Bé Y TÕ ĐIỀU DƯỠNG CƠ BẢN II S¸CH §µO T¹O CỬ NHÂN ĐIỀU DƯỠNG M· sè: §.02 Chñ biªn: ThS. TrÇn ThÞ ThuËn Nhµ xuÊt b¶n y häc Hµ Néi - 2007 chØ ®¹o biªn so¹n: Vô Khoa häc & §µo t¹o, Bé Y tÕ ThS. TrÇn ThÞ ThuËn Chñ biªn: Tham gia biªn so¹n: ThS. TrÇn ThÞ ThuËn ThS.
§oµn ThÞ Anh Lª CN§D. Ph¹m ThÞ YÕn ThS. NguyÔn ThÞ S−¬ng ThS. L−¬ng V¨n Hoan CN§D.
TrÇn ThÞ Sanh CN§D. Huúnh Tr−¬ng LÖ Hång tHAM GIA Tæ CHøC B¶N TH¶O: ThS. PhÝ V¨n Th©m TS. NguyÔn M¹nh Pha © B¶n quyÒn thuéc Bé Y tÕ (Vô Khoa häc vµ §µo t¹o) 2 LêI GIíI THIÖU Thùc hiÖn mét sè ®iÒu cña LuËt Gi¸o dôc, Bé Gi¸o dôc & §µo t¹o vµ Bé Y tÕ ®· ban hµnh ch−¬ng tr×nh khung ®µo t¹o cö nh©n ®iÒu d−ìng.
Bé Y tÕ tæ chøc biªn so¹n tµi liÖu d¹y – häc c¸c m«n häc chuyªn m«n, c¬ b¶n chuyªn ngµnh theo ch−¬ng tr×nh trªn nh»m tõng b−íc x©y dùng bé tµi liÖu d¹y – häc chuÈn vÒ chuyªn m«n ®Ó ®¶m b¶o chÊt l−îng ®µo t¹o nh©n lùc y tÕ. S¸ch “§iÒu d−ìng c¬ b¶n II” ®−îc biªn so¹n dùa trªn ch−¬ng tr×nh gi¸o dôc ®¹i häc cña §¹i häc Y D−îc thµnh phè Hå ChÝ Minh trªn c¬ së ch−¬ng tr×nh khung ®· ®−îc phª duyÖt víi ph−¬ng ch©m: kiÕn thøc c¬ b¶n, hÖ thèng; néi dung chÝnh x¸c, khoa häc, cËp nhËt c¸c tiÕn bé khoa häc, kü thuËt hiÖn ®¹i vµ thùc tiÔn ViÖt Nam. S¸ch “§iÒu d−ìng c¬ b¶n II” ®· ®−îc biªn so¹n bëi c¸c nhµ gi¸o giµu kinh nghiÖm vµ t©m huyÕt cña bé m«n §iÒu d−ìng §¹i häc Y D−îc thµnh phè Hå ChÝ Minh. S¸ch “§iÒu d−ìng c¬ b¶n II” ®· ®−îc héi ®ång chuyªn m«n thÈm ®Þnh s¸ch vµ tµi liÖu d¹y – häc chuyªn ngµnh cö nh©n ®iÒu d−ìng cña Bé Y tÕ thÈm ®Þnh vµo n¨m 2007.
Bé Y tÕ ban hµnh lµ tµi liÖu d¹y – häc ®¹t chuÈn chuyªn m«n cña ngµnh y tÕ trong giai ®o¹n hiÖn nay. Trong qu¸ tr×nh sö dông, s¸ch ph¶i ®−îc chØnh lý, bæ sung vµ cËp nhËt. Bé Y tÕ xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c Nhµ gi¸o, c¸c chuyªn gia cña §¹i häc Y D−îc thµnh phè Hå ChÝ Minh ®· dµnh nhiÒu c«ng søc hoµn thµnh cuèn s¸ch, c¶m ¬n ThS. Lª ThÞ B×nh, ThS.
Ph¹m §øc Môc ®· ®äc vµ ph¶n biÖn ®Ó cuèn s¸ch sím hoµn thµnh, kÞp thêi phôc vô cho c«ng t¸c ®µo t¹o nh©n lùc y tÕ. V× lµ lÇn ®Çu xuÊt b¶n, chóng t«i mong nhËn ®−îc ý kiÕn ®ãng gãp cña ®ång nghiÖp, c¸c b¹n sinh viªn vµ c¸c ®éc gi¶ ®Ó lÇn xuÊt b¶n sau ®−îc hoµn thiÖn h¬n. vô khoa häc vµ ®µo t¹o bé y tÕ 3 LỜI NãI §ÇU §iÒu d−ìng c¬ b¶n gåm nh÷ng kiÕn thøc, kü n¨ng c¬ b¶n lµ nÒn t¶ng liªn quan ®Õn c¸c qu¸ tr×nh ch¨m sãc ng−êi bÖnh còng nh− ng−êi khoÎ m¹nh vµ øng dông, ph¸t triÓn trong viÖc ch¨m sãc ®iÒu d−ìng chuyªn biÖt nh− ch¨m sãc néi khoa, ch¨m sãc ngo¹i khoa, ch¨m sãc nhi khoa. Tµi liÖu nµy ®−îc biªn so¹n gåm c¸c chñ ®Ò néi dung b¸m s¸t môc tiªu m«n §iÒu d−ìng c¬ b¶n cña ch−¬ng tr×nh ®µo t¹o Cö nh©n ®iÒu d−ìng do Bé Y tÕ vµ Bé Gi¸o dôc ®µo t¹o ban hµnh, s¸ch ®−îc ph©n lµm 2 quyÓn ®iÒu d−ìng c¬ b¶n I gåm 4 ch−¬ng vµ ®iÒu d−ìng c¬ b¶n II gåm 3 ch−¬ng.
Ch−¬ng I nªu c¸c vÊn ®Ò c¬ së chung vÒ nghÒ nghiÖp cña ®iÒu d−ìng. Ch−¬ng II gåm nh÷ng néi dung ®Ó ph¸t triÓn thùc hµnh ®iÒu d−ìng. Ch−¬ng III nªu c¸c vÊn ®Ò khoa häc c¬ b¶n liªn quan trong thùc hµnh ®iÒu d−ìng. Ch−¬ng IV gåm nh÷ng vÊn ®Ò cÇn ®¸p øng nhu cÇu c¬ b¶n trong sinh ho¹t h»ng ngµy cña con ng−êi, ®Æc biÖt lµ viÖc ch¨m sãc vÖ sinh t¹i gi−êng cho ng−êi bÖnh.
Ch−¬ng V, VI, VII bao gåm nh÷ng kiÕn thøc vµ kü n¨ng c¬ b¶n nh»m phôc vô cho viÖc ch¨m sãc ®iÒu trÞ, ®iÒu d−ìng nh− ch¨m sãc tiªu ho¸ vµ bµi tiÕt ch¨m sãc vÕt th−¬ng, b¨ng bã vµ viÖc dïng thuèc cho ng−êi bÖnh. Víi c¸ch tr×nh bµy tu©n thñ theo yªu cÇu chung cña Bé Y tÕ vÒ s¸ch gi¸o khoa, viÖc ph©n nhãm néi dung dùa theo c¸c tµi liÖu ®iÒu d−ìng c¬ b¶n hiÖn hµnh cña c¸c n−íc ph¸t triÓn. Tµi liÖu ®−îc biªn so¹n do nhãm Gi¶ng viªn Bé m«n ®iÒu d−ìng, khoa ®iÒu d−ìng – Kü thuËt, §¹i häc Y D−îc thµnh phè Hå ChÝ Minh. S¸ch dïng lµm tµi liÖu cho sinh viªn cö nh©n ®iÒu d−ìng vµ c¸c sinh viªn Y häc cÇn tham kh¶o m«n ®iÒu d−ìng c¬ së.
Trong qu¸ tr×nh biªn so¹n, mÆc dï víi nhiÒu cè g¾ng nh−ng ch¾c ch¾n sÏ kh«ng tr¸nh khái c¸c thiÕu sãt, chóng t«i mong muèn nhËn ®−îc sù ®ãng gãp cña quý ®ång nghiÖp vµ quý b¹n ®äc. TrÇn ThÞ ThuËn Tr−ëng Bé m«n ®iÒu d−ìng §¹i häc Y D−îc thµnh phè Hå ChÝ Minh 4 Môc lôc Trang Ch−¬ng V: Ch¨m sãc tiªu ho¸ – bµi tiÕt 9 Bµi 35. Nhu cÇu vÒ dinh d−ìng – khÈu phÇn ¨n – ®iÒu d−ìng 9 c¸c rèi lo¹n vÒ chøc n¨ng tiªu hãa Bµi 36. Kü thuËt gióp ng−êi bÖnh ¨n 31 Bµi 37.
C¸c ph−¬ng ph¸p ®−a thøc ¨n vµo c¬ thÓ ng−êi bÖnh 34 Bµi 38. Kü thuËt cho ¨n b»ng èng 39 Bµi 39. Dinh d−ìng trong ®iÒu trÞ 48 Bµi 40. Hót dÞch vÞ – t¸ trµng 55 Bµi 41.
Qu¶n lý ng−êi bÖnh thôt th¸o 82 Bµi 43. Kü thuËt thôt th¸o 90 Bµi 44. Ch¨m sãc ng−êi bÖnh th«ng tiÓu – dÉn l−u n−íc tiÓu 98 Bµi 45. Kü thuËt th«ng tiÓu th−êng 110 Bµi 46.
Kü thuËt th«ng tiÓu liªn tôc 116 Bµi 47. Kü thuËt röa bµng quang 127 Bµi 48. Theo dâi vµ ®o l−îng dÞch vµo ra 141 Ch−¬ng VI: Ch¨m sãc vÕt th−¬ng b¨ng cuén 144 Bµi 49. Ch¨m sãc vÕt th−¬ng 144 Bµi 50.
Kü thuËt thay b¨ng vÕt th−¬ng th−êng 178 Bµi 51. B¨ng cuén 188 5 Ch−¬ng VII: §iÒu trÞ – ®iÒu d−ìng 198 Bµi 53. ChuÈn bÞ bÖnh nh©n lµm xÐt nghiÖm cËn l©m sµng 198 Bµi 54. Kü thuËt lÊy m¸u ®Ó thö xÐt nghiÖm 210 Bµi 55.
Kü thuËt kÐo m¸u trªn phiÕn kÝnh 214 Bµi 56. Kü thuËt lÊy ®êm, ph©n, mñ ®Ó thö nghiÖm 217 Bµi 57. Kü thuËt lÊy n−íc tiÓu ®Ó thö xÐt nghiÖm 222 Bµi 58. Ch−êm nãng – ch−êm l¹nh 226 Bµi 59.
Kü thuËt ch−êm nãng – ch−êm l¹nh 229 Bµi 60. Oxy trÞ liÖu 239 Bµi 61. Kü thuËt cho thë d−ìng khÝ 250 Bµi 62. Kü thuËt sö dông lÒu d−ìng khÝ 260 Bµi 63.
Nh÷ng nguyªn t¾c dïng thuèc 274 Bµi 65. Cho ng−êi bÖnh uèng thuèc 293 Bµi 66. Kü thuËt tiªm thuèc 298 Bµi 67. Qu¶n lý liÖu ph¸p dïng thuèc qua lßng m¹ch 316 Bµi 68.
Kü thuËt tiªm truyÒn dung dÞch 335 Bµi 69. Qu¶n lý ng−êi bÖnh truyÒn m¸u 342 Bµi 70. Kü thuËt truyÒn m¸u 357 Tµi liÖu tham kh¶o 366 6 Ch−¬ng V CH¡M SãC TI£U HO¸ Vµ BµI TIÕT Bµi 35 NHU CÇU VÒ DINH D¦ìNG – KHÈU PHÇN ¡N – §IÒU D¦ìNG C¸C RèI LO¹N VÒ CHøC N¡NG TI£U HO¸ Môc Tiªu 1. Tr×nh bµy ®−îc nhu cÇu dinh d−ìng cña con ng−êi vÒ chÊt l−îng vµ vai trß, t¸c dông cña c¸c chÊt sö dông lµm thøc ¨n.
TÝnh ®−îc khÈu phÇn ¨n h»ng ngµy cho mét ng−êi. KÓ ®−îc nh÷ng yªu cÇu gióp ¨n ngon miÖng. KÓ ®−îc c¸c yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn chøc n¨ng tiªu ho¸. KÓ ®−îc c¸c rèi lo¹n vÒ tiªu ho¸ th−êng gÆp.
Tr×nh bµy kÕ ho¹ch ch¨m sãc ng−êi bÖnh cã rèi lo¹n vÒ chøc n¨ng tiªu hãa. §¹i c−¬ng Trong c¬ thÓ con ng−êi cã 2 qu¸ tr×nh tr¸i ng−îc nhau, lu«n lu«n g¾n bã vµ kÕt hîp chÆt chÏ víi nhau: ®ã lµ qu¸ tr×nh ®ång hãa vµ dÞ hãa. Qu¸ tr×nh ®ång hãa Bao gåm c¸c ph¶n øng chuyÓn c¸c ph©n tö h÷u c¬ cã trong thøc ¨n (glucid, protid, lipid) thuéc c¸c nguån gèc kh¸c nhau (®éng vËt vµ thùc vËt) thµnh chÊt h÷u c¬ ®Æc hiÖu cña c¬ thÓ ®Ó tham gia vµo sù t¹o h×nh, t¨ng tr−ëng vµ dù tr÷ cho c¬ thÓ. Muèn thùc hiÖn ph¶n øng nµy cÇn n¨ng l−îng.
Qu¸ tr×nh dÞ hãa Bao gåm c¸c ph¶n øng tho¸i hãa cña c¸c chÊt h÷u c¬ thµnh nh÷ng s¶n phÈm trung gian, th¶i nh÷ng chÊt cÆn b· (CO2, H2O, ure.) mµ c¬ thÓ kh«ng cÇn n÷a th¶i ra ngoµi, ph¶n øng nµy t¹o ra n¨ng l−îng d−íi d¹ng nhiÖt. N¨ng l−îng dïng cho ph¶n øng tæng hîp vµ c¸c ph¶n øng kh¸c cña c¬ thÓ (co c¬, hÊp thu, bµi tiÕt. 7 − ë trÎ nhá qu¸ tr×nh ®ång hãa m¹nh h¬n qu¸ tr×nh dÞ hãa: nÕu dinh d−ìng ®Çy ®ñ c¬ thÓ lín vµ träng l−îng t¨ng. − ë tuæi tr−ëng thµnh: nÕu ¨n uèng qu¸ møc träng l−îng t¨ng, chÊt d− thõa ®−îc dù tr÷ trong c¬ thÓ d−íi d¹ng mì, ®−êng.
− ë ng−êi bÖnh qu¸ tr×nh dÞ hãa t¨ng (do tiªu hao n¨ng l−îng, do sèt, hñy ho¹i mì), nÕu dinh d−ìng kh«ng ®ñ c¬ thÓ sÏ sö dông protid, glucid ®Ó t¹o ra n¨ng l−îng, ng−êi bÖnh sôt c©n vµ kh¶ n¨ng chèng l¹i bÖnh tËt kÐm. − Do ®ã dinh d−ìng rÊt cÇn thiÕt cho c¬ thÓ. VËy dinh d−ìng lµ cung cÊp cho c¬ thÓ nh÷ng thùc phÈm cÇn thiÕt cho sù sèng. Thùc phÈm ph¶i ®¸p øng 3 chøc n¨ng lµ cung cÊp: + Nguyªn liÖu t¹o n¨ng l−îng trong qu¸ tr×nh dÞ hãa.
+ Nguyªn liÖu ®Ó x©y dùng vµ b¶o tån m«. + Nh÷ng chÊt cÇn thiÕt ®Ó ®iÒu hßa qu¸ tr×nh sinh hãa trong c¬ thÓ. Thùc phÈm chóng ta ¨n h»ng ngµy gåm cã 5 lo¹i d−ìng chÊt: ®−êng, ®¹m, mì, vitamin vµ kho¸ng chÊt. §−êng, ®¹m, mì lµ 3 chÊt sinh n¨ng l−îng hay cßn gäi lµ chÊt h÷u c¬.
Sinh tè, chÊt kho¸ng vµ n−íc lµ nh÷ng chÊt kh«ng sinh n¨ng l−îng (chÊt v« c¬). Nhu cÇu dinh d−ìng bao gåm nhu cÇu vÒ n¨ng l−îng vµ nhu cÇu vÒ chÊt: − Nhu cÇu n¨ng l−îng h»ng ngµy bao gåm nhu cÇu n¨ng l−îng cho chuyÓn hãa c¬ b¶n vµ nhu cÇu n¨ng l−îng cÇn thiÕt cho nh÷ng ho¹t ®éng cña c¬ thÓ. Nhu cÇu n¨ng l−îng h»ng ngµy tïy thuéc vµo tõng ng−êi, tõng giai ®o¹n ph¸t triÓn vµ tïy theo møc ®é lao ®éng cña mçi ng−êi. − Nhu cÇu vÒ chÊt bao gåm: + Protein, lipid, glucid.
+ Vitamin: tan trong n−íc vµ tan trong dÇu. + Kho¸ng chÊt: Fe, Ca, Mg, K, P. − KhÈu phÇn lµ l−îng thùc phÈm cÇn dïng cho mét ng−êi trong 24 giê ®Ó ®¶m b¶o nhu cÇu vÒ n¨ng l−îng vµ vËt chÊt cho c¬ thÓ. Nhu cÇu d− trong khÈu phÇn kh«ng thÓ x¸c ®Þnh mét c¸ch tuyÖt ®èi mµ nã tïy thuéc vµo ®èi t−îng, søc lao ®éng, t×nh tr¹ng vµ søc kháe.
CÇn cã tû lÖ c©n ®èi gi÷a chÊt ®¹m, ®−êng, mì, vitamin vµ kho¸ng chÊt trong khÈu phÇn ¨n. Nhu cÇu dinh d−ìng 2. Nhu cÇu vÒ n¨ng l−îng Nhu cÇu n¨ng l−îng gåm cã ®¸p øng nhu cÇu n¨ng l−îng cho chuyÓn hãa c¬ b¶n vµ cung cÊp n¨ng l−îng cho nh÷ng ho¹t ®éng cña c¬ thÓ. N¨ng l−îng cho 8 chuyÓn hãa c¬ b¶n lµ n¨ng l−îng cÇn thiÕt ®Ó duy tr× sù sèng.