Đổi Mới Quản Lý Vốn Nhà Nước Tại Các Doanh Nghiệp Vừa Và Nhỏ Sau Cổ Phần Hóa

Bài viết phân tích đổi mới quản lý vốn nhà nước tại công ty vừa và nhỏ sau cổ phần hóa, với ví dụ từ công ty cổ phần bánh kẹo Hải Châu.

• Tác giả: Nguyen Manh Thang
• Người hướng dẫn: PGS. Dao Thi Phuong Lien
• Trường học: Truong Dai Hoc Kinh Te Quoc Dan
• Chuyên ngành: Kinh Te Chinh Tri
• Đề tài: Đổi Mới Quản Lý Vốn Nhà Nước Tại Các Doanh Nghiệp Vừa Và Nhỏ Sau Cổ Phần Hóa
• Loại tài liệu: luan van thac sy
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Ha Noi

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ĐỔI MỚI QUẢN LÝ VỐN NHÀ NƯỚC Ở CÁC CÔNG TY VỪA VÀ NHỎ SAU CỔ PHẦN HÓA DNNN
• 1.1. Cổ phần hóa DNNN và cơ chế quản lý phần vốn nhà nước ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ sau cổ phần hóa DNNN
• 1.2. Doanh nghiệp vừa và nhỏ sau cổ phần hóa DNNN và cơ chế quản lý phần vốn nhà nước tại các doanh nghiệp này
• 1.3. Nội dung đổi mới quản lý vốn nhà nước ở các công ty vừa và nhỏ sau cổ phần hóa
• 1.4. Sự cần thiết và những nhân tố ảnh hưởng đến đổi mới quản lý vốn nhà nước ở các công ty vừa và nhỏ sau cổ phần hóa DNNN
• 1.5. Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới về quản lý phần vốn nhà nước trong các doanh nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐỔI MỚI QUẢN LÝ VỐN NHÀ NƯỚC Ở CÔNG TY CỔ PHẦN BÁNH KẸO HẢI CHÂU SAU CỔ PHẦN HÓA DNNN
• 2.1. Khái quát chung về công ty cổ phần Bánh kẹo Hải Châu trước và sau cổ phần hóa
• 2.2. Thực trạng đổi mới quản lý vốn nhà nước ở công ty cổ phần Bánh kẹo Hải Châu sau cổ phần hóa trên một số nét cơ bản
• 2.2.1. Về bộ máy quản lý vốn ở công ty cổ phần Bánh kẹo Hải Châu
• 2.2.2. Thực trạng tỷ lệ sở hữu vốn nhà nước trong tổng số vốn của công ty
• 2.2.3. Tình hình công nợ
• 2.2.4. Các chỉ tiêu tài chính chủ yếu
• 2.2.5. Chế độ lương thưởng và phân phối
• 2.2.6. Chính sách tuyển dụng và đào tạo
• 2.2.7. Đánh giá chung về thực trạng đổi mới quản lý vốn nhà nước công ty Bánh kẹo Hải Châu sau cổ phần hóa
• 2.2.8. Về tồn tại và nguyên nhân của những tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ CÁC GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM TIẾP TỤC ĐỔI MỚI QUẢN LÝ VỐN NHÀ NƯỚC Ở CÁC CÔNG TY VỪA VÀ NHỎ SAU CỔ PHẦN HÓA DNNN
• 3.1. Quan điểm chung về tiếp tục đổi mới quản lý vốn nhà nước ở các công ty vừa và nhỏ sau cổ phần hóa DNNN
• 3.2. Một số giải pháp cơ bản nhằm tiếp tục đổi mới quản lý vốn nhà nước ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ sau cổ phần hóa nói chung và ở công ty cổ phần Bánh kẹo Hải Châu nói riêng
• 3.2.1. Nhóm giải pháp dài hạn
• 3.2.1.1. Cần có luật về quản lý vốn nhà nước
• 3.2.1.2. Xây dựng lộ trình đẩy nhanh việc thoái vốn nhà nước ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ sau cổ phần hóa
• 3.2.1.3. Xây dựng cơ chế phối hợp giữa SCIC và doanh nghiệp trong quản lý phần vốn nhà nước
• 3.2.1.4. Hoàn thiện mô hình và cơ chế hoạt động của SCIC
• 3.2.2. Nhóm giải pháp tạm thời
• 3.2.2.1. Tái cấu trúc doanh nghiệp sau cổ phần hóa
• 3.2.2.2. Xử lý nợ tồn đọng của công ty
• 3.2.2.3. Xác định rõ trách nhiệm của người đại diện phần vốn nhà nước trong doanh nghiệp
• 3.2.2.4. Đổi mới chế độ phân phối trong doanh nghiệp
• 3.3. Một số kiến nghị cụ thể về đổi mới quản lý phần vốn nhà nước ở công ty cổ phần Bánh kẹo Hải Châu
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đổi Mới Quản Lý Vốn Nhà Nước Sau CPH DNNVV

Quá trình cổ phần hóa DNNVV (Doanh nghiệp vừa và nhỏ) mở ra một chương mới trong quản lý vốn nhà nước. Thay vì mô hình quản lý trực tiếp, nhà nước trở thành một cổ đông, tham gia vào hoạt động của doanh nghiệp thông qua đại diện vốn. Điều này đòi hỏi sự thay đổi căn bản trong tư duy và phương pháp quản lý, từ kiểm soát sang giám sát và hỗ trợ. Mục tiêu là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước, thúc đẩy doanh nghiệp phát triển bền vững, đồng thời bảo toàn và gia tăng giá trị vốn nhà nước. Sự thay đổi này không chỉ là yêu cầu nội tại của doanh nghiệp mà còn là đòi hỏi của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, nơi các doanh nghiệp phải cạnh tranh bình đẳng trên thị trường.

1.1. Bản Chất Của Quản Lý Vốn Nhà Nước Sau Cổ Phần Hóa

Quản lý vốn nhà nước sau cổ phần hóa là việc nhà nước thực hiện quyền và nghĩa vụ của một cổ đông thông qua người đại diện vốn. Điều này bao gồm việc tham gia vào các quyết định chiến lược của doanh nghiệp, giám sát hoạt động kinh doanh, và đảm bảo cơ chế quản lý vốn nhà nước được tuân thủ. Khác với trước đây, nhà nước không còn can thiệp trực tiếp vào hoạt động hàng ngày của doanh nghiệp mà tập trung vào việc bảo vệ quyền lợi của cổ đông và đảm bảo doanh nghiệp hoạt động hiệu quả. Theo Nguyễn Mạnh Thắng, đổi mới quản lý vốn nhà nước là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.

1.2. Vai Trò Của DNNVV Trong Bối Cảnh Cổ Phần Hóa

DNNVV sau cổ phần hóa đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đóng góp vào ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, các doanh nghiệp này cũng đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm hạn chế về vốn, công nghệ và năng lực quản lý. Do đó, việc đổi mới quản lý vốn nhà nước tại các DNNVV không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế. Cần có chính sách hỗ trợ phù hợp để cổ phần hóa DNNVV thành công.

II. Thực Trạng Quản Lý Vốn Nhà Nước Tại DNNVV Sau Cổ Phần Hóa

Thực tế cho thấy, công tác quản lý vốn nhà nước tại các DNNVV sau cổ phần hóa còn nhiều bất cập. Nhiều doanh nghiệp vẫn duy trì mô hình quản lý cũ, thiếu sự năng động và sáng tạo. Tình trạng phân bổ vốn nhà nước chưa hiệu quả, sử dụng vốn sai mục đích, hoặc thất thoát vẫn xảy ra. Bên cạnh đó, cơ chế giám sát và đánh giá hiệu quả đầu tư vốn nhà nước còn yếu, chưa đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp và làm giảm giá trị vốn nhà nước.

2.1. Những Hạn Chế Trong Cơ Chế Quản Lý Hiện Hành

Cơ chế quản lý vốn nhà nước hiện hành còn nhiều hạn chế, bao gồm sự chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, thiếu sự phối hợp đồng bộ, và thiếu các quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của người đại diện vốn nhà nước. Điều này dẫn đến tình trạng buông lỏng quản lý, hoặc can thiệp quá sâu vào hoạt động của doanh nghiệp, gây cản trở sự phát triển của doanh nghiệp. Cần hoàn thiện chính sách quản lý vốn nhà nước để khắc phục những hạn chế này.

2.2. Đánh Giá Hiệu Quả Đầu Tư Vốn Nhà Nước Vẫn Còn Thách Thức

Việc đánh giá hiệu quả đầu tư vốn nhà nước tại các DNNVV còn gặp nhiều khó khăn do thiếu các tiêu chí đánh giá rõ ràng, minh bạch, và phù hợp với đặc thù của từng ngành, từng lĩnh vực. Các phương pháp đánh giá hiện tại chủ yếu dựa trên các chỉ tiêu tài chính, chưa chú trọng đến các yếu tố phi tài chính như tác động xã hội, môi trường, và đổi mới sáng tạo. Điều này dẫn đến việc đánh giá chưa đầy đủ, khách quan, và chưa phản ánh đúng thực chất hiệu quả đầu tư vốn nhà nước. Cần xây dựng hệ thống giám sát vốn nhà nước hiệu quả.

2.3. Rủi Ro Tiềm Ẩn Trong Quản Lý Vốn Nhà Nước Tại DNNVV

Quản lý vốn nhà nước tại các DNNVV tiềm ẩn nhiều rủi ro trong quản lý vốn nhà nước, bao gồm rủi ro về tài chính (thất thoát, lãng phí, sử dụng vốn sai mục đích), rủi ro về quản trị (thiếu minh bạch, xung đột lợi ích, quản lý yếu kém), và rủi ro về pháp lý (vi phạm pháp luật, tranh chấp). Các rủi ro này có thể gây thiệt hại lớn cho nhà nước và ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp. Cần có biện pháp phòng ngừa và kiểm soát rủi ro hiệu quả.

III. Giải Pháp Đổi Mới Toàn Diện Quản Lý Vốn Nhà Nước

Để nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước tại các DNNVV sau cổ phần hóa, cần có giải pháp đổi mới toàn diện, bao gồm hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao năng lực quản lý, tăng cường giám sát và kiểm tra, và thúc đẩy sự tham gia của các bên liên quan. Giải pháp cần được xây dựng trên cơ sở phân tích kỹ lưỡng thực trạng, xác định rõ mục tiêu, và phù hợp với đặc thù của từng ngành, từng lĩnh vực. Quan trọng nhất là phải tạo ra môi trường kinh doanh bình đẳng, minh bạch, và cạnh tranh, để các doanh nghiệp có thể phát huy tối đa tiềm năng của mình.

3.1. Hoàn Thiện Thể Chế Và Chính Sách Quản Lý Vốn Nhà Nước

Cần hoàn thiện luật quản lý vốn nhà nước, các văn bản hướng dẫn thi hành, và các quy định liên quan đến quyền và nghĩa vụ của người đại diện vốn nhà nước. Thể chế, chính sách cần đảm bảo tính đồng bộ, minh bạch, và phù hợp với thông lệ quốc tế. Đồng thời, cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn, hoặc không còn phù hợp với thực tế. Cần có quy định rõ ràng về cơ cấu vốn của DNNVV.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Quản Lý Vốn Nhà Nước Tại DNNVV

Cần nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý vốn nhà nước, bao gồm kiến thức chuyên môn, kỹ năng quản lý, và phẩm chất đạo đức. Cần có chương trình đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên, cập nhật kiến thức mới, và trao đổi kinh nghiệm với các nước tiên tiến. Đồng thời, cần có cơ chế tuyển dụng, đánh giá, và bổ nhiệm cán bộ quản lý vốn nhà nước dựa trên năng lực và hiệu quả công việc. Cần chú trọng quản trị doanh nghiệp sau cổ phần hóa.

3.3. Tăng Cường Giám Sát Và Kiểm Tra Quản Lý Vốn Nhà Nước

Cần tăng cường giám sát và kiểm tra việc sử dụng vốn nhà nước tại các DNNVV, đảm bảo vốn được sử dụng đúng mục đích, hiệu quả, và tuân thủ pháp luật. Cần có cơ chế giám sát độc lập, khách quan, và minh bạch, với sự tham gia của các bên liên quan, bao gồm cơ quan quản lý nhà nước, cổ đông, người lao động, và cộng đồng. Đồng thời, cần xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, gây thất thoát, lãng phí vốn nhà nước. Cần có mô hình quản lý vốn nhà nước hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Kinh Nghiệm Quản Lý Vốn Nhà Nước Từ Singapore TQ

Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là từ Singapore (Temasek Holdings) và Trung Quốc (SASAC), cung cấp bài học quý giá cho Việt Nam. Singapore tập trung vào quản lý vốn nhà nước thông qua một quỹ đầu tư chuyên nghiệp, hoạt động theo cơ chế thị trường. Trung Quốc xây dựng mô hình Hội đồng quản lý và giám sát tài sản nhà nước, tách bạch chức năng quản lý nhà nước và chức năng kinh doanh. Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm này để xây dựng mô hình quản lý vốn nhà nước phù hợp với điều kiện cụ thể của mình.

4.1. Bài Học Từ Temasek Holdings Singapore

Temasek Holdings là một quỹ đầu tư thuộc sở hữu của chính phủ Singapore, quản lý một danh mục đầu tư đa dạng, bao gồm các lĩnh vực như tài chính, viễn thông, giao thông vận tải, và bất động sản. Temasek hoạt động theo cơ chế thị trường, với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận cho cổ đông. Bài học từ Temasek là cần xây dựng một tổ chức quản lý vốn nhà nước chuyên nghiệp, có năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Cần học hỏi cách đầu tư vốn nhà nước hiệu quả.

4.2. Kinh Nghiệm Từ SASAC Trung Quốc

SASAC là cơ quan quản lý và giám sát tài sản nhà nước tại Trung Quốc, chịu trách nhiệm quản lý vốn nhà nước tại các doanh nghiệp nhà nước. SASAC có chức năng bổ nhiệm và miễn nhiệm lãnh đạo doanh nghiệp, giám sát hoạt động kinh doanh, và đánh giá hiệu quả đầu tư vốn nhà nước. Bài học từ SASAC là cần tách bạch chức năng quản lý nhà nước và chức năng kinh doanh, để tránh tình trạng can thiệp quá sâu vào hoạt động của doanh nghiệp. Cần học cách phân bổ vốn nhà nước hợp lý.

V. Kết Luận Tương Lai Quản Lý Vốn Nhà Nước Tại DNNVV

Đổi mới quản lý vốn nhà nước tại các DNNVV sau cổ phần hóa là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự nỗ lực của tất cả các bên liên quan. Với sự quyết tâm của Chính phủ, sự tham gia tích cực của doanh nghiệp, và sự hỗ trợ của cộng đồng, Việt Nam có thể xây dựng một hệ thống quản lý vốn nhà nước hiệu quả, minh bạch, và bền vững, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Tương lai của quản lý vốn nhà nước sau cổ phần hóa nằm ở sự đổi mới và sáng tạo.

5.1. Hướng Đến Mô Hình Quản Lý Vốn Nhà Nước Hiện Đại

Cần hướng đến xây dựng một mô hình quản lý vốn nhà nước hiện đại, dựa trên các nguyên tắc thị trường, minh bạch, và trách nhiệm giải trình. Mô hình này cần phù hợp với đặc thù của Việt Nam, và có khả năng thích ứng với sự thay đổi của môi trường kinh doanh. Cần có tầm nhìn dài hạn, và lộ trình thực hiện rõ ràng. Cần xây dựng cơ chế quản lý vốn nhà nước linh hoạt.

5.2. Vai Trò Của Doanh Nghiệp Trong Quá Trình Đổi Mới

Doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm trong quá trình đổi mới quản lý vốn nhà nước. Doanh nghiệp cần chủ động đổi mới quản trị, nâng cao hiệu quả hoạt động, và tuân thủ pháp luật. Đồng thời, doanh nghiệp cần tham gia tích cực vào quá trình xây dựng chính sách, và đóng góp ý kiến để hoàn thiện hệ thống quản lý vốn nhà nước. Cần nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước từ chính doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tính đến hết năm 2007, Việt Nam đã thực hiện sắp xếp 5.274 doanh nghiệp nhà nước, trong đó cổ phần hóa thành công 3.745 doanh nghiệp. Theo định hướng giai đoạn 2008 - 2010, cả nước tiếp tục đẩy mạnh tiến độ sắp xếp khoảng 2.000 doanh nghiệp nhà nước, thực hiện cổ phần hóa 71 tổng công ty và chỉ duy trì khoảng 500 doanh nghiệp 100% vốn nhà nước hoạt động trong lĩnh vực công ích. Tuy nhiên, sau khi chuyển đổi mô hình sở hữu, công tác quản lý phần vốn nhà nước còn lại tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ đang bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng, làm suy giảm hiệu quả sinh lời của đồng vốn công.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự bất cập trong cơ chế quản lý phần vốn nhà nước tại khối doanh nghiệp vừa và nhỏ sau cổ phần hóa, nơi cơ chế ủy quyền đại diện vốn chưa gắn liền với trách nhiệm và hiệu quả thực tế. Tình trạng can thiệp hành chính kiểu cơ quan chủ quản làm hạn chế tính chủ động thương trường và giảm sức hút đối với các nhà đầu tư chiến lược. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý vốn công, đánh giá toàn diện thực trạng bảo toàn và phát triển vốn nhà nước tại Công ty Cổ phần Bánh kẹo Hải Châu, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị tài chính.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2008 tại Công ty Cổ phần Bánh kẹo Hải Châu với tỷ lệ vốn nhà nước chiếm 46,26% tổng vốn điều lệ. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc lượng hóa hiệu quả sử dụng nguồn vốn công, hỗ trợ các doanh nghiệp nâng cao tỷ suất sinh lời trên vốn, tối ưu hóa cơ cấu nợ và hoàn thiện lộ trình thoái vốn nhà nước theo đúng cam kết hội nhập kinh tế quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai nền tảng lý thuyết kinh tế chính trị và quản trị tài chính hiện đại gồm: Lý thuyết quyền sở hữu (Property Rights Theory) và Lý thuyết đại diện (Agency Theory). Lý thuyết quyền sở hữu giải thích tính tất yếu của việc đa dạng hóa các hình thức sở hữu nhằm khắc phục triệt để nhược điểm vô chủ hoặc sở hữu tập thể hình thức của vốn nhà nước. Lý thuyết đại diện làm sáng tỏ xung đột lợi ích giữa cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước với bộ máy điều hành doanh nghiệp khi thiếu vắng cơ chế kiểm tra, giám sát độc lập.

Mô hình nghiên cứu phân tích cơ chế quản lý vốn theo hai cấp độ: cấp độ vĩ mô thông qua Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) và cấp độ vi mô tại bộ máy nội bộ công ty cổ phần (Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát). Công trình tiếp cận 4 khái niệm cốt lõi:

1. Vốn nhà nước tại doanh nghiệp cổ phần: Phần giá trị tài chính thuộc sở hữu nhà nước cấu thành nên vốn điều lệ của công ty.
2. Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước: Quá trình chuyển đổi hình thức sở hữu từ một chủ sang đa sở hữu thông qua phát hành cổ phiếu.
3. Doanh nghiệp vừa và nhỏ: Căn cứ Nghị định 90/2001/NĐ-CP, là các đơn vị có quy mô vốn đăng ký dưới 10 tỷ đồng hoặc số lao động dưới 300 người.
4. Cơ chế ủy quyền đại diện: Hình thức nhà nước giao quyền biểu quyết và giám sát tài sản cho người đại diện phần vốn tại doanh nghiệp.

Luận văn tham chiếu hai mô hình quốc tế tiêu biểu: Mô hình quản lý tài sản nhà nước SASAC tại Trung Quốc và mô hình công ty đầu tư tài chính chuyên nghiệp Temasek Holdings tại Singapore để rút ra bài học kinh nghiệm phân tách quyền sở hữu với quyền điều hành tác nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm số liệu thứ cấp thu thập từ các báo cáo tài chính kiểm toán, bản cáo bạch phát hành cổ phiếu của Công ty Cổ phần Bánh kẹo Hải Châu giai đoạn 2005 - 2007, cùng các báo cáo tổng kết tiến độ sắp xếp doanh nghiệp của Ban Chỉ đạo Đổi mới và Phát triển Doanh nghiệp.

Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp chặt chẽ với phương pháp logic và lịch sử. Các kỹ thuật phân tích định lượng chỉ số tài chính, phương pháp thống kê mô tả và phương pháp so sánh đối chiếu được áp dụng xuyên suốt để đánh giá sự biến động của nguồn vốn.

Cỡ mẫu nghiên cứu được xác lập thông qua tập dữ liệu vĩ mô gồm 876 doanh nghiệp đã hoàn tất bàn giao quyền đại diện vốn về SCIC tính đến tháng 6 năm 2008, kết hợp khảo sát chuyên sâu 1 mẫu điển hình vi mô là Công ty Cổ phần Bánh kẹo Hải Châu. Luận văn áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling). Lý do lựa chọn phương pháp này là vì Công ty Bánh kẹo Hải Châu đại diện tiêu biểu cho khối doanh nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng vừa và nhỏ, chuyển đổi từ doanh nghiệp nhà nước sang công ty cổ phần với tỷ lệ vốn nhà nước chi phối ở mức 46,26%, phản ánh đầy đủ mọi đặc trưng chuyển dịch thể chế và quản lý vốn trong thực tiễn. Thời gian nghiên cứu được tiến hành tập trung từ năm 2005 đến cuối năm 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu sở hữu nhà nước sau cổ phần hóa có sự phân hóa mạnh mẽ nhưng vẫn duy trì tỷ lệ chi phối cao ở nhiều đơn vị ngoài ngành thiết yếu. Theo số liệu thống kê, khoảng 30% doanh nghiệp cổ phần hóa không còn vốn nhà nước, 37% doanh nghiệp có tỷ lệ vốn nhà nước dưới 50%, nhưng vẫn có đến 30% doanh nghiệp vừa và nhỏ duy trì tỷ lệ sở hữu nhà nước trên 50%. Tỷ lệ vốn nhà nước bình quân giai đoạn 1998 - 2002 là 30%, nhưng đến năm 2003 đã tăng lên 55,4% và duy trì ở mức 50% trong năm 2004.

Thứ hai, tiến độ bàn giao quyền đại diện sở hữu vốn nhà nước về tổ chức chuyên trách SCIC đạt kết quả khả quan nhưng còn nhiều tồn đọng. Tính đến tháng 6 năm 2008, SCIC đã tiếp nhận 876 doanh nghiệp với tổng vốn điều lệ theo mệnh giá hơn 8.035 tỷ đồng trên tổng số 1.307 đơn vị thuộc diện chuyển giao. Qua phân loại, có 10 doanh nghiệp nhóm A chiếm hơn 50% tổng vốn, hơn 100 doanh nghiệp nhóm B và trên 700 doanh nghiệp nhóm C quy mô nhỏ, hiệu quả kinh doanh thấp đang chờ thoái vốn dứt điểm. Hơn 300 doanh nghiệp với giá trị vốn trên 5.000 tỷ đồng vẫn còn ách tắc tại các bộ, ngành và địa phương.

Thứ ba, tại Công ty Cổ phần Bánh kẹo Hải Châu (đăng ký kinh doanh thay đổi lần 4 ngày 05/10/2007), Tổng công ty Mía đường I đại diện nắm giữ 915.712 cổ phần, tương ứng 46,26% tổng vốn điều lệ. Cơ cấu Hội đồng quản trị gồm 4 thành viên. Dù hoạt động sản xuất kinh doanh có bước tăng trưởng sau cổ phần hóa, cơ chế quản trị vẫn mang nặng tư duy bao cấp, hiệu quả quản lý công nợ và chế độ phân phối tiền lương chưa tạo được động lực bứt phá cho người lao động.

Thảo luận kết quả

Thực trạng nêu trên phản ánh rõ tình trạng "vừa đá bóng, vừa thổi còi" khi cơ quan hành chính nhà nước đồng thời thực hiện chức năng quản lý vĩ mô lẫn vai trò chủ sở hữu vốn đầu tư. Tại nhiều doanh nghiệp, người đại diện phần vốn nhà nước chưa chủ động quyết định chiến lược thị trường vì thiếu thẩm quyền hoặc bị ràng buộc bởi các quy định hành chính cứng nhắc.

So với các nghiên cứu cùng chủ đề, kết quả của luận văn nhấn mạnh sự cấp thiết phải chuyển đổi phương thức quản lý từ mệnh lệnh hành chính sang kinh doanh vốn thuần túy theo cơ chế thị trường, tương tự như nguyên tắc vận hành của Temasek Holdings tại Singapore.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua bảng phân loại 3 nhóm doanh nghiệp của SCIC và biểu đồ cột so sánh tỷ trọng vốn nhà nước trước và sau cổ phần hóa tại các doanh nghiệp ngành công nghiệp thực phẩm. Điều này chứng minh rằng việc nắm giữ cổ phần chi phối trên 50% tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ không còn là yêu cầu bắt buộc, mà cần ưu tiên xã hội hóa nguồn lực tài chính để nâng cao sức cạnh tranh trong môi trường thương mại tự do.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, kiến nghị Quốc hội và Chính phủ sớm nghiên cứu ban hành Luật Quản lý và Sử dụng Vốn Nhà nước Đầu tư vào Sản xuất Kinh doanh nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ, phân định rõ ràng giữa quyền sở hữu tài sản công với quyền tự chủ kinh doanh của pháp nhân công ty cổ phần.

Thứ hai, đẩy nhanh lộ trình thoái vốn toàn bộ tại hơn 700 doanh nghiệp vừa và nhỏ thuộc nhóm C do SCIC quản lý trước năm 2010. SCIC cần áp dụng phương thức đấu giá công khai trên thị trường chứng khoán nhằm thu hồi vốn đầu tư công, giảm tỷ lệ nắm giữ của nhà nước tại các ngành cạnh tranh thuần túy về mức 0%.

Thứ ba, tái cấu trúc bộ máy quản trị nội bộ tại các công ty cổ phần có vốn nhà nước như Công ty Cổ phần Bánh kẹo Hải Châu. Cần kiện toàn nhân sự Hội đồng quản trị đủ 5 thành viên theo đúng Điều lệ công ty, xây dựng quy chế đánh giá hiệu quả công việc gắn liền với giá trị gia tăng của cổ phiếu và hiệu quả bảo toàn vốn nhà nước, mục tiêu nâng cao tỷ suất sinh lời trên vốn thêm 15% đến 20% mỗi năm.

Thứ tư, đổi mới cơ chế người đại diện vốn nhà nước và chính sách phân phối tài chính. Người đại diện phải chịu trách nhiệm trực tiếp về tình hình công nợ, quyết liệt xử lý các khoản nợ khó đòi để hạ tỷ lệ nợ quá hạn xuống dưới mức 3% tổng tài sản trong vòng 12 đến 24 tháng, đồng thời thiết lập cơ chế trả lương thưởng theo năng suất lao động thay cho thang bảng lương hành chính cũ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ban Chỉ đạo Đổi mới và Phát triển Doanh nghiệp. Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn để hoàn thiện khung khổ pháp lý về phân cấp, ủy quyền và thoái vốn nhà nước.

Nhóm 2: Lãnh đạo cấp cao tại Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC). Tài liệu giúp định hình quy trình phân loại danh mục đầu tư (nhóm A, B, C) và xây dựng kế hoạch bán bớt phần vốn nhà nước tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Nhóm 3: Thành viên Hội đồng quản trị, Ban Tổng Giám đốc và Người đại diện vốn nhà nước tại các công ty cổ phần. Luận văn cung cấp cẩm nang tác nghiệp về quản trị công ty, xử lý công nợ, quản lý dòng tiền và thiết lập cơ chế kiểm soát nội bộ.

Nhóm 4: Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học thuộc khối ngành Kinh tế Chính trị, Quản trị Kinh doanh và Tài chính Doanh nghiệp. Công trình là nguồn tài liệu tham khảo chất lượng về chuyển đổi sở hữu doanh nghiệp tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao Nhà nước cần đẩy nhanh thoái vốn tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ như Bánh kẹo Hải Châu? Doanh nghiệp vừa và nhỏ ngành bánh kẹo hoạt động trong môi trường cạnh tranh cao và không thuộc lĩnh vực an ninh quốc phòng hay công ích. Việc nhà nước nắm giữ 46,26% vốn gây cản trở thu hút vốn ngoại và giảm tính linh hoạt thương trường. Thoái vốn giúp thu hồi ngân sách và nâng cao năng lực quản trị.

Vai trò cốt lõi của SCIC trong quá trình đổi mới quản lý vốn nhà nước là gì? SCIC đóng vai trò đại diện chủ sở hữu vốn chuyên nghiệp, tách bạch chức năng quản lý nhà nước của các bộ ngành khỏi hoạt động kinh doanh vốn. SCIC thực hiện tái cơ cấu, tối ưu hóa danh mục đầu tư và tiến hành thoái vốn tại hơn 700 doanh nghiệp quy mô nhỏ để bảo toàn tài sản công.

Người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp cổ phần gặp những hạn chế nào? Người đại diện vốn thường thiếu quyền tự quyết do phải xin ý kiến cơ quan chủ quản trước mọi biểu quyết quan trọng. Họ vừa chịu sức ép bảo toàn vốn nhà nước theo quy định hành chính, vừa thiếu động lực tài chính gắn với kết quả kinh doanh thực tế, dẫn đến tâm lý e dè và chậm trễ.

Mô hình Temasek của Singapore mang lại kinh nghiệm gì cho quản lý vốn công tại Việt Nam? Temasek vận hành hoàn toàn theo nguyên tắc kinh doanh thương mại, đặt mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận dài hạn cho cổ đông nhà nước mà không can thiệp vào hoạt động điều hành hàng ngày. Việt Nam cần áp dụng triệt để cơ chế thị trường này thông qua việc chuyên nghiệp hóa mô hình SCIC.

Cơ quan nào có quyền quyết định cao nhất đối với việc quản lý vốn tại công ty cổ phần? Theo Luật Doanh nghiệp, Đại hội đồng cổ đông là cơ quan quyền lực cao nhất, quyết định loại cổ phần phát hành, tỷ lệ chia cổ tức hàng năm, thông qua báo cáo tài chính và bầu Hội đồng quản trị. Nhà nước tham gia biểu quyết tương ứng với tỷ lệ cổ phần sở hữu thông qua người đại diện.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận và tính tất yếu khách quan của việc đổi mới phương thức quản lý vốn nhà nước tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ sau cổ phần hóa.
• Phân tích toàn diện thực trạng chuyển giao 876 doanh nghiệp về SCIC và chỉ rõ những hạn chế mang tính hệ thống trong cơ chế ủy quyền đại diện vốn.
• Đánh giá sâu sắc trường hợp điển hình tại Công ty Cổ phần Bánh kẹo Hải Châu với tỷ lệ nắm giữ vốn nhà nước 46,26%, nhận diện các nút thắt về bộ máy quản trị, công nợ và chế độ phân phối.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ việc hoàn thiện khung khổ pháp lý vĩ mô đến các biện pháp tái cơ cấu quản trị tài chính vi mô tại doanh nghiệp.
• Khẳng định lộ trình thoái vốn nhà nước là bước đi chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực quốc gia và thúc đẩy năng lực cạnh tranh trong giai đoạn hội nhập.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cơ sở khoa học và giải pháp thực tiễn giúp phân định rạch ròi giữa quyền quản lý hành chính nhà nước với quyền sở hữu kinh doanh vốn. Trong lộ trình tiếp theo từ nay đến năm 2010, các cơ quan quản lý cần khẩn trương rà soát, đẩy mạnh thoái vốn dứt điểm tại khối doanh nghiệp thương mại vừa và nhỏ. Độc giả quan tâm hãy liên hệ các trung tâm thông tin thư viện chuyên ngành để tiếp cận toàn văn công trình nghiên cứu giá trị này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

r a TRUONG DAI HOC KINH T'£' Qu6c DAN ’---- —♦------- NGUYEN MANH THANG QAIHOCKINHTgQUflCDAN rQUNGTAM THONO TIN THU VI?N f r M ■ t- r /* DOI MOI QUAN LY VON NHA NlTOO U CAC CONG TY 2 j*’ r VOA VA NHO SAU CO PHAN HOA (LAY VI DU U CONG TY CP DANH KEO HAl CHAU) Chuyen nganh: Kinh te Chinh tri LUAN • VAN THAC • SY KINH TE Ngtfdi htfdng dan khoa hoc: PGS. DAO THI PHUONG LIEN HA NOI, NAM 2008 a MQC LVC Trang DANH MUC CAC CHU* VIET TAT DANH MUC CAC SO DO, BANG, BIEU TOM TAT LUAN VAN MO DAU 1 CHUONG I : CO Sd LY LUAN VA THUC TIEN VE DOI MOI 5 QUAN LY VON NHA NU*6C O CAC CONG TY VIA VA NHO SAU CO PHAN HOA DNNN 1.1 Co phan hoa DNNN va co* che quan ly phan von nha nird’c d 5 doanh nghiep vira va nho sau co phan hoa DNNN.7 Nhieng van de cor ban ve cd phan hod DNNN 5 1.2 Doanh nghiep viea va nho sau cd phan hod DNNN va cor che 9 quan ly phan von nha niedrc tai cac doanh nghiep nay 1. Phan loai doanh nghiep sau co phan hoa DNNN 9 1. Co che quan ly phan von nha nude tai cac doanh nghiep 11 viia va nho sau co phan hoa DNNN.2 Nhtrng van de ly luan ve doi moi quan ly phan von nha nird’c d 14 A X cac cong ty vira va nho sau co phan hoa DNNN.7 Mot sd van de cor ban ve von nha niedrc & cac cong ty viea va 14 nho sau cd phan hod DNNN.1 Von cua doanh nghiep 15 1.2 Von nha nude va vi tri phan von nha nude d cac cong ty 17 vua va nho sau co phan hoa DNNN 7.2 Noi dung ddi moi quan ly von nha niedrc dr cac cong ty viea va 19 nho sau cd phan hod 1.1 Doi moi bo may quan ly von nha nude 19 » r 1.2 Doi moi phuong thuc quan ly von nha nuoc 26 1.3 Doi moi phuong phap quan ly von nha nuoc.3 Su can thiet va nhicng nhan to anh hudng den doi mdi quan 33 ly von nha nude d cac cong ty vita va nhd sau cophan hod DNNN.1 Su edn thi£t phai doi mod quan ly vdn nha nuoc d cac 33 ■> A cong ty vua va nhd sau co phan hoa DNNN 1.2 Nhung nhan to anh hudng den doi moi quan ly von nha 35 ■> * nude d cac cong ty vua va nhd sau co phan hoa DNNN r A A A A 1.3 Kinh nghiem quan ly von nha nude sau co phan hoa o' mot so 40 doanh nghiep trong va ngoai nude 1.1 Tong quan kinh nghiem cua mot so quoc qia tren the giori.1 Kinh nghiem cua Singapore : mo hinh Temasek Holdings 40 1.2 Kinh nghiem cua Trung Quoc : mo hinh Hoi dong quan 42 ly va giam sat tai san nha nude ( SASAC ).2 Bai hoc kinh nghiem rut ra cho Viet nam 47 CHVONG II : THVC TRANG DOI MOI QUAN LY VON NHA 50 NUtJC O CONG TY BANH KEO HAI CHAU SAU CO PHAN HOA DNNN.1 Khai quat chung ve cong ty co phan Banh Keo Hai Chau trade 50 va sau co phan hoa DNNN.2 Thye trang doi mod quan ly von nha nude o’ cong ty co phan 57 Banh Keo Hai Chau sau co phan hoa tren mot so net co1 ban.1 Ve bo may quan ly vdn d cong ty cd phan Banh Keo Hai Chau 57 2.2 Thuc trang ty le sd huu vdn nhd nude trong tong so vdn cua 60 cong ty 62 63 2.2 Tinh hinh cong no 65 2.3 Cac chi tieu tai chinh chu yeu 66 2.4 Che do luong thircmg va phan phoi 71 2.

Chinh sach tuyen dung va dao tao 72 _ A r 2.3 Danh gia chung ve thirc trang doi moi quan ly von nha nird’c 73 cong ty Banh Keo Hai Chau sau cd phan hoa 2.2 Ve ton tai va nguyen nhan cua nhieng ton tai 74 CIIUONG 3 : QUAN DIEM VA CAC GIAI PHAP CO BAN 77 NHAM TIEP TUC DOI MCH QUAN LY VON NHA NU’OC O CAC CONG TY VU*A VA NHO SAU CO PHAN HOA DNNN.1 Quan diem chung ve tiep tuc doi moi quan ly von nha nird’c or 77 cac cong ty vira va nho sau co phan hoa DNNN.1 Doi mod quan ly vdn nha niedrc dr cac doanh nghiep viea va 77 nho sau cd phan hod nham nang cao hieu qua sie dung von nha niedrc.2 Doi mod quan ly vdn nha niedrc tai doanh nghiep viea va nho 80 phai dieorc coi Id mot noi dung quan trong cua doi mod quan ly cong ty sau co phan hod.3 Doi mod quan ly vdn nha niedrc dr trong cac doanh nghiep viea 83 va nho sau cd phan hod nham tao dieu kien cho doanh nghiep thich ieng vod cor che thi triedmg.4 Doi mod quan ly vdn nha niedrc dr cac doanh nghiep viea va 86 nhd sau cd phan hod phai phu hop vdi xu hudng hoi nhap kinh te Ji Ji quoc te hien nay.2 Mot so giai phap co’ ban nham tiep tuc doi moi quan ly von nha 88 X A nuoc o’ cac doanh nghiep vira va nhd sau co phan hoa noi chung va o’ cong ty cd phan Banh Keo Hai Chau noi rieng.1 Nhom giai phap d tam vimo.1 Can co luat ve quan ly vdn nha nuoc.2 Xay dung lo trinh day nhanh viec thoai vdn nha nude d 91 ■» X cac doanh nghiep vua va nhd sau cd phan hoa.3 Xay dung co che phoi hop giua SCIC va doanh nghiep 92 trong quan ly phan vdn nha nude .4 Hoan thien mo hinh va co che hoat dong cua SCIC.2 Nhom giaiphap tam vi mo.1 Tai cau true doanh nghiep sau cd phan hoa.2 Xu ly no ton dong cua cong ty 100 X z 3.3 Xac dinh ro trach nhiem cua ngudi dai dien phan vdn nha 102 nude trong doanh nghiep.4 Doi mdi che do phan phoi trong doanh nghiep.3 Mot so kien nghi cu the ve doi mdi quan ly phan von Nhd 105 nude d cong ty cd phan Banh Keo Hai Chau. KET LUAN 111 • CAC TAI LIEU DANH MUC • TEAM KHAO JJ TRU'CJNG DAI HOC KINH Tfi' Qu6c DAN ’---- —♦------- NGUYEN MANH THANG DOI MOI QUAN LY VON NHA NUUC 0 CAC CONG TY VITA VA NHO SAU CO PHAN HOA (LAY VI DU 0 CONG TY CP DANH KEO H Al CHAU) Chuyen nganh: Kinh te Chinh tri TOM TAT LUAN VAN THAC SY • • HA NOI, NAM 2008 M() DAU 1. Tinh cap thiet cua de tai •> \ r a - De hoa nhap dupe vdi nen kinh te thi trudng va hoi nhap vdi nen kinh te quoc te. Nghi quyet cua Dang tai Dai hoi lan thu VIII da xac dinh: “Trien khai tich cue va vung chac Co phan hoa DNNN de huy dong them von, tao them dong luc thuc day Doanh nghiep lam an co hieu qua, lam cho tai san nha nude ngay cang tang len, khong phai de tu nhan hoa.

Ben canh nhung doanh nghiep 100% von nha nude se co nhieu doanh nghiep ma nha nude nam da so hay nam ty le co phan hoa chi phoi”. Nghi quyet hoi nghi Trung uong lan thu IV khoa VIII da neu: “Phan dinh loai Doanh nghiep cong ich va doanh nghiep kinh doanh, xac dinh doanh nghiep can giu 100% vdn nha nude, loai doanh nghiep nha nude can nam giu cd phan chi phoi va loai doanh nghiep chi can nam giu ty le d muc thap hoac khong tham gia gop vdn. Tinh hinh nghien cuu de tai - Xuat phat tu yeu cau phat trien cua nen kinh te thi trudng va yeu cau thuc tien cua cac doanh nghiep vua va nho trong xu the phat trien vdi su canh tranh khoc liet trong dieu kien hoi nhap quoc te d Viet nam trong nhung nam A gan day. Muc dich nghien cihi - Gop phan lam sang to nhung van de ly luan chung ve quan ly vdn Nha nude tai cac doanh nghiep vua va nho d Viet Nam hien nay.

r f - Danh gia thuc trang cong tac quan ly vdn Nha nude tai cong ty cd phan Banh Keo Hai Chau , tu do tim ra nhung ton tai, nguyen nhan cua nhung ton tai trong cong tac quan ly vdn nha nude tai doanh nghiep hien nay. nude tai doanh nghiep. Phuong phap nghien cirii - Luan van su dung phuong phap nghien cua tren co so phuong phap luan duy vat bien chung, phuong phap logic ket hop vdi lich su, phuong phap nghien cuu. Doi tirpng va pham vi nghien ciru r - Doi tupng nghien cuu cua luan van la tap trung nghien cuu cong tac r quan ly von nha nude tai cac doanh nghiep vira va nhd d Viet nam hien nay.

- Pham vi nghien cua: Luan van nghien cuu trong pham vi quan ly nha nude doi vdi phan von nha nude con lai tai cac doanh nghiep noi chung sau co phan hoa va tai cong ty co phan banh keo Hai Chau noi rieng. Nhirng dong gop cua luan van - Gop phan lam sang to nhung van de ly luan va thuc tien ve cong tac quan ly von nha nude tai cac doanh nghiep vua va nhd d Viet Nam hien nay. - De ra mot so giai phap nham hoan thien cong tac quan ly ven nha nude tai doanh nghiep d nude ta trong dieu kien hoi nhap kinh te quoc te. Ket cau cua luan van: - Ngoai phan mo dau, ket luan va danh muc tai lieu tham khao, luan van duoc ket cau thanh 3 chuong: X 7 / Chuong 1: Co so ly luan va thuc tien ve doi moi quan ly von nha nude d cac cong ty vua va nhd sau cd phan hoa DNNN.

Chuong 2: Thuc trang doi moi quan ly von nha nude d Cong ty Banh keo Hai chau sau cd phan hoa DNNN. Chuong 3: Quan diem va cac giai phap co ban nham tiep tuc doi moi quan ly r ■> a von nha nude d cac cong ty vua va nhd sau cd phan hoa DNNN. iii CH L ON G I CO sd LY LUAN VA THUC TIEN VE DOI MOfl QUAN LY VON NHA M'O'C O CAC CONG TY VlfA VA NHO SAU CO PHAN HOA DNNN 1.1 Co phan hoa doanh nghiep nha nirdc va phan loai doanh nghiep sau CPH DNNN.1 Nhung van cte cor ban ve cd phan hoa DNNN. r r r y Kinh te nha nuoc la mot pham tru kinh te khach quan, gan lien vdi su ton tai cua nha nuoc, bat ke nha nuoc do thuoc the che chinh tri xa hoi nao.

O a r r e cac nuoc co nen kinh te thi trudng, kinh te nha nuoc, doanh nghiep nha nude la mot trong nhung cong cu de khac phuc nhung khuyet tat cua kinh te thi truong. Muc do, pham vi cua khu vuc kinh te nha nuoc, doanh nghiep nha A 9 Z nude duqc xac dinh tren co so yeu cau cua su phat trien kinh te - xa hoi.