Diễn Tiến Creatinin Máu Ở Bệnh Nhân Nhiễm HIV/AIDS Điều Trị ARV Tại Bệnh Viện Bệnh Nhiệt Đới

Diễn tiến creatinin máu ở bệnh nhân nhiễm HIV ảnh hưởng đến sức khỏe thận và cần được theo dõi chặt chẽ để có biện pháp can thiệp kịp thời.

• Tác giả: Vương Minh Nhựt
• Người hướng dẫn: PGS. Cao Ngọc Nga
• Trường học: Đại Học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Truyền Nhiễm
• Đề tài: Diễn Tiến Creatinin Máu Ở Bệnh Nhân Nhiễm HIV/AIDS Điều Trị ARV Tại Bệnh Viện Bệnh Nhiệt Đới
• Loại tài liệu: Luận Văn Tốt Nghiệp Bác Sĩ Nội Trú
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tổng quan về HIV/AIDS
• 2.2. Bệnh thận mạn. HIV/AIDS và bệnh thận mạn
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.3. Cỡ mẫu của nghiên cứu
• 3.4. Biến số và định nghĩa biến số
• 3.5. Phương pháp và công cụ đo lường, thu thập số liệu
• 3.6. Quy trình nghiên cứu
• 3.7. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 3.8. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3.9. Mô hình nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm của mẫu nghiên cứu
• 4.2. Diễn tiến độ thanh thải creatinin theo thời gian
• 4.3. Tỉ lệ giảm độ thanh thải creatinin
• 4.4. Các yếu tố liên quan đến giảm độ thanh thải creatinin
• 5. BÀN LUẬN
• 6. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC
• 1. Phiếu thu thập số liệu
• 2. Phiếu cung cấp thông tin và chấp thuận tham gia nghiên cứu
• 3. Danh sách bệnh nhân
• 4. Phiếu chấp thuận của Hội đồng Đạo đức trong nghiên cứu y sinh học Bệnh viện Bệnh Nhiệt Đới
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Creatinin Máu và HIV AIDS Điều Trị ARV

Nhiễm HIV/AIDS vẫn là một vấn đề sức khỏe toàn cầu, đặc biệt tại Việt Nam. Theo Liên Hợp Quốc, có hàng triệu người sống chung với HIV, và hàng ngàn ca nhiễm mới mỗi năm. Điều trị bằng ARV đã cải thiện đáng kể tuổi thọ và chất lượng sống của bệnh nhân. Tuy nhiên, việc gia tăng tuổi thọ cũng kéo theo sự gia tăng các bệnh mạn tính, trong đó có các vấn đề về chức năng thận. Cơ chế bệnh sinh có thể liên quan đến tổn thương thận do chính HIV, các bệnh đồng nhiễm như viêm gan B, C, hoặc độc tính của các thuốc ARV như Tenofovir (TDF). Việc theo dõi creatinin máu và độ lọc cầu thận (GFR) trở nên vô cùng quan trọng để phát hiện sớm các biến chứng thận ở bệnh nhân HIV/AIDS điều trị ARV.

1.1. Tầm quan trọng của Creatinin Máu ở Bệnh Nhân HIV AIDS

Creatinin máu là một marker sinh học quan trọng để đánh giá chức năng thận. Ở bệnh nhân HIV/AIDS, việc theo dõi creatinin định kỳ giúp phát hiện sớm các dấu hiệu suy thận do HIV, các bệnh đồng nhiễm, hoặc tác dụng phụ của điều trị ARV. Theo dõi creatinin máu thường xuyên giúp bác sĩ điều chỉnh phác đồ ARV kịp thời, giảm thiểu nguy cơ biến chứng thận và cải thiện chất lượng sống cho bệnh nhân.

1.2. Ảnh Hưởng của Điều Trị ARV Đến Chức Năng Thận

Điều trị ARV đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát HIV, nhưng một số thuốc có thể gây độc tính cho thận. Tenofovir (TDF) là một ví dụ điển hình, có thể gây tổn thương ống thận và làm giảm độ lọc cầu thận (GFR). Việc sử dụng các thuốc ARV khác như Atazanavir (ATZ) và Lopinavir/ritonavir (LPV/r) cũng cần được theo dõi sát sao để phát hiện sớm các dấu hiệu suy thận. Việc theo dõi creatinin thường xuyên là cần thiết để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

II. Thách Thức Diễn Tiến Creatinin Bất Thường ở Bệnh Nhi Nhiễm HIV

Một trong những thách thức lớn trong điều trị HIV/AIDS ở bệnh nhân nhi là theo dõi và quản lý các tác dụng phụ của điều trị ARV, đặc biệt là ảnh hưởng đến chức năng thận. Diễn tiến creatinin máu bất thường có thể là dấu hiệu sớm của suy thận, nhưng việc phát hiện và can thiệp kịp thời đòi hỏi sự theo dõi chặt chẽ và kiến thức chuyên môn sâu rộng. Các yếu tố như tuổi, tình trạng dinh dưỡng, và các bệnh đồng nhiễm có thể ảnh hưởng đến diễn tiến creatinin ở trẻ em nhiễm HIV.

2.1. Yếu Tố Nguy Cơ Ảnh Hưởng Creatinin Máu ở Trẻ Nhiễm HIV

Nhiều yếu tố nguy cơ có thể ảnh hưởng đến creatinin máu ở trẻ nhiễm HIV, bao gồm tuổi, tình trạng dinh dưỡng, các bệnh đồng nhiễm như viêm gan B, C, và đặc biệt là độc tính của các thuốc ARV. Trẻ em có hệ miễn dịch yếu hơn và dễ bị tổn thương hơn bởi các tác dụng phụ của thuốc. Việc đánh giá chức năng thận định kỳ và điều chỉnh phác đồ ARV phù hợp là rất quan trọng để bảo vệ chức năng thận của trẻ.

2.2. Tỷ Lệ Creatinin Máu Bất Thường ở Bệnh Nhi Điều Trị ARV

Các nghiên cứu trên thế giới cho thấy tỷ lệ creatinin máu bất thường ở bệnh nhi điều trị ARV có thể dao động tùy thuộc vào phác đồ ARV, thời gian điều trị, và các yếu tố nguy cơ khác. Tại Việt Nam, việc nghiên cứu về diễn tiến creatinin máu ở trẻ nhiễm HIV còn hạn chế, do đó cần có thêm các nghiên cứu để đánh giá chính xác tỷ lệ và các yếu tố liên quan. Nghiên cứu của Mizushima (2013) cho thấy 7,3% bệnh nhân đang điều trị ARV ngoại trú tại Việt Nam bị suy thận mạn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Diễn Tiến Creatinin ở Bệnh Viện Nhiệt Đới

Nghiên cứu về diễn tiến creatinin máu ở bệnh nhân HIV/AIDS điều trị ARV tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt Đới được thực hiện nhằm mục tiêu mô tả diễn tiến độ thanh thải creatinin theo thời gian, xác định tỷ lệ giảm độ thanh thải creatinin, và tìm hiểu các yếu tố liên quan. Nghiên cứu sử dụng thiết kế quan sát dọc, theo dõi creatinin máu của bệnh nhân trong quá trình điều trị ARV. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng để cải thiện chăm sóc thận cho bệnh nhân HIV/AIDS.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu và Đối Tượng Tham Gia

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp quan sát dọc, theo dõi diễn tiến creatinin máu của bệnh nhân HIV/AIDS điều trị ARV ngoại trú tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt Đới. Đối tượng nghiên cứu là những bệnh nhân đã và đang điều trị ARV tại bệnh viện, có đầy đủ thông tin về creatinin máu trong hồ sơ bệnh án. Cỡ mẫu được tính toán dựa trên tỷ lệ ước tính suy thận ở bệnh nhân HIV/AIDS.

3.2. Thu Thập và Phân Tích Dữ Liệu Creatinin Máu

Dữ liệu về creatinin máu được thu thập từ hồ sơ bệnh án của bệnh nhân, bao gồm các thời điểm trước, trong và sau khi bắt đầu điều trị ARV. Độ lọc cầu thận (GFR) được tính toán dựa trên công thức Cockcroft-Gault hoặc CKD-EPI. Dữ liệu được phân tích bằng các phương pháp thống kê mô tả và phân tích hồi quy để xác định các yếu tố liên quan đến diễn tiến creatinin máu.

IV. Kết Quả Ảnh Hưởng ARV Đến Creatinin Máu Bệnh Nhân HIV AIDS

Kết quả nghiên cứu cho thấy diễn tiến creatinin máu ở bệnh nhân HIV/AIDS điều trị ARV có sự khác biệt đáng kể giữa các nhóm bệnh nhân. Một số bệnh nhân có creatinin máu ổn định, trong khi những người khác có xu hướng tăng theo thời gian, đặc biệt là những người sử dụng Tenofovir (TDF). Tỷ lệ giảm độ thanh thải creatinin cũng khác nhau giữa các nhóm, và có liên quan đến các yếu tố như tuổi, bệnh đồng nhiễm, và phác đồ ARV.

4.1. Diễn Tiến Độ Thanh Thải Creatinin Theo Thời Gian

Nghiên cứu cho thấy diễn tiến độ thanh thải creatinin ở bệnh nhân nhiễm HIV điều trị ARV ngoại trú tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới có sự thay đổi theo thời gian. Biểu đồ 6 cho thấy sự thay đổi độ thanh thải creatinin theo 1,73m2 da. Biểu đồ 7 thể hiện sự thay đổi độ thanh thải creatinin theo thời gian và khoảng ước lượng 95%. Biểu đồ 8 cho thấy diễn tiến độ thanh thải creatinin ở các nhóm có độ thanh thải creatinin ban đầu > 90, 60 – 90, ≤ 60 ml/phút/1,73m2.

4.2. Tỷ Lệ Giảm Độ Thanh Thải Creatinin và Các Yếu Tố Liên Quan

Nghiên cứu cũng xác định tỷ lệ giảm độ thanh thải creatinin của bệnh nhân nhiễm HIV điều trị ARV ngoại trú tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới. Biểu đồ 10 cho thấy tỷ lệ giảm độ thanh thải creatinin theo thời gian. Biểu đồ 11 và 12 lần lượt thể hiện tỷ lệ giảm độ thanh thải creatinin theo nhóm tuổi và giai đoạn lâm sàng. Các yếu tố liên quan đến giảm độ thanh thải creatinin bao gồm tuổi cao, bệnh đồng nhiễm, và sử dụng Tenofovir (TDF).

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Theo Dõi Creatinin Cải Thiện Điều Trị ARV

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện chăm sóc thận cho bệnh nhân HIV/AIDS điều trị ARV. Việc theo dõi creatinin máu định kỳ giúp phát hiện sớm các dấu hiệu suy thận, từ đó có thể điều chỉnh phác đồ ARV phù hợp, giảm thiểu nguy cơ biến chứng thận. Ngoài ra, việc xác định các yếu tố nguy cơ giúp bác sĩ tập trung vào những bệnh nhân có nguy cơ cao, tăng cường tư vấn và giáo dục sức khỏe.

5.1. Lợi Ích của Theo Dõi Creatinin Định Kỳ

Theo dõi creatinin định kỳ mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân HIV/AIDS điều trị ARV. Phát hiện sớm suy thận, điều chỉnh phác đồ ARV kịp thời, giảm thiểu nguy cơ biến chứng thận, và cải thiện chất lượng sống. Việc theo dõi cần được thực hiện thường xuyên và liên tục để đảm bảo hiệu quả.

5.2. Điều Chỉnh Phác Đồ ARV Dựa Trên Diễn Tiến Creatinin

Khi phát hiện diễn tiến creatinin bất thường, bác sĩ cần xem xét điều chỉnh phác đồ ARV để bảo vệ chức năng thận của bệnh nhân. Có thể thay thế Tenofovir (TDF) bằng các thuốc khác ít gây độc tính hơn, hoặc giảm liều ARV nếu cần thiết. Việc điều chỉnh cần được thực hiện cẩn thận và theo dõi sát sao để đảm bảo hiệu quả điều trị HIV.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Creatinin Máu Trong Tương Lai

Nghiên cứu về diễn tiến creatinin máu ở bệnh nhân HIV/AIDS điều trị ARV tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt Đới đã cung cấp những thông tin quan trọng về ảnh hưởng của ARV đến chức năng thận. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều câu hỏi cần được giải đáp trong tương lai. Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc tìm kiếm các marker sinh học mới để phát hiện sớm suy thận, và phát triển các phương pháp điều trị suy thận hiệu quả hơn cho bệnh nhân HIV/AIDS.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu và Ý Nghĩa

Nghiên cứu đã mô tả diễn tiến độ thanh thải creatinin theo thời gian, xác định tỷ lệ giảm độ thanh thải creatinin, và tìm hiểu các yếu tố liên quan. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện chăm sóc thận cho bệnh nhân HIV/AIDS điều trị ARV.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Creatinin Máu Trong Tương Lai

Trong tương lai, cần có thêm các nghiên cứu để tìm kiếm các marker sinh học mới để phát hiện sớm suy thận, và phát triển các phương pháp điều trị suy thận hiệu quả hơn cho bệnh nhân HIV/AIDS. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu về ảnh hưởng của các phác đồ ARV mới đến chức năng thận, và các biện pháp phòng ngừa suy thận ở bệnh nhân HIV/AIDS.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo của Chương trình Phối hợp của Liên Hợp Quốc về HIV/AIDS, toàn cầu ghi nhận khoảng 36,9 triệu người đang sống chung với HIV, trong đó có 1,8 triệu ca nhiễm mới và 21,7 triệu bệnh nhân được tiếp cận điều trị thuốc kháng retrovirus (ARV). Tại Việt Nam, số liệu từ Bộ Y tế cho thấy trong 9 tháng đầu năm 2017 đã phát hiện 6.883 trường hợp nhiễm mới, 3.484 bệnh nhân chuyển sang giai đoạn AIDS và 1.260 ca tử vong. Nhờ hiệu quả của liệu pháp ARV hoạt tính cao (HAART), tỷ lệ tử vong liên quan đến AIDS trên thế giới đã giảm hơn 51% so với năm 2004, đưa HIV từ một bệnh lý nan y trở thành một bệnh lý mạn tính có thể kiểm soát.

Tuy nhiên, việc gia tăng tuổi thọ ở người nhiễm HIV cũng kéo theo sự xuất hiện ngày càng nhiều của các bệnh lý mạn tính không lây, đặc biệt là bệnh thận mạn. Các thống kê dịch tễ học quốc tế chỉ ra rằng tỷ lệ mắc bệnh thận mạn ở bệnh nhân HIV điều trị ngoại trú dao động quanh mức 5%, trong khi một số khảo sát tại Việt Nam ghi nhận con số này lên tới 7,3%. Tổn thương thận ở nhóm bệnh nhân này thường bắt nguồn từ nhiều cơ chế phối hợp: sự tấn công trực tiếp của virus HIV lên nhu mô thận, bệnh lý đồng nhiễm viêm gan virus, các rối loạn chuyển hóa mạn tính và độc tính tích lũy của các phác đồ ARV chứa Tenofovir Disoproxil Fumarate (TDF).

Nghiên cứu được thực hiện với các mục tiêu cụ thể: mô tả diễn tiến độ thanh thải creatinin máu theo thời gian, xác định tỷ lệ sụt giảm trên 25% độ thanh thải creatinin và phân tích các yếu tố nguy cơ liên quan ở 442 bệnh nhân ngoại trú tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Thành phố Hồ Chí Minh với thời gian theo dõi trung bình 34,57 tháng. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp bằng chứng dịch tễ lâm sàng, giúp tối ưu hóa phác đồ điều trị và bảo tồn chức năng thận cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng hệ thống phân loại bệnh thận mạn theo hướng dẫn lâm sàng của Tổ chức Nghiên cứu Toàn cầu về Cải thiện Kết quả Điều trị Bệnh Thận (KDIGO 2012). Theo đó, chức năng lọc của thận được phân thành 5 giai đoạn chính dựa trên độ lọc cầu thận ước tính (eGFR), từ giai đoạn G1 (bình thường hoặc cao với GFR ≥ 90 ml/phút/1,73m² da) đến giai đoạn G5 (suy thận giai đoạn cuối với GFR < 15 ml/phút/1,73m² da). Bệnh thận mạn được xác định khi có các tổn thương cấu trúc hoặc bất thường chức năng kéo dài trên 3 tháng với GFR dưới 60 ml/phút/1,73m² da.

Đồng thời, nghiên cứu vận dụng tiêu chuẩn đánh giá của Hiệp hội Bệnh Truyền nhiễm Hoa Kỳ (IDSA 2014) về quản lý bệnh thận ở người nhiễm HIV. Hướng dẫn này nhấn mạnh tiêu chí sụt giảm trên 25% độ thanh thải creatinin so với giá trị nền như một chỉ báo nhạy bén để phát hiện sớm các tổn thương thận tiềm ẩn trước khi chức năng thận suy giảm nghiêm trọng.

Khung lý thuyết của đề tài còn dựa trên các mô hình sinh bệnh học về tổn thương thận liên quan đến HIV, bao gồm:

• Bệnh thận do HIV (HIV-associated nephropathy - HIVAN) gây xơ chai cầu thận khu trú từng vùng do virus xâm nhập trực tiếp vào tế bào biểu mô thận.
• Bệnh thận do phức hợp miễn dịch chống HIV gây viêm cầu thận tăng sinh.
• Cơ chế độc tính ống thận của thuốc Tenofovir (TDF) thông qua việc gây tổn thương ty lạp thể tại tế bào biểu mô ống lượn gần, dẫn đến hội chứng Fanconi và suy giảm độ lọc cầu thận tiến triển.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp cắt ngang mô tả có theo dõi dọc thông qua hồi cứu hồ sơ bệnh án kết hợp theo dõi lâm sàng định kỳ. Địa điểm nghiên cứu là Phòng khám Ngoại trú HIV thuộc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Thành phố Hồ Chí Minh – trung tâm điều trị bệnh truyền nhiễm tuyến cuối tại khu vực phía Nam. Thời gian thu thập số liệu kéo dài từ ngày 01/09/2018 đến ngày 31/07/2019, bao gồm toàn bộ bệnh nhân người lớn bắt đầu điều trị ARV trong giai đoạn từ tháng 01/2013 đến tháng 12/2018.

Cỡ mẫu nghiên cứu được tính toán theo công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể với mức ý nghĩa thống kê alpha bằng 0,025, cho ra quy mô mẫu tối thiểu cần thiết là 416 bệnh nhân. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện toàn bộ được áp dụng cho các trường hợp thỏa mãn tiêu chuẩn chọn vào: bệnh nhân từ 18 tuổi trở lên, chẩn đoán xác định nhiễm HIV theo quy định của Bộ Y tế, có đầy đủ xét nghiệm cơ bản ban đầu và có ít nhất 3 kết quả xét nghiệm creatinin máu định kỳ cách nhau tối thiểu 3 tháng trong thời gian theo dõi từ 6 tháng trở lên. Tổng cộng có 528 hồ sơ được rà soát và 442 bệnh nhân đủ tiêu chuẩn được đưa vào phân tích chính thức, tương ứng với tổng thời gian tích lũy 15.279 tháng-người.

Độ thanh thải creatinin được ước tính bằng công thức Cockcroft-Gault và hiệu chỉnh theo 1,73 m² diện tích bề mặt cơ thể. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê SPSS phiên bản 22.0. Phép kiểm t bắt cặp (Paired t-test) được sử dụng để so sánh sự thay đổi độ thanh thải creatinin qua các mốc thời gian. Tỷ lệ tích lũy của biến cố sụt giảm chức năng thận được phân tích bằng phương pháp sống còn Kaplan-Meier và kiểm định Log-rank. Mô hình hồi quy đa biến Cox (Cox Proportional Hazards) được lựa chọn để xác định các yếu tố nguy cơ độc lập từ các biến số có giá trị p ≤ 0,1 ở phân tích đơn biến.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mẫu nghiên cứu gồm 442 bệnh nhân có đặc điểm nhân khẩu học với tỷ lệ nam giới chiếm đa số đạt 78,7%, độ tuổi trung bình là 38,76 ± 10,52 tuổi, trong đó nhóm tuổi trẻ từ 18 đến 39 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất là 56,3%. Cân nặng trung bình của đối tượng nghiên cứu là 57,76 ± 9,93 kg, với 46,4% bệnh nhân có thể trạng dinh dưỡng bình thường, 42,5% thừa cân và 11,1% ở tình trạng suy dinh dưỡng.

Về tình trạng miễn dịch và bệnh đồng mắc trước khi khởi động ARV:

• Tỷ lệ bệnh nhân được chẩn đoán ở giai đoạn AIDS chiếm 60,9%, trong đó 60,4% bệnh nhân có số lượng tế bào TCD4 suy giảm nặng dưới 200 tế bào/mm³.
• Bệnh nhân có giai đoạn lâm sàng 3 và 4 chiếm lần lượt 20,1% và 10,0%; có 25,6% bệnh nhân mắc các nhiễm trùng cơ hội, phổ biến nhất là nấm miệng chiếm 10,0%, viêm phổi do Pneumocystis jirovecii chiếm 5,0% và lao phổi chiếm 1,8%.
• Tỷ lệ đồng nhiễm virus viêm gan B (HBsAg dương tính) là 10,0% và đồng nhiễm virus viêm gan C (Anti-HCV dương tính) là 9,0%. Tỷ lệ mắc đái tháo đường và tăng huyết áp lần lượt là 1,4% và 2,3%.
• Nồng độ Hemoglobin trung bình ban đầu là 13,33 ± 1,95 g/dl, ghi nhận 33,5% bệnh nhân có thiếu máu (thiếu máu nhẹ 22,3%, thiếu máu vừa 11,1% và thiếu máu nặng 1,1%).
• Độ thanh thải creatinin trung bình tại thời điểm khởi trị là 102,74 ± 22,09 ml/phút/1,73m², trong đó 69,9% bệnh nhân có chức năng thận bình thường (≥ 90 ml/phút/1,73m²), 28,3% ở mức 60-90 ml/phút/1,73m² và 1,8% có suy giảm chức năng thận dưới 60 ml/phút/1,73m².

Tỷ lệ sụt giảm độ thanh thải creatinin trên 25% so với mức nền tăng dần theo thời gian điều trị. Phân tích sống còn ghi nhận tỷ lệ này xuất hiện đáng kể ở nhóm bệnh nhân sử dụng phác đồ điều trị có chứa Tenofovir (TDF) so với nhóm không sử dụng TDF.

Thảo luận kết quả

Diễn tiến chức năng thận trong nghiên cứu cho thấy sự suy giảm dần độ thanh thải creatinin sau thời gian dài điều trị ARV. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu quy mô lớn trên thế giới như nghiên cứu EuroSIDA (Mocroft, 2010) và nghiên cứu D:A:D (Mocroft, 2015), khẳng định rằng độc tính thận của thuốc kháng virus là một quá trình tích lũy theo thời gian chứ không chỉ diễn ra đơn thuần trong vài tháng đầu khởi trị.

Để minh họa rõ nét các phát hiện, dữ liệu được trình bày tối ưu thông qua các biểu đồ đường biểu diễn sự thay đổi của độ thanh thải creatinin trung bình kèm khoảng tin cậy 95% qua các mốc 6, 12, 24, 36 và 48 tháng. Các đường cong sinh tồn Kaplan-Meier thể hiện trực quan sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về tốc độ sụt giảm chức năng thận giữa các phân nhóm tuổi, tình trạng thiếu máu và phác đồ điều trị có hoặc không có TDF. Bảng phân tích hồi quy đa biến Cox chỉ ra rằng các yếu tố nguy cơ độc lập liên quan chặt chẽ đến sự suy giảm độ thanh thải creatinin bao gồm:

• Tuổi cao (trên 40 tuổi).
• Tình trạng thiếu máu ban đầu (Hemoglobin < 12 g/dl).
• Giai đoạn miễn dịch suy giảm nặng (TCD4 < 200 tế bào/mm³).
• Đồng nhiễm viêm gan virus B hoặc C.
• Phác đồ điều trị nền tảng chứa Tenofovir Disoproxil Fumarate.

Ý nghĩa lâm sàng nổi bật của nghiên cứu là khẳng định giá trị của tiêu chí sụt giảm 25% độ thanh thải creatinin. Việc theo dõi chặt chẽ chỉ số này giúp bác sĩ lâm sàng phát hiện sớm nguy cơ tổn thương thận mạn tính trước khi mức lọc cầu thận tụt xuống dưới 60 ml/phút/1,73m², tạo cơ hội can thiệp điều chỉnh phác đồ kịp thời nhằm bảo tồn tối đa chức năng thận cho bệnh nhân.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng lâm sàng thu nhận được từ nghiên cứu, 4 nhóm giải pháp trọng tâm được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng quản lý bệnh thận mạn trên bệnh nhân HIV:

1. Thiết lập quy trình giám sát định kỳ chức năng thận cho bệnh nhân ngoại trú:

   • Chủ thể thực hiện: Bác sĩ điều trị và điều dưỡng tại các phòng khám ngoại trú (OPC).
   • Hành động: Đo lường creatinin huyết thanh và tính toán độ thanh thải creatinin hiệu chỉnh mỗi 3 đến 6 tháng cho 100% bệnh nhân đang dùng phác đồ ARV có chứa Tenofovir.
   • Chỉ tiêu: Đạt tỷ lệ 100% bệnh nhân được đánh giá chức năng thận đầy đủ trong vòng 12 tháng điều trị liên tục.

2. Chủ động chuyển đổi phác đồ ARV an toàn cho thận:

   • Chủ thể thực hiện: Hội đồng chuyên môn và bác sĩ điều trị trực tiếp.
   • Hành động: Tiến hành đánh giá và đổi thuốc thay thế (chuyển từ TDF sang TAF, Abacavir hoặc phác đồ chứa nhóm ức chế men Integrase - INSTI) trong vòng 30 ngày kể từ khi ghi nhận độ thanh thải creatinin sụt giảm từ 25% trở lên so với mức nền hoặc khi eGFR tụt dưới ngưỡng 60 ml/phút/1,73m².
   • Chỉ tiêu: Giảm 50% nguy cơ tiến triển thành suy thận mạn không hồi phục ở nhóm bệnh nhân có nguy cơ cao.

3. Kiểm soát tích cực các bệnh lý nền và bệnh đồng nhiễm:

   • Chủ thể thực hiện: Đội ngũ y tế phối hợp đa chuyên khoa Truyền nhiễm - Thận học.
   • Hành động: Tầm soát định kỳ 100% kháng nguyên HBsAg và kháng thể Anti-HCV cho bệnh nhân mới đăng ký điều trị; thiết lập kế hoạch kiểm soát huyết áp đạt mục tiêu dưới 130/80 mmHg và duy trì đường huyết ổn định liên tục trong suốt quá trình theo dõi.
   • Chỉ tiêu: 100% bệnh nhân đồng nhiễm được theo dõi sát và tư vấn phác đồ điều trị viêm gan phù hợp.

4. Nâng cao thể trạng và can thiệp điều trị thiếu máu sớm:

   • Chủ thể thực hiện: Bác sĩ lâm sàng và chuyên viên tư vấn dinh dưỡng.
   • Hành động: Bổ sung sắt, acid folic và can thiệp dinh dưỡng cho 100% bệnh nhân có thiếu máu hoặc suy dinh dưỡng (chiếm 11,1% mẫu nghiên cứu) ngay từ thời điểm bắt đầu điều trị ARV, đưa nồng độ Hemoglobin mục tiêu lên trên 12 g/dl trong vòng 6 tháng đầu.
   • Chỉ tiêu: Nâng cao thể trạng toàn diện và giảm thiểu các yếu tố nguy cơ thứ phát gây suy giảm tưới máu thận.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Bác sĩ chuyên khoa Truyền nhiễm và Y học Nhiệt đới:

   • Lợi ích: Cập nhật bức tranh dịch tễ học lâm sàng về tổn thương thận trên bệnh nhân HIV tại Việt Nam.
   • Ứng dụng: Tối ưu hóa việc lựa chọn phác đồ ARV ban đầu, phát hiện sớm độc tính của Tenofovir và thiết lập lịch trình theo dõi chức năng thận cá thể hóa cho từng nhóm nguy cơ.

2. Bác sĩ chuyên khoa Thận - Tiết niệu:

   • Lợi ích: Hiểu rõ cơ chế sinh bệnh học phức hợp giữa nhiễm virus HIV, độc tính thuốc kháng retrovirus và các bệnh đồng nhiễm mạn tính.
   • Ứng dụng: Phối hợp hiệu quả với bác sĩ truyền nhiễm trong việc chẩn đoán phân biệt các thể bệnh thận (HIVAN, bệnh thận phức hợp miễn dịch) và chỉ định điều trị bảo tồn kịp thời.

3. Học viên sau đại học và nghiên cứu sinh y khoa:

   • Lợi ích: Tiếp cận phương pháp nghiên cứu lâm sàng kết hợp theo dõi dọc chuẩn mực.
   • Ứng dụng: Tham khảo mô hình phân tích số liệu sống còn Kaplan-Meier, kiểm định Log-rank và mô hình hồi quy rủi ro tỷ lệ Cox trên phần mềm SPSS 22.0 phục vụ cho các đề tài nghiên cứu chuyên sâu.

4. Cán bộ quản lý y tế và hoạch định chính sách phòng chống HIV/AIDS:

   • Lợi ích: Có thêm số liệu thực chứng từ cơ sở điều trị tuyến cuối để đánh giá gánh nặng bệnh thận mạn trên người nhiễm HIV.
   • Ứng dụng: Xây dựng các phác đồ và hướng dẫn quốc gia về quản lý các bệnh lý không lây nhiễm lồng ghép trong chương trình chăm sóc toàn diện người nhiễm HIV/AIDS.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao cần theo dõi độ thanh thải creatinin thay vì chỉ dựa vào nồng độ creatinin máu đơn thuần?

Nồng độ creatinin máu phụ thuộc chặt chẽ vào khối lượng cơ, tuổi tác và giới tính của người bệnh. Do mối tương quan giữa creatinin máu và mức lọc cầu thận theo dạng đường cong phi tuyến tính, creatinin huyết thanh chỉ tăng rõ khi chức năng thận đã suy giảm trên 50% (độ lọc dưới 60 ml/phút/1,73m²). Việc tính toán độ thanh thải creatinin hiệu chỉnh theo diện tích da giúp phát hiện sớm các tổn thương chức năng ngay từ giai đoạn tiềm tàng.

Thuốc kháng retrovirus Tenofovir (TDF) gây tổn thương thận theo cơ chế nào?

Tenofovir tích lũy trong tế bào biểu mô ống lượn gần thông qua các kênh vận chuyển hữu cơ, ức chế men DNA polymerase gamma và gây tổn hại ADN của ty lạp thể. Hậu quả làm suy giảm quá trình tái hấp thu của ống thận, dẫn đến mất phosphate, toan chuyển hóa, protein niệu vi thể và tiến triển dần thành viêm xơ teo ống thận mô kẽ mạn tính.

Tiêu chuẩn nào báo hiệu bệnh nhân cần được xem xét thay đổi phác đồ ARV do độc tính thận?

Theo khuyến cáo của IDSA và Bộ Y tế, bệnh nhân cần được đánh giá đổi thuốc khi độ thanh thải creatinin sụt giảm trên 25% so với mức nền ban đầu hoặc khi mức lọc cầu thận giảm xuống dưới 60 ml/phút/1,73m² kéo dài trên 3 tháng. Việc chuyển đổi sang các thuốc an toàn hơn cho thận như TAF hoặc Abacavir giúp phục hồi hoặc ngăn chặn tổn thương thận tiến triển.

Đồng nhiễm viêm gan virus B và C làm tăng nguy cơ suy thận ở bệnh nhân HIV như thế nào?

Sự hiện diện của kháng nguyên bề mặt HBsAg hoặc kháng thể Anti-HCV thúc đẩy quá trình hình thành các phức hợp miễn dịch lắng đọng tại màng đáy cầu thận và khoảng trung mô. Tình trạng viêm mạn tính toàn thân kết hợp với tổn thương vi mạch do virus viêm gan làm gia tăng đáng kể nguy cơ xuất hiện protein niệu và thúc đẩy tốc độ suy giảm chức năng thận ở người nhiễm HIV.

Tình trạng thiếu máu và suy giảm miễn dịch ban đầu có liên quan gì đến diễn tiến thận?

Trong nghiên cứu, 60,4% bệnh nhân có TCD4 dưới 200 tế bào/mm³ và 33,5% có thiếu máu. Tình trạng suy giảm miễn dịch nặng tạo điều kiện cho virus HIV tăng sinh mạnh mẽ và trực tiếp phá hủy cấu trúc tế bào thận. Đồng thời, thiếu máu làm giảm phân phối oxy đến vùng tủy thận vốn rất nhạy cảm với thiếu máu cục bộ, khiến tế bào ống thận dễ bị tổn thương hơn trước các độc chất.

Kết luận

• Bức tranh dịch tễ học rõ nét: Nghiên cứu trên 442 bệnh nhân ngoại trú tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM với thời gian theo dõi trung bình 34,57 tháng đã cung cấp bức tranh toàn diện về diễn tiến độ thanh thải creatinin máu ở người nhiễm HIV điều trị ARV.
• Giá trị cảnh báo sớm: Tiêu chí sụt giảm trên 25% độ thanh thải creatinin so với mức nền chứng minh vai trò then chốt trong việc nhận diện sớm tổn thương thận, vượt trội hơn so với việc chỉ dựa vào ngưỡng suy thận cố định dưới 60 ml/phút/1,73m².
• Nhận diện các yếu tố nguy cơ chính: Tuổi cao, thiếu máu ban đầu, giai đoạn miễn dịch suy giảm nặng, đồng nhiễm viêm gan B/C và sử dụng phác đồ chứa Tenofovir là các yếu tố dự báo độc lập đối với sự suy giảm chức năng thận.
• Kế hoạch hành động tiếp theo: Cần triển khai ngay quy trình xét nghiệm creatinin định kỳ 3-6 tháng/lần tại các phòng khám ngoại trú và xây dựng hướng dẫn chuyển đổi phác đồ ARV kịp thời cho nhóm bệnh nhân có nguy cơ cao.
• Kêu gọi hành động: Các bác sĩ lâm sàng và cơ sở y tế điều trị HIV cần lồng ghép chặt chẽ việc tầm soát bệnh thận mạn vào quy trình chăm sóc thường quy nhằm bảo tồn tối đa chất lượng cuộc sống lâu dài cho người bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Hiện nay, nhiễm HIV (Human Immuno – deficiency Virus) là vấn đề sức khỏe quan trọng trên thế giới và Việt Nam. Theo Liên Hợp Quốc (2017), trên thế giới có 36,9 triệu người sống chung với HIV, trong đó 1,8 triệu người nhiễm mới trong năm 2017 [49]; tại Việt Nam, theo Bộ Y tế (2017), trong 9 tháng đầu năm, có 6883 bệnh nhân nhiễm mới HIV và 3484 bệnh nhân chuyển sang giai đoạn Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải (AIDS - Acquired Immuno Deficiency Syndrome) [1]. Điều trị bằng các thuốc kháng Retrovirus (ARV – Anti Retrovirus) giúp giảm tỉ lệ tử vong, nâng cao tuổi thọ và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân đặc biệt là khi chỉ định điều trị ARV không phụ thuộc TCD4; theo Liên Hiệp Quốc (2017), số người tử vong do AIDS đã giảm 51% so với năm 2004 [49],[2]. Cùng với việc gia tăng tuổi thọ là sự gia tăng tỉ lệ các bệnh mạn tính như: bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hóa, rối loạn tâm thần kinh, ….

ở bệnh nhân nhiễm HIV [27]. Sự gia tăng tỉ lệ các bệnh này đặt ra thách thức trong quản lý bệnh nhân nhiễm HIV. Một trong số đó là bệnh thận mạn. Cơ chế bệnh sinh có thể liên quan đến tổn thương thận do vi rút HIV; các nguyên nhân suy thận khác như tăng huyết áp (THA), đái tháo đường (ĐTĐ), các bệnh đồng nhiễm như vi rút viêm gan B, vi rút viêm gan C; hoặc độc tính của các thuốc ARV như Tenofovir (TDF), Atazanavir (ATZ), Lopiravir/ritonavir (LPV/r) [21],[57].

Giống như bệnh nhân không nhiễm HIV, suy thận mạn ở bệnh nhân HIV/AIDS làm tăng nguy cơ của các biến cố tim mạch, tử vong, rối loạn chuyển hóa,…[34],[46] Trên thế giới cũng có nhiều báo cáo về tỉ lệ cũng như các yếu tố nguy cơ của bệnh thận mạn ở bệnh nhân nhiễm HIV/AIDS với tỉ lệ suy thận mạn ở các bệnh nhân HIV đang điều trị ngoại trú khoảng 5 % [23],[35],[37],[58]. Tại Việt Nam còn ít nghiên cứu về bệnh thận mạn trên bệnh nhân nhiễm HIV. Đồng thời, bệnh nhân nhiễm HIV tại Việt Nam thường phát hiện bệnh trễ với nhiều bệnh nhiễm trùng cơ hội (NTCH) kèm theo, tuân thủ điều trị kém, suy dinh dưỡng và thiếu máu,. Thêm vào đó phác đồ ARV ưu tiên tại Việt Nam có TDF có thể làm.

2 tăng tỉ lệ tổn thương thận. Do đó, ước đoán tỉ lệ suy thận tại Việt Nam có thể cao hơn so với tỉ lệ chung trên thế giới. Theo tác giả Mizushima (2013), có 7,3% BN đang điều trị ARV ngoại trú tại Việt Nam bị suy thận mạn. Tuy nhiên các tác giả hầu hết sử dụng độ lọc cầu thận < 60 ml/phút/1,73m2 là tiêu chuẩn chẩn đoán, có thể bỏ sót những tổn thương thận ở giai đoạn sớm, cũng như không đánh giá đúng mức tổn thương thận ở bệnh nhân.

Theo Mizhushima và cộng sự (2014), sau 18 tháng theo dõi, có 12,4% bênh nhân uống TDF và 6,7% bệnh nhân không uống TDF giảm 25% Độ thanh thải creatinin so với lúc bắt đầu uống ARV [32]. Tuy dùng định nghĩa có đô nhạy cao hơn, giúp nhận diện bệnh sớm nhưng thời gian theo dõi của nghiên cứu ngắn nên không đánh giá được tốc độ và mức độ giảm Độ thanh thải creatinin ở bệnh nhân HIV theo thời gian cũng như giá trị của giảm 25% Độ thanh thải creatinin trong tiên đoán suy thận mạn thật sự ở bệnh nhân nhiễm HIV. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến suy thận trên bệnh nhân nhiễm HIVbao gồm tổn thương thận do vi rút HIV; các nguyên nhân suy thận khác như tăng huyết áp (THA), đái tháo đường (ĐTĐ), các bệnh đồng nhiễm như vi rút viêm gan B, vi rút viêm gan C; hoặc độc tính của các thuốc ARV như Tenofovir (TDF), Atazanavir (ATZ), Lopiravir/ritonavir (LPV/r) [21],[57]. Các yếu tố nguy cơ dẫn đến suy thận mạn được tỉm thấy trong các nghiên cứu bao gồm lớn tuổi, nữ giới, tiêm chích ma túy, đồng nhiễm vi rút viêm gan B, TCD4 thấp, GFR nền thấp, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, dùng các thuốc ARV như Tenofovir, Atazanavir/ritonavir, Lopinavir/ritonavir,.

Từ đó, em đặt ra câu hỏi nghiên cứu là: Diễn tiến Độ thanh thải creatinin của bệnh nhân nhiễm HIV điều trị ARV ngoại trú theo gian là như thế nào? Tỉ lệ bệnh nhân giảm từ 25% độ lọc cầu thận trở lện là bao nhiêu? Giá trị của chỉ số này trong tiên đoán suy thận mạn thật sự của bệnh nhân? Các yếu tố dẫn đến giảm Độ thanh thải creatinin là gì?. 3 Vì vậy, em tiến hành nghiên cứu “Diễn tiến creatinin máu ở bệnh nhân nhiễm HIV/AIDS điều trị ARV ngoại trú tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Thành phố Hồ Chí Minh” với các mục tiêu. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mô tả diễn tiến độ thanh thải creatinin theo thời gian của bệnh nhân nhiễm HIV điều trị ARV ngoại trú tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới 2.

Xác định tỉ lệ giảm độ thanh thải creatinin của bệnh nhân nhiễm HIV điều trị ARV ngoại trú tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới. Xác định độ nhạy và độ đặc hiệu của giảm Độ thanh thải creatinin trong tiên đoán suy thận mạn thật sự. Xác định các yếu tố liên quan giảm độ thanh thải creatinin của bệnh nhân nhiễm HIV điều trị ARV ngoại trú tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.

Tổng quan về HIV/AIDS 1. Dịch tễ Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc, tính đến năm 2017, trên toàn thế giới có 36,9 triệu người sống với HIV; trong đó 1,8 triệu người bị nhiễm mới HIV trong năm 2017 nhưng chỉ có 75% trong đó biết mình nhiễm HIV và cũng chỉ có 79% số người biết mình nhiễm HIV tương đương với khoảng 59% số người nhiễm HIV được điều trị thuốc ARV. Tại Việt Nam, theo báo cáo của Bộ Y tế, trong 9 tháng đầu năm 2017, cả nước có 6883 bệnh nhân nhiễm mới HIV, 3484 bệnh nhân chuyển sang AIDS và 1260 bệnh nhân tử vong [1]. Nhìn chung, tuy đã có nhiều cải thiện so với trước nhưng nhiễm HIV/AIDS vẫn còn là một vấn đề sức khỏe quan trọng cần được quan tâm trên thế giới cũng như tại Việt Nam.

Từ khi được bắt đầu sử dụng vào những năm 90 của thế kỷ trước, các thuốc ARV đã cho thấy hiệu quả trong việc giảm tỉ lệ tử vong, nâng cao chất lượng sống của bệnh nhân. Ngày càng có nhiều bệnh nhân trên thế giới được điều trị bằng ARV, từ 8 triệu người vào năm 2010 lên đến 21,7 triệu người vào năm 2017; đồng thời, số người chết vì AIDS cũng đã giảm 51% so với năm 2004 (từ 1,9 triệu người giảm còn 940000 người) [49]. Không những vậy, thuốc ARV còn giúp bệnh nhân không mắc các bệnh NTCH, theo Andrea Low và cộng sự năm 2016, dùng ARV làm giảm 57 – 91% tỉ lệ bệnh NTCH ở những bệnh nhân người lớn sau năm đầu tiên sử dụng, đặc biệt là các bệnh nấm miệng, viêm phổi do Pneumocytis jiroveci và Toxoplasmosis [28]; tương tự nghiên cứu của B – Lajoie Marie – Renée năm 2016 cũng cho thấy dùng ARV cũng làm giảm tỉ lệ bệnh NTCH ở trẻ em [10]. Với những hiệu quả của điều trị bằng ARV, ngày nay, người ta xem nhiễm HIV như một bệnh mạn tính.

Gia tăng tuổi thọ kéo theo gia tăng tỉ lệ các bệnh mạn tính ở bệnh nhân nhiễm HIV. Theo Lorenc Ava và cộng sự năm 2014, có tới 29% bệnh nhân nhiễm HIV có ít nhất một bệnh đồng mắc, trong đó thường gặp nhất là viêm gan, bệnh. 5 tim mạch và rối loạn tâm thần [27]. Điều này đã đặt ra những thách thức mới trong quá trình theo dõi và điều trị bệnh nhân nhiễm HIV.

Nhìn chung, trên thế giới và tại Việt Nam, nhiễm HIV vẫn còn là một vấn đề sức khỏe quan trọng cần được quan tâm. Thuốc ARV đã giúp cải thiện cuộc sống của bệnh nhân nhiễm HIV; tuy nhiên, những rối loạn khác ngoài hệ miễn dịch đang ngày càng được quan tâm nhiều hơn. Cấu trúc vi rút HIV và diễn tiến lâm sàng của nhiễm HIV/AIDS HIV (Human Immuno – deficiency Virus) là một vi rút thuộc họ Retroviridae. Hạt tử vi rút toàn vẹn là một khối đa giác gồm ba lớp: vỏ ngoài là lớp lipid kép chứa các glycoprotein; vỏ trong là 2 lớp protein; và lớp lõi là capsid chứa đôi dây ARN (Axít Ribonucleotide) của vi rút và men sao chép ngược (RT – Reverse Transcriptase).

Chu trình tăng sinh của HIV bắt đầu khi thụ thể gp120 liên kết với thụ thể CD4 nằm trên bề mặt tế bào lympho TCD4. Sau khi bám vào tế bào đích, màng siêu vi biến hình và hiện tượng hòa màng diễn ra để đưa ARN của vi rút vào trong tế bào chất. Sau đó, men sao chép ngược biến đổi ARN của vi rút thành đôi dây ADN (Axít Deoxyribonucleotide) xoắn ốc; tiếp theo, chuỗi ADN này xuyên qua màng nhân, kết hợp với nhiễm sắc thể của tế bào. Từ đó, các tế bào này được hoạt hóa để sao chép tạo ra các ARN cũng như các protein chức năng của vi rút.

Cuối cùng, các thành phần sẽ nảy mầm, đẩy màng tế bào ký chủ nhô lên và tạo thành hạt tử vi rút toàn vẹn. HIV xâm nhập vào cơ thể qua 3 con đường chính là từ máu, dịch tiết và từ mẹ truyền sang con. Việc vi rút phân tán vào cơ quan hệ bạch huyết chính là yếu tố xác định nhiễm trùng mạn tính kéo dài. HIV tăng sinh dữ dội trong các tế bào lympho TCD4 dẫn đến gia tăng bùng phát HIV trong máu, từ đó tiếp tục phân tán vào các hạch bạch huyết cũng như nhiều mô khác trong cơ thể.

Một khi nhiễm HIV, dù hệ miễn dịch mạnh thế nào cũng không thể loại bỏ hoàn toàn được vi rút. HIV gây một một nhiễm trùng kéo dài với nhiều mức độ tăng sinh siêu vi khác. Thời gian nhiễm trùng mạn tính không triệu chứng kéo dài khoảng 10 năm trước khi các dấu hiệu lâm sàng của bệnh xuất hiện. Diễn tiến tải lượng HIV RNA và TCD4 theo thời gian “Nguồn: Anthony S Fauci, H Clifford Lane (2012)” [8] Biểu hiện lâm sàng của nhiễm HIV rất thay đổi, nhìn chung gồm ba giai đoạn: Hội chứng nhiễm Retrovirus cấp tính, giai đoạn tiềm tàng và giai đoạn HIV tiến triển (bao gồm cả AIDS).

Hội chứng nhiễm Retrovirus cấp xuất hiện sau khoảng 3 – 6 tuần tiếp xúc với vi rút với các biệu hiện như sốt nhẹ, đau nhức cơ khớp, nhức đầu, hạch to, phát ban… kéo dài một thời gian ngắn rồi tự giới hạn. Giai đoạn tiếp theo là giai đoạn giai đoạn tiềm tàng kéo dài khoảng 5 – 10 năm, trong giai đoạn này bệnh nhân thường không có bất kỳ triệu chứng lâm sàng nào, tuy nhiên số lượng tế bào TCD4 vẫn giảm dần và các triệu chứng thường chỉ xuất hiện khi TCD4 < 500 tế bào/mm3.