Đổi Mới Sử Dụng Di Tích Lịch Sử Ở Địa Phương Trong Dạy Học Lịch Sử Việt Nam Từ 1858 Đến 1945

Khám phá cách đổi mới sử dụng di tích lịch sử trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1858 đến 1945 tại trường trung học phổ thông Thừa Thiên Huế.

• Tác giả: Trần Thị Hải Lê
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Bích
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học lịch sử
• Đề tài: Đổi Mới Sử Dụng Di Tích Lịch Sử Trong Dạy Học Lịch Sử Việt Nam Tại Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ
• MỞ ĐẦU
• TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• CƠ SỞ PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• Cơ sở phương pháp luận
• Phương pháp nghiên cứu
• GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
• ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN
• Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN
• Ý nghĩa khoa học
• Ý nghĩa thực tiễn
• CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ DI TÍCH LỊCH SỬ VÀ SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu về di tích lịch sử
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu về sử dụng DTLS trong DHLS ở trường phổ thông
• 1.2. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ DI TÍCH LỊCH SỬ VÀ SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
• 1.2.1. Các công trình nghiên cứu về DTLS ở Thừa Thiên Huế
• 1.2.2. Các công trình nghiên cứu về sử dụng DTLS trong DHLS ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế
• 1.3. NHẬN XÉT CHUNG VỀ CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ, NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN KẾ THỪA VÀ TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Nhận xét khái quát về các công trình liên quan đến luận án
• 1.3.2. Những vấn đề luận án kế thừa
• 1.3.3. Những vấn đề luận án tiếp tục giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: VẤN ĐỀ ĐỔI MỚI SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ Ở ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG - LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 2.1. Một số khái niệm liên quan đến luận án
• 2.2. Phân loại di tích, di tích lịch sử
• 2.3. Giá trị của hệ thống DTLS ở Thừa Thiên Huế liên quan đến lịch sử Việt Nam từ 1858 đến 1945
• 2.4. Vai trò, ý nghĩa của việc đổi mới sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế
• 2.5. Mối quan hệ giữa nội dung cơ bản của lịch sử Việt Nam từ 1858 đến 1945 ở trường THPT với hệ thống DTLS tại Thừa Thiên Huế
• 2.6. Hệ thống DTLS ở địa phương cần khai thác, sử dụng trong DHLS Việt Nam từ 1858 đến 1945 ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế
• 2.7. CƠ SỞ THỰC TIỄN
• 2.7.1. Khái quát thực trạng sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS ở trường THPT
• 2.7.2. Thực trạng sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế
• 2.7.3. Nguyên nhân thực trạng và định hướng đổi mới sử dụng sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ Ở ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ 1858 ĐẾN 1945 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
• 3.1. MỘT SỐ YÊU CẦU KHI LỰA CHỌN GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ Ở ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ 1858 ĐẾN 1945 Ở TRƯỜNG THPT TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
• 3.2. Đổi mới nhận thức của GV về việc sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS Việt Nam 1858 đến 1945 ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế
• 3.3. Đổi mới các hình thức sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS Việt Nam từ 1858 đến 1945 ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế
• 3.4. Đổi mới biện pháp tiến hành bài học khi sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS Việt Nam từ 1858 đến 1945 ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế
• 3.5. Đổi mới kiểm tra, đánh giá việc sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS Việt Nam từ 1858 đến 1945 ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM TOÀN PHẦN
• 4.1. MỤC ĐÍCH, ĐỐI TƯỢNG VÀ ĐỊA BÀN THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 4.1.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 4.1.2. Đối tượng, địa bàn thực nghiệm sư phạm
• 4.2. NỘI DUNG THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 4.3. PHƯƠNG PHÁP THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 4.3.1. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 4.3.2. Tiến trình TNSP
• 4.4. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 4.4.1. Kết quả thực nghiệm sư phạm bài học nội khóa
• 4.4.2. Kết quả thực nghiệm sư phạm hoạt động trải nghiệm
• CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đổi Mới Sử Dụng Di Tích Lịch Sử Hiện Nay

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử trở nên cấp thiết. Nghị quyết 29-NQ/TW của Đảng nhấn mạnh việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, năng lực và kỹ năng thực hành. Sử dụng di tích lịch sử trong dạy học là một hướng đi quan trọng, giúp học sinh tiếp cận lịch sử một cách trực quan và sinh động. Di tích lịch sử là nguồn tư liệu gốc, phản ánh chân thực quá trình hình thành và phát triển của xã hội. Theo [122, tr. ], "Lịch sử nén chặt trong những di tích, khác với sách vở, làm lay động lòng người bằng sức mạnh hoành tráng và tiếng nói sâu thẳm riêng của nó". Việc ứng dụng di tích lịch sử vào giáo dục góp phần bồi dưỡng kiến thức, phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh, thực hiện yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục Việt Nam.

1.1. Tầm quan trọng của di tích lịch sử trong giáo dục hiện nay

Di tích lịch sử không chỉ là những công trình kiến trúc cổ kính mà còn là những chứng nhân sống động của lịch sử. Việc đưa di tích lịch sử vào giảng dạy giúp học sinh hiểu rõ hơn về quá khứ, từ đó trân trọng và bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống. Di sản văn hóa cần được khai thác tối đa trong quá trình dạy và học. Việc này giúp nâng cao hứng thú học tập lịch sử cho học sinh, biến những bài học khô khan trở nên hấp dẫn và dễ tiếp thu hơn.

1.2. Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học lịch sử trong bối cảnh mới

Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đòi hỏi sự đổi mới toàn diện trong giáo dục, đặc biệt là phương pháp dạy học. Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử cần tập trung vào việc phát triển năng lực tự học, sáng tạo và vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh. Việc dạy học lịch sử sáng tạo thông qua di tích lịch sử là một giải pháp hiệu quả để đáp ứng yêu cầu này.

II. Thách Thức Khi Sử Dụng Di Tích Lịch Sử Tại Thừa Thiên Huế

Thừa Thiên Huế, với vị trí địa lý và lịch sử đặc biệt, sở hữu một hệ thống di tích lịch sử Thừa Thiên Huế phong phú. Tuy nhiên, việc sử dụng di tích lịch sử trong dạy học tại đây vẫn còn nhiều hạn chế. Di tích lịch sử chỉ là "dấu vết" của quá khứ, bị hủy hoại theo thời gian và không có sẵn trong nhà trường. Việc sử dụng di tích lịch sử để nhận thức quá khứ là một thách thức với giáo viên và học sinh. Tình hình dạy học lịch sử ở các trường THPT của tỉnh Thừa Thiên Huế cho thấy, so với các loại đồ dùng trực quan khác, giáo viên chưa quan tâm khai thác trực tiếp di tích lịch sử, mà chủ yếu sử dụng tài liệu về di tích để minh hoạ cho kiến thức, nên hiệu quả mang lại không cao, làm lãng phí “tài sản quý giá” mà lịch sử đã để lại.

2.1. Thực trạng sử dụng di tích lịch sử trong dạy học tại Thừa Thiên Huế

Hiện nay, việc dạy học lịch sử địa phương Thừa Thiên Huế thông qua di tích lịch sử chưa được khai thác hiệu quả. Giáo viên thường sử dụng tài liệu về di tích thay vì đưa học sinh đến trực tiếp tham quan và trải nghiệm. Điều này làm giảm tính trực quan và sinh động của bài học, ảnh hưởng đến hứng thú học tập của học sinh. Cần đánh giá đúng thực trạng dạy học lịch sử tại Thừa Thiên Huế để có giải pháp phù hợp.

2.2. Những khó khăn và hạn chế khi khai thác di tích lịch sử

Việc khai thác di tích lịch sử trong dạy học gặp nhiều khó khăn, bao gồm: thiếu kinh phí, thiếu tài liệu hướng dẫn, thiếu sự phối hợp giữa nhà trường và các cơ quan quản lý di tích. Ngoài ra, việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích cũng là một thách thức lớn. Cần có giải pháp đồng bộ để khắc phục những khó khăn này, đảm bảo việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử.

III. Cách Đổi Mới Hình Thức Sử Dụng Di Tích Lịch Sử Hiệu Quả

Để nâng cao hiệu quả sử dụng di tích lịch sử trong dạy học, cần có những giải pháp đổi mới phương pháp dạy học lịch sử một cách toàn diện. Điều này bao gồm việc thay đổi nhận thức của giáo viên về vai trò của di tích lịch sử, đổi mới hình thức tổ chức các hoạt động dạy học, và tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường và các cơ quan quản lý di tích. Cần tích hợp di tích lịch sử vào chương trình dạy học một cách hợp lý và khoa học.

3.1. Đổi mới nhận thức của giáo viên về vai trò của di tích lịch sử

Giáo viên cần nhận thức rõ vai trò của di tích lịch sử trong việc giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về lịch sử, phát triển tư duy phản biện và kỹ năng giải quyết vấn đề. Giáo viên cần được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để khai thác và sử dụng di tích lịch sử một cách hiệu quả. Cần có các khóa tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn để nâng cao năng lực cho giáo viên.

3.2. Đa dạng hóa hình thức tổ chức các hoạt động dạy học tại di tích

Các hoạt động dạy học tại di tích cần được tổ chức một cách đa dạng và sáng tạo, bao gồm: tham quan, thuyết trình, trò chơi, đóng vai, thảo luận nhóm, và thực hiện các dự án nghiên cứu. Cần tạo điều kiện cho học sinh được trực tiếp tham gia vào các hoạt động, khám phá và trải nghiệm lịch sử. Việc này giúp nâng cao hứng thú học tập lịch sử và phát triển năng lực cho học sinh.

3.3. Tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường và các cơ quan quản lý di tích

Nhà trường và các cơ quan quản lý di tích cần tăng cường sự phối hợp trong việc xây dựng chương trình, tổ chức các hoạt động dạy học, và bảo tồn di tích. Cần có cơ chế phối hợp rõ ràng và hiệu quả để đảm bảo việc sử dụng di tích lịch sử trong dạy học được thực hiện một cách bền vững. Cần có sự hỗ trợ về kinh phí và nguồn lực từ các cơ quan chức năng.

IV. Kinh Nghiệm Sử Dụng Di Tích Lịch Sử Trong Dạy Học Lịch Sử

Việc chia sẻ kinh nghiệm sử dụng di tích lịch sử trong dạy học là rất quan trọng để lan tỏa những phương pháp hiệu quả và sáng tạo. Các giáo viên có thể học hỏi lẫn nhau, trao đổi kinh nghiệm và cùng nhau phát triển những bài học hay và ý nghĩa. Cần có các diễn đàn, hội thảo để giáo viên chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi lẫn nhau. Dạy học lịch sử gắn liền thực tiễn sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về giá trị của lịch sử.

4.1. Chia sẻ kinh nghiệm từ các trường học đã thành công

Nhiều trường học đã có những thành công đáng kể trong việc sử dụng di tích lịch sử trong dạy học. Việc chia sẻ kinh nghiệm từ những trường học này sẽ giúp các trường khác học hỏi và áp dụng những phương pháp hiệu quả. Cần có các báo cáo, bài viết về kinh nghiệm của các trường học này để lan tỏa những phương pháp hay.

4.2. Những bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tế

Thực tế dạy học lịch sử cho thấy, việc sử dụng di tích lịch sử mang lại nhiều lợi ích cho học sinh, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức cho giáo viên. Cần rút ra những bài học kinh nghiệm từ thực tế để cải thiện phương pháp dạy học và nâng cao hiệu quả sử dụng di tích lịch sử. Cần có sự đánh giá, tổng kết thường xuyên để rút ra những bài học kinh nghiệm.

V. Giải Pháp Đổi Mới Dạy Học Lịch Sử Tại Thừa Thiên Huế

Để giải pháp đổi mới dạy học lịch sử tại Thừa Thiên Huế đạt hiệu quả cao, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp quản lý giáo dục, nhà trường, giáo viên và cộng đồng. Cần xây dựng một hệ thống hỗ trợ toàn diện để giúp giáo viên khai thác và sử dụng di tích lịch sử một cách hiệu quả. Cần có sự đầu tư về kinh phí và nguồn lực để bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử.

5.1. Xây dựng chương trình dạy học lịch sử địa phương phù hợp

Chương trình dạy học lịch sử địa phương cần được xây dựng một cách khoa học và phù hợp với đặc điểm của từng địa phương. Chương trình cần tập trung vào những sự kiện, nhân vật lịch sử tiêu biểu của địa phương, và khai thác tối đa giá trị của di tích lịch sử. Cần có sự tham gia của các nhà sử học, giáo viên và cộng đồng trong quá trình xây dựng chương trình.

5.2. Phát triển nguồn tài liệu hỗ trợ dạy học lịch sử địa phương

Cần phát triển nguồn tài liệu hỗ trợ dạy học lịch sử địa phương, bao gồm: sách giáo khoa, sách tham khảo, bản đồ, tranh ảnh, phim tài liệu, và các ứng dụng công nghệ thông tin. Tài liệu cần được biên soạn một cách khoa học, chính xác và hấp dẫn, phù hợp với trình độ của học sinh. Cần có sự đầu tư về kinh phí và nguồn lực để phát triển nguồn tài liệu này.

VI. Tương Lai Của Việc Sử Dụng Di Tích Lịch Sử Trong Giáo Dục

Việc sử dụng di tích lịch sử trong dạy học có một tương lai đầy hứa hẹn. Với sự phát triển của công nghệ thông tin và sự quan tâm của xã hội, việc tiếp cận và khai thác di tích lịch sử sẽ trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển những phương pháp dạy học sáng tạo để khai thác tối đa giá trị của di tích lịch sử. Cần có sự đầu tư về kinh phí và nguồn lực để bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử.

6.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong việc khai thác di tích lịch sử

Công nghệ thông tin có thể được ứng dụng để tạo ra những trải nghiệm học tập ảo, giúp học sinh khám phá di tích lịch sử một cách sinh động và hấp dẫn. Các ứng dụng thực tế ảo, thực tế tăng cường có thể giúp học sinh tương tác với di tích lịch sử một cách trực quan. Cần có sự đầu tư về công nghệ và đào tạo giáo viên để ứng dụng công nghệ thông tin một cách hiệu quả.

6.2. Phát triển du lịch giáo dục gắn liền với di tích lịch sử

Du lịch giáo dục là một hình thức học tập hiệu quả, giúp học sinh khám phá và trải nghiệm lịch sử một cách trực tiếp. Cần phát triển du lịch giáo dục gắn liền với di tích lịch sử, tạo điều kiện cho học sinh được tham quan, tìm hiểu và khám phá những giá trị văn hóa truyền thống. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý du lịch, nhà trường và cộng đồng để phát triển du lịch giáo dục một cách bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đổi mới giáo dục là yêu cầu cấp thiết được đặt ra trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (khóa XI). Đối với môn Lịch sử ở trường Trung học phổ thông (THPT), việc đổi mới phương pháp dạy học gắn liền với việc coi trọng các phương tiện trực quan và mở rộng không gian dạy học ra ngoài lớp học, đặc biệt là tại các di tích lịch sử (DTLS) và bảo tàng. DTLS là nguồn tư liệu gốc, phản ánh chân thực tiến trình lịch sử, có vai trò bồi dưỡng tri thức, hình thành phẩm chất và năng lực cho học sinh (HS).

Tỉnh Thừa Thiên Huế là địa bàn có vị trí chính trị quan trọng trong lịch sử, từng là kinh đô của triều đình phong kiến nhà Nguyễn và là trung tâm đầu não của xứ Trung Kỳ thời kỳ thuộc Pháp. Mảnh đất này lưu giữ hệ thống DTLS phong phú gắn liền với các sự kiện lớn của dân tộc giai đoạn 1858 - 1945. Tuy nhiên, thực tế dạy học lịch sử (DHLS) tại các trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế cho thấy giáo viên (GV) chủ yếu sử dụng tài liệu về di tích để minh họa kiến thức mà chưa chú trọng khai thác trực tiếp di tích, dẫn đến hiệu quả giáo dục chưa cao. Do đó, việc nghiên cứu giải pháp đổi mới sử dụng DTLS ở địa phương nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử là khoảng trống nghiên cứu cần được giải quyết.

• Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc đổi mới sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS, luận án đề xuất các giải pháp đổi mới sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS Việt Nam từ 1858 đến 1945 tại các trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Nghiên cứu lý luận về vấn đề đổi mới sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS ở trường THPT.
  2. Điều tra, khảo sát, đánh giá thực trạng việc sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế.
  3. Tìm hiểu chương trình, sách giáo khoa (SGK), tài liệu lịch sử địa phương (LSĐP) để lựa chọn hệ thống DTLS ở địa phương cần khai thác, sử dụng trong DHLS Việt Nam từ 1858 đến 1945 ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế.
  4. Đề xuất giải pháp đổi mới sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS Việt Nam từ 1858 đến 1945 ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế.
  5. Tiến hành thực nghiệm sư phạm (TNSP) để khẳng định tính khả thi của giải pháp luận án đề xuất.
• Giả thuyết khoa học: Hiện nay, việc sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS ở các trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế còn nhiều bất cập. Nếu xác định được nội dung DTLS của Thừa Thiên Huế cần thiết sử dụng trong DHLS Việt Nam từ 1858 đến 1945 và đề xuất được giải pháp đổi mới sử dụng DTLS ở địa phương thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn nói chung, DHLS Việt Nam từ 1858 đến 1945 ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế nói riêng.
• Đối tượng nghiên cứu: Quá trình đổi mới sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS, tập trung vào giải pháp đổi mới sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS Việt Nam từ 1858 đến 1945 ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về lý luận và phương pháp dạy học: Nghiên cứu việc sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS nhằm đề xuất giải pháp đổi mới theo hướng tiếp cận năng lực.
  • Về nội dung kiến thức: Nội dung lịch sử Việt Nam từ 1858 đến 1945 trong Chương trình môn Lịch sử THPT hiện hành, có đối sánh với Chương trình Giáo dục phổ thông môn Lịch sử năm 2018.
  • Về địa bàn khảo sát và thực nghiệm: Khảo sát thực trạng tại 20 trường THPT thuộc 9 huyện/thị xã/thành phố của tỉnh Thừa Thiên Huế; tiến hành TNSP toàn phần tại các trường THPT đại diện cho các vùng miền gồm đồng bằng, miền biển và miền núi của tỉnh.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng quan hệ thống tư liệu nghiên cứu trong và ngoài nước theo ba nhóm vấn đề chính:

Nhóm công trình	Tác giả, công trình và năm công bố tiêu biểu	Nội dung chính và giá trị tham khảo cho luận án
Nghiên cứu quốc tế về di tích và dạy học di sản	- UNESCO (1964, 1972, 2002) - Peter Howard (2003) - Thomas Armstrong (2014) - Robert J. Marzano, Pickering (2016) - J.A. Komensky, M.N. Sácđacốp (1970), B.P. Exipôp (1978), N. Iacôplep (1978), Đ. Nikiphôrốp (1964), A.A. Vaghin (1972), N.G. Đairi (1973), Ia. Lecne (1982) - Maria Grever và cs (2012), Adesote & Fatoki (2013), Sonja Schoeman & Clarence Visagie (2014), Mădălina Ţibrian Cuceanu (2014), Timoteus Cun Bay (2016), Evy Kartika Candra (2016)	- Cung cấp cơ sở lý luận về định nghĩa, phân loại di sản và DTLS. - Khẳng định nguyên tắc trực quan, phương pháp dạy học tại thực địa, lý thuyết đa trí tuệ và lý thuyết kiến tạo trong DHLS. - Đề xuất ứng dụng công nghệ thông tin tạo di tích ảo, phòng trưng bày ảo và phương pháp điều tra lịch sử của học sinh.
Nghiên cứu trong nước về di tích và phương pháp DHLS	- Phan Khanh (1992), Dương Văn Sáu (2008), Lê Hồng Lý (2010), Hà Văn Tấn (2003) - Lê Khắc Nhãn và cs (1961), Phan Ngọc Liên & Trần Văn Trị (1966, 1976, 1980, 1992), Trịnh Đình Tùng (2005), Nguyễn Thị Côi (1998, 2006), Nguyễn Cảnh Minh (2008), Nguyễn Văn Ninh (2018), Nghiêm Đình Vỳ (2018) - Hoàng Thanh Hải (1998, 1999), Nguyễn Thị Duyên (2015, 2018), Nguyễn Thị Vân (2018), Mai Văn Nam (2019), Phạm Thị Thanh Huyền (2019)	- Làm rõ tiêu chí xác định, phân loại di tích và giá trị của DTLS với tư cách là nguồn sử liệu trực tiếp. - Xây dựng hệ thống lý luận dạy học môn Lịch sử, quy trình tiến hành bài học nội khóa tại thực địa, bài học lịch sử địa phương và hoạt động ngoại khóa. - Cung cấp cơ sở thiết kế học liệu điện tử, khai thác tư liệu gốc và kiểm tra, đánh giá năng lực học sinh.
Nghiên cứu về DTLS và DHLS tại Thừa Thiên Huế	- Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế (2002, 2013, 2016), Phan Thuận An (2011, 2015), Hoàng Phủ Ngọc Tường (1995) - Bảo tàng Lịch sử Thừa Thiên Huế (2006, 2017), Bảo tàng Hồ Chí Minh Thừa Thiên Huế (2013) - Phạm Khắc Hòe (1983), Hoàng Anh (2001), Tỉnh ủy Thừa Thiên Huế (1995) - Sở GD&ĐT Thừa Thiên Huế (2011), Nguyễn Thành Nhân (2008, 2011), Nguyễn Đức Cương (2003), Lê Thị Bích (2012), Nguỵ Thị Liên (2014)	- Cung cấp danh mục, hồ sơ khoa học, tư liệu ảnh và giá trị của hệ thống DTLS triều Nguyễn, di tích cách mạng và di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Huế. - Phân tích các sự kiện, nhân vật lịch sử Thừa Thiên Huế giai đoạn 1858 - 1945. - Bước đầu nghiên cứu việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương, nhân vật lịch sử địa phương trong dạy học tại trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế.

Khoảng trống nghiên cứu: Các công trình trước đây đã đề cập đến DTLS, lịch sử địa phương hoặc việc sử dụng di tích trong dạy học ở một số phạm vi và địa bàn cụ thể. Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống và toàn diện về các giải pháp đổi mới sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS Việt Nam giai đoạn 1858 - 1945 tại trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học, kết hợp đồng bộ giữa bài học nội khóa trên lớp, bài học tại thực địa, hoạt động trải nghiệm và ứng dụng công nghệ thông tin.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và hệ thống khái niệm

• Cơ sở phương pháp luận: Dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng các chủ trương, quan điểm của Đảng và Nhà nước về lịch sử và đổi mới giáo dục lịch sử.
• Khái niệm công cụ:
  • Di tích: Là những dấu vết của quá khứ, có giá trị về lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ, thể hiện đặc trưng của di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh; là một bộ phận của di sản văn hóa vật thể được hình thành trong tiến trình dựng nước và giữ nước.
  • Di tích lịch sử: Là những dấu vết còn lại của một thời kỳ lịch sử gắn với sự kiện tiêu biểu hoặc gắn với thân thế, sự nghiệp của anh hùng dân tộc, danh nhân, nhân vật lịch sử có ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển của quốc gia hoặc địa phương (theo TCVN 10382:2014 và Luật Di sản văn hóa sửa đổi năm 2013).
  • Di tích lịch sử ở địa phương: Là những dấu vết của quá khứ lưu lại trên một vùng đất, địa bàn hành chính nhất định, gắn với các sự kiện, nhân vật tiêu biểu của địa phương hoặc của quốc gia.
  • Đổi mới sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS ở trường THPT: Là quá trình sử dụng trực tiếp di tích hoặc gián tiếp tư liệu về di tích theo hướng tổ chức cho HS tự tìm tòi, khai thác nguồn sử liệu nhằm hình thành phẩm chất (yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm), năng lực chung (tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo) và năng lực lịch sử (tìm hiểu lịch sử, nhận thức và tư duy lịch sử, vận dụng kiến thức, kỹ năng).
• Khung phân loại DTLS:
  • Theo giá trị pháp lý xếp hạng: Di tích cấp Tỉnh, Di tích cấp Quốc gia, Di tích Quốc gia đặc biệt, Di sản văn hóa thế giới.
  • Theo nội dung phản ánh: Di tích lưu niệm danh nhân/anh hùng dân tộc/nhà cách mạng; di tích gắn liền sự kiện lịch sử tiêu biểu; di tích phản ánh tội ác thực dân, đế quốc; di tích lịch sử ngành nghề truyền thống; di tích tưởng niệm liệt sĩ, đồng bào.
  • Theo Nghị định số 98/2010/NĐ-CP: Di tích lưu niệm sự kiện và Di tích lưu niệm danh nhân.
  • Theo hiện trạng: Di tích còn nguyên vẹn, di tích không còn nguyên vẹn, địa điểm di tích.
  • Theo cấu trúc vật thể (Đặng Văn Đài): Di tích động sản và di tích bất động sản.

Phương pháp nghiên cứu thực tế

• Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phân tích, tổng hợp các văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo; nghiên cứu các công trình giáo dục học, lý luận dạy học bộ môn, chương trình, SGK và tài liệu LSĐP.
• Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
  • Phương pháp quan sát: Dự giờ, quan sát các giờ dạy học lịch sử trên lớp và tại thực địa ở trường THPT.
  • Phương pháp điều tra xã hội học: Thiết kế phiếu hỏi và phỏng vấn trực tiếp GV và HS tại 20 trường THPT thuộc 9 huyện/thị xã/thành phố trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế.
  • Phương pháp điền dã: Khảo sát thực địa số lượng, vị trí, hiện trạng của hệ thống DTLS trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế.
  • Phương pháp nghiên cứu trường hợp: Nghiên cứu điển hình nội dung lịch sử Việt Nam (1858 - 1945) và các DTLS tiêu biểu tại Huế.
  • Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức dạy học thực nghiệm toàn phần (bài nội khóa LSDT trên lớp, bài nội khóa LSĐP tại di tích, hoạt động trải nghiệm tại di tích) có bố trí lớp thực nghiệm và lớp đối chứng tương đương.
  • Phương pháp thống kê toán học: Xử lý số liệu điều tra thực trạng và kết quả thực nghiệm sư phạm; lập bảng phân phối tần số, tính điểm trung bình, độ lệch chuẩn, kiểm định tham số $t$ và so sánh với giá trị tới hạn $t_\alpha$.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Văn bản pháp quy, Luật Di sản văn hóa, Chương trình giáo dục phổ thông môn Lịch sử.
• Hồ sơ khoa học, tư liệu lưu trữ tại Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, Bảo tàng Lịch sử tỉnh Thừa Thiên Huế, Bảo tàng Hồ Chí Minh Thừa Thiên Huế.
• Dữ liệu khảo sát điều tra xã hội học từ 20 trường THPT và dữ liệu định lượng thu được từ các đợt thực nghiệm sư phạm.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương 1 hệ thống hóa và phân tích các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến DTLS và việc sử dụng DTLS trong dạy học:

• Phân tích các nghiên cứu quốc tế về bảo tồn di sản văn hóa, nguyên tắc trực quan (J.A. Komensky, Ia. Lecne, Đ. Nikiphôrốp), dạy học tiếp cận di sản (Maria Grever, Sonja Schoeman), ứng dụng công nghệ thông tin (Adesote, Fatoki) và các mô hình dạy học tại di sản ở Trung Quốc, Indonesia.
• Đánh giá các công trình lý luận dạy học lịch sử trong nước (Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị, Nguyễn Thị Côi, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Văn Ninh), khẳng định DTLS là nguồn sử liệu trực quan có độ tin cậy cao, tạo điều kiện gắn lý thuyết với thực tiễn.
• Tổng hợp các công trình nghiên cứu về hệ thống DTLS tại Thừa Thiên Huế (Quần thể di tích Cố đô Huế, di tích cách mạng, di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh) và các tài liệu giáo dục lịch sử địa phương.
• Xác định những nội dung luận án kế thừa (khái niệm, tiêu chí phân loại, danh mục tư liệu) và xác định rõ vấn đề tiếp tục giải quyết: xây dựng hệ thống giải pháp đổi mới sử dụng DTLS ở địa phương trong dạy học lịch sử giai đoạn 1858 - 1945 tại Thừa Thiên Huế theo định hướng phát triển năng lực.

Chương 2: Vấn đề đổi mới sử dụng di tích lịch sử ở địa phương trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông - Lý luận và thực tiễn

Chương 2 tập trung giải quyết hai nội dung cơ bản về cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn:

• Cơ sở lý luận:
  • Xác lập hệ thống khái niệm khoa học: di tích, DTLS, DTLS ở địa phương, đổi mới sử dụng DTLS.
  • Phân loại DTLS theo nhiều góc độ: giá trị xếp hạng, nội dung phản ánh, hiện trạng, tính chất động sản/bất động sản.
  • Xác định giá trị của hệ thống DTLS Thừa Thiên Huế đối với giai đoạn lịch sử 1858 - 1945: gồm Quần thể di tích triều Nguyễn (Kinh thành, Ngọ Môn, Kỳ Đài, các lăng tẩm...), hệ thống di tích cách mạng (Viện Dân biểu Trung Kỳ, Tòa soạn báo Tiếng Dân, Nhà lao Thừa Phủ, Cơ quan Xứ ủy Trung Kỳ...), và hệ thống di tích lưu niệm Bác Hồ và gia đình Người (Nhà lưu niệm Dương Nỗ, 112 Mai Thúc Loan, Trường Quốc Học...).
  • Phân tích vai trò của việc đổi mới sử dụng DTLS: kích thích hứng thú học tập, phát triển năng lực tìm hiểu lịch sử, bồi dưỡng lòng yêu nước và ý thức bảo tồn di sản văn hóa.
• Cơ sở thực tiễn:
  • Khảo sát thực trạng tại 20 trường THPT trên địa bàn 9 huyện/thị xã/thành phố tỉnh Thừa Thiên Huế thông qua dự giờ, bảng hỏi và phỏng vấn.
  • Kết quả khảo sát cho thấy: Đa số GV và HS nhận thức được tầm quan trọng của DTLS, nhưng mức độ sử dụng thường xuyên còn thấp; hình thức tổ chức chủ yếu là trình chiếu tranh ảnh minh họa trên lớp; việc tổ chức bài học tại thực địa và hoạt động trải nghiệm còn hạn chế do khó khăn về thời gian, kinh phí và phương pháp quản lý lớp học.
  • Tỉ lệ HS chọn sai các câu hỏi nhận diện DTLS tại Thừa Thiên Huế và các DTLS gắn với giai đoạn 1858 - 1945 còn ở mức đáng kể, phản ánh lỗ hổng trong việc kết nối lịch sử dân tộc với lịch sử địa phương.
  • Luận án phân tích các nguyên nhân của thực trạng (nhận thức, phương pháp dạy học, điều kiện cơ sở vật chất, công tác kiểm tra đánh giá) và xác định các định hướng đổi mới.

Chương 3: Giải pháp đổi mới sử dụng di tích lịch sử ở địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1858 đến 1945 ở trường trung học phổ thông tỉnh Thừa Thiên Huế

Chương 3 đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp sư phạm đồng bộ:

1. Đổi mới nhận thức của giáo viên: Chuyển đổi từ quan niệm sử dụng di tích để “minh họa kiến thức” sang quan niệm coi DTLS là nguồn sử liệu gốc để tổ chức các hoạt động học tập tích cực, giúp HS đóng vai trò người khám phá lịch sử.
2. Đổi mới các hình thức sử dụng DTLS ở địa phương:
   • Bài học nội khóa lịch sử dân tộc trên lớp: Khai thác tư liệu, hình ảnh, sơ đồ, video và mô hình phục dựng di tích để liên hệ, cụ thể hóa các sự kiện lịch sử dân tộc.
   • Bài học nội khóa lịch sử địa phương tại DTLS: Tổ chức dạy học trực tiếp tại di tích theo quy trình chuẩn bị, tiến hành bài học tại thực địa và đánh giá thu hoạch.
   • Hoạt động trải nghiệm tại DTLS: Tổ chức các hoạt động nghiên cứu khoa học, điều tra lịch sử, tham quan di sản, chăm sóc di tích và đóng vai hướng dẫn viên.
   • Ứng dụng công nghệ thông tin: Xây dựng hồ sơ tư liệu điện tử, di tích ảo, phòng trưng bày ảo cho các trường hợp không có điều kiện đến thực địa.
3. Đổi mới biện pháp tiến hành bài học khi sử dụng DTLS:
   • Hoạt động mở đầu: Sử dụng câu đố, hình ảnh di tích, video ngắn nhằm tạo tình huống có vấn đề và kích thích hứng thú nhận thức.
   • Hoạt động giải quyết vấn đề: Hướng dẫn HS phân tích tư liệu di tích, làm việc nhóm, xử lý thông tin và giải mã các dấu vết lịch sử.
   • Hoạt động củng cố, vận dụng: Áp dụng Thuyết đa trí tuệ, kỹ thuật ghi chép Taking and Making (TM), sơ đồ tư duy, đóng kịch lịch sử hoặc viết báo cáo thu hoạch.
4. Đổi mới kiểm tra, đánh giá: Xây dựng bộ công cụ đánh giá đa dạng gồm phiếu đánh giá theo tiêu chí (Rubrics), bảng kiểm quan sát hành vi, thang đo mức độ hứng thú và các câu hỏi kiểm tra tích hợp kiến thức di tích nhằm đánh giá toàn diện phẩm chất và năng lực lịch sử.

Chương 4: Thực nghiệm sư phạm toàn phần

Chương 4 mô tả quá trình và kết quả thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất:

• Địa bàn và đối tượng thực nghiệm: Triển khai tại các trường THPT đại diện cho 3 vùng sinh thái - địa lý của tỉnh Thừa Thiên Huế: vùng đồng bằng (thành phố Huế/thị xã Hương Thủy), vùng miền biển (huyện Phú Vang/Quảng Điền), vùng miền núi (huyện Nam Đông/A Lưới).
• Nội dung thực nghiệm: Tiến hành dạy thực nghiệm trên 3 hình thức:
  1. Bài nội khóa lịch sử dân tộc trên lớp có sử dụng tư liệu DTLS địa phương.
  2. Bài nội khóa lịch sử địa phương tiến hành trực tiếp tại DTLS.
  3. Hoạt động trải nghiệm tại DTLS.
• Tiến trình thực nghiệm: Ở mỗi nội dung, chọn các cặp lớp có trình độ tương đương làm lớp Thực nghiệm (TN) và lớp Đối chứng (ĐC). Lớp TN học theo giải pháp đổi mới của luận án, lớp ĐC học theo phương pháp dạy học thông thường.
• Kết quả thực nghiệm:
  • Đánh giá định tính: Bảng kiểm quan sát và thang đo hứng thú cho thấy HS lớp TN có mức độ tích cực, chủ động, hào hứng tham gia các hoạt động học tập cao hơn rõ rệt so với lớp ĐC.
  • Đánh giá định lượng: Phân tích tần số điểm số cho thấy tỉ lệ điểm khá, giỏi ở các lớp TN cao hơn lớp ĐC; tỉ lệ điểm trung bình và yếu giảm rõ rệt.
  • Kết quả xử lý thống kê toán học: Giá trị kiểm định $t$ tính toán được ở cả ba hình thức thực nghiệm đều lớn hơn giá trị tới hạn $t_\alpha$ ở mức ý nghĩa quy ước ($\alpha = 0{,}05$), chứng minh sự khác biệt về kết quả học tập giữa lớp TN và lớp ĐC là có ý nghĩa thống kê, khẳng định hiệu quả và tính khả thi của các giải pháp sư phạm do luận án đề xuất.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về đổi mới sử dụng DTLS ở địa phương trong dạy học môn Lịch sử theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực HS ở trường THPT.
• Xác lập các tiêu chí phân loại, nguyên tắc lựa chọn và quy trình sư phạm khai thác hệ thống DTLS ở địa phương tích hợp vào nội dung lịch sử dân tộc và lịch sử địa phương.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Khảo sát toàn diện, cung cấp bức tranh thực trạng về việc sử dụng DTLS trong dạy học môn Lịch sử tại 20 trường THPT trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế.
• Lựa chọn và hệ thống hóa danh mục các DTLS tiêu biểu tại tỉnh Thừa Thiên Huế gắn liền với tiến trình lịch sử Việt Nam giai đoạn 1858 - 1945 (gồm Quần thể di tích triều Nguyễn, di tích cách mạng và di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh).
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ đổi mới nhận thức, hình thức tổ chức, biện pháp tiến hành bài học đến kiểm tra đánh giá, kèm theo các giáo án thực nghiệm và học liệu hỗ trợ.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm cung cấp dữ liệu định lượng và định tính khẳng định tính hiệu quả của mô hình dạy học gắn với di sản địa phương.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thừa Thiên Huế: Cần tăng cường biên soạn tài liệu hướng dẫn dạy học di sản; tổ chức tập huấn chuyên môn cho GV về phương pháp dạy học tại thực địa; xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành với ngành Văn hóa - Thể thao để tạo điều kiện thuận lợi cho HS tham quan, học tập tại di tích.
• Đối với các trường THPT: Cần chủ động đưa nội dung học tập tại di tích vào kế hoạch giáo dục nhà trường; đầu tư trang thiết bị công nghệ thông tin phục vụ việc xây dựng và khai thác học liệu số, phòng trưng bày ảo.
• Đối với giáo viên Lịch sử: Cần chủ động nâng cao năng lực điền dã, sưu tầm tư liệu, đổi mới phương pháp tổ chức bài học, tránh việc thuyết trình một chiều, tích cực hướng dẫn HS tự nghiên cứu và giải quyết vấn đề.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của luận án:
  • Đề tài giới hạn phạm vi khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế, với đối tượng là HS cấp THPT.
  • Nội dung kiến thức chỉ tập trung vào giai đoạn lịch sử Việt Nam từ năm 1858 đến năm 1945, chưa mở rộng sang các thời kỳ lịch sử khác.
  • Điều kiện tổ chức dạy học tại thực địa ở một số trường thuộc vùng sâu, vùng xa (miền núi, hải đảo) còn gặp rào cản về kinh phí và phương tiện di chuyển.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các giai đoạn lịch sử khác (lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến năm 1858, hoặc từ năm 1945 đến nay) và các cấp học khác (như cấp Trung học cơ sở).
  • Nghiên cứu ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR/AR) và số hóa 3D không gian di tích để hỗ trợ việc dạy học trực tuyến và dạy học kết hợp.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Giáo viên Lịch sử trường THPT: Tham khảo các hình thức, biện pháp tiến hành bài học, kế hoạch bài dạy minh họa và bộ công cụ kiểm tra đánh giá năng lực học sinh qua di sản.
  • Cán bộ quản lý giáo dục: Sử dụng tư liệu thực trạng và các giải pháp đề xuất để xây dựng chương trình giáo dục địa phương và kế hoạch hoạt động trải nghiệm cấp trường/cấp tỉnh.
  • Học viên, nghiên cứu sinh ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Lịch sử: Tham khảo khung lý thuyết, phương pháp phân loại di tích, quy trình thiết kế công cụ đo lường và phương pháp xử lý số liệu thực nghiệm sư phạm.
• Phần nội dung đáng tham khảo nhất:
  • Hệ thống phân loại và danh mục DTLS Thừa Thiên Huế liên quan đến lịch sử Việt Nam (1858 - 1945) tại Chương 2.
  • Quy trình tổ chức bài học nội khóa tại thực địa và hoạt động trải nghiệm tại di tích ở Chương 3.
  • Bộ công cụ đo lường (bảng kiểm, thang đo hứng thú) và phương pháp kiểm định thống kê toán học ở Chương 4.

Câu hỏi thường gặp

1. Hệ thống di tích lịch sử tại Thừa Thiên Huế liên quan đến lịch sử Việt Nam giai đoạn 1858 - 1945 gồm những nhóm nào?
Hệ thống di tích được phân chia theo 3 nhóm đơn vị quản lý chính: (1) Quần thể di tích triều Nguyễn do Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế quản lý; (2) Các di tích lịch sử cách mạng do Bảo tàng Lịch sử Thừa Thiên Huế quản lý và phối hợp quản lý; (3) Hệ thống di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh và gia đình Người do Bảo tàng Hồ Chí Minh Thừa Thiên Huế quản lý.

2. Luận án đề xuất những hình thức tổ chức dạy học nào khi sử dụng di tích lịch sử ở địa phương?
Luận án đề xuất 4 hình thức tổ chức cơ bản: (1) Dạy bài nội khóa lịch sử dân tộc trên lớp có khai thác tư liệu di tích địa phương; (2) Dạy bài nội khóa lịch sử địa phương trực tiếp tại di tích; (3) Tổ chức hoạt động trải nghiệm tại di tích; (4) Ứng dụng công nghệ thông tin xây dựng di tích ảo và phòng trưng bày ảo khi không có điều kiện đi thực địa.

3. Quy mô khảo sát thực trạng của đề tài được tiến hành trên phạm vi nào?
Tác giả đã triển khai điều tra, khảo sát thực trạng thông qua dự giờ, phỏng vấn và phát phiếu hỏi tại 20 trường THPT thuộc 9 đơn vị hành chính cấp huyện/thị xã/thành phố trên toàn địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế.

4. Hiệu quả của các giải pháp thực nghiệm sư phạm được kiểm chứng bằng những tiêu chí nào?
Hiệu quả được kiểm chứng bằng cả định tính và định lượng: (1) Đánh giá mức độ tích cực qua bảng kiểm quan sát hoạt động; (2) Đo lường hứng thú học tập qua thang đo Likert; (3) Phân tích điểm số bài kiểm tra thông qua bảng phân phối tần số, điểm trung bình và kiểm định tham số $t$ so sánh với giá trị $t_\alpha$.

Kết luận

Luận án của tác giả Trần Thị Hải Lê đã giải quyết một cách có hệ thống các vấn đề lý luận và thực tiễn về đổi mới sử dụng DTLS ở địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam (1858 - 1945) tại trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế. Đề tài đã khảo sát thực trạng tại 20 trường THPT, xác định hệ thống di tích tiêu biểu và đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp sư phạm theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh. Kết quả thực nghiệm sư phạm toàn phần tại các trường thuộc vùng đồng bằng, miền biển và miền núi đã khẳng định tính khả thi, hiệu quả của các giải pháp, đóng góp thiết thực cho lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Vấn đề đổi mới sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS ở trường THPT - Lý luận và thực tiễn. Giải pháp đổi mới sử dụng DTLS ở địa phương trong DHLS Việt Nam từ 1858 đến 1945 ở trường THPT tỉnh Thừa Thiên Huế.

Thực nghiệm sư phạm toàn phần. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI DTLS và sử dụng DTLS trong dạy học đã được nhiều nhà khoa học quan tâm tìm hiểu. Chúng tôi tiếp cận các nghiên cứu trong nước, trên thế giới có liên quan đến đề tài theo các hướng sau đây: 1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ DI TÍCH LỊCH SỬ VÀ SỬ DỤNG DI TÍCH LỊCH SỬ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 1.

Các công trình nghiên cứu về di tích lịch sử 1. Nước ngoài Cùng với việc đề xuất khái niệm di tích, DTLS, các hiến chương, công ước quốc tế của UNESCO như The Venice Charter (Hiến chương Quốc tế về bảo tồn và trùng tu di tích và di chỉ, 1964), Conservation Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage (Công ước về bảo vệ DSVH và thiên nhiên thế giới, 1972) đã khẳng định vai trò của DTLS trong việc giáo dục truyền thống dân tộc: “DTLS của các thế hệ con người, thấm đượm một thông điệp từ thời quá khứ, đến ngày nay hãy còn như là những chứng nhân sống của những truyền thống lâu đời cổ xưa” [135]. Tại Hội nghị Quốc tế các khoa học lịch sử lần thứ XVII ở Madrit (Tây Ban Nha) (1990), báo cáo Các nhà Sử học và việc gìn giữ các DSVH của nhân loại nhấn mạnh: “DTLS – văn hoá là những DSVH quý hiếm của nhân loại, cần được bảo vệ và sử dụng đúng đắn. DTLS đã và đang trải qua những hiểm họa đó là thời gian ngày càng lùi xa, thiên nhiên khắc nghiệt và cả sự vô ý thức của con người” [18, tr.

Nhìn chung, các bản hiến chương, công ước, hội nghị quốc tế đã khẳng định ý nghĩa thực tiễn của vấn đề chúng tôi nghiên cứu nhằm giáo dục thế hệ trẻ có ý thức, trách nhiệm giữ gìn, bảo vệ để “chuyển giao cho các thế hệ mai sau muôn ngàn di tích đó với đầy đủ vẻ rực rỡ huy hoàng đích thực của chúng” [135]. 8 Cuốn Heritage: Management, Interpretation, Identity (Di sản: Quản lý, diễn giải và bản sắc) (Continnuum, London, 2003), Peter Howard đã đề xuất định nghĩa, phân loại các lĩnh vực của di sản thành: thiên nhiên, cảnh quan, đài kỷ niệm, khu di tích, đồ tạo tác, các hoạt động và con người. DSVH không chỉ là một giá trị biểu tượng của một cộng đồng, dân tộc, mà còn có đóng góp to lớn vào sự phát triển chung của xã hội. Dựa trên nghiên cứu của Peter Howard, chúng tôi đã vận dụng để phân tích các giá trị của DTLS ở Thừa Thiên Huế.

Trong bài viết The Relationship between the Tangible Cultural Heritage and Intangible Cultural Heritage (Mối quan hệ giữa DSVH vật thể và DSVH phi vật thể) (Journal of Northwest Normal University (Social Sciences), 2006-06), Bành Cương Gia đã giải thích rõ khái niệm, mối quan hệ tác động qua lại giữa DSVH vật thể và DSVH phi vật thể. Đặc biệt, các giải pháp bảo vệ DSVH vật thể, trong đó có nâng cao ý thức của thế hệ trẻ cần được quan tâm nghiên cứu để vận dụng vào thực tiễn ở Việt Nam.