CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Thực trạng về môi trường: 1.1 Khái niệm về môi trường: “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên.” (Điều 1 – Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam) Nói một cách đơn giản thì môi trường là tất cả những gì tồn tại xung quanh chúng ta, cho chúng ta cơ sở để sống và phát triển. Môi trường còn có những khái niệm rất khác nhau. Sau đây là một khái niệm về môi trường: “Môi trường là tập hợp tất cả các thành phần của thế giới vật chất bao quanh, có khả năng tác động đến sự tồn tại và phát triển của mỗi sinh vật trong đó có con người.2 Khái niệm về ô nhiễm môi trường và các nguồn gây ô nhiễm môi trường: 1.1 Cấu trúc về môi trường: Cấu trúc về môi trường gồm bốn thành phần cơ bản trong đó ba là vật lý và một là sinh học như sau: - Thạch quyển: gồm lớp vỏ Trái Đất dày 60 ÷ 70 km trên phần lục địa và 2 ÷ 8 km dưới đáy đại dương. Thành phần hóa học, tính chất lý học của thạch quyển có ảnh hưởng cơ bản đến cuộc sống của con người, đến sự phát triển của nông, lâm, ngư nghiệp và duy trì đời sống hoang dã, tuy nhiên do tính chất tương đối ổn định của thạch quyển so với các thành phần khác nên các tiêu chuẩn chất lượng liên quan đến thạch quyển không được thống nhất và không bắt buộc phải giám sát.
- Thủy quyển: là phần nước của Trái Đất, bao gồm nước đại dương, sông suối, ao hồ, nước ngầm, băng tuyết, hơi nước trong đất và trong không khí. Thủy quyển đóng vai trò không thể thiếu được trong việc duy trì cuộc sống con người, sinh vật và cân bằng khí hậu toàn cầu. Trần Thế Truyền SVTH: Trần Nguyên Ngọc Xử lý nước thải nhà máy bia 3 Đồ án tốt nghiệp - Khí quyển: là lớp khí bao bọc quanh Trái Đất. Khí quyển đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc duy trì sự sống và quyết định đến tính chất khí hậu, thời tiết của quả đất.
Việc giám sát chất lượng nước và mức độ ô nhiễm của không khí là bắt buộc trong các mạng lưới giám sát môi trường toàn cầu do đặc tính linh động, dễ biến đổi, dễ luân chuyển của chúng dẫn đến lan truyền, tác động trong khu vực rộng lớn. - Sinh quyển (môi trường sinh học): là các thành phần có tồn tại sự sống. Sinh quyển bao phủ từ vùng núi cao đến đáy đại dương cả lớp dưới của khí quyển và lớp trên của địa quyển. Như vậy, sinh quyển không tách rời khỏi các thành phần môi trường khác và luôn chịu tác động của việc thay đổi về tính chất vật lý, hóa học của các thành phần này.2 Khái niệm về ô nhiễm môi trường: Theo Luật Bảo vệ Môi trường của Việt Nam: “Ô nhiễm môi trường (ÔNMT) là sự làm thay đổi tính chất của môi trường, vi phạm Tiêu chuẩn Môi trường”.
Nói một cách rõ hơn, ÔNMT là sự làm thay đổi tính chất lý - hóa - sinh học do thải vào môi trường những chất ô nhiễm vượt quá tiêu chuẩn cho phép đến mức có thể gây tác hại đến sức khỏe con người, vật liệu và sự phát triển sinh vật. [7, tr 13] Trên thế giới, ÔNMT được hiểu là việc vận chuyển các chất thải hoặc năng lượng vào môi trường đến mức có khả năng gây hại đến sức khỏe con người, đến sự phát triển của sinh vật hoặc làm suy giảm chất lượng môi trường. Tuy nhiên, môi trường chỉ được coi là ô nhiễm nếu trong đó hàm lượng, nồng độ hoặc cường độ các tác nhân ô nhiễm đạt đến mức có khả năng tác động xấu đến con người, sinh vật và vật liệu.3 Các nguồn gây ô nhiễm môi trường: Người ta phân biệt hai loại nguồn gây ÔNMT - Nguồn điểm: là các nguồn gây ô nhiễm có thể xác định được vị trí, kích thước, bản chất, lưu lượng phóng thải tác nhân gây ô nhiễm. Các nguồn điểm chủ yếu là ống khói nhà máy, cống xả nước thải, điểm xảy ra tai nạn chở dầu, dàn khoan, phản ứng hạt nhân, điểm nổ bom nguyên tử.
Trần Thế Truyền SVTH: Trần Nguyên Ngọc Xử lý nước thải nhà máy bia 4 Đồ án tốt nghiệp - Nguồn không có điểm: là các nguồn gây ô nhiễm không có điểm cố định, không xác định được vị trí, bản chất, lưu lượng các tác nhân gây ô nhiễm. Chẳng hạn: nước mưa chảy tràn qua các đồng ruộng, đường phố đổ vào sông rạch gây ô nhiễm nước, phân tán bụi độc trong không khí gây ô nhiễm.3 Vấn đề môi trường hiện nay: Con người sống không thể tách rời khỏi môi trường và luôn gắn với môi trường trong hoạt động sống của mình như một thể thống nhất. Con người sử dụng ngày càng nhiều yếu tố của môi trường và ngược lại cũng tác động và ngày càng làm biến đổi sâu sắc đến môi trường. Sự phát triển kỹ thuật sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và công nghiệp trong nhiều thế kỷ qua đã làm gia tăng tác động ngược lại của môi trường đối với con người.
Cuộc cách mạng Khoa học kỹ thuật cùng với những diễn biến mạnh mẽ về kinh tế - xã hội mang tính toàn cầu với tốc độ rất nhanh chóng trong những thập kỷ qua đã làm cho tác động của con người tới các điều kiện thiên nhiên và môi trường ngày càng trở nên sâu sắc, đe dọa sự tồn tại và phát triển của chính loài người và thiên nhiên. [7, tr 7] Cải thiện điều kiện sống, sinh hoạt của con người và bảo vệ môi trường là những vấn đề bức xúc hiện nay nhất là trong giai đoạn thúc đẩy công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. ÔNMT là vấn đề cấp bách cần được quan tâm và giải quyết ngay. Mặc dù hàng loạt các biện pháp đã ra đời và được thực hiện như Luật quốc gia, công ước quốc tế.
nhưng thời gian qua, tình trạng môi trường vẫn tiếp tục suy giảm, tiếp tục bị ô nhiễm: tài nguyên cạn kiệt, đặc biệt là tài nguyên rừng đang suy giảm về số lượng và suy thoái về chất lượng, hiệu ứng nhà kính làm gia tăng nhiệt độ Trái Đất và biến đổi khí hậu toàn cầu, tầng ozone bị thủng, mực nước biển dâng cao, hạn hán, lũ lụt, hiện tượng sa mạc hóa ở nhiều nơi, các nguồn nước thiên nhiên và khí quyển bị ô nhiễm nặng nề, vượt quá tiêu chuẩn cho phép tại các đô thị và khu công nghiệp. đã gây tác hại nghiêm trọng đến đời sống và phát triển kinh tế xã hội. Trần Thế Truyền SVTH: Trần Nguyên Ngọc Xử lý nước thải nhà máy bia 5 Đồ án tốt nghiệp ÔNMT bao gồm cả môi trường đất đai, nước và không khí do nhiều nguyên nhân khác nhau. Hậu quả của nạn ÔNMT đối với sự sống trên trái đất là rất nghiêm trọng, ảnh hưởng đến đời sống sức khỏe của con người.1 Ô nhiễm môi trường không khí: Không khí - thành phần cực kỳ quan trọng của môi trường đối với con người.
Ô nhiễm môi trường không khí (ÔNMTK) không phải là vấn đề mới phát sinh nhưng chỉ đến thế kỷ 20, nhất là trong những thập niên gần đây thì ÔNMTK đã gây ra những thảm họa khủng khiếp. Vấn đề ÔNMTK gắn liền với hoạt động của con người. Mỗi người vừa là nạn nhân vừa là thủ phạm làm ÔNMTK. Bầu không khí bị ô nhiễm sẽ gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người, làm thay đổi khí hậu, thời tiết, giảm chất lượng nước, làm chua đất, giảm diện tích rừng, cạn kiệt thủy sản, phá hủy các công trình xây dựng.
Vì vậy, vấn đề ÔNMTK không những mang tính cục bộ mà còn mang tính toàn cầu. Con người làm sao sống được nếu thiếu không khí? [7, tr 24] 1.2 Ô nhiễm môi trường nước: Thủy quyển là một trong các thành phần cơ bản của môi trường tự nhiên. Nước bị ô nhiễm do nhiều nguồn thải khác nhau: tự nhiên và nhân tạo - Nguồn tự nhiên: do mưa, tuyết tan, gió bão, lũ lụt… đưa vào môi trường nước chất thải bẩn, các sinh vật và vi sinh vật (VSV) có hại kể cả xác chết của chúng. Nước sông, nước ngầm bị ô nhiễm do các yếu tố tự nhiên: nhiễm mặn do thủy triều, nhiễm phèn và cũng do hoạt động của con người.
- Nguồn nhân tạo: do quá trình thải các chất độc dưới dạng lỏng là chủ yếu như các chất thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải vào môi trường nước, nước chảy tràn trên mặt đất do mưa, rửa đường sá hoặc do tháo nước từ các đồng ruộng cuốn theo chất rắn, thuốc trừ sâu, phân bón, dầu mỡ, hóa chất, vi trùng. Nguồn nước bị nhiễm bẩn bởi nước thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp. chứa nhiều chất hữu cơ. Các hợp chất hữu cơ dễ bị phân hủy sinh học như: hydratecarbon, protein, lipide.
gây ô nhiễm nặng các khu dân cư, khu công nghiệp GVHD: Ths. Trần Thế Truyền SVTH: Trần Nguyên Ngọc Xử lý nước thải nhà máy bia 6 Đồ án tốt nghiệp chế biến thực phẩm, làm giảm lượng oxy hòa tan trong nước và làm giảm lượng thủy sản, giảm độ trong của nước. Còn các hợp chất khó bị phân hủy sinh học có khả năng tồn tại lâu dài trong môi trường và cơ thể sinh vật, có độc tính cao gây tác hại lâu dài đến đời sống của người và các sinh vật khác.3 Ô nhiễm đất: Ô nhiễm đất phần lớn do rác thải rắn và các chất hóa học gây ra. Chất thải rắn từ các ngành công nghiệp: hóa chất, luyện kim, khai thác dầu mỏ, giấy.
như xỉ, bụi than, hóa chất.; từ các trang trại nông nghiệp như phân súc vật, rơm rạ, thóc lép, trấu. Các loại thuốc bảo vệ thực vật phun vào đất gây ảnh hưởng lớn đến động vật và thực vật, phá hủy sự cấu thành của chúng. Trong hệ sinh thái rừng, các chất ô nhiễm này sẽ hạn chế các quá trình hình thành mùn đất và giảm khả năng duy trì sự màu mỡ của đất. Quá trình phân hủy xác của động - thực vật cũng một phần đưa vào đất các loại VSV có khả năng gây bệnh, ảnh hưởng đến môi trường đất và hoạt động của con người cũng như các loài sinh vật khác.
Có những chất ô nhiễm sau khi thấm vào đất sẽ lưu lại trong đó mà đất không có khả năng tự vận động để tống khứ chất nhiễm ra khỏi nó nên nếu thành phần chất ô nhiễm quá nhiều, con người muốn khử ô nhiễm cho đất sẽ gặp rất nhiều khó khăn, tốn nhiều công sức.