CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐIỀU KIỆN HÀNH NGHỀ KHÁM BỆNH, CHỮA BỆNH CỦA PHÒNG KHÁM ĐA KHOA VÀ CƠ CHẾ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH 1.1 Khái quát về hoạt động khám bệnh, chữa bệnh của phòng khám đa khoa 1.1 Một số khái niệm cơ bản Để có được nền tảng vững chắc cho việc nghiên cứu các vấn đề lý luận chuyên sâu của luận văn, việc tìm hiểu và trang bị nhận thức về khái niệm liên quan đề tài nghiên cứu là cần thiết.1 Khái niệm hoạt động khám bệnh, chữa bệnh Khám bệnh, chữa bệnh là hoạt động có lịch sử hình thành lâu đời kể từ thời điểm con người xuất hiện, có trí khôn và mong muốn ngăn ngừa bệnh tật, kéo dài tuổi thọ cũng như để phòng ngừa những cái chết bất ngờ không hiểu nguyên nhân. Kể từ thời kỳ đồ đá, tổ tiên loài người tiền sử của ta đã có những phương thức khám bệnh, chữa bệnh bằng kinh nghiệm với những vật dụng, công vụ và rễ, lá thực vật thuốc có sẵn. Tuy nhiên, tại thời kỳ này, việc khám bệnh, chữa bệnh chỉ mang tính chất cá nhân, cục bộ theo từng cá nhân và từng thị tộc. Việc khám bệnh, chữa bệnh của cá nhân có kinh nghiệm đối với cá nhân khác trong xã hội thời kỳ này chủ yếu mang tính hỗ trợ cộng đồng, giúp đỡ kẻ yếu và thể hiện quyền uy, vị trí của người thực hiện hoạt động khám bệnh, chữa bệnh mà không mang tính dịch vụ như hiện nay.
Bước sang thời kỳ phong kiến, việc khám bệnh, chữa bệnh đã phát triển hơn xã hội cổ đại. Các tên gọi thái y – người khám chữa bệnh cho giai cấp quý tộc phong kiến và thầy lang – người khám chữa bệnh cho người dân bình thường là những chức danh mà người cung cấp hoạt động khám bệnh, chữa bệnh được đặc định. Hoạt động khám chữa bệnh thời kỳ này mặc dù đã phát triển hơn trước, tuy nhiên việc khám bệnh, chữa bệnh thời kỳ này vẫn chưa mang tính chuyên biệt hóa, bị ảnh hưởng nặng nề bởi tư tưởng phân biệt giai cấp. Theo đó, nếu không phải giai cấp quý tộc thì người 12 bệnh sẽ rất khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh có chất lượng tốt hơn, đây là một trong những điểm thể hiện nặng tính giai cấp trên tất cả các lĩnh bao gồm cả lĩnh vực y tế.
Bước qua thời kỳ phong kiến, xã hội loài người chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ của khoa học – y học hiện đại. Các phương pháp chữa bệnh hiện đại và đạt được những kết quả kinh ngạc được công bố bởi những nhà khoa học tài ba. Xã hội không còn bị kìm hãm bởi giai cấp phong kiến, nền kinh tế tập trung dưới sự quản lý của nhà nước tiến tới thời kỳ tự do hơn. Thương mại và dịch vụ trở thành những ngành kinh tế trọng điểm, tạo đòn bẩy quan trọng để kinh tế thế giới đạt được những dấu mốc quan trọng.
Việc tách rời khỏi các quan điểm khám bệnh, chữa bệnh bằng tôn giáo và thần linh của thời đại trước đã khiến nền y học thế giới và hoạt động khám bệnh, chữa bệnh phát triển vô cùng ấn tượng. Các quan điểm ủng hộ nền y học khoa học hay y học chứng cứ là biểu hiện rõ ràng nhất cho đổi mới sâu sắc của hoạt động khám bệnh, chữa bệnh. Kể từ giai đoạn này, khái niệm hoạt động khám bệnh, chữa bệnh được tiếp cận dưới góc độ khoa học và logic hơn. Về mặt y học, hoạt động khám bệnh, chữa bệnh là một phần của quá trình áp dụng các kỹ thuật y học mang lại lợi ích nhất định theo nhu cầu của bệnh nhân.
Khám bệnh theo đó là giai đoạn đầu tiên trong quá trình sàng lọc cá nhân mang mầm mềm. Chữa bệnh là giai đoạn liền sau khi khám bệnh, tại giai đoạn này bác sĩ sau khi chẩn đoán bệnh sẽ tiến hành xây dựng lộ trình áp dụng các kỹ thuật, phương thức y khoa và thuốc nhằm mục đích giúp bệnh nhân thuyên giảm bệnh tình. Trên khía cạnh pháp lý, các khái niệm về khám bệnh và chữa bệnh cũng được ghi nhận một cách rõ ràng. Cụ thể, liên quan đến khái niệm khám bệnh, căn cứ quy định tại khoản 1 Điều 2 Luật khám bệnh, chữa bệnh năm 2009 quy định “khám bệnh là việc hỏi bệnh, khai thác tiền sử bệnh, thăm khám thực thể, khi cần thiết thì chỉ định làm xét nghiệm cận lâm sàng, thăm dò chức năng để chẩn đoán và chỉ định phương pháp điều trị phù hợp đã được công nhận”.
Mặc dù là khái niệm về khám bệnh, tuy nhiên nội hàm khái niệm này chứa đựng một số cụm từ, khái niệm cần được làm rõ để hiểu rõ hơn khái niệm khám bệnh. Thuật ngữ liên quan đầu tiên là 13 “hỏi bệnh”. Hiện nay chưa có quy định pháp luật cụ thể quy định thế nào là hỏi bệnh. Tuy nhiên, có thể hiểu rằng hỏi bệnh là sự tiếp xúc ban đầu, khai thác thông tin về bệnh tình của bệnh nhân từ người hoạt động khám chữa bệnh.
Việc hỏi bệnh có thể đi kèm hoạt động khai thác tiền sử bệnh, theo đó người hoạt động khám bệnh, chữa bệnh yêu cầu người khám bệnh, chữa bệnh cung cấp các thông tin về những loại bệnh mà người này đã mắc phải trước đó. Trên cơ sở hỏi bệnh tình hiện tại, và tiền sử bệnh, quá trình khám bệnh còn bao gồm việc thăm khám thực tế, theo đó người hoạt động khám bệnh, chữa bệnh căn cứ vào những thông tin sau khi hỏi bệnh tình hiện tại, và tiền sử bệnh để tiến hành áp dụng một số phương pháp y học thăm khác bệnh cho bệnh nhân trên thực tế. Những phương pháp này có thể bao gồm chỉ định làm xét nghiệm lâm sàng như máu, nước tiểu…, các biện pháp cận lâm sàng để chẩn đoán và chỉ định phương pháp điều trị phù hợp đã được giới y học công nhận cho bệnh nhân được khám bệnh. Mặt khác, đối với khái niệm chữa bệnh, theo quy định tại khoản 2 Điều 2 Luật khám bệnh, chữa bệnh năm 2009 quy định đây là “việc sử dụng phương pháp chuyên môn kỹ thuật đã được công nhận và thuốc đã được phép lưu hành để cấp cứu, điều trị, chăm sóc, phục hồi chức năng cho người bệnh”.
Thông qua nội hàm quy định này có thể khẳng định rằng, một hoạt động chỉ được công nhận là chữa bệnh theo quy định pháp luật nếu hoạt động này sử dụng một phương pháp chuyên môn kỹ thuật y khoa đã được công nhận và thuốc được sử dụng để tiến hành các hoạt động cấp cứu, điều trị, chăm sóc và phục hồi chức năng cho người bệnh. Trong trường hợp, một người sử dụng các kỹ thuật chưa được công nhận hoặc sử dụng các loại thuốc chưa được phép lưu hành để cấp cứu, điều trị, chăm sóc, phục hồi chức năng cho người bệnh thì cũng không được xem hoạt động chữa bệnh theo quy định pháp luật. Mặc dù vậy, nội hàm các khái niệm về khám bệnh, chữa bệnh theo Luật khám bệnh, chữa bệnh năm 2009 qua thực tiễn áp dụng vẫn chưa thể hiện sự bao quát mà nó cần thiết phải có. Đối với khái niệm khám bệnh, việc liệt kê các công việc cần thiết tại khái niệm này trong một thời gian dài đã gây ra những tranh luận lớn về sự 14 đầy đủ của nội hàm của khám bệnh.
Bởi lẽ, việc khám bệnh còn bao gồm việc chẩn đoán bằng hình ảnh và thêm vào đó, khám bệnh không chỉ nhằm mục đích áp dụng các phương pháp kỹ thuật để chữa bệnh mà còn để phòng bệnh. Nếu hiểu và áp dụng như khái niệm được sử dụng hiện tại, các hoạt động khám bệnh phòng bệnh cho bệnh nhân (như khám tổng quát) không được xem là một hoạt động khám bệnh. Đối với khái niệm chữa bệnh, giới hạn về điều kiện để được xem là chữa bệnh đã gây ra sự thiếu sót nhất định nếu áp dụng vào thực tiễn y khoa hiện tại. Bởi lẽ, trên thực tế việc chữa bệnh không chỉ có vai trò của các phương pháp khoa học kỹ thuật và thuốc mà còn có sự tham gia và đóng lớn của các trang thiết bị y tế.
Hiện nay, các trang thiết bị y tế hiện đại đóng vai trò vô cùng to lớn trong hoạt động chữa bệnh. Có thể nhận thấy điều này thông qua việc điều trị Covid 19 thời kỳ dịch bùng phát đỉnh điểm, máy thở là một trong những trang thiết bị không thể thiếu trong hoạt động chữa bệnh. Nội dung khái niệm khám bệnh, chữa bệnh đã được hoàn thiện tại Luật khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 (có hiệu lực ngày 01/01/2024). Theo đó, tại khoản 1 Điều 2 Luật khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 quy định khái niệm khám bệnh là “việc người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh sử dụng kiến thức, phương pháp, kỹ thuật chuyên môn để đánh giá tình trạng sức khỏe, nguy cơ đối với sức khỏe và nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người bệnh”.
Như vậy, so với khái niệm về khám bệnh được quy định tại Luật khám bệnh, chữa bệnh năm 2009, nội dung khám bệnh được quy định tại Luật khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 đã có những nội dung tiến bộ và hoàn thiện hơn. Cụ thể, khái niệm khám bệnh tại Luật khám bệnh, chữa bệnh đã khắc phục được tình trạng liệt kê các công đoạn, “khái niệm trong khái niệm” khiến việc hình dung về hoạt động khám bệnh trở nên khó khăn hơn, dễ dàng trở nên thiếu, không phù hợp với hoạt động khám bệnh trên thực tế vì xã hội luôn vận động phát triển mạnh mẽ hơn, phương pháp liệt kê trong trường hợp này thường chỉ phù hợp với một giai đoạn. Tại khoản 1 Điều 2 Luật khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 có thể nhận thấy khái niệm khám bệnh được định nghĩa là hoạt động sử dụng kiến thức, phương pháp cũng như kỹ thuật chuyên môn của người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. 15 Đây là kỹ thuật khái niệm tổng quát, hạn chế tình trạng có thể thiếu nội dung như hạn chế đã được nêu tại khái niệm khám bệnh của Luật khám bệnh chữa bệnh năm 2009.
Ngoài ra, tại khái niệm khám bệnh được nêu tại Luật khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 cũng làm rõ được mục đích của hoạt động này đó chính là đánh giá tình trạng sức khỏe, nguy cơ đối với sức khỏe hoặc cả trong trường hợp người bệnh có nhu cầu thăm khám và chăm sóc sức khỏe. Việc quy định nội dung này là phù hợp, khắc phục và hoàn thiện được nội dung có vẻ lấp lửng trước đó trong khái niệm khám bệnh đã được quy định tại Luật khám bệnh, chữa bệnh năm 2009.