CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TƯỜNG LỬA 1. Các vấn đề an ninh mạng Các cuộc tấn công mạng hiện nay đều có chủ đích và gây ra những thiệt hại vô cùng to lớn. Chính vì vậy, an ninh mạng đang là vấn đề nóng bỏng và cấp thiết. Năm 2016, mức thiệt hại do virus máy tính gây ra đối với người dùng Việt Nam lên tới 10.400 tỷ, vượt qua mức 8.
Đây là kết quả từ chương trình đánh giá an ninh mạng được Tập đoàn công nghệ Bkav thực hiện vào tháng 12/2016. Mã độc mã hóa dữ liệu Ransomware, virus lây qua USB, vấn nạn tin nhắn rác và nguy cơ từ các cuộc tấn công có chủ đích APT là những chủ điểm nóng nhất của năm 2016. Bùng nổ mã độc mã hóa dữ liệu Ransomware Đúng như dự báo trong tổng kết cuối năm 2015 của các chuyên gia Bkav, năm 2016 đã ghi nhận sự bùng nổ của mã độc mã hóa dữ liệu tống tiền ransomware. Thống kê từ hệ thống giám sát virus của Bkav cho thấy, có tới 16% lượng email lưu chuyển trong năm 2016 là email phát tán ransomware, nhiều gấp 20 lần năm 2015.
Như vậy cứ trung bình 10 email nhận được trong năm 2016 thì người sử dụng sẽ gặp 1,6 email chứa ransomware, một con số rất đáng báo động. Ransomware chuyên mã hóa các file dữ liệu trên máy, khiến người sử dụng không thể mở file nếu không trả tiền chuộc cho hacker. Số tiền chuộc khổng lồ hacker kiếm được chính là nguyên nhân dẫn tới sự bùng nổ của loại mã độc nguy hiểm này. Để phòng tránh, tốt nhất người dùng nên trang bị cho mình phần mềm diệt virus để được bảo vệ tự động, luôn mở file tải về từ email trong môi trường cách ly an toàn Safe Run.
Virus USB chưa hết thời Việc cắt bỏ tính năng Auto Run trong các hệ điều hành của Microsoft không làm cho virus USB trở nên hết thời. Theo chương trình đánh giá an ninh mạng 2016 của Bkav, tỷ lệ USB bị nhiễm virus trong năm 2016 vẫn ở mức rất cao 83%, không giảm so với 2015. Lý giải điều này, các chuyên gia của Bkav phân tích, nỗ lực của Microsoft chỉ hạn chế được các dòng virus lây trực tiếp qua Auto Run như W32. Tuy nhiên, sự tăng trưởng mạnh của dòng W32.UsbFakeDrive, Trần Văn Hiếu Lớp Mạng máy tính K57 Đồ án tốt nghiệp chuyên ngành Mạng Máy Tính dòng virus không cần AutoRun vẫn có thể lây nhiễm chỉ với một cú "click" khiến cho USB tiếp tục là nguồn lây nhiễm virus phổ biến nhất.
Theo thống kê từ hệ thống giám sát virus của Bkav, có tới 16,7 triệu lượt máy tính được phát hiện là nhiễm virus lây qua USB trong năm 2016. Trong đó chỉ 11% là đến từ dòng virus lây trực tiếp bằng Auto Run, còn tới 89% là dòng W32. Đã đến lúc phải kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng USB để hạn chế sự lây lan của virus. Người dùng cá nhân cần trang bị phần mềm diệt virus thường trực để quét USB trước khi sử dụng, hạn chế sử dụng USB trên các máy lạ.
Với các cơ quan doanh nghiệp, cần trang bị giải pháp kiểm soát chính sách an ninh đồng bộ, trong đó có kiểm soát, phân quyền sử dụng USB theo nhu cầu và độ quan trọng của từng máy. Tấn công có chủ đích APT - quả bom hẹn giờ Tấn công có chủ đích, hay tấn công APT gần đây được nhắc tới liên tục, đặc biệt trong an toàn thông tin năm 2016. Thuật ngữ APT (Advanced Persistent Threat) được dùng để chỉ kiểu tấn công dai dẳng và có chủ đích vào một thực thể. Kẻ tấn công có thể được hỗ trợ bởi chính phủ của một nước nào đó nhằm tìm kiếm thông tin tình báo từ một chính phủ nước khác.
Tuy nhiên không loại trừ mục tiêu tấn công có thể chỉ là một tổ chức tư nhân. Điều đặc biệt nguy hiểm của tấn công APT là hacker có thể tạo ra malware riêng cho từng mục tiêu cụ thể, ủ bệnh rất lâu, thậm chí theo chia sẻ của các chuyên gia bảo mật thì có những loại malware có hành vi thể hiện rất ít nên cực kỳ khó phát hiện, kể cả khi chạy kiểm thử trong môi trường giả lập Sandbox. Với những loại malware này, giải pháp truyền thống dựa trên phân tích chữ ký (signature) trở nên bất lực trong việc phát hiện và ngăn chặn. Chiêu thức đánh lừa kiểu phi kỹ thuật (social engineering) thông qua những email hay website có chứa mã độc vẫn được hacker dùng nhiều và rất hiệu quả.
Xu hướng BYOD (mang máy tính cá nhân đi làm) và người dùng truy cập làm việc từ xa cũng tạo điệu kiện hơn cho hacker xâm nhập mạng TC/DN (dữ liệu nội bộ). Việc truy tìm hacker không hề dễ, chưa kể là tội phạm tấn công mạng và nạn nhân thường không cùng một quốc gia nên càng gây khó cho các cơ quan thực thi pháp luật. Trần Văn Hiếu Lớp Mạng máy tính K57 Đồ án tốt nghiệp chuyên ngành Mạng Máy Tính Hacker có quá nhiều lợi thế so với bên bị tấn công. Chúng dễ dàng kết nối với các hacker lão luyện trên mạng, có nhiều điểm yếu trên hệ thống phòng thủ để khai thác tấn công và có mục tiêu rõ ràng.
Trong khi đó đối tượng bị tấn công có quá nhiều công việc thường ngày, không dễ gì tập trung toàn bộ sức lực cho hệ thống phòng thủ vốn luôn có nhiều sơ hở, họ cũng không có điều kiện giao tiếp thường xuyên với các chuyên gia và chỉ một sai lầm là phải trả giá. “Không tổ chức nào có thể an toàn” khi tội phạm mạng đang gia tăng xu hướng tấn công có mục đích, có tổ chức và có trình độ cao. Xu hướng tấn công 2017 Với thực trạng nhiều cơ quan, doanh nghiệp đã bị nhiễm mã độc gián điệp nằm vùng, năm 2017 sẽ còn tiếp tục chứng kiến nhiều cuộc tấn công có chủ đích APT với quy mô từ nhỏ tới lớn. Mã độc mã hóa tống tiền tiếp tục bùng nổ, xuất hiện nhiều hình thức phát tán tinh vi và biến thể mới.
Mã độc trên di động tiếp tục tăng với nhiều dòng mã độc khai thác lỗ hổng nhằm chiếm quyền root, kiểm soát toàn bộ điện thoại. Bên cạnh đó, nhiều lỗ hổng nguy hiểm trên nền tảng Linux được phát hiện sẽ đặt các thiết bị chạy trên nền tảng này trước nguy cơ bị tấn công. Sự bùng nổ thiết bị kết nối Internet như Router Wifi, Camera IP… khiến an ninh trên các thiết bị này thành vấn đề nóng. Thiết bịn kết nối Internet có thể sẽ là đích nhắm của hacker trong năm tới.
Các phương thức tấn công 1. Mã độc Virus Về cơ bản, đó là một chương trình mà có thể lây lan (lặp lại) từ một máy tính khác. Một virus thường phải được đưa thẳng vào một tập tin thực thi để chạy. Khi tập tin thực thi bị nhiễm được khởi chạy, nó có thể sẽ lây lan sang các file thực thi khác với nhiều tốc độ khác nhau nhưng thường là rất nhanh.
Hiểu chính xác để cho một virus lây lan, nó thường đỏi hỏi một số can thiệp của người dùng. Ví dụ nếu bạn đã tải về một tập tin đính kèm từ email của bạn và hậu quả sau khi mở tập tin nó đã lây nhiễm đến hệ thống của bạn, đó chính là virus vì nó đòi hỏi người sử dụng phải mở tập tin. Virus có nhiều cách rất khéo léo để chèn mình vào các file thực thi. Có một loại virus được gọi là cavity virus, có thể chèn chính nó vào phần sử dụng Trần Văn Hiếu Lớp Mạng máy tính K57 Đồ án tốt nghiệp chuyên ngành Mạng Máy Tính của một tập tin thực thi, do đó nó lại không làm tổn tại đến tập tin cũng như làm tăng kích thước của file.
Computer Worm Một computer worm giống như virus ngoài trừ việc nó có thể tự tái tạo. Nó không chỉ có thể nhân rộng mà không cần đến việc phải “đột kích” vào “bộ não” của file và nó cũng rất ưa thích sử dụng mạng để lây lan đến mọi ngóc ngách của hệ thống. Điều này có nghĩa là một computer worm có đủ khả năng để làm thiệt hại nghiêm trọng cho toàn thể mạng lưới, trong khi một “em” virus chỉ thường nhắm đến các tập tin trên máy bị nhiễm. Tất cả worm đều có hoặc không có tải trọng.
Nếu không có tải trọng, nó sẽ chỉ sao chép chính nó qua mạng và cuối cùng làm chậm mạng xuống vì chúng làm tăng lưu lượng của mạng. Nếu một worm có tải trọng nhân bản, nó sẽ cố gắng thực hiện một số nhiệm vụ khác như xóa tập tin, gởi email, hay cài đặt backdoor. Thông qua backdoor, hệ thống của bạn được xem như là một “vùng trời tự do” vì mọi sự xác thực sẽ được bỏ qua và sự truy cập từ xa vào máy tính không phải là điều không thể. Worms lây lan chủ yếu là do lỗ hổng bảo mật trong hệ điều hành.
Đó là lý do tại sao điều quan trọng nhất đối với bảo mật là người dùng phải luôn cài đặt, update các bản cập nhật bảo mật mới nhất cho hệ điều hành của mình. Trojan horse Một Trojan Horse là một chương trình phần mềm độc hại mà không cố gắng để tự tái tạo, thay vào đó nó sẽ được cài đặt vào hệ thống của người dùng bằng cách giả vờ là một chương trình phần mềm hợp pháp. Tên của nó xuất phát từ thần thoại Hy Lạp cũng đã khiến nhiều người dùng tưởng chừng như nó vô hại và đó lại chính là thủ đoạn của nó để khiến người dùng cài đặt nó trên máy tính của mình. Khi một Trojan Horse được cài đặt trên máy tính của người dùng, nó sẽ không cố gắng để gài chính nó vào một tập tin như virus, nhưng thay vào đó nó sẽ cho phép các hacker hoạt động để điều khiển máy tính của người dùng từ xa.
Một trong những ứng dụng phổ biến nhất của một máy tính bị nhiễm Trojan Horse là làm cho nó trở thành một phần của botnet. Một botnet cơ bản là một loạt các máy được kết nối qua Internet và sau đó có thể được sử dụng để gửi thư rác hoặc thực Trần Văn Hiếu Lớp Mạng máy tính K57 Đồ án tốt nghiệp chuyên ngành Mạng Máy Tính hiện một số nhiệm vụ như các cuộc tấn công Denial of service (từ chối dịch vụ) thường có trên các Website. Trước đây, vào thời điểm năm 1998, có một loại Trojan Horse rất phổ biến là Netbus. Chính Trojan này lại được các sinh viên đại học nước ngoài rất ưa dùng để cài đặt nó trên máy tính lẫn nhau với mục đích chỉ là “chơi khăm” đối thủ.