation of SCHT in Cambodia (Case of SPK) .19: Summary of Measures to Achieve SCHT in Cambodia (Case of Angkor) .20: Summary of Measures to Achieve SCHT in Cambodia (Case of PVH) .21: Summary of Measures to Achieve SCHT in Cambodia (Case of SPK).

149 TIEU LUAN MOI download vi: [e-mail] LIST OF ABBREVIATIONS ADB Asian Development Bank ANA APSARA National Authority ANK Angkor CATA Cambodia Association of Travel Agents CHT Cultural Heritage Tourism CRA Cambodia Restaurant Association CTF Cambodia Tourism Federation GDP Gross Domestic Product H Hotel ICC International Coordination Committee ICC-Angkor The International Coordination Committee for the Safeguarding and Development of Historic Site of Angkor. ICC-PVH International Coordination Committee for the Conservation and Enhancement of the Temple Preah Vihear ICCROM The International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property ICOMOS International Council on Monuments and Sites IT International Tourist LC Local Community LTO Local Tour Operator MCFA Ministry of Culture and Fine Arts MICE Meeting, Incentive, Convention, Exhibition MLMUPC Ministry of Land Management, Urban Planning and Construction MOE Ministry of Environment MOI Ministry of Interior MOP Ministry of Planning MOT Ministry of Tourism OUV Outstanding Universal Value PA Provincial Authority PPP Public Private Partnership PVH Preah Vihear PVHNA Preah Vihear National Authority RGC Royal Government of Cambodia TIEU LUAN MOI download vii: [e-mail] SPK Sambo Preikuk SPKNA Sambo Preikuk National Authority SCHT Sustainable Cultural Heritage Tourism UNESCO United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization WCED World Commission on Environment and Development WHS World Heritage Site WTTC World Travel And Tourism Council TIEU LUAN MOI download viii : [e-mail] LIST OF TABLES Table 3.1: The Characteristics of Research Participants……………………….2: The Summary of Participants for Semi-Structured Interviews……….3: The Characteristics of Participants for Focus Groups………………….36 LIST OF FIGURES Figure 2.1: Classification of Cultural Heritage…………………………………….2: The Three Pillars of Sustainability…………………………………….3: Sustainable Tourism Cycle……………………………………………….4: The Conceptual Framework of Sustainable CHT………….1: Proposed model of (3C+1C) of Collaboration in Managing SCHT in Cambodia .campuchia TIEU LUAN MOI download ix: [e-mail] CHAPTER 1: INTRODUCTION 1. Chapter Overview This chapter is an introduction chapter which provide an overall picture of the thesis. It begins with the rational of the research in followed by the purpose of the research.

It then states limit the subject and scope of the research and state contribution of the research. Finally, it ends with an outline of the thesis as a whole. Rational of the Study Tourism is considered one of the most rapid growing industries around the globe during the last several decades. Meantime, it has become one of the main sources of income for many developing countries in the world as it brings in great amounts of income into a local economy in the form of spending on goods and services needed by tourists.

According to UNWTO (2017), this accounts for 30% of the world's trade of services, and 7% of overall exports of goods and services. Also, tourism has established employment advantages in many related sectors ranging from construction to agriculture and telecommunication, in which one in eleven jobs allowing the tourism industry to generate USD 1.5 trillion in export earnings (UNWTO, 2017). In this regard, there is a great deal of discourse on cultural heritage which becomes one of the most important tourism resources, and Cultural Heritage Tourism (CHT) is one of the most salient forms of industry today. Cambodia is one country among those where CHT is backbone of economy.

Before the pandemic, Cambodia has gained over 50% of tourists visits cultural and heritage sites (MOT, 2019). Over the last two decades, CHT has become a pillar of equitable growth and played an instrumental role in poverty reduction in Cambodia. The previous two decades of sustained high growth, together with peace and macro-economic stability, has provided a new opportunity for rapid poverty reduction and enhanced living standard. In particular, the poverty rate dropped from 100 percent in 1979 to 11 percent in 2019.

Undoubtedly, CHT is playing a substantial part in this growth. However, with the massive growth and the size, most experts in the field of tourism are concerned with the impact of the excessive development of tourism especially in the form of CHT. This requires that we increase alertness. Heritage should in no way suffer from these gains.

It is because CHT can be viewed as double-face sector. One face: it can promote economic growth, employment and revenue for host region. Another face: with increasing competition, cultural destinations must compete among each other, (LUAN.campuchia TIEU LUAN MOI download : [e-mail] which can cause imbalance between the three dimensions of sustainable tourism (Peng, 2011). This, accordingly, has provoked a lot of discussions about its sustainability.

The application of the sustainable development paradigm in tourism becomes a popular topic, as this sector is becoming a major source of growth in most countries of the world, particularly in developing countries, where their industrial capacity is still limited (Sharpley, 2000; Butcher, 2003; Dwyer, 2004). To achieve this, there should be a collaboration within some key stakeholders and all stakeholders need to build a mutual understanding on planning, managing, and developing cultural heritage in a sustainable and responsible manner, which will not harm and affect local culture. At the same time, ecosystems and diversity should be strictly preserved. In that sense, opinions and attitudes of tourism stakeholders on the protection of cultural heritage and the possibilities of sustainable tourism development in their environment are very important.

The guarantee of sustainable management of the site, sustainable income from this generation to the next generation of local community, and keeping high quality of tourists' experiences are essential to what constitutes sustainable tourism or sustainable development of tourism (Peng, 2011). Thus, achieving Sustainable Cultural Heritage Tourism (SCHT) is an important practical topic to be discussed and studied. The finding of this study could be a valuable contribution to literature in the tourism sector in the context of Cambodia, SCHT in particular, as few research studies were conducted related to CHT in Cambodia since the synergy between culture and tourism was introduced. Those research studies seemed to focus more on the potential of cultural resources, especially in terms of how to develop and promote tourism products rather than the promotion of SCHT.

Moreover, the study will inform the key stakeholders about the importance of sustainable cultural heritage tourism.