PHẦN MỞ ĐẦU i 1. TÍNH CẤP THIÉT CỦAĐÈ TÀI. Ke hoạch hoá là một trong những công cụ quan trọng nhất đối với công tác quản lý điều hành nền kinh tế. Kế hoạch hoá sẽ khắc phục được những khuyết tật của nền kinh tế thị trường, đảm bảo nền kinh tế hoạt động có hiệu quả, nâng cao hiệu lực quản lý của nhà nước đối với nền kinh tế.
Công tác lập kế hoạch hiện nay nói chung và cấp xã nói riêng vẫn theo phương pháp truyền thống. Tuy nhiên, phương pháp truyền thống này chỉ phù hợp với nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung và nó bộc lộ một số hạn chế sau: Thứ nhất: Quy trình lập kế hoạch hiện nay theo trình tự “2 xuống 1 lên”. Thời gian dành cho việc lập kế hoạch là quá ngắn và bị động, đặc biệt là đối với cấp xã. Do đó, việc triển khai lập kế hoạch ở cấp này nhiều khi là sự đối phó với nhiệm vụ được giao.
Thứ hai: Việc tổ chức lập kế hoạch được thực hiện chủ yếu theo ngành dọc, sự phối hợp theo chiều ngang của các ngành rất lỏng lẻo, kể cả đối với ngành thống kê, sự tham gia của cấp dưới và các bên liên quan chưa được coi trọng. Thứ ba: Phương pháp lập kế hoạch theo phương pháp truyền thống, thiếu sự tham gia và không gắn với nguồn lực. Thứ tư: Đội ngũ cán bộ làm công tác kế hoạch vừa thiếu vừa yếu nhất là ở cấp huyện và cấp xã. Hầu hết cán bộ kiêm nhiệm và không được đào tạo cơ bản về chuyên môn.
Thứ năm: Công tác đào tạo đội ngũ cán bộ kế hoạch cấp tỉnh hiện gặp rất nhiều khó khăn, một mặt do thiếu nguồn lực để đầu tư cho cán bộ đi học, mặt khác do thiếu chương trình đào tạo và cơ sở đào tạo phù họp. Hoạt động đào 2 tạo mới chỉ ở mức độ tập huấn ngắn ngày và cập nhật các chủ trương, chính sách mới. * Thứ sáu: cấp xã là cấp cơ sở gần dân nhất, đối mới kế hoạch cấp xã là nền tảng bởi vì kế hoạch cấp xã là cơ sở để tổng họp kế hoạch ở cấp huyện, tỉnh. Thứ bảy: Đổi mới kế hoạch cấp xã nhằm làm cho công tác kế hoạch linh hoạt, phù họp với địa phương hơn.
Thực trạng trên cho thấy cần phải có sự đổi mới công tác lập KHPT KTXH nói chung và KHPT KTXH cấp xã nói riêng cho phù họp với xu hướng phát phát triển của nền kinh tế thị trường hiện nay. Hơn nữa Hòa Bình là tỉnh miền núi phía Bắc có nhiều các Chương trình, Dự án tham gia nên dễ có điều kiện áp dụng phương pháp mới nên đây là địa phương được chọn để nghiên cứu trường hợp trong quá trình nghiên cứu. Vì những lý do trên đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu của Luận văn Thạc sỹ "Đổi m ớ i công tác lập K ế hoạch p h á t triển Kinh tế x ã h ội cấp xã. MỤC ĐÍCH NGHIÊN c ứ u CỦA ĐẺ TÀI.
Thứ nhất, luận văn làm rõ những vấn đề lý luận về kế hoạch hóa, vai trò của kế hoạch hóa trong nền kinh tế thị trường và sự cần thiết phải đổi mới công tác lập KHPT KTXH ở cấp xã. Thứ hai, đánh giá thực trạng công tác lập KHPT KTXH cấp xã ở Việt Nam nói chung. Trong đó nghiên cứu trường họp tại tỉnh Hòa Bình. Thứ ba, lựa chọn được mô hình lập KHPT KTXH phù hợp nhất cho cấp xã nhằm góp phần tích cực vào đổi mới công tác lập KHPT KTXH ở cấp xã.
Kiến nghị áp dụng thí điểm mô hình này tại tỉnh Hòa Bình. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN c ứ u. Đổi tượng nghiên cứu: Luận văn chủ yếu tập trung vào nghiên cứu khâu 3 lập kế hoạch đặc biệt là quy trình và phương pháp lập KHPT KTXH cấp xã. Phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu thực trạng công tác lập kế hoạch ở xã nói chung, trong đó nghiên cứu trường họp thực tế trên địa bàn tỉnh Hoà Bình.
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN c ứ u. Luận văn sử dụng các phương pháp sau: Phân tích tổng họp, thống kê so sánh, thu thập thông tin, nghiên cứu tài liệu, phỏng vấn, nghiên cứu thực địa. NHỮNGĐÓNG GÓP CỦA ĐÈ TÀI. Xây dựng được mô hình lập KHPT KTXH cấp xã theo phương pháp mới.
Kiến nghị áp dụng mô hình này vào đổi mới công tác lập KHPT KTXH cấp xã ở Việt Nam nói chung và thí điểm tại tỉnh Hòa Bình, góp phần tích cực vào công tác đổi mới quản lý nhà nước tại cấp xã. KẾT CẤU LUẬN VĂN Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu luận văn được kết cấu thành ba chương: Chương 1: Cơ sở lý luận về lập kế hoạch phát triển kinh tế xã hội. Chương 2: Thực trạng công tác lập kế hoạch phát triển kinh tế xã hội cấp xã ở tỉnh Hoà Bình. Chương 3: Giải pháp đổi mới công tác lập kế hoạch phát triển kinh tế hội cấp xã ở tỉnh Hòa Bình.
4 CHƯƠNG 1 c q S Ở LÝ LUẬN VỀ LẬP KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI 1. NHỮNG VÁN ĐỀ Cơ BẢN VÈ KÉ HOẠCHVÀ KÉ HOẠCHHÓA 1. Khái niêm kế hoach và kế hoach hóa • • • Khái niệm: Ke hoạch hoá kinh tế vĩ mô là một loại hình hoạt động của Chính phủ nhằm lựa chọn phương án sử dụng hợp lý các nguồn lực và quyết định các giải pháp tác động đến những biến số kinh tế vĩ mô chủ yếu theo hướng các mục tiêu đã được xác định. Kế hoạch hoá kinh tế vĩ mô là một thể thống nhất bao gồm từ việc xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, công tác quy hoạch, phát triển, kế hoạch hoá định hướng 5 năm, kế hoạch hoá hàng năm, đến công tác điều hành thực hiện, theo dõi và điều chỉnh kế hoạch.
KHH phát triển KTXH là một hoạt động có ý thức của nhà nước trên cơ sở đánh giá thực lực của nền kinh tế và nhận thức được sự vận động của các qui luật khách quan để vạch ra hướng phát triển cho nền kinh tế quốc dân trong từng giai đoạn nhất định cũng như những giải pháp lớn nhằm thực hiện được định hướng đó một cách có hiệu quả. Kế hoạch hoá và kế hoạch phát triển Xuất phát từ những quan điểm và mục đích chính trị của Chính phủ, kế hoạch hoá xác định những mục tiêu, chính sách liên quan đến sự phát triển trong tương lai của nền kinh tế. Ke hoạch hoá phát triển không chỉ bao gồm những mục tiêu mà còn thể hiện những mục tiêu đó thành những chỉ tiêu cụ thể. 5 Kế hoạch hoá là quá trình xây dựng những quy tắc và chính sách nhất quán về mặt nội dung để thực hiện những mục tiêu đề ra cũng như hướng dẫn thực hiện những chỉ tiêu kế hoạch vào những quyết định chính sách thường nhật.
Ke hoạch hoá là quá trình toàn diện nền kinh tế quốc dân, đồng thời có thể kế hoạch hoá cho từng lĩnh vực. Kế hoạch phát triển kinh tế thường là kế hoạch trung hạn 5 năm, có thể kết hợp với một kế hoạch triển vọng dài hạn và được cụ thể hoá bằng những kế hoạch hàng năm. Bản chất của kế hoạch hóa phát triển 1. K ể hoạch • hoá là lựa • chọn • Ke hoạch hoá là việc ra quyết định về lựa chọn một trong số nhiều phương thức hành động.
Có hai loại lựa chọn chính liên quan đến kế hoạch. Thứ nhất là lựa chọn các mục tiêu ưu tiên, bởi vì nguồn lực có hạn nên không thể đáp ứng được cùng một lúc tất cả các nhu cầu phát triển. Thứ hai, kế hoạch hoá cũng liên quan đến sự lựa chọn trong số các phương thức hành động khác nhau, giữa các cách thức khác nhau để đạt được cùng một mục tiêu. Kế hoạch hoá kinh tế cũng giống như kế hoạch hoá cho một cuộc hành trình.
Trong đa số các trường hợp, sẽ có nhiều cách khác nhau mà người du hành có thể chọn để đến đích, và việc lập kế hoạch cho hành trình liên quan đến việc quyết định lựa chọn một cách thức cụ thể được coi là hợp lý nhất trong số đó. Mặc dù hai loại lựa chọn này khác nhau, nhưng chúng đều liên quan đến quá trình ra quyết định giống nhau. Mối quan hệ giữa kế hoạch hoá và việc ra quyết định quan trọng đến mức nhiều công trình lý thuyết về kế hoạch hoá quan tâm đến các cách tiếp cận khác nhau đối với việc ra quyết định, cụ thể là đến các nhân tố được xem xét khi ra quyết định và trình tự quy trình ra quyết 6 định. Hơn nữa, các nhà kế hoạch đã sử dụng nhiều kỹ thuật hiện đại để cải thiện cách thức ra quyết định và nâng cao chất lượng của các quyết đinh.
Kê hoạch hoá là phân bổ nguồn lực Một yếu tố quan trọng khác của kế hoạch hoá liên quan đến phân bổ nguôn lực. Nguồn lực ở đây không chỉ bao gồm các nguồn lực tự nhiên (đất nước, khoáng sản, .) mà còn bao gồm cả nhân lực (hay nguồn lực con người nói chung), tài sản (như đường xá, nhà cửa, trang thiết bị,.) và tài chính. Việc phân biệt những gì không được coi là nguồn lực tuỳ thuộc vào mục tiêu cần đạt đến của người sử dụng cũng như nhận thức về giá trị sử dụng và khả năng sử dụng cụ thể trong từng trường hợp. Kế hoạch hoá liên quan đến các quyết định làm thế nào để sử dụng tốt nhat cac nguôn lực hiện có.
Vì thê, sô lượng và chât lượng của những nguồn lực này có ảnh hưởng rất quan trọng đến quá trình lựa chọn giữa các phương thức hành động khác nhau. Một mặt, sự giới hạn về số lượng và chất lượng các nguồn lực là lý do chính giải thích tại sao kế hoạch hoá lại liên quan đến việc ra quyết định lựa chọn trong số các phương thức hành động khác nhau. Mặt khác, khi phải lựa chọn giữa các phương thức hành động khác nhau thì khả năng cung ứng các nguồn lực đóng vai trò quan trọng trong việc xác định số lượng phương thức có thể lựa chọn và phương thức nào có khả năng được chấp nhận hơn cả. Do kế hoạch hoá liên quan đến việc phân bổ các nguồn lực, nên một bộ phận quan trọng của quá trình lập kế hoạch là thu thập và phân tích thông tin vê khả năng cung ứng các nguôn lực hiện có.
Điều này đặt ra những câu hỏi cả về khái niệm và về phương pháp liên quan đến hệ thống thông tin kế hoạch cần được giải đáp.