CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1.1 CÁC KHÁI NIỆM VÀ TÌNH HÌNH MÔI TRƯỜNG TẠI VIỆT NAM 1.1 Môi trường "Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên." [9] Môi trường sống của con người theo chức năng được chia thành các loại: - Môi trường tự nhiên bao gồm các nhân tố thiên nhiên như vật lý, hoá học, sinh học… - Môi trường xã hội là tổng thể các quan hệ giữa người với người. - Ngoài ra, người ta còn phân biệt khái niệm môi trường nhân tạo, bao gồm tất cả các nhân tố do con người tạo nên, làm thành những tiện nghi trong cuộc sống.2 Chức năng của môi trường Môi trường có các chức năng cơ bản sau: - Môi trường là không gian sống của con người và các loài sinh vật. - Môi trường là nơi cung cấp tài nguyên. - Môi trường là nơi chứa đựng các chất phế thải do con người tạo ra trong cuộc sống và hoạt động sản xuất của mình.
- Môi trường là nơi giảm nhẹ các tác động có hại của thiên nhiên tới con người và sinh vật trên trái đất. - Môi trường là nơi lưu trữ và cung cấp thông tin cho con người.3 Ô nhiễm môi trường "Ô nhiễm môi trường là sự làm thay đổi tính chất của môi trường, vi phạm tiêu chuẩn môi trường". [9] Vậy ô nhiễm môi trường là do: Thiết kế hệ thống xử lý nước thải nhà máy mì chính năng suất 4000 m3/ngày. Svth:Nguyễn Công Thạnh Gvhd: Trần Thế Truyền Đồ án tốt nghiệp -3– Năm: 2001-2006 - Việc chuyển các chất thải hoặc năng lượng vào môi trường đến mức có khả năng gây hại đến sức khoẻ con người, đến sự phát triển sinh vật hoặc làm suy giảm chất lượng môi trường.
- Các tác nhân ô nhiễm bao gồm các chất thải ở dạng khí (khí thải), lỏng (nước thải), rắn (chất thải rắn) chứa hoá chất hoặc tác nhân vật lý, sinh học và các dạng năng lượng như nhiệt độ, bức xạ. Tuy nhiên, môi trường chỉ được coi là bị ô nhiễm nếu trong đó hàm lượng, nồng độ hoặc cường độ các tác nhân trên đạt đến mức có khả năng tác động xấu đến con người, sinh vật và vật liệu.4 Ô nhiễm nước Hiến chương châu Âu về nước đã định nghĩa: "Ô nhiễm nước là sự biến đổi nói chung do con người đối với chất lượng nước, làm nhiễm bẩn nước và gây nguy hiểm cho con người, cho công nghiệp, nông nghiệp, nuôi cá, nghỉ ngơi, giải trí, cho động vật nuôi và các loài hoang dã".[9] Các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nước: - Do tự nhiên như: mưa, tuyết tan, gió bão, lũ lụt đưa vào môi trường nước chất thải bẩn, các sinh vật và vi sinh vật có hại kể cả xác chết của chúng. - Do con người: quá trình thải các chất độc hại chủ yếu dưới dạng lỏng như các chất thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vào môi trường nước. Theo bản chất các tác nhân gây ô nhiễm, người ta phân ra các loại ô nhiễm nước: ô nhiễm vô cơ, hữu cơ, ô nhiễm hoá chất, ô nhiễm sinh học, ô nhiễm bởi các tác nhân vật lý.2 Tình hình ô nhiễm môi trường hiện nay của Việt Nam Nền kinh tế nước ta đang trên đà phát triển mạnh mẽ, đang trên đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa mang lại những thành tựu to lớn góp phần giải quyết các vấn đề xã hội như xóa đói giảm nghèo, công ăn việc làm, củng cố an ninh quốc phòng.
Bên cạnh những lợi ích đó, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế cũng gây ra nhiều áp lực đối với môi trường. Thiết kế hệ thống xử lý nước thải nhà máy mì chính năng suất 4000 m3/ngày. Svth:Nguyễn Công Thạnh Gvhd: Trần Thế Truyền Đồ án tốt nghiệp -4– Năm: 2001-2006 1.1 Hiện trạng môi trường nước lục địa Nước lục địa bao gồm nguồn nước mặt và nước dưới đất. Nước mặt phân bố chủ yếu trong các hệ thống sông, suối, hồ, ao, kênh, rạch và các hệ thống tiêu thoát nước trong nội thành, nội thị.
Nước dưới đất hay còn gọi nước ngầm là tầng nước tự nhiên chảy ngầm trong lòng đất qua nhiều tầng đất đá, có cấu tạo địa chất khác nhau. Hiện nay, vấn đề ô nhiễm nước mặt, nước dưới đất đang ngày càng trở nên nghiêm trọng, đặc biệt tại các lưu vực sông và các sông nhỏ, kênh rạch trong nội thành, nội thị. Nước dưới đất cũng đã có hiện tượng bị ô nhiễm và nhiễm mặn cục bộ. Các nguồn gây ô nhiễm nước lục địa: - Khai thác và sử dụng quá mức tài nguyên nước mặt, nước ngầm.
- Nước thải đô thị và công nghiệp. - Nước thải bệnh viện. - Nước thải từ hoạt động nông nghiệp và nước thải từ các nguồn khác tại khu vực nông thôn, các làng nghề truyền thống… Hình 1.1: Tỷ lệ nước thải sản xuất, sinh hoạt và bệnh viện [1-16] Tính đến đầu năm 2005, hàng ngày có khoảng 3110000m3 nước thải sinh hoạt đô thị, bệnh viện và nước thải sản xuất từ các khu công nghiệp xả trực tiếp vào nguồn nước mặt, gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng tới sức khỏe cũng như mỹ quan của các khu vực dân cư 1.2 Diễn biến ô nhiễm Diễn biến ô nhiễm các nguồn nước lục địa: - Nước mặt: theo các kết quả quan trắc cho thấy, chất lượng nước ở thượng lưu của hầu hết các con sông chính của Việt Nam còn khá tốt, trong khi mức độ ô nhiễm ở hạ lưu của các sông này ngày càng tăng do ảnh hưởng của các đô thị và các Thiết kế hệ thống xử lý nước thải nhà máy mì chính năng suất 4000 m3/ngày. Svth:Nguyễn Công Thạnh Gvhd: Trần Thế Truyền Đồ án tốt nghiệp -5– Năm: 2001-2006 cơ sở công nghiệp.
Với các chất ô nhiễm vượt mức cho phép trên các lưu vực sông chính như: + Hàm lượng BOD5 và NH+4: vượt quá mức tiêu chuẩn cho phép 1,5 - 3 lần. + Hàm lượng chất rắn lơ lửng (TSS): vượt quá ngưỡng tiêu chuẩn cho phép loại A từ 1,5 - 2,5 lần. + Một số thông số khác: một số điểm cũng đã có dấu hiệu bị ô nhiễm kim loại nặng, coliform, hóa chất bảo vệ thực vật… + Trong khu vực nội thành của các thành phố lớn như Hà Nội, Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Huế, hệ thống các hồ, ao, kênh rạch và các sông nhỏ là nơi tiếp nhận và vận chuyển nước thải của các khu công nghiệp, khu dân cư. Hiện nay hệ thống này đều ở tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng vượt quá mức tiêu chuẩn cho phép 5-10 lần (đối với tiêu chuẩn nguồn nước mặt loại B theo TCVN 5942-1995).
- Diễn biến ô nhiễm nước dưới đất: + Hiện tượng xâm nhập mặn: hầu hết nước dưới đất tại các vùng ven biển đều bị nhiễm mặn. + Việc khai thác nước quá mức và không có quy hoạch đã làm cho mực nước dưới đất bị hạ thấp.2 Ảnh hưởng của ô nhiễm nước - Tác động trực tiếp đến sức khỏe, là nguyên nhân gây các bệnh như tiêu chảy (do virut, vi khuẩn, vi sinh vật đơn bào), lỵ trực trùng, tả, thương hàn, viêm gan A, giun, sán. - Làm mất cảnh quan, ảnh hưởng lâu dài đến nền kinh tế nhất là phát triển du lịch. - Là nguyên nhân của tình trạng thiếu nước sạch, ảnh hưởng lâu dài đến thế hệ tương lai.
Như trên ta đã thấy tác hại vô cùng khủng khiếp khi nguồn nước bị ô nhiễm. Vì vậy trong bối cảnh hiện nay mỗi thành phố, mỗi khu công nghiệp, mỗi nhà máy cần phải xây dựng một hệ thống xử lý nước hiệu quả để môi trường sống của chúng ta bền vững hơn, sức khỏe của con người ngày càng được nâng cao hơn. Thiết kế hệ thống xử lý nước thải nhà máy mì chính năng suất 4000 m3/ngày. Svth:Nguyễn Công Thạnh Gvhd: Trần Thế Truyền Đồ án tốt nghiệp -6– Năm: 2001-2006 1.2 THÀNH PHẦN VÀ TÍNH CHẤT NƯỚC THẢI 1.1 Thành phần và tính chất nước thải công nghiệp Nước thải công nghiệp sinh ra sau khi đã sử dụng nước của các xí nghiệp công nghiệp.
Đặc tính ô nhiễm và nồng độ của nước thải công nghiệp rất khác nhau phụ thuộc vào loại hình công nghiệp và chế độ công nghệ lựa chọn. Loại nước thải này có thể bị ô nhiễm do các tạp chất có nguồn gốc vô cơ hoặc hữu cơ. Trong thành phần của chúng có thể có chứa các dạng vi sinh vật (đặc biệt là nước thải của các nhà máy giết mổ, nhà máy sữa, bia, mì chính, dược phẩm…), các chất có ích cũng như các chất độc hại. Trong xí nghiệp công nghiệp, nước thải công nghiệp gồm: - Nước thải công nghiệp qui ước sạch: là loại nước thải sau khi được sử dụng để làm nguội sản phẩm, làm mát thiết bị, làm vệ sinh sàn nhà.
- Loại nước thải công nghiệp nhiễm bẩn: đặc trưng của công nghiệp đó và cần xử lý cục bộ trước khi xả vào mạng lưới thoát nước chung hoặc vào nguồn nước tùy theo mức độ xử lý. Thành phần gây ô nhiễm chính của nước thải công nghiệp là: + Các chất vô cơ: chất thải của các nhà máy luyện kim, nhà máy sản xuất vật liệu xây dựng, nhà máy phân bón vô cơ… + Các chất hữu cơ dạng hòa tan (thông qua chỉ tiêu BOD). + Các chất hữu cơ vi lượng gây mùi, vị như phenol, benzene… + Các chất hữu cơ khó bị phân hủy sinh học như một số dạng thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ… + Chất hoạt tính bề mặt ABS (Alkyl benzene sunfonat), một số các chất hữu cơ có thể gây độc hại cho thủy sinh vật (benzene, chlorebenzen, toluene…). + Trong nước thải công nghiệp còn có thể có chứa dầu, mỡ và các chất nổi, các chất lơ lửng, kim loại nặng, các chất dinh dưỡng (N, P) với hàm lượng cao.
Thiết kế hệ thống xử lý nước thải nhà máy mì chính năng suất 4000 m3/ngày. Svth:Nguyễn Công Thạnh Gvhd: Trần Thế Truyền Đồ án tốt nghiệp -7– Năm: 2001-2006 Bảng 1.1: Các đặc điểm lý học, hóa học và sinh học của nước thải và nguồn sinh ra nó [9]. Đặc điểm Nguồn Lý học Màu Nước thải sinh hoạt hay công nghiệp, thường do sự phân hủy của các chất thải hữu cơ. Mùi Nước thải công nghiệp, sự phân hủy của nước thải Chất rắn Nước cấp, nước thải sinh hoạt và công nghiệp, xói ṃòn đất.