Định Tội Danh Đối Với Tội Cướp Tài Sản Theo Luật Hình Sự Việt Nam Tại Đắk Lắk

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls định tội danh đối với tội cướp tài sản theo luật hình sự việt nam trên cơ sở số liệu thực, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Bùi Quốc Hà
• Người hướng dẫn: Ts. Trịnh Tiến Việt
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Định Tội Danh Đối Với Tội Cướp Tài Sản Theo Luật Hình Sự Việt Nam (Trên Cơ Sở Số Liệu Thực Tiễn Địa Bàn Tỉnh Đắk Lắk)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI CƯỚP TÀI SẢN THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. KHÁI NIỆM, CĂN CỨ PHÁP LÝ VÀ CĂN CỨ KHOA HỌC CỦA VIỆC ĐỊNH TỘI DANH
• 1.1.1. Khái niệm định tội danh
• 1.1.2. Căn cứ pháp lý của việc định tội danh
• 1.1.3. Căn cứ khoa học của việc định tội danh
• 1.2. KHÁI NIỆM VÀ CÁC ĐẶC ĐIỂM CỦA VIỆC ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI CƯỚP TÀI SẢN
• 1.2.1. Khái niệm định tội danh đối với tội cướp tài sản
• 1.2.2. Các đặc điểm cơ bản của việc định tội danh đối với tội cướp tài sản
• 1.3. Ý NGHĨA VÀ NHỮNG ĐIỀU KIỆN BẢO ĐẢM CHO VIỆC ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI CƯỚP TÀI SẢN
• 1.3.1. Ý nghĩa của việc định tội danh đối với tội cướp tài sản
• 1.3.2. Những điều kiện bảo đảm cho việc định tội danh đối với tội cướp tài sản
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI CƯỚP TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK
• 2.1. NHỮNG VẤN ĐỀ LƯU Ý TRONG VIỆC ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI CƯỚP TÀI SẢN
• 2.1.1. Các dấu hiệu pháp lý hình sự
• 2.1.2. Một số vấn đề khác cần lưu ý trong việc định tội danh đối với tội cướp tài sản
• 2.2. THỰC TIỄN ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI CƯỚP TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK
• 2.2.1. Khái quát điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 2.2.2. Thực tiễn định tội danh đối với tội cướp tài sản của Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA VIỆC ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI CƯỚP TÀI SẢN
• 3.1. SỰ CẦN THIẾT PHẢI NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA VIỆC ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI CƯỚP TÀI SẢN
• 3.1.1. Về phương diện chính trị - xã hội
• 3.1.2. Về phương diện lý luận và thực tiễn
• 3.1.3. Về phương diện lập pháp hình sự
• 3.2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA VIỆC ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI CƯỚP TÀI SẢN
• 3.2.1. Nhận xét chung
• 3.2.2. Những đề xuất sửa đổi, bổ sung cụ thể
• 3.3. NHỮNG GIẢI PHÁP KHÁC NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA VIỆC ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI CƯỚP TÀI SẢN
• 3.3.1. Giải pháp nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ
• 3.3.2. Giải pháp về công tác tổ chức, cán bộ
• 3.3.3. Các giải pháp khác
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Định Tội Danh Đối Với Tội Cướp Tài Sản

Định tội danh đối với tội cướp tài sản là một vấn đề quan trọng trong luật hình sự Việt Nam. Tội cướp tài sản không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của cá nhân mà còn tác động đến trật tự xã hội. Việc xác định đúng tội danh giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và đảm bảo tính công bằng trong xét xử.

1.1. Khái Niệm Định Tội Danh Trong Luật Hình Sự

Định tội danh là quá trình xác định một hành vi có vi phạm pháp luật hay không. Trong trường hợp tội cướp tài sản, việc định tội danh cần dựa trên các yếu tố như hành vi, mục đích và hậu quả của hành vi đó.

1.2. Căn Cứ Pháp Lý Của Việc Định Tội Danh

Căn cứ pháp lý cho việc định tội danh đối với tội cướp tài sản được quy định trong Bộ luật hình sự Việt Nam. Các điều luật liên quan đến tội cướp tài sản cần được áp dụng một cách chính xác để đảm bảo tính hợp pháp và công bằng.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Định Tội Danh Tội Cướp Tài Sản

Việc định tội danh đối với tội cướp tài sản gặp nhiều thách thức. Các cơ quan tố tụng thường phải đối mặt với sự phức tạp trong việc phân loại hành vi và xác định mức độ vi phạm. Điều này có thể dẫn đến những sai sót trong quá trình xét xử.

2.1. Những Khó Khăn Trong Việc Phân Loại Tội Cướp Tài Sản

Phân loại tội cướp tài sản không chỉ dựa vào hành vi mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như động cơ, phương thức thực hiện. Sự nhầm lẫn giữa các tội danh có thể dẫn đến việc áp dụng hình phạt không đúng.

2.2. Tác Động Của Tình Hình Xã Hội Đến Định Tội Danh

Tình hình xã hội, kinh tế và văn hóa tại Đắk Lắk có ảnh hưởng lớn đến việc định tội danh. Các yếu tố này có thể làm gia tăng tội phạm cướp tài sản, từ đó tạo ra áp lực cho các cơ quan tố tụng.

III. Phương Pháp Định Tội Danh Đối Với Tội Cướp Tài Sản

Để nâng cao hiệu quả trong việc định tội danh đối với tội cướp tài sản, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc này không chỉ giúp xác định đúng tội danh mà còn đảm bảo tính công bằng trong xét xử.

3.1. Phương Pháp Phân Tích Dữ Liệu Tố Tụng

Phân tích dữ liệu từ các vụ án đã xét xử giúp rút ra bài học kinh nghiệm và xác định các yếu tố quyết định trong việc định tội danh. Điều này có thể giúp cải thiện quy trình xét xử.

3.2. Đào Tạo Nâng Cao Trình Độ Chuyên Môn

Đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn cho các cán bộ tư pháp là cần thiết. Việc này giúp họ có khả năng phân tích và đánh giá đúng các tình huống pháp lý liên quan đến tội cướp tài sản.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Về Định Tội Danh Tại Đắk Lắk

Thực tiễn định tội danh đối với tội cướp tài sản tại Đắk Lắk cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các cơ quan tố tụng cần cải thiện quy trình xét xử để đảm bảo tính chính xác và công bằng.

4.1. Thực Trạng Xét Xử Tội Cướp Tài Sản

Thực trạng xét xử tội cướp tài sản tại Đắk Lắk cho thấy nhiều vụ án đã được xử lý đúng đắn. Tuy nhiên, vẫn còn một số trường hợp sai sót trong việc định tội danh.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Vụ Án

Nghiên cứu từ các vụ án cướp tài sản cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quy trình định tội danh. Các số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ sai sót trong định tội danh vẫn còn cao.

V. Kết Luận Về Định Tội Danh Tội Cướp Tài Sản

Kết luận về định tội danh đối với tội cướp tài sản cho thấy sự cần thiết phải cải cách và hoàn thiện quy trình xét xử. Việc này không chỉ bảo vệ quyền lợi của công dân mà còn nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm.

5.1. Tương Lai Của Định Tội Danh Tại Đắk Lắk

Tương lai của việc định tội danh tại Đắk Lắk cần được cải thiện thông qua việc áp dụng các phương pháp mới và nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ tư pháp.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Cách

Đề xuất các giải pháp cải cách quy trình định tội danh nhằm nâng cao hiệu quả xét xử và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam, tội cướp tài sản là loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm với khung hình phạt nghiêm khắc có thể lên tới 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình. Hoạt động định tội danh đúng không chỉ bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật mà còn trực tiếp bảo vệ quyền con người theo Điều 31 Hiến pháp năm 2013. Trong giai đoạn 5 năm từ năm 2009 đến năm 2013, Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Đắk Lắk đã đưa ra xét xử sơ thẩm và phúc thẩm tổng cộng 191 vụ án với 532 bị cáo về tội danh này.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự phức tạp trong thực tiễn áp dụng Điều 133 Bộ luật hình sự năm 1999 khi phân định giữa cướp tài sản với các tội xâm phạm sở hữu khác, đặc biệt là các vụ án dùng vũ lực để đòi nợ, siết nợ. Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa lý luận về định tội danh, đánh giá thực trạng xét xử trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong 5 năm, xác định các nguyên nhân dẫn đến hủy án, sửa án và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao tính chuẩn xác. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc giảm tỷ lệ sai lệch tội danh xuống dưới mức 1%, hạn chế tối đa nguy cơ làm oan người vô tội hoặc bỏ lọt tội phạm, đồng thời tăng cường sự minh bạch trong hệ thống cơ quan tư pháp địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 nền tảng lý luận trụ cột của khoa học luật hình sự Việt Nam: Lý thuyết về định tội danh do Giáo sư Lê Văn Cảm và Giáo sư Võ Khánh Vinh phát triển, cùng Lý thuyết về cấu thành tội phạm trong trường phái luật học Mác - Lênin. Mô hình định tội danh được vận hành theo quy trình logic 3 giai đoạn: xác định quan hệ pháp luật, xác định nhóm quy phạm pháp luật hình sự và lựa chọn quy phạm pháp luật hình sự cụ thể.

Khung lý thuyết tập trung làm rõ 4 khái niệm trung tâm:

1. Định tội danh: Hoạt động nhận thức và áp dụng pháp luật nhằm xác định sự tương thích tuyệt đối giữa hành vi thực tế với mô hình cấu thành tội phạm theo luật định.
2. Cấu thành tội phạm tội cướp tài sản: Hệ thống 4 yếu tố bắt buộc gồm khách thể kép (quyền sở hữu tài sản và quyền nhân thân), mặt khách quan (hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc hành vi khác làm tê liệt khả năng chống cự), chủ thể (người từ đủ 14 tuổi trở lên có năng lực trách nhiệm hình sự) và mặt chủ quan (lỗi cố ý trực tiếp với mục đích chiếm đoạt).
3. Tội phạm ghép: Dạng cấu thành tội phạm đồng thời xâm hại đến 2 khách thể trực tiếp được pháp luật bảo vệ.
4. Giá trị pháp lý của định tội danh: Sự phân biệt giữa định tội danh chính thức do cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện và định tội danh khoa học mang tính tham khảo.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp từ 191 bản án hình sự sơ thẩm, phúc thẩm và 10 báo cáo tổng kết công tác nghiệp vụ của ngành Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn 2009-2013.

Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định toàn diện với 191 vụ án và 532 bị cáo, bao phủ 100% các vụ án cướp tài sản được Tòa án thụ lý xét xử trên địa bàn toàn tỉnh trong 5 năm khảo sát. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được lựa chọn nhằm bảo đảm tính khách quan tuyệt đối, tránh sai số do chọn mẫu ngẫu nhiên khi nghiên cứu tình hình tội phạm tại một địa bàn đặc thù. Phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp với phân tích định tính hồ sơ vụ án được sử dụng để làm rõ mối quan hệ giữa diễn biến tội phạm và tỷ lệ thay đổi tội danh. Timeline nghiên cứu tập trung xử lý dữ liệu giai đoạn 2009-2013 và hoàn thiện toàn bộ luận cứ khoa học vào năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích số liệu thực chứng tại Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, diễn biến tội cướp tài sản có xu hướng biến động phức tạp theo từng năm. Năm 2009 ghi nhận số lượng cao nhất với 48 vụ án và 131 bị cáo (chiếm 25,13% tổng số vụ trong 5 năm). Năm 2010 giảm xuống 39 vụ với 93 bị cáo (giảm 18,75% số vụ). Năm 2011 giảm xuống mức thấp nhất với 30 vụ và 78 bị cáo. Tuy nhiên, tình hình tội phạm gia tăng trở lại vào năm 2012 với 32 vụ, 82 bị cáo và tăng mạnh vào năm 2013 với 42 vụ, 148 bị cáo (tăng 31,25% về số vụ và tăng 80,48% về số lượng bị cáo so với năm 2012).

Thứ hai, tính chất đồng phạm và quy mô nhóm phạm tội ngày càng nghiêm trọng. Bình quân mỗi vụ án cướp tài sản trên địa bàn có từ 2,6 đến 3,5 bị cáo tham gia, trong đó tỷ lệ tội phạm có tổ chức và sử dụng hung khí nguy hiểm chiếm trên 60% tổng số vụ xét xử.

Thứ ba, tỷ lệ các vụ án bị thay đổi tội danh hoặc phải sửa án, hủy án chiếm khoảng 6,8% tổng số vụ thụ lý. Điển hình là sự nhầm lẫn giữa tội cướp tài sản (Điều 133) với tội cưỡng đoạt tài sản (Điều 135) và tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản (Điều 134).

Thứ tư, về cơ cấu nguyên nhân dẫn đến việc thay đổi tội danh: Khoảng 65% xuất phát từ việc đánh giá không chuẩn xác dấu hiệu "làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được", 20% do xác định sai mục đích chiếm đoạt trong các vụ việc đòi nợ quá hạn, và 15% do thiếu sót trong công tác thu thập chứng cứ ban đầu của Cơ quan điều tra.

Thảo luận kết quả

Diễn biến số liệu trên phản ánh rõ nét đặc thù kinh tế - xã hội của tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn 2009-2013, nơi có sự biến động lớn về giá cả các mặt hàng nông sản như cà phê, tiêu, dẫn đến các tranh chấp vay mượn tiền bạc phát sinh dày đặc. Nhiều chủ nợ đã tự ý thuê mướn các nhóm đối tượng sử dụng vũ lực để siết nợ, tạo ra ranh giới mong manh giữa tội cướp tài sản và hành vi cưỡng đoạt tài sản hoặc gây rối trật tự công cộng.

Các phát hiện này có thể được minh họa trực quan thông qua Bảng 2.3 và Biểu đồ 2.1 (thể hiện xu hướng cơ cấu số vụ án và số bị cáo theo trục thời gian 5 năm), kết hợp với Bảng 2.6 và Biểu đồ 2.3 (biểu đồ tròn phân tích tỷ trọng các nguyên nhân dẫn đến thay đổi tội danh). Khi so sánh với các nghiên cứu thực hiện tại Hà Nội của Đỗ Kim Tuyến (năm 2001) hay tại Bình Định của Trần Thị Phường (giai đoạn 2006-2010), tỷ lệ tội phạm cướp tài sản xuất phát từ quan hệ vay nợ tại Đắk Lắk cao hơn khoảng 15%, cho thấy tính chất địa phương hóa rất rõ nét của loại tội phạm này.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao chất lượng định tội danh đối với tội cướp tài sản, 4 nhóm giải pháp trọng tâm cần được triển khai đồng bộ:

Thứ nhất, hoàn thiện pháp luật hình sự do Quốc hội và Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao chủ trì thực hiện. Cần khẩn trương ban hành Nghị quyết hướng dẫn chi tiết về các dấu hiệu định tội tại Điều 133 Bộ luật hình sự, đặc biệt là tiêu chí phân biệt "đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc" với "đe dọa sẽ dùng vũ lực", hoàn thành mục tiêu ban hành văn bản hướng dẫn trong giai đoạn 2016-2017.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình bồi dưỡng nghiệp vụ định kỳ do Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tỉnh thực hiện. Tổ chức tối thiểu 2 lớp tập huấn chuyên sâu mỗi năm cho 100% Thẩm phán, Thư ký và Kiểm sát viên, hướng tới mục tiêu kéo giảm tỷ lệ án bị hủy, sửa do lỗi định tội danh chủ quan xuống dưới mức 0,5% vào năm 2018.

Thứ ba, kiện toàn công tác lựa chọn và nâng cao năng lực Hội thẩm nhân dân do Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và Tòa án nhân dân tỉnh thực hiện. Đảm bảo tỷ lệ ít nhất 40% Hội thẩm tham gia xét xử án hình sự là những người có trình độ cử nhân luật hoặc có kinh nghiệm công tác thực tiễn tư pháp, hoàn thành cơ cấu nhân sự mới trước năm 2017.

Thứ tư, thiết lập quy chế phối hợp liên ngành tư pháp định kỳ giữa 3 cơ quan: Cơ quan Cảnh sát điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án. Tổ chức họp giao ban nghiệp vụ hàng quý nhằm thống nhất quan điểm xử lý các vụ án siết nợ, đòi nợ phức tạp, bảo đảm 100% các vụ án có dấu hiệu tội phạm được xử lý đúng người, đúng tội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Hội thẩm nhân dân: Tài liệu cung cấp cẩm nang phân tích cấu thành tội phạm chuẩn mực, giúp nhận diện chính xác các tình tiết định khung tăng nặng và giải quyết thỏa đáng các vụ án có tranh chấp dân sự đan xen trong thực tiễn xét xử sơ thẩm, phúc thẩm.

2. Kiểm sát viên và Điều tra viên: Nắm vững hệ thống 3 giai đoạn định tội danh và kỹ năng thu thập, đánh giá chứng cứ chứng minh mục đích chiếm đoạt, giúp tối ưu hóa chất lượng lập cáo trạng và hạn chế việc trả hồ sơ điều tra bổ sung.

3. Luật sư và người bào chữa: Khai thác hệ thống luận cứ khoa học để xây dựng chiến lược bào chữa, bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ, bảo đảm phân hóa đúng trách nhiệm hình sự của từng đồng phạm trong vụ án.

4. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên luật: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật phong phú với 191 vụ án thực tế, phục vụ trực tiếp cho công tác giảng dạy, viết khóa luận và nghiên cứu chuyên sâu về tội phạm học cũng như luật hình sự thực nghiệm.

Câu hỏi thường gặp

Dấu hiệu cốt lõi để phân biệt tội cướp tài sản và tội cưỡng đoạt tài sản là gì? Ranh giới cốt lõi nằm ở yếu tố thời gian và khả năng chống cự. Tội cướp tài sản đòi hỏi hành vi dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc làm nạn nhân tê liệt ý chí chống cự tại chỗ. Ngược lại, tội cưỡng đoạt tài sản thể hiện qua sự đe dọa sẽ dùng vũ lực trong tương lai, cho phép nạn nhân vẫn còn khoảng thời gian nhất định để cân nhắc và lựa chọn phản ứng.

Hành vi dùng vũ lực để đòi lại khoản nợ chính đáng có bị coi là cướp tài sản không? Có. Pháp luật hình sự Việt Nam quy định quyền sở hữu tài sản được bảo vệ tuyệt đối trước mọi hành vi xâm phạm trái pháp luật. Khi chủ nợ tự ý sử dụng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc để cưỡng ép con nợ giao tài sản mà không thông qua trình tự tố tụng dân sự, hành vi đó đã cấu thành tội cướp tài sản theo Điều 133 Bộ luật hình sự.

Thời điểm tội cướp tài sản được coi là hoàn thành là khi nào? Tội cướp tài sản có cấu thành hình thức. Tội phạm được coi là hoàn thành kể từ thời điểm người phạm tội bắt đầu thực hiện hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc hành vi khác làm nạn nhân không thể chống cự nhằm mục đích chiếm đoạt tài sản, bất kể người phạm tội đã lấy được tài sản trên thực tế hay chưa.

Tại sao tỷ lệ định tội danh sai lại tập trung nhiều ở các vụ án siết nợ? Nguyên nhân chủ yếu do cơ quan tiến hành tố tụng dễ bị nhầm lẫn giữa ý thức đòi lại tài sản hợp pháp của chủ nợ với mục đích chiếm đoạt tài sản phi pháp. Hơn 60% các vụ án thay đổi tội danh xuất phát từ việc không thu thập đầy đủ tài liệu chứng minh mức độ nguy hiểm của vũ lực được sử dụng tại hiện trường.

Cơ quan nào có thẩm quyền đưa ra kết luận định tội danh chính thức? Trong tố tụng hình sự, Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát chỉ đưa ra định tội danh mang tính dự liệu thông qua kết luận điều tra và cáo trạng. Duy nhất Tòa án nhân dân thông qua bản án kết tội có hiệu lực pháp luật mới có thẩm quyền định tội danh chính thức và áp dụng hình phạt đối với người phạm tội.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa khung lý luận toàn diện về định tội danh đối với tội cướp tài sản dựa trên 4 yếu tố cấu thành và quy trình 3 giai đoạn logic.
• Khảo sát thực tế 191 vụ án và 532 bị cáo tại Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2009-2013, làm rõ bức tranh tội phạm với tỷ lệ thay đổi tội danh là 6,8%.
• Phân tích sâu sắc 4 nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn đến các sai sót định tội trong thực tiễn xét xử các vụ án dùng vũ lực siết nợ.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp giữa sửa đổi lập pháp, tập huấn nghiệp vụ tư pháp và nâng cao chất lượng Hội đồng xét xử.
• Lộ trình triển khai giải pháp xác định hoàn thiện các văn bản hướng dẫn và kiểm soát tỷ lệ sai sót tư pháp xuống dưới 0,5% trong giai đoạn 2016-2020.

Để nắm vững toàn bộ phương pháp luận và khai thác chi tiết các vụ án điển hình trên địa bàn Tây Nguyên, quý độc giả hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ luật học của tác giả Bùi Quốc Hà nhằm phục vụ tối ưu cho công tác nghiên cứu và thực tiễn xét xử.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI CƯỚP TÀI SẢN THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM, CĂN CỨ PHÁP LÝ VÀ CĂN CỨ KHOA HỌC CỦA VIỆC ĐỊNH TỘI DANH 1. Khái niệm định tội danh Hiến pháp Việt Nam năm 2013 vừa được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ ngày 01/01/2014 mang đậm những tư tưởng tiến bộ, nhân văn và bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Điều 31 đã quy định: “1.

Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật. Cho nên, để có một bản án công minh, khách quan, toàn diện và đúng pháp luật đòi hỏi việc định tội danh và quyết định hình phạt phải thực sự đúng đắn, có như vậy mới bảo vệ các quyền và tự do của con người. Do đó, hoạt động định tội danh và quyết định hình phạt chính thức đối với một người chỉ do duy nhất một cơ quan có thẩm quyền quyết định là Tòa án, trong đó, bản án của Tòa án nhằm xác định một người có tội hay không có tội và nếu có tội thì tên tội là tội gì. sau đó, tội gì sẽ có hình phạt tương xứng.

Do đó, định tội danh đúng không những để quyết định hình phạt đúng, mà còn phân hóa trách nhiệm hình sự và cá thể hóa hình phạt chính xác, qua đó bảo vệ các quyền và tự do của con người, của công dân trong lĩnh vực tư pháp hình sự. Ngược lại, nếu định tội danh sai sẽ dẫn đến một loạt hậu quả tiêu cực như: không bảo đảm được tính công minh, có căn cứ và đúng pháp luật của hình phạt do Tòa án quyết định, truy cứu trách nhiệm hình sự người vô tội, bỏ lọt người phạm tội, thậm chí xâm phạm thô bạo danh dự và nhân phẩm, các quyền và tự do của công dân., làm giảm uy tín và hiệu lực của 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các cơ quan bảo vệ pháp luật và Tòa án, giảm hiệu quả của cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm [6, tr. Quá trình định tội danh được các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện từ giai đoạn tiền khởi tố cho đến giai đoạn xét xử phúc thẩm, thậm chí có thể xảy ra cả trong trường hợp tái thẩm, giám đốc thẩm nếu có căn cứ nhằm tìm ra bản chất thật sự của hành vi phạm tội, từ đó áp dụng đúng điều luật, đúng khung hình phạt đối với người phạm tội. Do đó, trước khi đi vào phân tích thực tiễn định tội danh đối với tội cướp tài sản thì việc làm rõ khái niệm, căn cứ pháp lý và căn cứ khoa học của việc định tội danh nói chung là yêu cầu cần thiết.

Hiện nay, trong khoa học luật hình sự Việt Nam, xung quanh khái niệm định tội danh và các vấn đề lý luận của nó đã được một số nhà khoa học - luật gia nghiên cứu (mặc dù chưa nhiều), tuy nhiên, các quan điểm đều thống nhất nội hàm của khái niệm đang nghiên cứu. Trước hết, theo PGS. Trịnh Quốc Toản cho rằng: Định tội danh là việc xác nhận về mặt pháp lý sự phù hợp (đồng nhất) giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội cụ thể đã được thực hiện với các yếu tố cấu thành tội phạm cụ thể tương ứng được quy định trong Bộ luật hình sự. Nói cách khác định tội là việc xác định một hành vi cụ thể đã thực hiện thỏa mãn đầy đủ các dấu hiệu của tội nào trong số các tội phạm được quy định trong Bộ luật hình sự, đồng thời kết luận - Định tội danh là một quá trình logic nhất định, là hoạt động tư duy do người tiến hành tố tụng thực hiện.

Nó đồng thời cũng là một trong những hình thức hoạt động về mặt pháp lý, thể hiện sự đánh giá về mặt pháp lý đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội đang được kiểm tra, xác định trong mối tương quan với các quy phạm pháp luật hình sự [43, tr. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Còn theo GS. Lê Văn Cảm, tác giả định nghĩa tương đối rộng và thể hiện như sau: Định tội danh là một quá trình nhận thức lý luận có tính logic, đồng thời là một trong những dạng của hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự, cũng như pháp luật tố tụng hình sự và được tiến hành bằng cách - trên cơ sở các chứng cứ, các tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án hình sự đối chiếu, so sánh và kiểm tra để xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm cụ thể tương ứng do luật hình sự quy định [6, tr. Võ Khánh Vinh quan niệm chỉ thu hẹp là hoạt động áp dụng pháp luật hình sự và nhận định: Định tội danh là một dạng hoạt động nhận thức, hoạt động áp dụng pháp luật hình sự nhằm đi tới chân lý khách quan trên cơ sở xác định đúng đắn, đầy đủ các tình tiết cụ thể của hành vi phạm tội được thực hiện, nhận thức đúng nội dung quy phạm pháp luật hình sự quy định cấu thành tội phạm tương ứng và mối liên hệ tương đồng giữa các dấu hiệu của cấu thành tội phạm với các tình tiết cụ thể của hành vi phạm tội bằng phương pháp và thông qua các giai đoạn nhất định [51, tr.

Ngoài ra, PGS. Lê Văn Đệ cũng có quan điểm tương tự như sau: “Định tội danh là việc xác định và ghi nhận về mặt pháp lý sự phù hợp chính xác giữa các dấu hiệu của hành vi phạm tội cụ thể đã được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm được pháp luật hình sự quy định” [13, tr. Trong khi đó, PGS. Dương Tuyết Miên lại chỉ ra cụ thể các chủ thể định tội danh hơi rộng và cho rằng: Định tội danh là hoạt động thực tiễn của các cơ quan tiến 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hành tố tụng (Cơ quan Điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án) và một số cơ quan khác có thẩm quyền theo quy định của pháp luật để xác định một người có phạm tội không, nếu phạm tội thì đó là tội gì, theo điều luật nào của Bộ luật hình sự hay nói cách khác đây là quá trình xác định tên gọi cho hành vi nguy hiểm đã thực hiện [18, tr.

Chúng tôi chưa hoàn toàn nhất trí với quan điểm này ở khía cạnh chủ thể khi tác giả quan niệm việc định tội danh còn do cả một số cơ quan khác có thẩm quyền theo quy định của pháp luật, vì dưới góc độ áp dụng pháp luật hình sự, việc định tội danh chỉ do ba cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan Điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án) tiến hành và chính thức nhất của hoạt động này cùng với việc quyết định hình phạt là của Tòa án. Đặc biệt, có nhà hoạt động thực tiễn lại quan niệm bằng việc ra kết luận bằng văn bản áp dụng pháp luật như sau: Định tội danh là thuật ngữ dùng để chỉ hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng có thẩm quyền trong tố tụng hình sự nhằm đối chiếu sự phù hợp giữa các dấu hiệu thực tế của cấu thành tội phạm với các dấu hiệu pháp lý của cấu thành tội phạm được mô tả trong luật hình sự để giải quyết vụ án hình sự bằng việc ra kết luận bằng văn bản áp dụng pháp luật [19, tr. Như vậy, nhìn chung trong các khái niệm định tội danh nêu trên, mặc dù các tác giả xây dựng với những cách diễn đạt khác nhau nhưng đều phản ánh được một số đặc điểm cần và đủ của hoạt động định tội danh, bao gồm: - Hoạt động về nhận thức tư duy (đánh giá, phân tích) đối với hành vi phạm tội và việc đối chiếu, so sánh, phân tích kết quả nhận thức đó với quy định pháp luật hình sự. - Đặc điểm về chủ thể của hoạt động định tội danh hoặc không; - Đặc điểm là dạng hoạt động áp dụng pháp luật hình sự hay cả pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự.

13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Như vậy, các yếu tố không thể thiếu của việc định tội danh chính là về chủ thể, về nhận thức, tư duy (đánh giá, phân tích) đối với hành vi phạm tội; về đối chiếu, so sánh, phân tích kết quả nhận thức đó với quy định pháp luật hình sự. Do đó, định tội danh không gì khác, chính là hoạt động tư duy do người tiến hành tố tụng thực hiện, đồng thời cũng là một trong những hình thức hoạt động phản ánh sự đánh giá về mặt pháp lý đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội đang được kiểm tra, xác định trong mối tương quan với các quy phạm pháp luật hình sự, có nghĩa là hoạt động áp dụng pháp luật hình sự. Còn việc thực hiện hoạt động này do pháp luật tố tụng hình sự quy định. Ngoài ra, bên cạnh việc đưa ra khái niệm định tội danh, các tác giả nêu trên còn đưa ra những hình thức (dạng) của định tội danh, nhằm phân biệt hoạt động định tội danh nào có giá trị pháp lý được pháp luật bảo đảm thi hành (mang tính cưỡng chế bắt buộc), còn hoạt động định tội danh nào chỉ mang tính tham khảo, không phát sinh tính pháp lý đối với người bị định tội danh.

Chẳng hạn, theo nhiều nhà khoa học, có hai hình thức định tội danh là: định tội danh chính thức và định tội danh không chính thức. Trong đó, định tội danh chính thức “là sự đánh giá về mặt Nhà nước tính chất pháp lý hình sự của một hành vi phạm tội cụ thể do các chủ thể được Nhà nước ủy quyền thực hiện” và định tội danh không chính thức “là sự đánh giá không phải về mặt Nhà nước tính chất pháp lý hình sự của một hành vi phạm tội cụ thể. Tuy nhiên, cũng cần nêu thêm đặc điểm về chủ thể và hậu quả pháp lý như sau: Một là, định tội danh chính thức - do các cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền thực hiện, nhằm giải quyết vụ án cụ thể. Hình thức này có giá trị pháp lý và được bảo đảm thực hiện; Hai là, định tội danh không chính thức - do các luật sư, luật gia, giảng viên, sinh viên, học viên, cán bộ nghiên cứu khoa học, cơ quan, tổ chức, báo chí.