Tổng quan nghiên cứu

Quận Nam Từ Liêm được thành lập theo Nghị quyết 132/NQ-CP của Chính phủ và chính thức đi vào hoạt động từ ngày 01/4/2014 với diện tích tự nhiên 3.227,36 ha cùng quy mô dân số trên 232.000 người. Nằm tại cửa ngõ phía Tây thủ đô Hà Nội, địa bàn quận trải qua quá trình đô thị hóa nhanh chóng, chuyển đổi từ mô hình quản lý nông thôn sang đô thị hiện đại. Trong giai đoạn 2014 - 2017, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của quận đạt 15,6%, cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực với tỷ trọng ngành dịch vụ chiếm 55,6% và công nghiệp chiếm 44,2%, đồng thời triển khai đồng loạt 130 dự án thu hồi đất giải phóng mặt bằng.

Sự biến động nhanh chóng về kinh tế - xã hội nảy sinh nhiều thách thức tư tưởng phức tạp trong cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân. Tình trạng thu hồi hàng ngàn hecta đất nông nghiệp, sự phân hóa lối sống đô thị, sự đa dạng của 5 tôn giáo lớn cùng hơn 3.500 lượt người nước ngoài cư trú đòi hỏi công tác tư tưởng của Đảng bộ quận phải đổi mới toàn diện. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là làm rõ thực trạng, tìm ra nguyên nhân của những bất cập trong nhận thức và phương thức tuyên truyền, từ đó nâng cao năng lực lãnh đạo tư tưởng cho 42 tổ chức cơ sở đảng với 7.900 đảng viên.

Mục tiêu của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực tiễn công tác tư tưởng tại 10 phường trực thuộc giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2019, đồng thời xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ định hướng đến năm 2025. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi trực tiếp cung cấp luận cứ khoa học nhằm củng cố sự đồng thuận xã hội, giữ vững an ninh chính trị và duy trì tỷ lệ hộ nghèo ở mức thấp 1,03%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử Mác - Lênin, đặc biệt là nguyên lý tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội và tính độc lập tương đối của ý thức xã hội. Nghiên cứu quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác tư tưởng, coi lãnh đạo tư tưởng là nhiệm vụ hàng đầu trong xây dựng Đảng để tạo sự thống nhất ý chí và hành động.

Bên cạnh đó, đề tài dựa trên quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam thông qua Nghị quyết Trung ương 5 khóa IX, Nghị quyết Trung ương 5 khóa X, Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII và Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII. Khung phân tích tập trung vào 4 khái niệm then chốt: tư tưởng, hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa, công tác tư tưởng và đổi mới công tác tư tưởng. Mô hình nghiên cứu phân định công tác tư tưởng thành 3 bộ phận cấu thành hữu cơ: công tác lý luận, công tác tuyên truyền và công tác cổ động, được vận hành dựa trên 3 nguyên tắc cốt lõi gồm tính Đảng, tính khoa học và sự thống nhất biện chứng giữa lý luận với thực tiễn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp gồm các văn kiện Đại hội Đảng bộ quận Nam Từ Liêm, báo cáo định kỳ giai đoạn 2014 - 2019 của Ban Tuyên giáo Quận ủy, các nghị quyết chuyên đề và số liệu thống kê kinh tế - xã hội chính thức. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra xã hội học bằng bảng hỏi tiêu chuẩn.

Quy mô mẫu khảo sát gồm 200 cán bộ, đảng viên thuộc Ban Tuyên giáo Đảng ủy 10 phường trên địa bàn quận. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng đồng đều với định mức 20 phiếu cho mỗi phường nhằm bảo đảm tính đại diện cao. Phương pháp phân tích dữ liệu kết hợp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh đối chiếu và trừu tượng hóa khoa học. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp lượng hóa mức độ biến chuyển nhận thức chính trị, đánh giá khách quan năng lực tổ chức bộ máy và nhận diện chính xác các rào cản thực tiễn trong công tác tuyên giáo cấp cơ sở. Quá trình thu thập và xử lý thông tin được tiến hành xuyên suốt từ năm 2014 đến năm 2019, tạo cơ sở dự báo đến năm 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ tuyên giáo từ quận đến cơ sở nhanh chóng được kiện toàn sau khi chia tách địa giới hành chính. Ban Tuyên giáo Quận ủy vận hành chuyên nghiệp với 100% cán bộ có trình độ đại học chính quy và 50% đạt trình độ cao cấp lý luận chính trị. Mạng lưới tuyên giáo cấp phường được thiết lập đồng bộ tại 10/10 phường với tổng số 85 cán bộ, cơ cấu từ 7 đến 9 thành viên mỗi ban do Thường trực Đảng ủy phường trực tiếp làm Trưởng ban.

Thứ hai, công tác tuyên truyền đã bám sát các mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế, củng cố niềm tin của đại bộ phận cán bộ và nhân dân. Thu nhập bình quân đầu người tăng mạnh đạt 52 triệu đồng/người/năm vào năm 2017, giá trị sản xuất nông nghiệp đạt 129 triệu đồng/ha, tạo nền tảng vững chắc giúp trên 90% đảng viên cơ sở kiên định lý tưởng cách mạng và ủng hộ các quyết sách của địa phương.

Thứ ba, áp lực đô thị hóa tạo ra xung đột tư tưởng cục bộ sâu sắc. Việc triển khai 130 dự án giải phóng mặt bằng với hàng ngàn hộ dân bị thu hồi đất khiến khoảng 15% đến 20% người dân nông thôn mất tư liệu sản xuất rơi vào tâm lý hoang mang, lo lắng về sinh kế dài hạn, làm phát sinh khiếu kiện phức tạp về giá đền bù.

Thứ tư, công tác nắm bắt dư luận xã hội trước tính đa dạng dân cư còn gặp nhiều thách thức. Toàn quận có 123 tổ dân phố với sự đan xen của 588 đồng bào dân tộc thiểu số, 5 tôn giáo được công nhận và hàng ngàn lao động nhập cư, khiến thông tin định hướng có lúc chưa phủ kín các nhóm đối tượng đặc thù.

Thảo luận kết quả

Thành công của công tác tư tưởng bắt nguồn từ sự chỉ đạo quyết liệt của Ban Thường vụ Quận ủy và sáng kiến phân công theo dõi tư tưởng theo 5 khối chuyên môn tại một số phường như Mỹ Đình 2. Tuy nhiên, hạn chế lớn nằm ở chỗ một bộ phận cán bộ tuyên giáo trẻ còn thiếu kinh nghiệm xử lý khủng hoảng truyền thông khi xuất hiện các luồng thông tin trái chiều.

So sánh với các nghiên cứu tương đồng tại quận Hà Đông năm 2014 và thành phố Thái Nguyên năm 2015, quận Nam Từ Liêm có tốc độ chuyển đổi đất nông nghiệp nhanh hơn gấp 1,5 lần, khiến mức độ nhạy cảm về tư tưởng đất đai cao hơn rõ rệt. Nhận thức của một số cấp ủy còn đồng nhất công tác tư tưởng với tuyên truyền một chiều, chưa chú trọng đối thoại trực tiếp.

Các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cơ cấu kinh tế thể hiện tỷ trọng 55,6% dịch vụ, 44,2% công nghiệp, 0,2% nông nghiệp; kết hợp cùng bảng thống kê đối chiếu kết quả khảo sát 200 phiếu đánh giá mức độ hài lòng của cán bộ tại 10 phường đối với công tác bồi dưỡng chính trị. Việc lượng hóa dữ liệu này chứng minh tính cấp thiết của việc hiện đại hóa công tác tư tưởng trong quản lý đô thị.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cao nhận thức và năng lực lãnh đạo của cấp ủy Đảng. Yêu cầu 100% bí thư cấp ủy và thủ trưởng cơ quan tại 42 tổ chức cơ sở đảng phải trực tiếp phụ trách công tác chính trị tư tưởng, duy trì chế độ đối thoại trực tiếp với nhân dân tối thiểu 2 lần mỗi năm. Lộ trình thực hiện bắt đầu từ quý 1 năm 2020 đến năm 2025, do Ban Thường vụ Quận ủy và Đảng ủy 10 phường chủ trì.

Thứ hai, đổi mới căn bản nội dung và đa dạng hóa hình thức tuyên truyền. Ứng dụng công nghệ thông tin và mạng xã hội để số hóa 100% bản tin nội bộ và tài liệu học tập nghị quyết, phấn đấu nâng tỷ lệ đảng viên tham gia học tập lý luận đạt trên 95% hằng năm. Định kỳ hằng quý tổ chức các hội nghị thông tin thời sự chuyên đề, do Ban Tuyên giáo Quận ủy phối hợp với Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị thực hiện trong suốt giai đoạn 2020 - 2025.

Thứ ba, chuẩn hóa đội ngũ và kiện toàn tổ chức bộ máy làm công tác tư tưởng. Xây dựng kế hoạch đào tạo chuyên sâu về kỹ năng nắm bắt dư luận và xử lý điểm nóng cho toàn bộ 85 cán bộ Ban Tuyên giáo cơ sở, đảm bảo đến năm 2023 có 100% cán bộ chuyên trách đạt trình độ trung cấp lý luận chính trị trở lên. Chủ thể thực hiện là Ban Tổ chức Quận ủy phối hợp Ban Tuyên giáo Quận ủy.

Thứ tư, hoàn thiện cơ chế phối hợp trong hệ thống chính trị để giải quyết các bức xúc nảy sinh từ các dự án đô thị. Thiết lập đường dây nóng và tổ công tác tư tưởng tại 123 tổ dân phố, xử lý dứt điểm 100% phản ánh về chính sách đền bù giải phóng mặt bằng của 130 dự án quy hoạch. Ủy ban nhân dân quận phối hợp cùng Ủy ban Mặt trận Tổ quốc quận triển khai thường xuyên từ năm 2020 đến 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cán bộ lãnh đạo cấp ủy và Ban Tuyên giáo cấp huyện, quận: Luận văn cung cấp mô hình thực tiễn về cơ cấu Ban Tuyên giáo cơ sở từ 7 đến 9 đồng chí và phương thức quản lý tư tưởng theo khối, giúp các địa phương đang đô thị hóa xây dựng quy chế vận hành khoa học.

Nhóm giảng viên, báo cáo viên lý luận chính trị: Tài liệu là nguồn dẫn chứng thực tế sinh động với 200 mẫu khảo sát xã hội học và các số liệu phát triển kinh tế 15,6%, hỗ trợ xây dựng bài giảng chuyên đề về công tác tư tưởng cơ sở tại các trường chính trị và Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị.

Nhóm học viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Chính trị học và Xây dựng Đảng: Đề tài cung cấp khung phương pháp luận tiếp cận vấn đề tư tưởng dưới góc độ khoa học chính trị, cách thiết kế bảng hỏi và quy trình phân tích thực trạng tư tưởng trong bối cảnh thu hồi đất nông nghiệp.

Nhóm cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội: Công trình gợi mở các phương pháp vận động quần chúng linh hoạt, nâng cao kỹ năng tuyên truyền miệng nhằm duy trì tỷ lệ đồng thuận cao trong 123 tổ dân phố tại các vùng dự án trọng điểm.

Câu hỏi thường gặp

Điểm đặc thù lớn nhất tác động đến công tác tư tưởng tại quận Nam Từ Liêm là gì? Quận chuyển đổi mô hình từ huyện nông thôn lên quận đô thị từ năm 2014, gắn liền với việc thu hồi đất phục vụ 130 dự án phát triển hạ tầng trên diện tích 3.227,36 ha. Do đó, công tác tư tưởng phải trực tiếp giải quyết bài toán việc làm, ổn định tâm lý cho nông dân mất đất và xử lý các vấn đề xã hội đa tôn giáo, đa dân tộc.

Bộ máy làm công tác tư tưởng tại các phường của quận Nam Từ Liêm được cơ cấu như thế nào? Mỗi phường trong số 10 phường đều thành lập Ban Tuyên giáo gồm 7 đến 9 đồng chí do Thường trực Đảng ủy phường làm Trưởng ban, các thành viên là trưởng các ban ngành, đoàn thể. Một số phường tiên tiến như Mỹ Đình 2 đã phân công cán bộ phụ trách theo dõi tư tưởng theo 5 khối chuyên trách cụ thể, mang lại hiệu quả rất rõ rệt.

Kết quả điều tra 200 phiếu khảo sát phản ánh thực trạng nhận thức của đội ngũ cán bộ ra sao? Khảo sát 200 cán bộ tại 10 phường cho thấy đa số cán bộ kiên định lập trường chính trị và đồng thuận cao với chủ trương đổi mới. Tuy nhiên, có khoảng 20% ý kiến phản ánh rằng phương pháp tuyên truyền miệng tại cơ sở còn khô cứng, thiếu tính đối thoại và đòi hỏi phải nhanh chóng đổi mới phương tiện truyền thông hiện đại.

Luận văn đã kế thừa và vận dụng những cơ sở lý luận nền tảng nào? Luận văn dựa trên phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị tư tưởng, cùng các văn kiện trọng yếu như Nghị quyết Trung ương 5 khóa X, Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII và Văn kiện Đại hội XII của Đảng nhằm bảo đảm tính Đảng và tính khoa học.

Mục tiêu định lượng quan trọng nhất trong hệ thống giải pháp của luận văn đến năm 2025 là gì? Đề tài đặt mục tiêu 100% cán bộ tuyên giáo phường được chuẩn hóa nghiệp vụ chính trị trước năm 2023, trên 95% đảng viên tham gia học tập nghị quyết trực tuyến, 100% cấp ủy tổ chức đối thoại trực tiếp định kỳ 2 lần mỗi năm và giải quyết triệt để các bức xúc tư tưởng tại 123 tổ dân phố.

Kết luận

  • Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng về công tác tư tưởng trong bối cảnh phát triển đô thị.
  • Đánh giá thực chứng bức tranh công tác tư tưởng tại Đảng bộ quận Nam Từ Liêm từ khi thành lập năm 2014 với quy mô 42 tổ chức cơ sở đảng và 7.900 đảng viên.
  • Nhận diện các nhân tố tác động then chốt từ tốc độ tăng trưởng kinh tế 15,6% và áp lực giải phóng mặt bằng tại 130 dự án đô thị.
  • Đúc kết bài học kinh nghiệm về kiện toàn bộ máy 10 Ban Tuyên giáo phường với 85 cán bộ chuyên trách và kiêm nhiệm.
  • Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ gắn liền với các chỉ tiêu định lượng cụ thể, có lộ trình triển khai rõ ràng từ năm 2020 đến năm 2025.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là công trình chuyên khảo đầu tiên thuộc chuyên ngành Chính trị học nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện về đổi mới công tác tư tưởng tại Đảng bộ quận Nam Từ Liêm sau khi thành lập quận mới. Lộ trình tiếp theo đòi hỏi các cấp ủy địa phương phải số hóa tài liệu tuyên truyền trong năm 2020, hoàn thành chuẩn hóa 100% đội ngũ cán bộ tuyên giáo trước năm 2023 và tổng kết đánh giá hiệu quả vào năm 2025. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cấp ủy cơ sở hãy áp dụng ngay các luận cứ, giải pháp trong công trình này để nâng cao tính chiến đấu của công tác tư tưởng, xây dựng quận Nam Từ Liêm phát triển giàu đẹp, văn minh.