Đối Chiếu Ẩn Dụ Ý Niệm Trong Khẩu Hiệu Tiếng Việt Và Tiếng Anh

Luận án tiến sĩ nghiên cứu đối chiếu ẩn dụ ý niệm trong khẩu hiệu tiếng việt và tiếng anh, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa học cho vấn đề

• Tác giả: Phí Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: Trần Thị Phương
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Học
• Đề tài: Đối Chiếu Ẩn Dụ Ý Niệm Trong Khẩu Hiệu Tiếng Việt Và Tiếng Anh
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Đối Chiếu Ẩn Dụ Ý Niệm

Nghiên cứu về ẩn dụ đã thu hút sự quan tâm từ thời Aristotle và tiếp tục là một lĩnh vực hấp dẫn trong ngôn ngữ học. Theo Wayne Booth, sự quan tâm đến ẩn dụ ngày càng tăng. Lý thuyết ẩn dụ ý niệm (Conceptual Metaphor Theory) đóng vai trò quan trọng trong ngôn ngữ học tri nhận. Trước đây, ẩn dụ được coi là biện pháp tu từ, nhưng ngôn ngữ học tri nhận đã thay đổi quan điểm này, xem ẩn dụ là phương thức tư duy. Lakoff và Johnson (1980) cho rằng ẩn dụ không chỉ là vấn đề ngôn ngữ mà còn là vấn đề tư duy và hành động. Ẩn dụ tác động đến cách suy nghĩ, giúp hiểu rõ hơn các ý niệm trừu tượng, từ đó giao tiếp hiệu quả hơn. Các nghiên cứu đối chiếu ẩn dụ ý niệm trong các ngôn ngữ khác nhau cho thấy tính phổ quát và đặc trưng văn hóa của ẩn dụ. Tuy nhiên, nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm trong diễn ngôn khẩu hiệu vẫn còn hạn chế, đặc biệt ở Việt Nam.

1.1. Lịch Sử Nghiên Cứu và Phát Triển Ẩn Dụ Ý Niệm

Từ Aristotle đến Lakoff và Johnson, ẩn dụ đã trải qua nhiều giai đoạn nghiên cứu và phát triển. Quan điểm truyền thống xem ẩn dụ là công cụ văn chương, nhưng ngôn ngữ học tri nhận đã mở rộng phạm vi của nó. Nghiên cứu hiện đại tập trung vào vai trò của ẩn dụ trong tư duy và giao tiếp. Cần nhiều nghiên cứu hơn nữa để hiểu sâu hơn về cơ chế hoạt động của ẩn dụ.

1.2. Tầm Quan Trọng của Ngôn Ngữ Học Tri Nhận trong Nghiên Cứu Ẩn Dụ

Ngôn ngữ học tri nhận đã cách mạng hóa cách chúng ta nhìn nhận ẩn dụ. Thay vì xem ẩn dụ là hiện tượng ngôn ngữ đơn thuần, ngôn ngữ học tri nhận xem nó là cơ chế nhận thức cơ bản. Điều này mở ra những hướng nghiên cứu mới về ẩn dụ trong nhiều lĩnh vực khác nhau.

1.3. Khoảng Trống Nghiên Cứu Về Ẩn Dụ Trong Khẩu Hiệu

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm, việc nghiên cứu nó trong khẩu hiệu vẫn còn hạn chế. Khẩu hiệu là hình thức ngôn ngữ đặc biệt, ngắn gọn, dễ nhớ và có tính thuyết phục cao. Nghiên cứu ẩn dụ trong khẩu hiệu có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách ẩn dụ tác động đến tư duy và hành vi của con người.

II. Vấn Đề và Thách Thức Khi Phân Tích Ẩn Dụ Trong Khẩu Hiệu

Việc phân tích ẩn dụ trong khẩu hiệu gặp nhiều thách thức. Khẩu hiệu thường ngắn gọn, đòi hỏi người phân tích phải giải mã ý nghĩa sâu xa. Ẩn dụ văn hóa có thể gây khó khăn cho người phân tích không quen thuộc với văn hóa đó. Việc xác định ẩn dụ nào là chủ đạo và có ảnh hưởng lớn nhất cũng là một thách thức.

2.1. Tính Ngắn Gọn Của Khẩu Hiệu Và Yêu Cầu Giải Mã Ẩn Ý

Độ dài ngắn gọn của khẩu hiệu đòi hỏi người phân tích phải có khả năng giải mã ẩn ý sâu xa. Mỗi từ ngữ trong khẩu hiệu đều mang một trọng lượng ý nghĩa lớn. Việc bỏ qua bất kỳ chi tiết nhỏ nào cũng có thể dẫn đến hiểu sai thông điệp.

2.2. Ảnh Hưởng Của Ẩn Dụ Văn Hóa Đến Quá Trình Phân Tích

Ẩn dụ văn hóa có thể tạo ra rào cản đối với người phân tích không quen thuộc với văn hóa đó. Một ẩn dụ có thể mang ý nghĩa tích cực trong một nền văn hóa, nhưng lại mang ý nghĩa tiêu cực trong một nền văn hóa khác.

2.3. Xác Định Ẩn Dụ Chủ Đạo Và Mức Độ Ảnh Hưởng

Trong một khẩu hiệu, có thể có nhiều ẩn dụ khác nhau. Việc xác định ẩn dụ nào là chủ đạo và có ảnh hưởng lớn nhất đến người tiếp nhận là một thách thức. Cần có phương pháp phân tích cụ thể để đánh giá tầm quan trọng của từng ẩn dụ.

III. Phương Pháp Đối Chiếu Cấu Trúc Ẩn Dụ Ý Niệm Hiệu Quả

Luận án sử dụng phương pháp đối chiếu để phân tích các mô hình ẩn dụ ý niệm trong khẩu hiệu tiếng Việt và tiếng Anh. Cách tiếp cận này giúp làm nổi bật điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ. Phân tích cấu trúc ẩn dụ, biểu thức ngôn ngữ và tần suất xuất hiện được sử dụng để so sánh. Phương pháp định tính kết hợp với phân tích ý niệm được áp dụng. Quy trình MIP và phương pháp nhận diện năm bước của Steen được sử dụng để xác định và giải thích ẩn dụ.

3.1. So Sánh Cấu Trúc Biểu Thức Ngôn Ngữ Tần Suất Ẩn Dụ

Việc so sánh cấu trúc, biểu thức ngôn ngữ và tần suất xuất hiện của ẩn dụ trong hai ngôn ngữ giúp làm sáng tỏ sự khác biệt trong cách tư duy và biểu đạt. Cấu trúc ẩn dụ cho thấy cách các khái niệm được liên kết với nhau, biểu thức ngôn ngữ cho thấy cách ẩn dụ được thể hiện bằng lời, và tần suất xuất hiện cho thấy tầm quan trọng của ẩn dụ trong văn hóa.

3.2. Áp Dụng Phương Pháp Định Tính Kết Hợp Phân Tích Ý Niệm

Phương pháp định tính cho phép phân tích sâu sắc ý nghĩa và sắc thái của ẩn dụ. Phân tích ý niệm giúp hiểu rõ hơn cơ sở nhận thức của ẩn dụ. Sự kết hợp giữa hai phương pháp này mang lại một cái nhìn toàn diện về ẩn dụ.

3.3. Quy Trình MIP Và Phương Pháp Năm Bước Của Steen

Quy trình MIP (Metaphor Identification Procedure) và phương pháp năm bước của Steen là những công cụ hữu ích để xác định và giải thích ẩn dụ một cách khách quan và có hệ thống. Các công cụ này giúp giảm thiểu sự chủ quan trong quá trình phân tích.

IV. Đối Chiếu Ẩn Dụ Cấu Trúc Trong Khẩu Hiệu Chính Trị Xã Hội

Luận án đối chiếu ẩn dụ cấu trúc trong khẩu hiệu chính trị - xã hội tiếng Việt và tiếng Anh. Nghiên cứu tập trung vào các miền nguồn XÂY DỰNG, ĐẤU TRANH và HÀNH TRÌNH. Phân tích chỉ ra sự tương đồng và khác biệt trong cách sử dụng ẩn dụ giữa hai ngôn ngữ. Một số ẩn dụ cấu trúc chỉ xuất hiện trong tiếng Việt hoặc tiếng Anh.

4.1. Miền Nguồn XÂY DỰNG So Sánh Ẩn Dụ Tiếng Việt và Tiếng Anh

Ẩn dụ có miền nguồn XÂY DỰNG được sử dụng để biểu thị sự phát triển, tiến bộ và xây dựng xã hội. So sánh cách ẩn dụ này được thể hiện trong tiếng Việt và tiếng Anh giúp hiểu rõ hơn về giá trị và mục tiêu của mỗi xã hội.

4.2. Miền Nguồn ĐẤU TRANH Điểm Tương Đồng và Khác Biệt Về Ẩn Dụ

Ẩn dụ có miền nguồn ĐẤU TRANH thường được sử dụng để biểu thị sự cạnh tranh, xung đột và giải quyết vấn đề. Phân tích điểm tương đồng và khác biệt về cách ẩn dụ này được sử dụng trong hai ngôn ngữ giúp hiểu rõ hơn về cách mỗi xã hội đối phó với khó khăn và thách thức.

4.3. Miền Nguồn HÀNH TRÌNH Cách Ẩn Dụ Phản Ánh Mục Tiêu và Định Hướng

Ẩn dụ có miền nguồn HÀNH TRÌNH được sử dụng để biểu thị sự tiến triển, phát triển và đạt được mục tiêu. Nghiên cứu cách ẩn dụ này được sử dụng trong khẩu hiệu giúp hiểu rõ hơn về mục tiêu và định hướng phát triển của mỗi quốc gia.

V. So Sánh Ẩn Dụ Định Hướng LÊN XUỐNG TRƯỚC SAU Chi Tiết

Luận án tập trung vào so sánh ẩn dụ định hướng LÊN-XUỐNG, TRƯỚC-SAU trong khẩu hiệu. Ẩn dụ định hướng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình cách chúng ta nhận thức thế giới. Nghiên cứu ẩn dụ định hướng giúp hiểu rõ hơn về giá trị và niềm tin của mỗi nền văn hóa. Việc đối chiếu ẩn dụ giúp làm sáng tỏ sự khác biệt trong cách tư duy và biểu đạt.

5.1. Ý Nghĩa Văn Hóa Của Ẩn Dụ LÊN XUỐNG Trong Khẩu Hiệu

Ẩn dụ LÊN-XUỐNG thường được sử dụng để biểu thị sự tiến bộ, thành công và thất bại. Phân tích cách ẩn dụ này được sử dụng trong khẩu hiệu giúp hiểu rõ hơn về quan niệm của mỗi xã hội về thành công và thất bại.

5.2. Vai Trò Của Ẩn Dụ TRƯỚC SAU Trong Diễn Ngôn Chính Trị

Ẩn dụ TRƯỚC-SAU thường được sử dụng để biểu thị thời gian, ưu tiên và quan hệ nhân quả. Nghiên cứu cách ẩn dụ này được sử dụng trong diễn ngôn chính trị giúp hiểu rõ hơn về cách các chính trị gia định hình quá khứ, hiện tại và tương lai.

5.3. Đối Chiếu Quan Điểm Về TƯƠNG LAI QUÁ KHỨ Qua Ẩn Dụ

Cách một xã hội nhìn nhận về tương lai và quá khứ có thể được phản ánh qua ẩn dụ. Đối chiếu cách ẩn dụ về tương lai và quá khứ được sử dụng trong khẩu hiệu giúp hiểu rõ hơn về tầm nhìn và giá trị của mỗi quốc gia.

VI. Phân Tích và Đối Chiếu Ẩn Dụ Bản Thể Trong Khẩu Hiệu

Ẩn dụ bản thể được phân tích và đối chiếu trong khẩu hiệu. Nghiên cứu xem xét miền nguồn SINH VẬT và VẬT THỂ. Kết quả cho thấy sự tương đồng và khác biệt trong cách ẩn dụ bản thể được sử dụng giữa tiếng Việt và tiếng Anh. Ẩn dụ giúp con người hiểu rõ hơn về các khái niệm trừu tượng.

6.1. Ẩn Dụ SINH VẬT So Sánh Cách Thể Hiện Trong Khẩu Hiệu

Ẩn dụ SINH VẬT thường được sử dụng để nhân hóa các khái niệm trừu tượng, giúp chúng trở nên dễ hiểu và gần gũi hơn. So sánh cách ẩn dụ này được sử dụng trong khẩu hiệu giúp hiểu rõ hơn về cách mỗi xã hội nhìn nhận và tương tác với thế giới.

6.2. Ẩn Dụ VẬT THỂ Tính Trừu Tượng Và Khả Năng Giao Tiếp

Ẩn dụ VẬT THỂ thường được sử dụng để concretize các khái niệm trừu tượng, giúp chúng trở nên hữu hình và dễ nắm bắt hơn. Nghiên cứu cách ẩn dụ này được sử dụng trong khẩu hiệu giúp hiểu rõ hơn về cách mỗi xã hội khái niệm hóa và giao tiếp về các khái niệm trừu tượng.

6.3. Kết Luận Về Đối Chiếu và Tương Lai Của Nghiên Cứu Ẩn Dụ

Nghiên cứu này cung cấp một cái nhìn sâu sắc về cách ẩn dụ được sử dụng trong khẩu hiệu tiếng Việt và tiếng Anh. Đối chiếu giúp làm nổi bật sự tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ, từ đó góp phần vào hiểu biết sâu sắc hơn về tư duy và văn hóa. Nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào các loại hình diễn ngôn khác và các ngôn ngữ khác nhau để mở rộng phạm vi hiểu biết về ẩn dụ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cuốn sách, Raymond Gibbs dùng các từ nhƣ ―tuyệt vời, rối loạn, sáng tạo, anh hùng, thách thức‖ (wonderful, chaotic, creative, heroic and challenging) để miêu tả toàn cảnh nghiên cứu và ứng dụng ẩn dụ trong giai đoạn hiện nay. Tác giả tổng quan các thành tựu trí tuệ của các học giả nghiên cứu về ẩn 11 (Luan.anh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] dụ trong mƣời năm qua, từ đó đƣa ra cái nhìn về tƣơng lai của nghiên cứu ứng dụng về ẩn dụ. Các tác giả trong tập sách này là các nhà nghiên cứu làm việc trong nhiều môi trƣờng khác nhau nên đã giải quyết vấn đề gắn với thực tiễn, trong các lĩnh vực nghiên cứu của mình nhƣ giảng dạy ngôn ngữ, ngôn ngữ học ứng dụng, ngôn ngữ học tâm lý, nghiên cứu văn học, ngôn ngữ học máy tính. Cuốn sách cũng khắc họa một số nghiên cứu tiêu biểu về ẩn dụ trong các loại hình diễn ngôn cụ thể, nhƣ diễn ngôn là các bài giảng ở đại học (Graham Low), tạp chí kinh tế (Hanna Skorczynska Sznajder), diễn thuyết chính trị (Ralph Mueller), v.

Các nghiên cứu cũng chú ý đến tính tin cậy của kết quả phân tích định lƣợng và các vấn đề về mối liên hệ giữa ngôn ngữ và tƣ duy, sự phức tạp của việc phân giới cơ thể, trí não, ngôn ngữ và văn hoá. Ngoài những chuyên luận nổi tiếng kể trên, các nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm trên thế giới còn rất phong phú về cách tiếp cận và đối tƣợng nghiên cứu. Nhiều công trình khoa học đi sâu nghiên cứu ẩn dụ ý niệm trong một lĩnh vực cụ thể nhƣ chính trị [52], [60], [65], [68], [119], [121], [123], [125], kinh tế [54], [96], giáo dục [63], [78], quảng cáo [114], [115], [152], quyền phụ nữ [137], giao tiếp kỹ thuật [136], báo chí [82], [143], tài chính [86], giảng dạy ngoại ngữ [98], [126] v.; về các đối tƣợng tri nhận nhƣ cảm xúc [51], [131], [149], cuộc đời [55], cơ thể ngƣời [62], [71], ngƣời phụ nữ [142], hạnh phúc [69], v. với dữ liệu nghiên cứu là các ngôn bản, diễn ngôn thuộc nhiều thể loại.

Kết luận của các tác phẩm này đều cho thấy tác động mạnh mẽ của ẩn dụ ý niệm đến tƣ duy, hành động và hành vi ngôn ngữ của con ngƣời. Chẳng hạn, Charteris-Black (2004) cho rằng vào đầu thế kỉ 20, sự hiện đại hoá và toàn cầu hoá đang diễn ra trên thế giới một mặt đã đem lại một thế giới giàu có, tốt đẹp hơn nhƣng mặt khác lại đang chia rẽ con ngƣời, phá hoại môi trƣờng và làm cho bạo lực leo thang. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa ngôn ngữ và tƣ duy có thể giúp chúng ta kiểm soát các nguồn lực đang bị khai thác quá mức của sự hiện đại. Với sức mạnh của mình, ẩn dụ đƣợc những ngƣời nắm quyền lực trong xã hội nhƣ chính trị gia, truyền thông, lãnh tụ tôn giáo và giới quản lý trong lĩnh vực kinh tế sử dụng để gây ảnh hƣởng đến chúng ta, thuyết phục chúng ta nhìn nhận thế giới theo cách họ muốn [67].anh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Các công trình nghiên cứu kể trên cho thấy xu hƣớng nghiên cứu ứng dụng ẩn dụ vào các lĩnh vực khác nhau của đời sống đang diễn ra mạnh mẽ và sẽ còn tiếp tục trong tƣơng lai [106].

Nhiều lý thuyết đã có tiếp tục đƣợc củng cố, nhiều nhận xét mới mẻ đƣợc đƣa ra đã tạo một nền tảng vững chắc cho các nghiên cứu chuyên sâu hơn về ẩn dụ ý niệm nói riêng và khoa học tri nhận nói chung trong chặng đƣờng sắp tới. Tình hình nghiên cứu ẩn dụ ý niệm ở Việt Nam Ở Việt Nam, các vấn đề về ngôn ngữ học tri nhận nói chung và ẩn dụ ý niệm nói riêng mới bắt đầu đƣợc nghiên cứu từ đầu thế kỉ thứ 21. Tác giả chính thức đề cập đến các khái niệm và khung lý thuyết cơ bản của ngành nhƣ tri nhận, ý niệm, hình – nền, nguyên lý ―dĩ nhân vi trung‖, v. Tuy nhiên, tác giả không đi sâu nghiên cứu ẩn dụ ý niệm mà tập trung trình bày về đặc điểm tri nhận không gian của ngƣời Việt.

Đây là một công trình quan trọng của Ngôn ngữ học tri nhận ở Việt Nam, vừa có ý nghĩa lý luận khi giới thiệu một xu hƣớng nghiên cứu mới, vừa có giá trị thực tiễn khi áp dụng vào nghiên cứu tiếng Việt. Tuy nhiên, phải đến năm 2015, các vấn đề về ngôn ngữ học tri nhận mới đƣợc trình bày một cách có hệ thống trong giáo trình Ngôn ngữ học Tri nhận: Những nội dung quan yếu [44], trong đó tác giả đi từ tổng quan về tri nhận luận đến những nghiên cứu trƣờng hợp cụ thể về một số ý niệm nhƣ trên-dƣới, ý niệm lòng, và sự ý niệm hoá. Sau đó, các nghiên cứu trong nƣớc về ẩn dụ theo quan điểm tri nhận đƣợc chia thành hai hƣớng chính: nghiên cứu lý thuyết và nghiên cứu ứng dụng. Trong số các nghiên cứu hàn lâm về ẩn dụ ý niệm không thể không nhắc đến Trần Văn Cơ với Ngôn ngữ học tri nhận – Ghi chép và suy nghĩ (2007) [4] và Khảo luận ẩn dụ tri nhận (2009) [5].

Ngoài phần giới thiệu tổng quan về ngôn ngữ học tri nhận, tác giả tổng thuật lại toàn bộ các vấn đề cốt lõi của lý thuyết ẩn dụ ý niệm dựa trên hai tác phẩm Metaphors We Live By (Lakoff và Johnson, 1980), và Women, Fire and the 13 (Luan.anh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Dangerous Things: What Categories Reveal about the Mind (Lakoff, 1987). Các khái niệm chính đƣợc đề cập đến bao gồm ý niệm và ẩn dụ ý niệm, hoạt động sáng tạo của ẩn dụ ý niệm, kinh nghiệm luận – phƣơng pháp luận của lý thuyết ẩn dụ ý niệm và phạm trù hoá thế giới. Một trong những tác giả nghiên cứu ở giai đoạn sơ khởi về ẩn dụ ý niệm ở Việt Nam, Phan Thế Hƣng (2007) cũng cho rằng ―Chúng ta không hiểu ẩn dụ bằng chuyển ẩn dụ thành phép so sánh. Thay vì vậy, câu ẩn dụ là câu bao hàm xếp loại và do vậy hiểu ẩn dụ qua câu bao hàm xếp loại.

Theo tác giả, so sánh ẩn dụ bao hàm sự so sánh tầng bậc của loại theo hệ thống tôn ti, do đó mối quan hệ giữa hai sự vật trong ẩn dụ không thể đảo ngƣợc. Nhƣ vậy, có thể thấy trong những năm đầu thế kỉ 21, các nhà nghiên cứu trong nƣớc đã cố gắng tìm hiểu bản chất của ẩn dụ và dần dần đi đến sự phủ nhận những quan điểm truyền thống về ẩn dụ nhƣ coi ẩn dụ chỉ là cách dùng từ, một phƣơng thức chuyển nghĩa hoặc một cách nói văn chƣơng hoa mĩ. Sau khi khung lý thuyết về ẩn dụ ý niệm ở Việt Nam đƣợc xác lập, nhiều tác giả đã thực hiện nghiên cứu ứng dụng dƣới các góc độ và trong các lĩnh vực khác nhau. Trong hơn mƣời năm qua, ngoài các công trình chuyên khảo và bài báo khoa học đăng trên các tạp chí chuyên ngành còn có rất nhiều các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ và các bài viết của các tác giả về những ứng dụng cụ thể của lý thuyết ẩn dụ ý niệm trên cơ sở thực tiễn tiếng Việt.

Có thể chia các công trình nghiên cứu liên quan đến ẩn dụ ý niệm thành hai loại: 1) Các nghiên cứu về một nội dung nhất định dƣới góc độ tri nhận có liên quan đến ẩn dụ và 2) Các nghiên cứu thuần tuý về ẩn dụ ý niệm trong các lĩnh vực khác nhau. Nghiên cứu dƣới góc độ tri nhận, điển hình nhất phải kể đến là các nghiên cứu về ý niệm không gian, thời gian, trong đó các tác giả chỉ ra đƣợc mối quan hệ giữa không gian và thời gian trong cơ sở tri nhận của con ngƣời, có liên quan đến các loại ẩn dụ ý niệm. Chẳng hạn, năm 2009, Nguyễn Đức Dân nghiên cứu sự chuyển nghĩa và ẩn dụ qua các cặp từ chỉ không gian trong tiếng Việt nhƣ trên- dƣới, trƣớc-sau, trong-ngoài và đã chứng minh rằng sự chuyển nghĩa của các từ vựng này mang đậm đặc trƣng tƣ duy và văn hoá Việt [7]. Nguyễn Văn Hiệp (2013) 14 (Luan.anh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] lấy thuyết nghiệm thân (embodiment) làm cơ sở giải thích cho sự phát triển ngữ nghĩa của từ ra và vào trong tiếng Việt.

Tác giả tìm thấy bảy lớp nghĩa khác nhau của cặp từ này và việc chuyển nghĩa không chỉ dựa trên sự chuyển động trong không gian vật lý mà còn cả không gian tâm lí [16]. Về các nghiên cứu thuần tuý về ẩn dụ ý niệm, những công trình tiêu biểu nhất có thể kể đến bao gồm nghiên cứu về một phạm trù cụ thể nhƣ cuộc sống [27], [36], [37], thực vật [28], miền đồ ăn [18], [19], quê hƣơng đất nƣớc [49], nƣớc, lửa [45], vàng [40], phạm trù ăn uống [23], cảm xúc [25], [26], v. Trong các công trình này, các tác giả tìm cách lý giải cấu trúc tri nhận của ẩn dụ ý niệm thông qua cơ sở nghiệm thân và đặc trƣng văn hoá dân tộc. Hƣớng nghiên cứu tiếp theo là về ẩn dụ ý niệm trong thơ ca hoặc các tác phẩm nghệ thuật, với mục đích phân tích, lý giải các mô hình ẩn dụ đặc trƣng của các tác gia lớn nhƣ Trịnh Công Sơn [13], [14], Xuân Quỳnh [38], Lƣu Quang Vũ [1], Huy Cận [42], Nguyễn Du [39] v., tìm hiểu cơ sở tri nhận dựa trên kiến thức, tƣ duy và cả tƣ tƣởng của các nghệ sĩ, chứng minh đƣợc sức mạnh của ẩn dụ trong nghệ thuật.

Tuy nhiên đối với hƣớng nghiên cứu về các mô hình ẩn dụ ý niệm, một số công trình mới chỉ nêu ra mô hình mà chƣa lý giải đƣợc cấu trúc ánh xạ, một số khác chƣa đƣa ra đƣợc cấu trúc tầng bậc của ẩn dụ. Công trình tiêu biểu làm đƣợc cả hai điều này là chuyên khảo Ẩn dụ tri nhận trong ca từ Trịnh Công Sơn của Nguyễn Thị Bích Hạnh (2015), trong đó tác giả đi sâu khai thác và giải mã các mô hình ẩn dụ tri nhận nhƣ CON NGƢỜI LÀ CÂY CỎ, ĐỜI NGƢỜI LÀ MỘT NGÀY, CUỘC ĐỜI LÀ MỘT HÀNH TRÌNH, v. Tác giả đã mô hình hoá khung tri nhận của các ẩn dụ tìm thấy trong ca từ Trịnh Công Sơn, chỉ ra các tƣơng đồng ánh xạ và tính tầng bậc của ẩn dụ bằng cách phân tích các ẩn dụ bậc sâu, tạo nên sự phong phú, đa dạng trong kết quả nghiên cứu [14].anh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Cuối cùng, có thể kể đến hƣớng nghiên cứu tƣơng đối mới mẻ: tìm hiểu ẩn dụ thông qua các thể loại diễn ngôn.