CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP VẬN TẢI 1. Cơ sở lý luận về vận tải 1. Khái niệm vận tải Theo giáo trình Tổ chức vận tải hàng hoá – Trường Đại học Giao thông vận tải: - Khái niệm vận tải: Vận tải là một hoạt động kinh tế có mục đích của con người, nhằm đáp ứng nhu cầu di chuyển vị trí của đối tượng vận chuyển, đối tượng vận chuyển gồm con người (hành khách) và vật phẩm (hàng hóa). Sự di chuyển vị trí của con người và vật phẩm trong không gian rất đa dạng, phong phú và không phải mọi di chuyển đều là vận tải.
Vận tải chỉ bao gồm những di chuyển do con người tạo ra nhằm mục đích kinh tế (lợi nhuận) để đáp ứng yêu cầu về sự di chuyển đó mà thôi. Tất cả của cải vật chất chủ yếu cần thiết cho sự tồn tại và phát triển xã hội loài người, của cải vật chất của xã hội được tạo ra ở 4 ngành sản xuất vật chất cơ bản Ta có thể định nghĩa như sau: Vận tải là quá trình thay đổi (di chuyển) vị trí của hàng hóa, hành khách trong không gian và thời gian để nhằm thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người - Khái niệm vận tải hàng hóa bằng ô tô: Vận tải hàng hóa bằng ô tô là quá trình thay đổi (di chuyển) vị trí của hàng hóa bằng ô tô trong không gian và thời gian cụ thể để nhằm thỏa mãn nhu cầu vận tải của con người. Vận tải ô tô là hình thức vận tải phổ biến nhất, được sử dụng rộng rãi trong nền kinh tế quốc dân ở tất cả các quốc gia. - Khái niệm doanh nghiệp vận tải: Doanh nghiệp vận tải là một đơn vị kinh tế được thành lập để thực hiện chức năng sản xuất, kinh doanh sản xuất vận tải hàng hóa, hành khách hay các loại dịch vụ vận tải (Dịch vụ bến bãi, xếp dỡ, bảo dưỡng sửa chữa phương tiện vận tải, dịch vụ đại lý vận tải) 9 1.
Phân loại vận tải Theo đối Theo cách tổ tượng vận chức quá trình Khác chuyển vận tải Vận tải đơn Theo cự li vận Vận tải hành chuyển khách phương thức Vận tải đa Theo khối lượng Vận tải phương vận tải hàng hoá thức Theo Vận tải đứt phạm vi đoạn vận tải. Sơ đồ phân loại vận tải Phân loại doanh nghiệp vận tải: Tùy theo mục đích quản lý mà ta có thể phân loại doanh nghiệp theo các tiêu thức khác nhau: Phân loại theo đối tượng kinh doanh: Theo cách này các doanh nghiệp vận tải được phân ra + Doanh nghiệp vận tải hàng hóa: Trong đó có thể phân ra chi tiết hơn như vận tải hàng nặng, hàng nhẹ, hàng xây dựng,… + Doanh nghiệp vận tải hành khách: Theo phạm vi hoạt động gồm: Doanh nghiệp vận tải hành khách liên tỉnh và doanh nghiệp vận tải hành khách nội địa. Theo tính chất hoạt động gồm: Doanh nghiệp vận tải xe buýt, doanh nghiệp vận tải taxi, doanh nghiệp vận tải khách du lịch và theo hợp đồng, doanh nghiệp vận tải hành khách theo tuyến cố định. + Doanh nghiệp vận tải hỗn hợp: bao gồm cả vận tải hành khách và vận tải hàng hóa.
Trong cơ chế thị trường nhiều loại doanh nghiệp kinh doanh hỗn hợp gồm lĩnh vực vận tải và các lĩnh vực không thuộc về vận tải. Ví dụ: Vận tải và dịch vụ du lịch hay vận tải container và dịch vụ kho bãi. Phân loại theo quy mô: + Doanh nghiệp lớn + Doanh nghiệp vừa + Doanh nghiệp nhỏ 10 Nói chung để đánh giá quy mô doanh nghiệp người ta thường dùng các chỉ tiêu sau: Tổng số vốn, tổng số lao động, tổng sản lượng hay khối lượng sản phẩm sản xuất, tổng doanh thu, tổng mức lãi trong một năm (chỉ tiêu hiệu quả sản xuất). Tùy theo các nước khác nhau mà quy mô doanh nghiệp cũng được phân loại khác nhau.
Việc phân loại doanh nghiệp theo quy mô được áp dụng theo các văn bản hiện hành của nhà nước. Phân loại theo phương thức vận tải hay công nghệ vận tải + Doanh nghiệp vận tải đơn phương thức: Là loại hình doanh nghiệp chỉ có một phương thức vận tải tham gia vào quá trình sản xuất như: doanh nghiệp vận tải ô tô, doanh nghiệp vận tải sắt, doanh nghiệp vận tải thủy. + Doanh nghiệp vận tải đa phương thức: Là sự kết hợp giữa các loại hình vận tải và các dịch vụ hỗ trợ kèm theo nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Ở đây trong suốt quá trình di chuyển vị trí của đối tượng vận chuyển chỉ có một chủ thể vận đơn.
Phân loại theo hình thức sở hữu và hình thức tổ chức doanh nghiệp Theo cách phân loại này các doanh nghiệp được chia ra: + Doanh nghiệp nhà nước: Công ty nhà nước + Doanh nghiệp ngoài nhà nước: Công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty liên doanh, công ty hợp danh, công ty tư nhân 1. Vai trò của Vận Tải Vận tải giữ vai trò quan trọng và có tác dụng lớn đối với nền kinh tế quốc dân của mỗi nước. Hệ thống vận tải được ví như mạch máu trong cơ thể con người, nó phản ánh trình độ phát triển của một nước. Vận tải phục vụ tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội: Sản xuất, lưu thông, tiêu dùng, quốc phòng.
Trong sản xuất vận chuyển nguyên, nhiên, vật liệu, bán thành phẩm, thành phẩm, lao động để phục vụ cho quá trình sản xuất, vận tải là yếu tố quan trọng của quá trình lưu thông. Vận tải có một chức năng đặc biệt trong xã hội là vận chuyển hàng hoá và hành khách từ địa điểm này đến địa điểm khác. Không có vận tải thì bất cứ một quá trình sản xuất nào của xã hội cũng không thể thực hiện được. Vận tải rất cần thiết đối với tất cả các giai đoạn của quá trình sản xuất, từ vận chuyển nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu cho quá trình sản xuất đến vận chuyển sản phẩm do quá trình sản xuất tạo ra.
Vận tải cũng đáp ứng được nhu cầu đi lại của nhân dân. Vận tải là mạch máu của nền kinh tế quốc dân, nối liền các ngành, các đơn vị sản xuất với nhau nối liền khu vực sản xuất với khu vực tiêu dùng, nối liền thành thị với nông thôn, miền ngược với miền xuôi làm cho nền kinh tế thành một khối thống nhất. Lực lượng sản xuất và trình độ chuyên môn hoá ngày càng phát triển đời sống nhân dân không ngừng nâng cao đòi hỏi vận tải phải phát triển nhanh chóng mới đáp ứng được nhu cầu vận tải tăng lên không ngừng của nền kinh tế quốc dân. 11 Vận tải là yếu tố quan trọng nhất của hệ thống logistics của từng nhà máy, xí nghiệp, công ty, trong từng xí nghiệp hay công ty.
đều có hệ thống cung ứng và phân phối vật chất, hệ thống này bao gồm nhiều khâu, nhiều giai đoạn khác nhau kể từ khi mua sắm nguyên, vật liệu cho sản xuất (cung ứng) cho đến khi phân phối sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Nghệ thuật quản lý sự vận động của nguyên liệu và thành phẩm từ khi bắt đầu sản xuất đến nơi tiêu thụ cuối cùng như trên gọi là logistics. Logistics bao gồm 4 yếu tố: vận tải, marketing, phân phối và quản lý, trong đó vận tải là yếu tố quan trọng nhất và chiếm nhiều chi phí nhất. a, Vai trò của giao thông vận tải đối với sản xuất Vận tải là ngành kinh tế ảnh hưởng đến hàng loạt các ngành kinh tế.
Những phương diện quan trọng này được tính đến đó là: - Tạo nên khuynh hướng định vị công nghiệp và xây dựng. - Tạo nên chi phí sản xuất của cải vật chất. - Tạo nên các điều kiện hoạt động cho các doanh nghiệp sản xuất. - Tạo nên chủng loại và quy mô sản xuất.
- Tạo nên chất lượng sản xuất hàng hoá. Sự phát triển của vận tải được thể hiện ở việc tăng lên của mật độ mạng lưới đường, nâng cao tính đều đặn của những thao tác vận tải và giảm chi phí. Ta có thể thấy được vai trò của vận tải trong các ngành kinh tế sau đây: Đối với sản xuất công nghiệp Mối liên hệ giữa công nghiệp và các ngành kinh tế quốc dân do vận tải đảm nhận. Việc cung cấp nguyên, nhiên liệu cho sản xuất và thành phẩm cho khu vực tiêu dùng là một khâu quan trọng trong quá trình sản xuất công nghiệp.
Việc hoạt động bình thường của các doanh nghiệp công nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào vận tải. Vận tải là điều kiện quan trọng để phát triển công nghiệp, vận tải có ảnh hưởng rất lớn đến số lượng và chất lượng công tác xây dựng cơ bản, đến việc sử dụng vốn của các doanh nghiệp và giá thành sản phẩm công nghiệp. 12 Đối với sản xuất nông nghiệp Vận tải phát triển đã đáp ứng hoạt động kịp thời nhu cầu vận chuyển của nông nghiệp và có tác dụng to lớn đến sản xuất nông nghiệp. Vận tải cung cấp tư liệu sản xuất đúng thời vụ cho sản xuất nông nghiệp, đảm bảo hàng hoá tiêu dùng cho nông dân.
Đồng thời vận chuyển sản phẩm của nông nghiệp đến nơi tiêu dùng một cách nhanh chóng và đảm bảo chất lượng. Giá thành vận chuyển hạ đã tạo điều kiện cho nông nghiệp phát triển và cải thiện đời sống của nông dân. Trong thời gian hiện nay khi quy mô sản xuất nông nghiệp ngày càng được mở rộng, sự phân vùng sản xuất nông nghiệp được thực hiện và ngày càng hoàn chỉnh, trình độ cơ giới hoá trong nông nghiệp ngày càng cao, cơ cấu kinh tế và tổ chức sản xuất trên các địa bàn được hình thành và từng bước hoàn chỉnh thì vận tải càng có tác dụng to lớn đến sự phát triển của sản xuất nông nghiệp, góp phần củng cố khối đoàn kết toàn dân và liên minh công nông. Đối với lưu thông phân phối Vận tải là tiếp tục quá trình sản xuất trong phạm vi lưu thông, đây là khâu chủ yếu trong quá trình lưu thông.
Muốn cho sản xuất ngày càng phát triển, mở rộng phạm vi tiêu dùng thì phải mở rộng lưu thông hàng hoá giữa thành thị và nông thôn, giữa đồng bằng với miền núi, giữa địa phương này với địa phương khác, giữa các quốc gia với nhau. Việc trao đổi hàng hoá thuộc phạm vi ngành thương mại nhưng hoạt động của nó phải thông qua vận tải mới có thể thực hiện được. Như vậy vận tải hoạt động tích cực, giá thành vận chuyển hạ sẽ tạo điều kiện mở rộng thị trường tiêu thụ, kích thích tiêu dùng và kích thích sản xuất phát triển.