MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài. Xuất phát từ tư tưởng lấy “dân làm gốc”, ngay sau cách mạng tháng 8 thành công, nước Việt nam dân chủ cộng hòa ra đời, Nhà nước ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã luôn quan tâm đến việc thể chế hóa và hiện thực các quyền tự do, dân chủ và đề cao vai trò của nhân dân, Điều 2, Hiến pháp 92 sửa đổi quy định: “Nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức.” Tiếp công dân và giải quyết khiếu nại tố cáo của nhân dân là trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị xã hội. Nhà nước phải đảm bảo và không ngừng phát huy quyền làm chủ mọi mặt của nhân dân, nghiêm trị mọi hành vi xâm phạm lợi ích Tổ quốc và nhân dân, xây dựng đất nước giàu mạnh, thực hiện công bằng xã hội, mọi người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện.
Quyền khiếu nại, tố cáo liên quan chặt chẽ với các quyền và nghĩa vụ cơ bản khác của công dân, là quyền dân chủ trực tiếp, là một nội dung quan trọng của chế định dân chủ XHCN để công dân thông qua đó tích cực tham gia vào việc quản lý Nhà nước, quản lý xã hội. Trong thời gian qua, công tác tiếp công dân đã đạt được những thành tựu đáng kể. Thông qua tiếp công dân, nhiều vụ việc khiếu nại, tố cáo đã được giải quyết. Việc tiếp công dân đã đáp ứng được phần lớn yêu cầu của người dân, hướng tới nhà nước pháp quyền của dân do dân và vì dân.
Thực hiện sự chỉ đạo của Trung ương, các cấp các ngành đã có nhiều cố gắng nỗ lực trong tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo, nên tình hình khiếu kiện cũng có những chuyển biến tích cực. Việc giải quyết các tranh chấp trong nội bộ nhân dân và giữa người dân với cơ quan Nhà nước được tiến hành đúng pháp luật, kỷ cương và có hiệu quả. Công tác tiếp công dân của các ngành các cấp có những tiến bộ và dần đi vào nề nếp góp phần nâng cao hiệu quả tiếp công dân. Tuy nhiên, thời gian gần đây tình hình khiếu nại, tố cáo của công dân diễn biến phức tạp, tình trạng khiếu kiện đông người vượt cấp tiếp tục gia tăng, phát sinh nhiều điểm nóng gây mất ổn định xã hội.
Phần lớn những khiếu kiện của công dân liên quan đến đất đai: giải phóng mặt bằng, đền bù đất, đòi lại đất cũ, tranh chấp đất.hoặc liên quan đến việc giải quyết các chính sách chế độ về nhà ở, chế độ trợ cấp xã hội, tố cáo cán bộ lợi dụng chức quyền tham nhũng…Mặc dù vậy, công tác tiếp công dân ở các cấp các ngành trong thời gian qua còn nhiều hạn chế, bất cập làm ảnh hưởng đến hiệu quả, chất lượng tiếp công dân. Sự yếu kém bất cập thể hiện trên nhiều mặt : bất cập về mặt thể chế, tổ chức và quản lý công tác tiếp công dân, việc phối kết hợp giữa các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền với các cơ quan Đảng, đoàn thể còn gặp nhiều khó khăn, đào tạo bồi dưỡng cán bộ làm công tác tiếp công dân, chế độ chính sách, cơ sở vật chất …Hạn chế này đang là rào cản cần sớm có giải pháp khắc phục. Làm tốt công tác tiếp công dân phải trên cơ sở nhận thức sâu sắc quan điểm của Đảng và Nhà nước ta là Nhà nước của dân do dân và vì dân, tiếp tục phát huy kết quả đạt được, khắc phục hạn chế thiếu sót, có bước đi thật sự thích hợp, cùng với phương pháp, cách thức tổ chức thực hiện khoa học đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong công tác tiếp công dân. Từ cách tiếp cận trên và xuất phát từ quan điểm chỉ đạo của lãnh đạo Đảng và Nhà nước ta, xét thấy cần phải đổi mới công tác tiếp công dân trong lĩnh vực khiếu nại tố cáo để nâng cao hiệu quả hoạt động giải quyết khiếu nại tố cáo của công dân, giảm bớt khiếu kiện phức tạp kéo dài, đảm bảo trật tự ổn định xã hội góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền.
Với những lý do trên, là một công chức hiện đang Công tác tại Cơ quan Thanh tra Chính Phủ là cơ quan giúp việc cho Thủ tướng Chính phủ về tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo, bản thân đã từng trực tiếp tham gia tiếp công dân đến khiếu nại tố cáo và thấy rõ những bất cập hạn chế của công tác tiếp công dân hiện nay nên tôi chọn đề tài “Đổi mới công tác tiếp công dân trong lĩnh vực khiếu nại tố cáo” làm đề tài luận văn tốt nghiệp cao học Luật tại Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội. Tình hình nghiên cứu đề tài. 2 Từ trước đến nay đã có nhiều công trình, tài liệu nghiên cứu về tiếp công dân trong lĩnh vực khiếu nại tố cáo như: - Cải cách thủ tục hành chính trong tổ chức tiếp công dân và giải quyết khiếu nại tố cáo (Đề tài khoa học, Mã số 97-98-065/ĐT) của Thanh tra Nhà nước, 1999. - Tiếp công dân, Xử lý đơn thư và giải quyết khiếu nại tố cáo trong tình hình mới, TS Vũ Phạm Quyết Thắng (chủ biên), Nhà xuất bản Hà Nội, 2006.
- Quy trình, nghiệp vụ Tiếp công dân, xử lý đơn thư và giải quyết khiếu nại tố cáo, TS Lê Tiến Hào (chủ biên), Nhà xuất bản Hà Nội, 2007. - Hoàn thiện quy chế tiếp công dân và quy trình giải quyết khiếu nại tố cáo của Thanh tra Nhà nước cấp tỉnh và Thành phố, (Luận văn thạc sỹ Luật) của Lê Hồng Oanh Ngọc, Học viện Hành chính Quốc gia, 2008. - “ Một số giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo”, Luận văn thạc sĩ Luật học của Phạm Văn Long, Đại học Luật Hà Nội, - Đổi mới hoạt động tiếp công dân theo hướng hiện đại hóa, TS Bùi Mạnh Cường, Tài liệu lưu hành nội bộ, Thanh tra Chính phủ, 2006 - Tiêu chí đánh giá kết quả công tác Tiếp công dân, giải quyết khiếu nại tố cáo, Lữ Ngọc Bình, Tạp chí thanh tra số 8/2008. Tuy nhiên tất cả các công trình, bài viết trên do đáp ứng những mục đích, yêu cầu nghiên cứu khác nhau nên chỉ xem xét và giới hạn ở những khía cạnh nhất định chứ chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách tập trung, toàn diện về đổi mới công tác tiếp công dân trong lĩnh vực khiếu nại tố cáo.
Do vậy luận văn này là đề tài khoa học nghiên cứu một cách toàn diện sâu sắc về đổi mới công tác tiếp công dân trong lĩnh vực khiếu nại tố cáo ở nước ta hiện nay. Mục đích và nhiệm vụ của đề tài *Mục đích: 3 Trên cơ sở phân tích sự điều chỉnh pháp luật về công tác tiếp công dân trong lĩnh vực khiếu nại tố cáo, thực trạng của hoạt động tiếp công dân thì mục đích quan trọng mà đề tài hướng tới là làm rõ những vấn đề đang đặt ra trong hoạt động tiếp công dân và sự cần thiết phải đổi mới để đáp ứng được yêu cầu quản lý nhà nước, quản lý xã hội trong tình hình mới. *Nhiệm vụ + Hệ thống hóa một số khía cạnh lý luận cơ bản về công tác tiếp công dân trong lĩnh vực khiếu nại tố cáo. + Đánh giá thực trạng hoạt động tiếp công dân ở nước ta nói chung và cụ thể là tại Trụ sở Tiếp công dân của Trung ương Đảng và Nhà nước thông qua các báo cáo tổng kết công tác tiếp công dân hàng năm.
+ Đề xuất các giải pháp, kiến nghị về đổi mới công tác tiếp công dân nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động này. Phạm vi nghiên cứu của đề tài Tiếp công dân là một khái niệm có phạm vi rộng, bao gồm tiếp công dân đến làm các thủ tục hành chính (công dân không khiếu nại, tố cáo) và tiếp công dân đến khiếu nại tố cáo, trong Tiếp công dấn đến khiếu nại tố cáo lại chia ra làm hai mảng: Tiếp công dân đến khiếu nại tố cáo trong hoạt động tư pháp và Tiếp công dân đến khiếu nại tố cáo hành chính. Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, tác giả đi sâu nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về tiếp công dân trong lĩnh vực khiếu nại tố cáo hành chính theo quy định của Luật Khiếu nại, Tố cáo và các Nghị định hướng dẫn thi hành. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu Đề tài được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Duy vật biện chứng và Chủ nghĩa Duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh , quan điểm của Đảng và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về khiếu nại tố cáo, tiếp công dân, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.
Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu của triết học duy vật biện chứng như phương pháp lịch sử, phương pháp kết hợp lý luận và thực tiến, 4 phương pháp phân tích tổng hợp, khảo sát thực tiễn, thống kê ,đánh giá để làm rõ mục đích và nội dung nghiên cứu của đề tài. Những đóng góp mới của đề tài + Đề tài chứng minh được quan điểm đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta về tư tưởng lấy dân làm gốc, nếu không quan tâm đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân thì Nhà nước đó sẽ không thể tồn tại và phát triển. + Đề tài hệ thống hóa một cách tương đối đầy đủ hệ thống các văn bản pháp luật của Nhà nước điều chỉnh công tác tiếp công dân trong lĩnh vực khiếu nại tố cáo hành chính. + Đề tài đánh giá toàn diện về thực trạng tiếp công dân ở nước ta, cụ thể tại Trụ sở tiếp công dân của Trung ương Đảng và Nhà nước.
Qua đó thấy được những bất cập, khó khăn trong công tác tiếp công dân hiện nay. + Đề tài cũng đưa ra một cách có hệ thống những kiến nghị, giải pháp đổi mới công tác tiếp công dân góp phần ổn định tình hình xã hội, xây dựng Nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.
