Luận án tiến sĩ sustainable cultural heritage tourism in cambodia case studies of angkor preah vihear and sambo preikuk du lịch di sản văn hóa bền vững ở campuchia

Luận án tiến sĩ nghiên cứu sustainable cultural heritage tourism in cambodia case studies of angkor preah vihear and sambo, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng

• Tác giả: Chea Bora
• Người hướng dẫn: Assoc. Pham Hong Chuong
• Trường học: National Economics University
• Chuyên ngành: Economic Management (Tourism Economics)
• Đề tài: Du Lịch Bền Vững Di Sản Văn Hóa Tại Campuchia: Nghiên Cứu Trường Hợp Angkor, Preah Vihear Và Sambo Preikuk
• Loại tài liệu: dissertation
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• Danh mục từ viết tắt
• Danh mục bảng
• Danh mục hình vẽ
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do nghiên cứu
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Đóng góp của nghiên cứu
• 1.5. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.6. Bố cục của nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Khái niệm về du lịch di sản văn hóa
• 2.1.1. Định nghĩa về du lịch di sản văn hóa
• 2.1.2. Các yếu tố của du lịch di sản văn hóa
• 2.1.3. Tầm quan trọng của du lịch di sản văn hóa
• 2.2. Khái niệm về du lịch di sản văn hóa bền vững
• 2.2.1. Định nghĩa về SCHT
• 2.2.2. Các khía cạnh của SCHT
• 2.2.3. Tầm quan trọng của SCHT
• 2.3. Các biện pháp phát triển du lịch di sản văn hóa bền vững
• 2.3.1. Tầm quan trọng của quản lý CHT
• 2.3.2. Các hành động quản lý CHT
• 2.3.3. Sự tham gia của các bên liên quan trong CHT
• 2.4. Khung khái niệm của nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng tham gia và quy trình tuyển chọn
• 3.2. Phương pháp và quy trình thu thập dữ liệu
• 3.2.1. Phỏng vấn bán cấu trúc
• 3.3. Tính bảo mật và ẩn danh
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Tổng quan về các trường hợp nghiên cứu
• 4.2. Nhận thức về SCHT tại Campuchia
• 4.3. Hiểu biết về các khía cạnh của SCHT
• 4.3.1. Khía cạnh kinh tế của SCHT
• 4.3.2. Khía cạnh xã hội của SCHT
• 4.3.3. Khía cạnh môi trường của SCHT
• 4.4. Sự tham gia và hợp tác của các bên liên quan trong SCHT
• 4.5. Sự phát triển của SCHT tại Campuchia
• 4.5.1. Các nhiệm vụ chính đã hoàn thành liên quan đến SCHT
• 4.5.2. Thực trạng SCHT tại Campuchia
• 4.6. Các biện pháp nhằm đạt được SCHT tại Campuchia
• 5. CHƯƠNG 5: THẢO LUẬN, KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Nhận thức chung về SCHT tại Campuchia
• 5.2. Cơ chế tham gia và hợp tác trong SCHT
• 5.3. Thực trạng phát triển hiện tại của SCHT tại Campuchia
• 5.4. Các biện pháp nhằm đạt được SCHT tại Campuchia
• 5.5. Hiểu biết rõ ràng về nhận thức SCHT tại Campuchia
• 5.6. Kinh nghiệm tốt nhất trong cơ chế hợp tác nhưng cần tiếp tục thu hút các bên liên quan
• 5.7. Mức độ tổng thể của SCHT đạt được nhưng cần nâng cao cấp độ các khía cạnh
• 5.8. Biện pháp thành công trong việc đạt được SCHT tại Campuchia
• 5.8.1. Ở cấp quốc gia
• 5.8.2. Ở cấp địa điểm
• 5.9. Mô hình đề xuất quản lý SCHT
• 5.10. Hạn chế và triển vọng nghiên cứu
• Phụ lục A: Phiếu thông tin nghiên cứu cho người tham gia
• Phụ lục B: Phiếu đồng ý tham gia nghiên cứu
• Phụ lục C: Biên bản phỏng vấn cho phỏng vấn và thảo luận nhóm
• Phụ lục D: Bảng tổng hợp phản hồi của người tham gia
• 1: Hiểu biết về SCHT tại Campuchia (Trường hợp Angkor)
• 2: Hiểu biết về SCHT tại Campuchia (Trường hợp PVH)
• 3: Hiểu biết về SCHT tại Campuchia (Trường hợp SPK)
• 4: Tổng hợp khía cạnh kinh tế của SCHT (Trường hợp Angkor)
• 5: Tổng hợp khía cạnh kinh tế của SCHT (Trường hợp PVH)
• 6: Tổng hợp khía cạnh kinh tế của SCHT (Trường hợp SPK)
• 7: Tổng hợp khía cạnh xã hội của SCHT (Trường hợp Angkor)
• 8: Tổng hợp khía cạnh xã hội của SCHT (Trường hợp PVH)
• 9: Tổng hợp khía cạnh xã hội của SCHT (Trường hợp SPK)
• 10: Tổng hợp khía cạnh môi trường của SCHT (Trường hợp Angkor)
• 11: Tổng hợp khía cạnh môi trường của SCHT (Trường hợp PVH)
• 12: Tổng hợp khía cạnh môi trường của SCHT (Trường hợp SPK)
• 13: Sự tham gia và hợp tác của các bên liên quan trong SCHT (Trường hợp Angkor)
• 14: Sự tham gia và hợp tác của các bên liên quan trong SCHT (Trường hợp PVH)
• 15: Sự tham gia và hợp tác của các bên liên quan trong SCHT (Trường hợp SPK)
• 16: Tổng hợp thực trạng SCHT tại Campuchia (Trường hợp Angkor)
• 17: Tổng hợp thực trạng SCHT tại Campuchia (Trường hợp PVH)
• 18: Tổng hợp thực trạng SCHT tại Campuchia (Trường hợp SPK)
• 19: Tổng hợp các biện pháp nhằm đạt được SCHT tại Campuchia (Trường hợp Angkor)
• 20: Tổng hợp các biện pháp nhằm đạt được SCHT tại Campuchia (Trường hợp PVH)
• 21: Tổng hợp các biện pháp nhằm đạt được SCHT tại Campuchia (Trường hợp SPK)

Tóm tắt

I. Tổng Quan Du Lịch Bền Vững Di Sản Văn Hóa Tại Campuchia

Du lịch đang phát triển nhanh chóng, đặc biệt là du lịch di sản văn hóa, trở thành nguồn thu nhập chính cho nhiều quốc gia đang phát triển. Theo UNWTO, du lịch chiếm 30% thương mại dịch vụ thế giới và 7% tổng xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ. Du lịch tạo ra nhiều việc làm trong các lĩnh vực liên quan, mang lại 1.5 nghìn tỷ USD doanh thu xuất khẩu. Campuchia, nơi du lịch di sản văn hóa đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, với hơn 50% khách du lịch ghé thăm các di tích văn hóa trước đại dịch. Du lịch đã góp phần giảm nghèo từ 100% năm 1979 xuống 11% năm 2019. Tuy nhiên, sự phát triển quá mức của du lịch, đặc biệt là du lịch di sản, đang gây ra nhiều lo ngại về tác động tiêu cực. Cần tăng cường cảnh giác để đảm bảo di sản không bị ảnh hưởng. Du lịch bền vững là một chủ đề quan trọng, đặc biệt là ở các nước đang phát triển nơi năng lực công nghiệp còn hạn chế. Cần có sự hợp tác giữa các bên liên quan để xây dựng sự hiểu biết chung về việc lập kế hoạch, quản lý và phát triển di sản văn hóa một cách bền vững, bảo tồn văn hóa địa phương, hệ sinh thái và đa dạng sinh học.

1.1. Vai trò Kinh Tế của Du Lịch Di Sản Văn Hóa tại Campuchia

Du lịch di sản văn hóa (CHT) đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế Campuchia. Trước đại dịch, hơn 50% lượng khách du lịch đến thăm các di sản văn hóa. Trong hai thập kỷ qua, CHT đã trở thành trụ cột của tăng trưởng công bằng và đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nghèo. Tăng trưởng kinh tế cao, hòa bình và ổn định kinh tế vĩ mô đã tạo cơ hội mới để giảm nghèo và nâng cao mức sống. Tỷ lệ nghèo đói đã giảm từ 100% năm 1979 xuống 11% năm 2019. CHT đóng một vai trò quan trọng trong sự tăng trưởng này. Theo (MOT, 2019).

1.2. Định Nghĩa Du Lịch Bền Vững Di Sản Văn Hóa

Việc áp dụng mô hình phát triển bền vững trong du lịch đang trở thành một chủ đề phổ biến, vì lĩnh vực này đang trở thành một nguồn tăng trưởng chính ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, đặc biệt là ở các quốc gia đang phát triển, nơi năng lực công nghiệp của họ vẫn còn hạn chế (Sharpley, 2000; Butcher, 2003; Dwyer, 2004). Cần có sự hợp tác giữa các bên liên quan và xây dựng sự hiểu biết chung về quy hoạch, quản lý và phát triển di sản văn hóa một cách bền vững và có trách nhiệm, không gây hại và ảnh hưởng đến văn hóa địa phương. Đồng thời, các hệ sinh thái và đa dạng sinh học cần được bảo tồn nghiêm ngặt. Vì vậy, ý kiến và thái độ của các bên liên quan du lịch về việc bảo vệ di sản văn hóa và khả năng phát triển du lịch bền vững trong môi trường của họ là rất quan trọng. Đảm bảo quản lý bền vững địa điểm, thu nhập bền vững từ thế hệ này sang thế hệ khác của cộng đồng địa phương và duy trì chất lượng trải nghiệm cao của khách du lịch là điều cần thiết để cấu thành du lịch bền vững hoặc phát triển bền vững du lịch (Peng, 2011).

II. Thách Thức Quản Lý Du Lịch Bền Vững Di Sản ở Campuchia

Sự phát triển nhanh chóng của du lịch di sản văn hóa đặt ra nhiều thách thức. Các điểm đến văn hóa phải cạnh tranh với nhau, có thể gây ra sự mất cân bằng giữa các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường. Các chuyên gia lo ngại về tác động của sự phát triển quá mức, đặc biệt là trong lĩnh vực du lịch di sản. Cần có sự hợp tác giữa các bên liên quan để đảm bảo quản lý bền vững, thu nhập ổn định cho cộng đồng địa phương và trải nghiệm chất lượng cho du khách. Việc đạt được du lịch bền vững di sản văn hóa (SCHT) là một chủ đề thực tế quan trọng cần được nghiên cứu. Nghiên cứu này có thể đóng góp vào lĩnh vực du lịch ở Campuchia, đặc biệt là SCHT, vì ít nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa văn hóa và du lịch. Các nghiên cứu hiện có thường tập trung vào tiềm năng của tài nguyên văn hóa và cách phát triển các sản phẩm du lịch hơn là thúc đẩy SCHT.

2.1. Mất Cân Bằng Giữa Ba Khía Cạnh Bền Vững Của Du Lịch

Với sự cạnh tranh ngày càng tăng, các điểm đến văn hóa phải cạnh tranh với nhau, có thể gây ra sự mất cân bằng giữa ba khía cạnh của du lịch bền vững (Peng, 2011). Điều này đã gây ra rất nhiều cuộc thảo luận về tính bền vững của nó. CHT có thể được xem là một lĩnh vực hai mặt: một mặt, nó có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, việc làm và doanh thu cho khu vực chủ nhà. Mặt khác: với sự cạnh tranh ngày càng tăng, các điểm đến văn hóa phải cạnh tranh với nhau, có thể gây ra sự mất cân bằng giữa ba khía cạnh của du lịch bền vững (Peng, 2011).

2.2. Thiếu Nghiên Cứu Về Du Lịch Bền Vững Di Sản Văn Hóa

Nghiên cứu này có thể là một đóng góp có giá trị cho tài liệu trong lĩnh vực du lịch ở Campuchia, đặc biệt là SCHT, vì ít nghiên cứu được thực hiện liên quan đến CHT ở Campuchia kể từ khi sự hợp lực giữa văn hóa và du lịch được giới thiệu. Các nghiên cứu đó dường như tập trung nhiều hơn vào tiềm năng của tài nguyên văn hóa, đặc biệt là về cách phát triển và quảng bá các sản phẩm du lịch hơn là thúc đẩy SCHT. Hơn nữa, nghiên cứu sẽ thông báo cho các bên liên quan chính về tầm quan trọng của du lịch di sản văn hóa bền vững. Nó cũng sẽ cung cấp cho các bên liên quan những hiểu biết cần thiết để giúp giải quyết nhiều vấn đề còn tồn tại trong các di sản văn hóa, chẳng hạn như cân bằng phát triển kinh tế, các giá trị xã hội và môi trường và cách thúc đẩy sự hợp tác giữa các bên liên quan khác nhau thay vì quá cạnh tranh và gây hại cho các địa điểm.

III. Nghiên Cứu Trường Hợp Angkor Preah Vihear Sambo Preikuk

Nghiên cứu tập trung vào việc khám phá nhận thức của các bên liên quan về tầm quan trọng của SCHT và điều tra các biện pháp để đạt được SCHT ở Campuchia, đặc biệt tại ba di sản văn hóa khác nhau: Angkor, Preah Vihear (PVH) và Sambo Preikuk (SPK). Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính, đa trường hợp. Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn bán cấu trúc, thảo luận nhóm, quan sát và tài liệu. Thảo luận nhóm được thực hiện với các quan chức từ các bộ liên quan và các cơ quan quốc gia để thu thập thông tin về thực tiễn quản lý CHT hiện tại. Phỏng vấn bán cấu trúc được thực hiện với khách du lịch, cộng đồng địa phương và khu vực tư nhân để hiểu rõ hơn về sự tham gia của họ trong việc thúc đẩy SCHT.

3.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu Du Lịch Bền Vững tại Campuchia

Mục tiêu chính của nghiên cứu này là khám phá nhận thức của các bên liên quan về tầm quan trọng của SCHT và điều tra các biện pháp để đạt được SCHT ở Campuchia, đặc biệt tại ba di sản văn hóa khác nhau: Angkor, Preah Vihear (PVH) và Sambo Preikuk (SPK) archeological sites. Để đạt được các mục tiêu này, các câu hỏi nghiên cứu sau đã được xây dựng: 1. Tầm quan trọng của SCHT ở Campuchia là gì? 2. Các bên liên quan nhận thức SCHT ở Campuchia như thế nào? 3. Họ hợp tác như thế nào trong việc quản lý SCHT ở Campuchia? 4. Tình hình hiện tại của SCHT ở Campuchia là gì? 5. Làm thế nào SCHT có thể đạt được trong bối cảnh Campuchia?

3.2. Phương Pháp Nghiên Cứu Định Tính Đa Trường Hợp

Để điều tra câu trả lời cho các câu hỏi nghiên cứu trên, nghiên cứu được dựa trên một mô hình nghiên cứu diễn giải trong một nghiên cứu trường hợp đa định tính. Các công cụ thu thập dữ liệu bao gồm các nhóm tập trung, các cuộc phỏng vấn bán cấu trúc, quan sát và tài liệu. Các nhóm tập trung đã được thực hiện với các quan chức từ Bộ Du lịch (MOT), Bộ Văn hóa và Mỹ thuật (MCFA), Bộ Môi trường (MOE), Bộ Quản lý đất đai Quy hoạch đô thị và Xây dựng (MLMUPC), Cơ quan Quốc gia APSARA (ANA), Cơ quan Quốc gia Preah Vihear (PVHNA), Cơ quan Quốc gia Sambo Preikuk (SPKNA) và Cơ quan tỉnh (PA) để thu thập thông tin toàn diện về thực hành và quản lý CHT hiện tại tại mỗi địa điểm. Các cuộc phỏng vấn bán cấu trúc đã được thực hiện với các bên liên quan trong ngành du lịch: khách du lịch quốc tế, cộng đồng địa phương và khu vực tư nhân (khách sạn, nhà hàng và các nhà điều hành tour du lịch địa phương) để hiểu rõ hơn về sự hiểu biết của họ, sự tham gia vào việc quảng bá SCHT trong cộng đồng của họ.

IV. Phân Tích Kết Quả Nhận Thức và Hợp Tác trong SCHT

Nghiên cứu phân tích nhận thức của các bên liên quan về tầm quan trọng của SCHT, hợp tác giữa họ và tình hình hiện tại của SCHT ở Campuchia. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải nhận thức rằng sự phát triển của SCHT là trách nhiệm chung. Ba khía cạnh của bền vững, kinh tế, xã hội và môi trường, phải được tích hợp từ cùng một góc độ. Cộng đồng địa phương và khu vực tư nhân nên hỗ trợ đánh giá cao, bảo tồn và quản lý CHT. Chính phủ, MOT và các cơ quan liên quan cần chịu trách nhiệm lớn hơn và đóng góp nhiều hơn cho các di tích văn hóa, đặc biệt là các di sản thế giới.

4.1. Nhận Thức Chung Về Tầm Quan Trọng Của Du Lịch Bền Vững

Nghiên cứu cho thấy rằng các bên liên quan nhận thức được tầm quan trọng của việc quản lý du lịch bền vững tại các di sản văn hóa. SCHT được hiểu là một loại hình du lịch tập trung vào việc bảo tồn tài sản di sản văn hóa, môi trường tự nhiên và hiểu biết về di sản văn hóa để đảm bảo sự phát triển lâu dài và cho thế hệ tiếp theo, đặc biệt là điểm đến tạo thu nhập và cộng đồng địa phương bằng cách tích hợp các bên liên quan có liên quan.

4.2. Sự Tham Gia Và Hợp Tác Giữa Các Bên Liên Quan

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng có sự hợp tác tốt giữa các bên liên quan, nhưng cần phải tăng cường sự tham gia của các bên liên quan có liên quan hơn nữa. Cộng đồng địa phương và khu vực tư nhân nên hỗ trợ đánh giá cao, bảo tồn và quản lý CHT, Chính phủ, MOT và các cơ quan liên quan cần chịu trách nhiệm lớn hơn và đóng góp nhiều hơn cho các di tích văn hóa, đặc biệt là các di sản thế giới.

4.3. Tình Trạng Phát Triển Du Lịch Bền Vững tại Campuchia

Nghiên cứu chỉ ra rằng sự phát triển du lịch di sản văn hóa bền vững đã có những thành công nhất định nhưng cần được tăng cường hơn nữa về mặt chiều sâu. Cần đảm bảo các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường được cân bằng và tích hợp một cách hài hòa.

V. Đề Xuất Mô Hình Quản Lý Du Lịch Bền Vững Di Sản 3C 1C

Tác giả đề xuất mô hình quản lý SCHT có thể được áp dụng hiệu quả trên toàn quốc, mặc dù bối cảnh phát triển của mỗi khu vực không giống nhau. Mô hình nhấn mạnh tầm quan trọng của phương pháp tiếp cận có sự tham gia để tăng cường phát triển bền vững tại các di sản thế giới và thúc đẩy CHT nói chung, đặc biệt là đóng góp vào phát triển địa phương, cải thiện cộng đồng địa phương và bảo tồn môi trường. Nghiên cứu dựa trên phân tích các yếu tố kinh tế vi mô của các di sản thế giới, cho phép đại diện tốt hơn về thực tế phát triển, thay vì đề xuất các khuyến nghị giả định thực tế trên các giả thuyết lý tưởng. Việc sử dụng các cuộc phỏng vấn bán cấu trúc, bao gồm các cuộc phỏng vấn chuyên sâu và thảo luận nhóm tập trung với đại diện của khu vực tư nhân, khách du lịch và cộng đồng địa phương và ba nghiên cứu thực địa làm phong phú nguồn dữ liệu thực nghiệm để suy ra kết quả và dẫn đến đề xuất chính sách và chiến lược cụ thể cho chính phủ Campuchia.

5.1. Mô Hình Hợp Tác 3C 1C Trong Quản Lý SCHT

Tác giả đề xuất một mô hình quản lý SCHT, có thể được áp dụng hiệu quả trên toàn quốc thông qua bối cảnh phát triển của mỗi khu vực là không giống nhau. Mô hình này cho thấy rằng cách tiếp cận có sự tham gia là quan trọng để tăng cường phát triển bền vững tại các di sản thế giới và thúc đẩy CHT nói chung, đặc biệt là đóng góp vào phát triển địa phương, cải thiện cộng đồng địa phương và bảo tồn môi trường.

5.2. Vai Trò Của Chính Phủ Trong Quản Lý Và Phát Triển Du Lịch

Điều quan trọng cần lưu ý là vấn đề hợp tác có thể phát sinh từ quan điểm khác nhau của các bên liên quan có liên quan trong việc quản lý và phát triển SCHT tại các di sản thế giới. Nhưng trong trường hợp của Campuchia, cụ thể là trong ba nghiên cứu trường hợp, khu vực công, đặc biệt là Chính phủ Hoàng gia Campuchia thông qua các tổ chức khác nhau của mình (MCFA, MOT, ANA, PNA, SNA…), đóng một vai trò rất không thể tránh khỏi trong việc giảm thiểu tác động từ vấn đề hợp tác, trong đó sự tồn tại của cơ chế ICC là một nền tảng phối hợp hiệu quả để đảm bảo thảo luận, hợp tác và thực hiện công việc suôn sẻ và hạn chế tác động bất tiện từ bất kỳ hoạt động cạnh tranh nào của các bên liên quan có liên quan khác nhau. Đóng góp ban đầu này được phản ánh trong mô hình (3P+1C) được đề xuất.

VI. Kết Luận và Hướng Phát Triển Du Lịch Bền Vững Di Sản

Nghiên cứu kết luận rằng du lịch bền vững di sản văn hóa là một mục tiêu quan trọng và có thể đạt được ở Campuchia. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan, bao gồm chính phủ, cộng đồng địa phương, khu vực tư nhân và du khách, để đảm bảo rằng du lịch mang lại lợi ích kinh tế, bảo vệ di sản văn hóa và bảo tồn môi trường. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp quản lý du lịch hiệu quả để đảm bảo rằng du lịch di sản văn hóa ở Campuchia là bền vững và có trách nhiệm.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Hợp Tác Đa Phương Trong Phát Triển SCHT

Để đạt được mục tiêu du lịch bền vững di sản văn hóa, sự hợp tác giữa các bên liên quan là yếu tố then chốt. Chính phủ cần đóng vai trò điều phối và tạo điều kiện, cộng đồng địa phương cần tham gia tích cực vào quá trình quản lý và bảo tồn, khu vực tư nhân cần có trách nhiệm xã hội và du khách cần có ý thức bảo vệ di sản.

6.2. Tiếp Tục Nghiên Cứu Về Quản Lý Du Lịch Di Sản Hiệu Quả

Để đảm bảo rằng du lịch di sản văn hóa ở Campuchia là bền vững và có trách nhiệm, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp quản lý du lịch hiệu quả, bao gồm các biện pháp giảm thiểu tác động tiêu cực, tăng cường lợi ích kinh tế và xã hội cho cộng đồng địa phương, và bảo tồn di sản văn hóa và môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế (Kinh tế du lịch), mã số 9310110, với đề tài "Sustainable Cultural Heritage Tourism in Cambodia: Case studies of Angkor, Preah Vihear and Sambo Preikuk" (Du lịch di sản văn hóa bền vững tại Campuchia: Nghiên cứu trường hợp Angkor, Preah Vihear và Sambor Prei Kuk) được nghiên cứu sinh Chea Bora thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội (năm 2022) dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Phạm Hồng Chương và TS. Đồng Xuân Đảm.

Du lịch là một trong những ngành kinh tế có tốc độ tăng trưởng nhanh trên toàn cầu trong các thập kỷ qua, chiếm 30% giá trị thương mại dịch vụ toàn cầu, 7% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa - dịch vụ và tạo ra 1 trong 11 việc làm với 1,5 nghìn tỷ USD doanh thu xuất khẩu (UNWTO, 2017). Tại Campuchia, du lịch di sản văn hóa (Cultural Heritage Tourism - CHT) được xác định là một trụ cột kinh tế trong Chiến lược Tứ giác Giai đoạn 3 ("Vàng Xanh") của Chính phủ Hoàng gia Campuchia (RGC), đóng góp vào việc giảm tỷ lệ nghèo từ 100% năm 1979 xuống 11% năm 2019. Trước đại dịch Covid-19, hơn 50% lượng du khách quốc tế đến Campuchia tham quan các điểm đến văn hóa và di sản (Bộ Du lịch Campuchia - MOT, 2019), đạt khoảng 6,6 triệu lượt khách quốc tế vào năm 2019. Tuy nhiên, CHT mang tính chất "hai mặt" (Peng, 2011): một mặt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và việc làm; mặt khác, áp lực cạnh tranh điểm đến có nguy cơ gây mất cân bằng giữa ba chiều cạnh bền vững và làm tổn hại đến tài nguyên di sản. Phần lớn các nghiên cứu trước đây tại Campuchia chỉ tập trung vào việc khai thác tiềm năng tài nguyên và xúc tiến sản phẩm du lịch mà chưa đi sâu vào quản lý du lịch di sản văn hóa bền vững (Sustainable Cultural Heritage Tourism - SCHT) cũng như cơ chế hợp tác giữa các bên liên quan.

Mục tiêu chính của luận án là khám phá nhận thức của các bên liên quan về tầm quan trọng của SCHT và điều tra các biện pháp nhằm đạt được SCHT tại Campuchia, cụ thể tại ba khu di sản thế giới: Quần thể di tích Angkor, Đền Preah Vihear (PVH) và Khu di tích khảo cổ Sambor Prei Kuk (SPK).

Luận án thiết lập 5 câu hỏi nghiên cứu:

1. Tầm quan trọng của SCHT tại Campuchia là gì?
2. Các bên liên quan nhận thức như thế nào về SCHT tại Campuchia?
3. Các bên liên quan phối hợp như thế nào trong quản lý SCHT tại Campuchia?
4. Thực trạng SCHT tại Campuchia hiện nay như thế nào?
5. SCHT có thể đạt được như thế nào trong bối cảnh Campuchia?

Đối tượng nghiên cứu của luận án là các khía cạnh nhận thức, cơ chế hợp tác và biện pháp quản lý phát triển du lịch di sản văn hóa bền vững. Phạm vi nghiên cứu về không gian tập trung vào 3 khu di sản thế giới được UNESCO công nhận tại Campuchia gồm Angkor (công nhận năm 1992), Preah Vihear (công nhận năm 2008) và Sambor Prei Kuk (công nhận năm 2017). Về nội dung di sản, nghiên cứu giới hạn ở di sản văn hóa vật thể (tangible cultural heritage), bao gồm các công trình kiến trúc lịch sử, đền đài, địa điểm khảo cổ và cảnh quan văn hóa. Về khía cạnh phát triển bền vững, nghiên cứu xem xét ba trụ cột: kinh tế, xã hội và môi trường, thông qua khảo sát các nhóm chủ thể trực tiếp tham gia quản lý, vận hành và trải nghiệm tại ba khu di sản này.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án hệ thống hóa các hướng nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm về du lịch di sản văn hóa và phát triển bền vững:

Khái niệm và cấu trúc của du lịch di sản văn hóa: Luận án tiếp cận định nghĩa CHT theo Silberberg (1995), Ivanovic (2008) và Craik (1995), xem đây là hoạt động du lịch trải nghiệm các địa điểm và hoạt động đại diện chân thực cho câu chuyện và con người của quá khứ lẫn hiện tại. Về phân loại di sản, tác giả sử dụng khung phân loại của Ủy ban Kinh tế và Xã hội châu Á - Thái Bình Dương của Liên Hợp Quốc (UNESCAP, 2008) và Ruoss & Alfare (2013), chia di sản văn hóa thành di sản vật thể (gồm bất động sản như đền đài, công trình lịch sử, cảnh quan văn hóa; và động sản như sách, thủ công mỹ nghệ, máy móc) và di sản phi vật thể (giá trị văn hóa, tập quán, ngôn ngữ, âm nhạc, lễ hội theo Công ước UNESCO 2003; Bouchenaki, 2003).

Tác động của du lịch di sản: Điểm lại các công trình của McKercher & du Cros (2002), Timothy & Nyaupane (2009), Gelbman & Timothy (2011), Haralambopoulos & Pizam (1996), Kakiuchi & Iwamoto (2008) và Tosun (1998). Về mặt tích cực, CHT tạo việc làm, phát triển hạ tầng, củng cố lòng tự hào dân tộc và cung cấp tài chính cho việc bảo tồn. Về mặt tiêu cực, sự phát triển quá mức dẫn đến mài mòn, hư hại công trình kiến trúc, xói mòn đất, ô nhiễm, rác thải (Fyall & Garrod, 1998; Austin, 2002; Timothy & Boyd, 2003), thương mại hóa văn hóa, xung đột xã hội, gia tăng tệ nạn (Nyaupane, Morais & Dowler, 2006) và lạm phát chi phí sinh hoạt tại địa phương.

Sự phát triển của tư tưởng quản lý di sản bền vững: Luận án truy xuất nguồn gốc khái niệm phát triển bền vững từ Báo cáo "Limits to Growth" của Câu lạc bộ Rome (1972; Theys, 2001), khái niệm "ecodevelopment" của Maurice Strong tại Hội nghị Stockholm 1972 (Vivien, 2005), Báo cáo Brundtland "Our Common Future" của WCED (1987), Tuyên bố Rio 1992 với Nguyên tắc phòng ngừa (Precautionary principle), và Hội nghị Thượng đỉnh Johannesburg 2002 (Munitlak et al., 2002). Trong quản lý di sản thế giới, tác giả phân tích các mốc phát triển từ Hướng dẫn Quản lý của Fielden & Jokilehto (1993, 1998), Tuyên bố Budapest (World Heritage Committee, 2002) đến Hướng dẫn Tác nghiệp của UNESCO (2005) và các nghiên cứu của Rodwell (2002), Wilson & Boyle (2006).

Các mối đe dọa và biện pháp quản lý CHT: Dựa trên Sổ tay Tập huấn cho Giảng viên của Liên Hợp Quốc, luận án chỉ ra 7 mối đe dọa do con người tạo ra đối với di sản gồm: sự thiếu hiểu biết (ignorance), sự bỏ bê (neglect), buôn bán cổ vật bất hợp pháp (illegal trade), trộm cắp (theft), hỏa hoạn (fire), các hoạt động xây dựng phát triển (development work) và chiến tranh (war). Đồng thời, tác giả viện dẫn 6 nhóm hành động quản lý của Walter (2011): quy hoạch và quản lý tốt hơn, điều phối, hợp tác, đánh giá tác động và giám sát, xây dựng quy tắc ứng xử du lịch, tiếp thị và xúc tiến.

Sự tham gia của các bên liên quan và mô hình Đối tác Công - Tư (PPP): Tổng hợp nghiên cứu của WWF (2000), Weidenfeld, Butler & Williams (2011), Stein (2010), Walley (2007) về chiến lược "vừa hợp tác vừa cạnh tranh" (coopetition); Brenner & Cochran (2014), Vijayanand (2013), Chao & Toro (2017), UNWTO (2015) và Xiang & Wall (2005). Luận án nhấn mạnh rằng PPP truyền thống cần được mở rộng thành mô hình bao hàm cả cộng đồng địa phương (mô hình 4Ps: Public - Private - People Partnership).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết là sự thiếu hụt các phân tích vi mô so sánh đa trường hợp về nhận thức và cơ chế hợp tác giữa các bên liên quan trong việc quản lý SCHT tại các khu di sản thế giới ở một quốc gia đang phát triển như Campuchia, nơi áp lực bảo tồn di sản vật thể và phát triển sinh kế cộng đồng diễn ra gay gắt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên khung lý thuyết ba trụ cột của phát triển bền vững (The Three Pillars of Sustainability) (Hall & Lew, 1998; Brebbia & Beriatos, 2011; Bulin & Calaretu, 2012; Zuindeau, 2000; Caribbean Tourism Organization, 2010; Liu, 2003; Dwyer, 2004; Hunter, 2007; Kimura, 2011; Chheang, 2009). Theo mô hình này (Thwink, 2016), tính bền vững đạt được khi có sự tích hợp cân bằng giữa ba chiều cạnh:

• Chiều cạnh kinh tế (Economic dimension): Tối đa hóa sự thịnh vượng kinh tế địa phương, duy trì việc làm ổn định, phân phối thu nhập công bằng và giữ lại giá trị chi tiêu của du khách tại điểm đến.
• Chiều cạnh xã hội (Social dimension): Bảo đảm phúc lợi cộng đồng, duy trì trật tự xã hội, bảo tồn vốn văn hóa và thể chế, nâng cao năng lực tiếp nhận du khách mà không gây xáo trộn văn hóa bản địa.
• Chiều cạnh môi trường (Environmental dimension): Sử dụng tối ưu tài nguyên thiên nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học, cảnh quan, kiểm soát ô nhiễm, xử lý chất thải và bảo vệ tính nguyên vẹn của di tích.

Trạng thái giao thoa	Các chiều cạnh kết hợp	Đặc điểm thể hiện
Khả thi (Viable)	Kinh tế + Môi trường	Kinh tế hiệu quả, bảo vệ môi trường, áp dụng công nghệ xanh nhưng chưa chăm lo tốt phúc lợi xã hội
Công bằng (Equitable)	Kinh tế + Xã hội	Kinh tế hiệu quả, đảm bảo phúc lợi cộng đồng, đạo đức kinh doanh nhưng gây suy thoái môi trường
Chịu đựng được (Bearable)	Xã hội + Môi trường	Bảo vệ môi trường và phúc lợi xã hội tốt nhưng hoạt động kinh tế kém hiệu quả, không tự chủ tài chính
Bền vững (Sustainable)	Kinh tế + Xã hội + Môi trường	Cân bằng đồng thời cả ba chiều cạnh: chất lượng, tính liên tục và sự hài hòa

Khung phân tích của luận án tích hợp: (1) Cân bằng ba trụ cột (Kinh tế, Xã hội, Môi trường); (2) Sự hợp tác của các bên liên quan theo mô hình 4Ps (Công - Tư - Dân sự); (3) Quản lý điểm đến (Quy hoạch, tổ chức và giám sát) để hình thành các biện pháp đạt được SCHT.

Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu định tính dựa trên hệ hình diễn giải (interpretive paradigm) thông qua thiết kế nghiên cứu đa trường hợp (multiple-case study) (Denzin & Lincoln, 2008; Merriam, 1998, 2002; Yin, 2003, 2009; Stake, 2010; Cohen, Manion & Morrison, 2000; Baxter & Jack, 2008; Silverman, 2005).

Mẫu nghiên cứu gồm 93 người tham gia, được lựa chọn thông qua phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) và chọn mẫu thuận tiện (convenience sampling) (Patton, 2002; Dornyei, 2007; Johnson & Christensen, 2008).

Nhóm đối tượng tham gia	Angkor	Preah Vihear (PVH)	Sambor Prei Kuk (SPK)	Tổng số
Cán bộ cơ quan quản lý nhà nước (Officials)	6	6	6	18
Khách du lịch quốc tế (International Tourists)	5	5	5	15
Cộng đồng địa phương (Local Communities)	5	5	5	15
Đại diện khách sạn (Hotels)	5	5	5	15
Đại diện nhà hàng (Restaurants)	5	5	5	15
Doanh nghiệp lữ hành địa phương (Local Tour Operators)	5	5	5	15
Tổng cộng	31	31	31	93

Các công cụ và quy trình thu thập dữ liệu gồm:

1. Phỏng vấn bán cấu trúc (Semi-structured interviews): Thực hiện trực tiếp với 75 đối tượng (gồm khách quốc tế, cộng đồng địa phương, đại diện khách sạn, nhà hàng, công ty lữ hành; 25 người/điểm). Thời lượng khoảng 60 phút mỗi cuộc phỏng vấn. Ngôn ngữ phỏng vấn là tiếng Anh (với khách quốc tế) và tiếng Khmer (với các nhóm còn lại), có ghi âm và gỡ băng.
2. Thảo luận nhóm tiêu điểm (Focus groups): Thực hiện 3 cuộc thảo luận nhóm không chính thức tại Sở Du lịch của 3 tỉnh, mỗi nhóm gồm 6 cán bộ (tổng cộng 18 người) đại diện cho: Bộ Du lịch (MOT), Bộ Văn hóa và Nghệ thuật (MCFA), Bộ Môi trường (MOE), Bộ Quản lý Đất đai, Quy hoạch Đô thị và Xây dựng (MLMUPC), Cơ quan quản lý di sản tại điểm (Cơ quan Quốc gia APSARA tại Angkor / Cơ quan Quốc gia Preah Vihear - PVHNA / Cơ quan Quốc gia Sambor Prei Kuk - SPKNA) và Chính quyền tỉnh (PA). Thời lượng mỗi buổi từ 80 đến 90 phút bằng tiếng Khmer.
3. Quan sát (Observation): Quan sát không tham gia (non-participant observation) tại 3 địa bàn nghiên cứu nhằm thu thập dữ liệu thực tế về cảnh quan, hoạt động du lịch, tương tác của các bên và công tác quản lý.
4. Phân tích tài liệu (Documentation): Thu thập các văn bản chính sách, kế hoạch quản lý di sản, quy tắc ứng xử, tài liệu chỉ đạo của RGC và các bộ ngành.
5. Phỏng vấn thử nghiệm (Pilot interview): Đã tiến hành thử nghiệm với 3 cá nhân tại Sambor Prei Kuk (1 cán bộ du lịch, 1 đại diện khu vực tư nhân, 1 khách quốc tế) để hoàn thiện khung hướng dẫn phỏng vấn trước khi triển khai chính thức (Harding, 2013; Castillo-Montoya, 2016).

Kỹ thuật phân tích dữ liệu tuân theo mô hình 5 bước của Creswell (2007): (1) Tổ chức và phân loại dữ liệu thô; (2) Đọc làm quen dữ liệu; (3) Mã hóa dữ liệu (kết hợp mã định trước a priori codes dựa trên câu hỏi nghiên cứu và mã mới phát sinh); (4) Xác minh tính xác thực; (5) Diễn giải và tổng hợp kết quả. Dữ liệu được tam giác đạc (triangulation) đa nguồn và đa phương pháp (Stake, 2010; Miles & Huberman, 1994). Tính tin cậy của nghiên cứu định tính được bảo đảm theo khung Lincoln & Guba (1985), bao gồm kiểm tra thành viên (member checking - gửi lại bản gỡ băng cho người tham gia xác nhận tính chính xác) và kiểm soát tính khách quan.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu (Introduction)

Chương 1 thiết lập cơ sở thực tiễn và học thuật của đề tài. Tác giả chỉ ra vai trò của ngành du lịch trong nền kinh tế Campuchia theo định hướng "Văn hóa và Thiên nhiên", nơi du lịch di sản đóng vai trò là "Vàng Xanh". Chương này xác lập tính cấp thiết của việc nghiên cứu SCHT do những áp lực quá tải tại các điểm đến nổi tiếng như Angkor, dẫn đến yêu cầu phải đa dạng hóa sản phẩm và cân bằng phát triển với bảo tồn. Chương 1 công bố 5 câu hỏi nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu (tập trung vào 3 di sản thế giới: Angkor, Preah Vihear, Sambor Prei Kuk), đồng thời phác thảo cấu trúc 5 chương của toàn bộ luận án.

Chương 2: Tổng quan tài liệu (Literature Review)

Chương 2 tổng quan toàn diện các công trình nghiên cứu về CHT và SCHT. Tác giả phân tích các định nghĩa, yếu tố cấu thành di sản (vật thể và phi vật thể), lợi ích kinh tế - xã hội cũng như các tác động tiêu cực của du lịch đối với di sản văn hóa. Tiếp đó, chương trình bày chi tiết về quá trình phát triển của khái niệm SCHT, mô hình ba trụ cột bền vững (kinh tế, xã hội, môi trường), các trạng thái kết hợp (khả thi, công bằng, chịu đựng được) và các mối đe dọa đối với di sản. Chương này đi sâu vào cơ chế quản lý CHT, các hành động quản lý theo Walter (2011), vai trò của sự tham gia của các bên liên quan và mô hình Đối tác Công - Tư (PPP, 4Ps). Cuối cùng, chương xây dựng khung phân tích khái niệm định hướng cho việc thu thập và phân tích dữ liệu của luận án.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu (Methodology)

Chương 3 trình bày chi tiết về thiết kế nghiên cứu định tính đa trường hợp theo hệ hình diễn giải. Tác giả mô tả chi tiết quy trình chọn mẫu có chủ đích và thuận tiện để chọn ra 93 đối tượng nghiên cứu tại Angkor, Preah Vihear và Sambor Prei Kuk. Chương thuyết minh về 4 công cụ thu thập dữ liệu: phỏng vấn bán cấu trúc (75 người), thảo luận nhóm tiêu điểm (18 cán bộ qua 3 nhóm), quan sát hiện trường và thu thập tài liệu. Chương cũng trình bày chi tiết quy trình phỏng vấn thử nghiệm tại Sambor Prei Kuk, quy trình mã hóa dữ liệu 5 bước theo Creswell, kỹ thuật tam giác đạc dữ liệu, bảo đảm tính xác thực (credibility, transferability, dependability, confirmability) thông qua kiểm tra thành viên và các nguyên tắc đạo đức nghiên cứu (bảo mật thông tin, phiếu đồng thuận tham gia).

Chương 4: Kết quả nghiên cứu (The Result of Findings)

Chương 4 báo cáo các phát hiện thực nghiệm từ việc phân tích dữ liệu tại 3 trường hợp nghiên cứu:

• Hồ sơ các điểm nghiên cứu: Phân tích đặc điểm quản lý, lịch sử và hiện trạng tại Quần thể di tích Angkor (Siem Reap, quản lý bởi Cơ quan Quốc gia APSARA), Đền Preah Vihear (quản lý bởi PVHNA) và Khu di tích Sambor Prei Kuk (Kampong Thom, quản lý bởi SPKNA).
• Nhận thức về SCHT: Đa số các bên liên quan hiểu SCHT là loại hình du lịch tập trung vào bảo tồn tài sản di sản văn hóa, môi trường tự nhiên, nâng cao hiểu biết di sản và bảo đảm phát triển dài hạn cho thế hệ tương lai, gắn với việc tạo thu nhập cho cộng đồng địa phương.
• Đánh giá theo ba chiều cạnh bền vững:
  • Chiều cạnh kinh tế: Đóng góp vào sinh kế cộng đồng, tạo việc làm, phát triển kinh tế địa phương; tuy nhiên mức độ phân bổ lợi ích kinh tế chưa đồng đều giữa ba điểm (Angkor có mức độ phát triển dịch vụ thương mại cao nhất, PVH và SPK đang ở giai đoạn đầu).
  • Chiều cạnh xã hội: Nâng cao niềm tự hào dân tộc, phục hồi truyền thống văn hóa, cải thiện hạ tầng và điều kiện sống cộng đồng; song cần kiểm soát các tác động biến đổi lối sống và xung đột lợi ích.
  • Chiều cạnh môi trường: Các biện pháp bảo vệ cảnh quan, vệ sinh môi trường và bảo tồn tính nguyên gốc của di tích được triển khai, nhưng vẫn đối mặt với áp lực xử lý rác thải và kiểm soát quy hoạch xây dựng.
• Sự tham gia và hợp tác của các bên liên quan: Phân tích mức độ tương tác giữa khối công (MOT, MCFA, MOE, các Cơ quan Quốc gia quản lý di sản, chính quyền địa phương), khối tư nhân (khách sạn, nhà hàng, lữ hành) và cộng đồng địa phương.
• Đánh giá thực trạng và các biện pháp đã thực hiện: Phân tích chính sách "Bảo tồn để phát triển, Phát triển để bảo tồn", việc áp dụng Kế hoạch Quản lý Du lịch Angkor và các quy định quản lý di sản tại PVH và SPK.

Chương 5: Thảo luận, kết luận và khuyến nghị (Discussion, Conclusion & Recommendations)

Chương 5 đối chiếu các phát hiện thực nghiệm với khung phân tích lý thuyết và các nghiên cứu trước đây. Tác giả thảo luận về nhận thức toàn cầu và địa phương về SCHT, cơ chế điều phối và giải quyết hiện tượng "coopetition" (vừa hợp tác vừa cạnh tranh). Tác giả chỉ ra rằng dù mức độ SCHT tổng thể đã đạt được một số kết quả, sự cân bằng giữa các chiều cạnh cụ thể vẫn cần được nâng cao. Chương đề xuất mô hình quản lý hợp tác (3Ps+1C) / (3C+1C) tại Campuchia. Đồng thời, chương đưa ra hệ thống khuyến nghị ở cấp quốc gia và cấp điểm đến, nêu rõ hạn chế của nghiên cứu và phương hướng nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt học thuật và lý luận

• Cụ thể hóa khung phân tích ba trụ cột phát triển bền vững kết hợp với mô hình quản lý điểm đến và sự tham gia của các bên liên quan (4Ps: Public - Private - People Partnership) trong bối cảnh các khu di sản văn hóa thế giới tại một quốc gia đang phát triển ở Đông Nam Á.
• Luận giải cơ chế quản lý hiện tượng "coopetition" (vừa cạnh tranh vừa hợp tác) giữa các bên liên quan trong du lịch di sản. Luận án chỉ ra rằng trong bối cảnh Campuchia, khu vực công và cơ chế điều phối quốc tế đóng vai trò trung tâm trong việc hạn chế tác động tiêu cực của xung đột cạnh tranh thương mại đối với công tác bảo tồn di sản.
• Đề xuất mô hình hợp tác quản lý (3Ps+1C) (Public - Private - People kết hợp với Coordination Mechanism) áp dụng cho quản lý SCHT.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và chính sách

• Cung cấp dữ liệu thực nghiệm vi mô toàn diện so sánh nhận thức, mức độ tham gia và kỳ vọng của 6 nhóm chủ thể (cán bộ quản lý nhà nước thuộc nhiều bộ ngành, khách du lịch quốc tế, cộng đồng dân cư, doanh nghiệp lưu trú, doanh nghiệp ăn uống, doanh nghiệp lữ hành) tại 3 khu di sản thế giới có mức độ trưởng thành du lịch khác nhau (Angkor, Preah Vihear, Sambor Prei Kuk).
• Đánh giá vai trò thực tế của Cơ chế Ủy ban Điều phối Quốc tế (ICC-Angkor thành lập năm 1993, ICC-PVH thành lập năm 2014) như một nền tảng điều phối đa phương hiệu quả giữa chính phủ, các tổ chức quốc tế (UNESCO) và các nhà tài trợ trong việc bảo tồn và phát triển du lịch di sản.
• Đề xuất các giải pháp quản lý cụ thể ở hai cấp độ:
  • Cấp quốc gia: Hoàn thiện khung pháp lý về du lịch di sản văn hóa; tăng cường sự phối hợp liên ngành giữa Bộ Du lịch (MOT) và Bộ Văn hóa và Nghệ thuật (MCFA); lồng ghép chính sách du lịch bền vững vào chiến lược phát triển kinh tế xanh quốc gia.
  • Cấp điểm đến: Nâng cao năng lực cho các cơ quan quản lý chuyên trách (ANA, PVHNA, SPKNA); hoàn thiện cơ chế chia sẻ lợi ích kinh tế với cộng đồng địa phương; áp dụng các bộ quy tắc ứng xử du lịch; kiểm soát sức chứa và giám sát tác động môi trường tại các khu di tích.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về hạn chế, luận án tự xác định các điểm sau:

• Phạm vi nghiên cứu chỉ tập trung vào di sản văn hóa vật thể (đền đài, công trình kiến trúc khảo cổ, cảnh quan), chưa khảo sát sâu toàn diện về các di sản văn hóa phi vật thể như một thực thể độc lập.
• Nghiên cứu giới hạn không gian tại 3 khu di sản thế giới chính thức (Angkor, Preah Vihear, Sambor Prei Kuk), không bao gồm các điểm di sản văn hóa khác trên toàn quốc hoặc 8 địa điểm trong danh sách dự kiến (tentative list) của Campuchia.
• Phương pháp nghiên cứu định tính dựa trên mẫu chọn có chủ đích và thuận tiện tại ba địa bàn, tập trung vào những người tham gia trực tiếp vào hoạt động du lịch di sản, do đó kết quả phản ánh chiều sâu ngữ cảnh của 3 trường hợp nghiên cứu hơn là khái quát hóa thống kê cho toàn bộ ngành du lịch.

Về hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các địa điểm di sản văn hóa phi vật thể hoặc các điểm di sản thuộc danh sách dự kiến của UNESCO (như Koh Ker, Núi Kulen, Banteay Chhmar, Beng Mealea, Oudong...).
• Kết hợp phương pháp nghiên cứu định lượng hoặc phương pháp hỗn hợp (mixed methods) để lượng hóa các tác động kinh tế - xã hội và kiểm định mối quan hệ giữa nhận thức của các bên liên quan và hiệu quả quản lý SCHT trên quy mô mẫu rộng hơn.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo chuyên môn cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Kinh tế du lịch, Quản trị du lịch, Quản lý văn hóa và Quản lý kinh tế: Có thể tham khảo Chương 2 về tổng quan lý thuyết phát triển bền vững và quản lý di sản; Chương 3 về quy trình thiết kế nghiên cứu định tính đa trường hợp, phương pháp thu thập dữ liệu kết hợp phỏng vấn bán cấu trúc, thảo luận nhóm tiêu điểm và kỹ thuật phân tích dữ liệu 5 bước của Creswell.
• Các cơ quan hoạch định chính sách du lịch và văn hóa (như Bộ Du lịch, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, chính quyền địa phương): Tham khảo Chương 5 về mô hình hợp tác (3Ps+1C), cơ chế điều phối liên ngành và chính sách cân bằng "Bảo tồn để phát triển, Phát triển để bảo tồn".
• Ban quản lý các khu di sản thế giới và di tích lịch sử - văn hóa: Tham khảo các phân tích thực tiễn tại Chương 4 và khuyến nghị quản lý cấp điểm đến tại Chương 5 để áp dụng trong việc kiểm soát sức chứa, phân luồng du khách, giám sát môi trường và xây dựng quan hệ đối tác với cộng đồng bản địa và khối doanh nghiệp tư nhân.

Câu hỏi thường gặp

1. Nghiên cứu sinh thu thập dữ liệu từ những nhóm đối tượng nào và quy mô mẫu là bao nhiêu? Luận án thu thập dữ liệu từ 93 người tham gia tại 3 điểm di sản (Angkor: 31, Preah Vihear: 31, Sambor Prei Kuk: 31). Mẫu gồm 75 người tham gia phỏng vấn bán cấu trúc (15 khách quốc tế, 15 người dân địa phương, 15 đại diện khách sạn, 15 đại diện nhà hàng, 15 đại diện công ty lữ hành) và 18 cán bộ tham gia 3 cuộc thảo luận nhóm tiêu điểm (thuộc MOT, MCFA, MOE, MLMUPC, các cơ quan quản lý ANA/PVHNA/SPKNA và chính quyền tỉnh).

2. Ba khu di sản thế giới được nghiên cứu trong luận án được UNESCO công nhận vào những năm nào? Ba khu di sản thế giới gồm: Quần thể di tích Angkor được công nhận năm 1992, Đền Preah Vihear được công nhận năm 2008 và Khu đền Sambor Prei Kuk được công nhận năm 2017.

3. Cơ quan nào chịu trách nhiệm quản lý trực tiếp tại từng khu di sản được khảo sát? Tại Quần thể Angkor, cơ quan quản lý trực tiếp là Cơ quan Quốc gia APSARA (ANA); tại Đền Preah Vihear là Cơ quan Quốc gia Preah Vihear (PVHNA); và tại Sambor Prei Kuk là Cơ quan Quốc gia Sambor Prei Kuk (SPKNA).

4. Khung lý thuyết của luận án định nghĩa như thế nào về các trạng thái khi chỉ có hai trong ba trụ cột bền vững được đáp ứng? Theo mô hình ba trụ cột (Thwink, 2016) mà luận án trích dẫn: nếu kết hợp Kinh tế và Môi trường mà thiếu Xã hội thì đạt trạng thái "Khả thi" (Viable); nếu kết hợp Kinh tế và Xã hội mà thiếu Môi trường thì đạt trạng thái "Công bằng" (Equitable); nếu kết hợp Xã hội và Môi trường mà thiếu Kinh tế thì đạt trạng thái "Chịu đựng được" (Bearable). Tính bền vững thực sự chỉ đạt được khi cân bằng đồng thời cả ba trụ cột.

5. Luận án đã tiến hành phỏng vấn thử nghiệm (pilot interview) ở đâu và với ai? Phỏng vấn thử nghiệm được thực hiện tại khu di sản Sambor Prei Kuk với 3 người: 1 cán bộ ngành du lịch, 1 đại diện doanh nghiệp du lịch tư nhân và 1 khách du lịch quốc tế, nhằm kiểm tra và hoàn thiện khung hướng dẫn phỏng vấn trước khi triển khai chính thức.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Chea Bora là công trình nghiên cứu định tính chuyên sâu về quản lý du lịch di sản văn hóa bền vững tại Campuchia thông qua phương pháp đa trường hợp tại ba khu di sản thế giới Angkor, Preah Vihear và Sambor Prei Kuk. Công trình đã làm rõ nhận thức của các bên liên quan, đánh giá thực trạng quản lý dựa trên khung ba trụ cột bền vững và khẳng định vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước cùng cơ chế điều phối quốc tế trong việc giải quyết thách thức cạnh tranh điểm đến. Mô hình hợp tác (3Ps+1C) và hệ thống giải pháp chính sách được đề xuất cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn cho công tác quản trị du lịch di sản tại Campuchia và các điểm đến có điều kiện tương đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION ANDTRAINING NATIONAL ECONOMICS UNIVERSITY CHEA BORA SUSTAINABLE CULTURAL HERITAGE TOURISM IN CAMBODIA: CASE STUDIES OF ANGKOR, PREAH VIHEAR AND SAMBO PREIKUK Economic Management (Tourism Economics) Code: 9310110 A dissertation submitted to the National Economics University in fulfillment of requirements for the degree of Doctor of Philosophy in Tourism Management SUPERVISORS: 1. Pham Hong Chuong 2. Dong Xuan Dam Hanoi, 2022 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DECLARATION I hereby declare that doctoral thesis “Sustainable Cultural Heritage Tourism in Cambodia: Case studies of Angkor, Preah Vihear and Sambo Preikuk is written by me and has not been submitted for any degree or has not been published yet. I am responsible for my declaration.

Bora CHEA TIEU LUAN MOI download :i [e-mail] ACKNOWLEDGMENTS This research has been completed with useful guidance, continuous encouragement, strong support, kind assistance and sincere love of a number of individuals who I wish to express my profound thanks and high appreciation here. First and foremost, my sincerest gratitude goes to the Government of Socialist Republic of Vietnam through the Ministry of Education and Training Vietnam and the National Economics University for awarding me a doctoral scholarship that enabled me to undertake this research. Next, my greatest gratitude goes to the Royal Government of Cambodia who always deliberately encourages and supports officials including myself to pursue higher education and exchange practical experiences for the purposes of capacity building. Moreover, my profound thanks goes to my supervisors, Assoc.

Pham Hong Chuong, president of National Economics University and Dr. Dong Xuan Dam who got me started and provided a way ahead when I got stuck. I will be forever thankful for their insightful feedback and suggestions, continuous encouragement and support throughout this research. Furthermore, my heartfelt thanks goes to Assoc.

Pham Truong Hoang, Head of Faculty of Tourism and Hospitality for his useful guidance, and kind assistance with many of the important issues during my study and research. In addition, my special thanks goes to all professors and lecturers for their useful knowledge, hard work, and valuable time spending to teach me during my study. Without you all, I can not complete each course successfully and have a chance to complete this research. Also, my sincere appreciation goes to all international tourists, local communities, private sectors, and officials in tourism sector who participated in this research.

It has been a privilege to learn about their invaluable experiences, useful thoughts and essential opinions. Finally, my deep love and sincere gratitude goes to my beloved nuclear and extended family for their great support and endless love, that gave me strength, courage and determination to pursue my goals even further. TIEU LUAN MOI download :ii [e-mail] TABLE OF CONTENTS DECLARATION.ii TABLE OF CONTENTS.iii LIST OF ABBREVIATIONS.vii LIST OF TABLES.ix LIST OF FIGURES.ix CHAPTER 1: INTRODUCTION. Rational of the Study.

Purpose of the Study. Subject and Scope of the Study. Contribution of the Study. Context of the Study.

Outline of the Study.10 CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW. The Concept of Cultural Heritage Tourism. Definition of Cultural Heritage Tourism. The Elements of Cultural Heritage Tourism.

The Importance of Cultural Heritage Tourism. The Concept of Sustainable Cultural Heritage Tourism.Definition of SCHT. The Dimension of SCHT. The Importance of SCHT.

Measures of Sustainable Cultural Heritage Tourism. The Importance of CHT Management. Actions to Manage CHT. The Engagement of Stakeholders in CHT.

Conceptual Framework of the Study.26 TIEU LUAN MOI download iii: skknchat123@gmail. Participants and Recruitment Procedures. Data Collection Methods and Procedures. Semi-structured interviews.

Confidentiality and Anonymity.43 CHAPTER 4: THE RESULT OF FINDINGS. Profile of Case Studies. Perception of SCHT in Cambodia.46 TIEU LUAN MOI download iv: skknchat123@gmail. Understanding of SCHT Dimension….

Economic Dimension of SCHT. Social Dimension of SCHT. Environmental Dimension of SCHT. Involvement and Collaboration of Stakeholders in SCHT.

Development of SCHT in Cambodia. Key Tasks Accomplished Related to SCHT. Current Situation of SCHT in Cambodia. Meassures to Achieve SCHT in Cambodia.105 CHAPTER 5: DISCUSSION, CONCLUSION & RECOMMENDATIONS.

Global Perception of SCHT in Cambodia. Engagement and Collaborating Mechanism in SCHT. Current State of Development of SCHT in Cambodia. Measures to Achieve SCHT in Cambodia.

Clear Understaning of Perception of SCHT in Cambodia. Best Experience in Collaboration Mechanism but Need to Further Engage Relevant Stakeholders. Global Level of SCHT Achieved but Need to Enhance Dimensional Level. Successful Measure in Achieving SCHT in Cambodia.

At National Level. At Site Level. Proposed Model of Managing SCHT. Limitation and Perspective of the Study.137 Appendix A: Research Information Sheet for Participants.137 Appendix B: Consent Form for Participants.138 TIEU LUAN MOI download :v [e-mail] Appendix C: Interview Protocol for Interview and Focus group.139 Appendix D: Summary Tables of Participant Responses.1: Understanding of SCHT in Cambodia (Case of Angkor)…………….2: Understanding of SCHT in Cambodia (Case of PVH).3: Understanding of SCHT in Cambodia (Case of SPK) .4: Summary of Economic Dimension of SCHT (Case of Angkor) .5: Summary of Economic Dimension of SCHT (Case of PHV) .6: Summary of Economic Dimension of SCHT (Case of SPK) .7: Summary of Social Dimension of SCHT (Case of Angkor) .8: Summary of Social Dimension of SCHT (Case of PVH) .9: Summary of Social Dimension of SCHT (Case of SPK) .10: Summary of Environmental Dimension of SCHT (Case of Angkor) .11: Summary of Environmental Dimension of SCHT (Case of PVH) .12: Summary of Environmental Dimension of SCHT (Case of SPK) .13: Involvement and collaboration of stakeholders in SCHT (Case of Angkor) .14: Involvement and collaboration of stakeholders in SCHT (Case of PVH) .15: Involvement and collaboration of stakeholders in SCHT (Case of SPK) .16: Summary of Current Situation of SCHT in Cambodia (Case of Angkor) .17: Summary of Current Situation of SCHT in Cambodia (Case of PVH) .18: Summary of Current Situation of SCHT in Cambodia (Case of SPK) .19: Summary of Measures to Achieve SCHT in Cambodia (Case of Angkor) .20: Summary of Measures to Achieve SCHT in Cambodia (Case of PVH) .21: Summary of Measures to Achieve SCHT in Cambodia (Case of SPK).

149 TIEU LUAN MOI download vi: [e-mail] LIST OF ABBREVIATIONS ADB Asian Development Bank ANA APSARA National Authority ANK Angkor CATA Cambodia Association of Travel Agents CHT Cultural Heritage Tourism CRA Cambodia Restaurant Association CTF Cambodia Tourism Federation GDP Gross Domestic Product H Hotel ICC International Coordination Committee ICC-Angkor The International Coordination Committee for the Safeguarding and Development of Historic Site of Angkor. ICC-PVH International Coordination Committee for the Conservation and Enhancement of the Temple Preah Vihear ICCROM The International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property ICOMOS International Council on Monuments and Sites IT International Tourist LC Local Community LTO Local Tour Operator MCFA Ministry of Culture and Fine Arts MICE Meeting, Incentive, Convention, Exhibition MLMUPC Ministry of Land Management, Urban Planning and Construction MOE Ministry of Environment MOI Ministry of Interior MOP Ministry of Planning MOT Ministry of Tourism OUV Outstanding Universal Value PA Provincial Authority PPP Public Private Partnership PVH Preah Vihear PVHNA Preah Vihear National Authority RGC Royal Government of Cambodia TIEU LUAN MOI download vii: [e-mail] SPK Sambo Preikuk SPKNA Sambo Preikuk National Authority SCHT Sustainable Cultural Heritage Tourism UNESCO United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization WCED World Commission on Environment and Development WHS World Heritage Site WTTC World Travel And Tourism Council TIEU LUAN MOI download viii : [e-mail] LIST OF TABLES Table 3.1: The Characteristics of Research Participants……………………….2: The Summary of Participants for Semi-Structured Interviews……….3: The Characteristics of Participants for Focus Groups………………….36 LIST OF FIGURES Figure 2.1: Classification of Cultural Heritage…………………………………….2: The Three Pillars of Sustainability…………………………………….3: Sustainable Tourism Cycle……………………………………………….4: The Conceptual Framework of Sustainable CHT………….1: Proposed model of (3C+1C) of Collaboration in Managing SCHT in Cambodia .campuchia TIEU LUAN MOI download ix: [e-mail] CHAPTER 1: INTRODUCTION 1. Chapter Overview This chapter is an introduction chapter which provide an overall picture of the thesis. It begins with the rational of the research in followed by the purpose of the research.

It then states limit the subject and scope of the research and state contribution of the research. Finally, it ends with an outline of the thesis as a whole. Rational of the Study Tourism is considered one of the most rapid growing industries around the globe during the last several decades. Meantime, it has become one of the main sources of income for many developing countries in the world as it brings in great amounts of income into a local economy in the form of spending on goods and services needed by tourists.

According to UNWTO (2017), this accounts for 30% of the world's trade of services, and 7% of overall exports of goods and services. Also, tourism has established employment advantages in many related sectors ranging from construction to agriculture and telecommunication, in which one in eleven jobs allowing the tourism industry to generate USD 1.5 trillion in export earnings (UNWTO, 2017). In this regard, there is a great deal of discourse on cultural heritage which becomes one of the most important tourism resources, and Cultural Heritage Tourism (CHT) is one of the most salient forms of industry today. Cambodia is one country among those where CHT is backbone of economy.

Before the pandemic, Cambodia has gained over 50% of tourists visits cultural and heritage sites (MOT, 2019). Over the last two decades, CHT has become a pillar of equitable growth and played an instrumental role in poverty reduction in Cambodia. The previous two decades of sustained high growth, together with peace and macro-economic stability, has provided a new opportunity for rapid poverty reduction and enhanced living standard. In particular, the poverty rate dropped from 100 percent in 1979 to 11 percent in 2019.

Undoubtedly, CHT is playing a substantial part in this growth. However, with the massive growth and the size, most experts in the field of tourism are concerned with the impact of the excessive development of tourism especially in the form of CHT. This requires that we increase alertness. Heritage should in no way suffer from these gains.

It is because CHT can be viewed as double-face sector. One face: it can promote economic growth, employment and revenue for host region. Another face: with increasing competition, cultural destinations must compete among each other, (LUAN.campuchia TIEU LUAN MOI download : [e-mail] which can cause imbalance between the three dimensions of sustainable tourism (Peng, 2011). This, accordingly, has provoked a lot of discussions about its sustainability.

The application of the sustainable development paradigm in tourism becomes a popular topic, as this sector is becoming a major source of growth in most countries of the world, particularly in developing countries, where their industrial capacity is still limited (Sharpley, 2000; Butcher, 2003; Dwyer, 2004). To achieve this, there should be a collaboration within some key stakeholders and all stakeholders need to build a mutual understanding on planning, managing, and developing cultural heritage in a sustainable and responsible manner, which will not harm and affect local culture. At the same time, ecosystems and diversity should be strictly preserved. In that sense, opinions and attitudes of tourism stakeholders on the protection of cultural heritage and the possibilities of sustainable tourism development in their environment are very important.

The guarantee of sustainable management of the site, sustainable income from this generation to the next generation of local community, and keeping high quality of tourists' experiences are essential to what constitutes sustainable tourism or sustainable development of tourism (Peng, 2011). Thus, achieving Sustainable Cultural Heritage Tourism (SCHT) is an important practical topic to be discussed and studied. The finding of this study could be a valuable contribution to literature in the tourism sector in the context of Cambodia, SCHT in particular, as few research studies were conducted related to CHT in Cambodia since the synergy between culture and tourism was introduced. Those research studies seemed to focus more on the potential of cultural resources, especially in terms of how to develop and promote tourism products rather than the promotion of SCHT.

Moreover, the study will inform the key stakeholders about the importance of sustainable cultural heritage tourism.