Nghiên cứu dịch vụ y tế và giáo dục cho trẻ lai từ hôn nhân Đài-Việt và Hàn-Việt ở Hậu Giang

Nghiên cứu về trẻ lai từ các cuộc hôn nhân Đài-Việt và Hàn-Việt tại Hậu Giang đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và… 207 trang · 2016.

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Nghiên Cứu Xã Hội
• Đề tài: Dịch Vụ Y Tế Và Giáo Dục Cho Trẻ Lai Từ Hôn Nhân Đài-Việt Và Hàn-Việt Tại Hậu Giang
• Loại tài liệu: Luận Án
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hậu Giang

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Những nghiên cứu trong và ngoài nước về hôn nhân xuyên quốc gia-liên quan đến vấn đề trẻ lai Đài-Việt và Hàn –Việt
• 1.2. Những nghiên cứu về trẻ em nhập cư và trẻ lai Đài – Việt, Hàn-Việt
• 1.3. Thông tin về trẻ lai Đài-Việt và Hàn-Việt tại Tây Nam Bộ từ góc nhìn của báo chí
• 1.4. Quyền của trẻ lai trong an sinh xã hội và chính sách xã hội liên quan đến tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục
• 1.5. Nhận xét về tình hình nghiên cứu và định hướng của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các khái niệm cơ bản
• 2.2. Các lý thuyết xã hội học
• 2.3. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
• 2.4. Địa bàn nghiên cứu
• 2.5. Chủ trương, đường lối, chính sách và pháp luật liên quan đến trẻ lai về tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục
• 3. CHƯƠNG 3: TIẾP CẬN DỊCH VỤ Y TẾ CỦA NHÓM TRẺ LAI QUA KẾT QUẢ KHẢO SÁT TẠI HẬU GIANG
• 3.1. Đặc điểm của nhóm trẻ lai liên quan đến việc tiếp cận dịch vụ y tế tại Hậu Giang
• 3.2. Thực trạng tiếp cận dịch vụ y tế của nhóm trẻ lai tại Hậu Giang
• 3.3. So sánh tiếp cận dịch vụ y tế giữa nhóm trẻ lai và trẻ cộng đồng
• 3.4. Những yếu tố tác động đến tình trạng tiếp cận dịch vụ y tế của nhóm trẻ lai
• 3.5. Một số vấn đề chính sách y tế dành cho trẻ lai tại Hậu Giang
• 4. CHƯƠNG 4: TIẾP CẬN DỊCH VỤ GIÁO DỤC NHÓM TRẺ LAI QUA KẾT QUẢ KHẢO SÁT TẠI HẬU GIANG
• 4.1. Đặc điểm của nhóm trẻ lai liên quan đến tiếp cận dịch vụ giáo dục của trẻ tại Hậu Giang
• 4.2. Thực trạng tiếp cận dịch vụ giáo dục của nhóm trẻ lai tại Hậu Giang
• 4.3. So sánh tiếp cận dịch vụ giáo dục giữa nhóm trẻ lai và trẻ cộng đồng
• 4.4. Những yếu tố tác động đến tiếp cận dịch vụ giáo dục của nhóm trẻ lai
• 4.5. Một số vấn đề chính sách giáo dục đối với trẻ lai tại Hậu Giang
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu về trẻ lai từ các cuộc hôn nhân Đài-Việt và Hàn-Việt tại Hậu Giang đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Các nghiên cứu này không chỉ tập trung vào khía cạnh xã hội mà còn mở rộng ra các vấn đề về dịch vụ y tế và giáo dục cho nhóm trẻ này. Thực tế cho thấy, trẻ lai thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ cơ bản do thiếu giấy tờ hợp pháp và sự hỗ trợ từ gia đình. Theo báo cáo, trẻ lai sống cùng họ hàng bên ngoại thường không được chăm sóc đầy đủ, dẫn đến tình trạng sức khỏe và học vấn kém. Điều này đặt ra câu hỏi về quyền lợi của trẻ lai trong hệ thống chính sách xã hội hiện hành.

1.1. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng trẻ lai từ hôn nhân xuyên quốc gia thường phải đối mặt với những thách thức lớn trong việc tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục. Các nghiên cứu này nhấn mạnh rằng, mặc dù có sự quan tâm từ chính phủ và các tổ chức quốc tế như UNICEF, nhưng thực tế vẫn còn nhiều bất cập. Trẻ lai thường không được ghi nhận trong các chính sách hỗ trợ, dẫn đến việc họ không thể tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển cá nhân mà còn tác động đến sự phát triển xã hội của cộng đồng nơi trẻ sinh sống.

II. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của nghiên cứu này dựa trên các khái niệm về quyền trẻ em và các lý thuyết xã hội học. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính và định lượng để thu thập dữ liệu từ các nhóm trẻ lai và trẻ cộng đồng. Các câu hỏi nghiên cứu được xây dựng nhằm làm rõ thực trạng tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục của trẻ lai. Đặc biệt, nghiên cứu cũng xem xét các yếu tố tác động đến việc tiếp cận dịch vụ của nhóm trẻ này, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm cải thiện tình hình.

2.1. Các khái niệm cơ bản

Các khái niệm như trẻ lai, hôn nhân Đài-Việt, và hôn nhân Hàn-Việt được định nghĩa rõ ràng trong nghiên cứu. Trẻ lai được hiểu là những trẻ em có cha hoặc mẹ là người nước ngoài, thường gặp khó khăn trong việc hòa nhập vào xã hội Việt Nam. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, quyền được chăm sóc sức khỏe và giáo dục là hai quyền cơ bản của trẻ em, được quy định trong các công ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết. Việc hiểu rõ các khái niệm này là cần thiết để phân tích tình hình thực tế của trẻ lai tại Hậu Giang.

III. Tiếp cận dịch vụ y tế của nhóm trẻ lai

Tình hình tiếp cận dịch vụ y tế của nhóm trẻ lai tại Hậu Giang cho thấy nhiều bất cập. Nhiều trẻ lai không có thẻ bảo hiểm y tế, dẫn đến việc không thể tiếp cận các dịch vụ y tế cơ bản. Theo khảo sát, chỉ một phần nhỏ trẻ lai được tiêm ngừa và chăm sóc sức khỏe định kỳ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ mà còn gây ra gánh nặng cho hệ thống y tế địa phương. Các yếu tố như hoàn cảnh gia đình, sự thiếu hụt thông tin và sự phân biệt đối xử cũng góp phần làm gia tăng tình trạng này.

3.1. Thực trạng tiếp cận dịch vụ y tế

Thực trạng cho thấy, trẻ lai thường không được tiếp cận dịch vụ y tế như trẻ cộng đồng. Nhiều trẻ không có giấy tờ hợp pháp, dẫn đến việc không thể đăng ký bảo hiểm y tế. Theo số liệu khảo sát, chỉ khoảng 30% trẻ lai có thẻ bảo hiểm y tế, trong khi tỷ lệ này ở trẻ cộng đồng lên tới 70%. Điều này cho thấy sự chênh lệch lớn trong việc tiếp cận dịch vụ y tế giữa hai nhóm trẻ. Việc thiếu thẻ bảo hiểm không chỉ ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dịch vụ mà còn làm giảm chất lượng chăm sóc sức khỏe cho trẻ lai.

IV. Tiếp cận dịch vụ giáo dục của nhóm trẻ lai

Tình hình tiếp cận dịch vụ giáo dục của trẻ lai tại Hậu Giang cũng không khả quan. Nhiều trẻ không được ghi danh vào trường học do thiếu giấy tờ hợp lệ. Theo khảo sát, chỉ khoảng 40% trẻ lai đang đi học, trong khi tỷ lệ này ở trẻ cộng đồng là 80%. Các yếu tố như sự thiếu hụt thông tin về chính sách giáo dục, sự phân biệt đối xử và hoàn cảnh gia đình đã ảnh hưởng lớn đến khả năng tiếp cận giáo dục của trẻ lai. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển cá nhân mà còn tác động đến tương lai của nhóm trẻ này.

4.1. Thực trạng tiếp cận dịch vụ giáo dục

Thực trạng cho thấy, trẻ lai gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ giáo dục. Nhiều trẻ không có học bạ, không được ghi danh vào trường học, dẫn đến việc không thể tham gia vào hệ thống giáo dục chính thức. Theo khảo sát, chỉ có 40% trẻ lai có thể đi học, trong khi tỷ lệ này ở trẻ cộng đồng là 80%. Điều này cho thấy sự chênh lệch lớn trong cơ hội giáo dục giữa hai nhóm trẻ. Việc thiếu giấy tờ hợp pháp không chỉ ảnh hưởng đến khả năng học tập mà còn làm giảm cơ hội phát triển trong tương lai của trẻ lai.

V. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng trẻ lai từ hôn nhân Đài-Việt và Hàn-Việt tại Hậu Giang đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục. Để cải thiện tình hình, cần có sự can thiệp từ chính phủ và các tổ chức xã hội nhằm đảm bảo quyền lợi cho trẻ lai. Các chính sách cần được điều chỉnh để tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ lai trong việc tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền lợi của trẻ lai để giảm thiểu sự phân biệt đối xử.

5.1. Khuyến nghị chính sách

Để cải thiện tình hình tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục cho trẻ lai, cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể. Chính phủ cần xem xét việc cấp giấy tờ hợp pháp cho trẻ lai, tạo điều kiện cho họ được tham gia vào hệ thống giáo dục và y tế. Đồng thời, cần có các chương trình tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền lợi của trẻ lai, từ đó giảm thiểu sự phân biệt và tạo cơ hội cho trẻ lai hòa nhập vào xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Xã hội học với đề tài "Tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục với nhóm trẻ lai từ các cuộc hôn nhân Đài-Việt và Hàn-Việt ở khu vực Tây Nam Bộ (Nghiên cứu trường hợp tỉnh Hậu Giang)" tập trung nghiên cứu hiện tượng di cư và an sinh xã hội đối với nhóm trẻ em sinh ra từ các cuộc hôn nhân xuyên quốc gia giữa phụ nữ Việt Nam và nam giới Đài Loan, Hàn Quốc đang sinh sống trên địa bàn tỉnh Hậu Giang.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Theo báo cáo tổng quan về tình hình di cư của công dân Việt Nam giai đoạn từ tháng 9/2008 đến tháng 9/2009, cơ quan quản lý di dân Hàn Quốc ghi nhận có 1.700 trường hợp trẻ lai Hàn - Việt dưới 3 tuổi không được đưa trở lại Hàn Quốc. Song song đó, số liệu từ Văn phòng Kinh tế và Văn hóa Đài Bắc tại Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận từ năm 1995 đến năm 2016 có 133.023 phụ nữ Việt Nam kết hôn với nam giới Đài Loan, cùng với hơn 40.000 phụ nữ kết hôn với nam giới Hàn Quốc. Khi các cuộc hôn nhân xuyên quốc gia gặp rủi ro, ly hôn hoặc bất đồng kinh tế - văn hóa, nhiều người mẹ đã đưa con về quê ngoại tại khu vực Tây Nam Bộ hoặc mang thai về nước sinh con.

Thực tế ghi nhận số lượng trẻ lai sống tại địa phương ngày càng gia tăng (riêng Hậu Giang năm 2014 có 169 trẻ lai học cấp tiểu học; số liệu ước tính toàn tỉnh có trên 400 đến 500 trường hợp). Tuy nhiên, các quốc gia liên quan chưa có thống kê chính thức đầy đủ và chưa có nghiên cứu xã hội học thực nghiệm nào phân tích toàn diện về cơ hội tiếp cận dịch vụ công của nhóm trẻ này. Khi trở về Việt Nam, phần lớn trẻ lai thiếu giấy tờ tư pháp hợp lệ (không có giấy khai sinh do Việt Nam cấp, không có hộ khẩu, chưa hoàn tất thủ tục đăng ký tạm trú/quốc tịch), dẫn đến tình trạng cư trú bấp bênh và gặp nhiều rào cản thể chế trong việc thụ hưởng các quyền an sinh xã hội căn bản như bảo hiểm y tế và giáo dục phổ thông.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Tìm hiểu thực trạng tiếp cận dịch vụ y tế (DVYT) và dịch vụ giáo dục (DVGD) của nhóm trẻ lai Đài - Việt và Hàn - Việt đang sinh sống cùng mẹ hoặc họ hàng bên ngoại tại Hậu Giang thông qua phương pháp tiếp cận xã hội học; từ đó giải thích một hiện tượng xã hội phát sinh trong tiến trình hội nhập quốc tế.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Đánh giá thực trạng tiếp cận DVYT và DVGD của trẻ lai Đài - Việt và Hàn - Việt; xác định và lý giải các yếu tố tác động đến khả năng tiếp cận hai dịch vụ này.
  2. So sánh, đối chiếu giữa nhóm trẻ lai và nhóm trẻ cộng đồng (trẻ em địa phương có cha mẹ là công dân Việt Nam) nhằm làm rõ sự khác biệt về cơ hội tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản.
  3. Phân tích các hạn chế trong việc thực thi chính sách y tế và giáo dục đối với trẻ lai, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường tiếp cận dịch vụ cho nhóm đối tượng này.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng tiếp cận dịch vụ giáo dục và dịch vụ chăm sóc y tế của nhóm trẻ lai Đài - Việt và Hàn - Việt tại tỉnh Hậu Giang.
• Khách thể nghiên cứu:
  • Nhóm trẻ lai: Trẻ em từ 6 tháng đến 17 tuổi (cả nam và nữ) sinh ra từ mẹ Việt Nam và cha Đài Loan hoặc Hàn Quốc, đang sinh sống tại Hậu Giang cùng mẹ ruột hoặc người thân họ ngoại (người trả lời bảng hỏi là người trực tiếp chăm sóc/bảo hộ).
  • Nhóm trẻ cộng đồng (nhóm đối chứng): Trẻ em địa phương mang quốc tịch Việt Nam, có cả cha và mẹ là người Việt Nam, sống cùng địa bàn, tương đồng về độ tuổi và cấp lớp học với trẻ lai (tỷ lệ ghép cặp đối chứng 1:1).
  • Nhóm chuyên gia và cán bộ quản lý: Đại diện Văn phòng Kinh tế và Văn hóa Đài Bắc tại TP.HCM, lãnh đạo Công an tỉnh Hậu Giang, lãnh đạo UBND cấp huyện/thị, phòng Tư pháp, phòng Giáo dục và Đào tạo, UBND cấp xã/phường, cán bộ tư pháp - hộ tịch, cán bộ y tế cơ sở và giáo viên trực tiếp giảng dạy trẻ lai.
• Phạm vi không gian: Thực hiện tại 3 đơn vị hành chính thuộc tỉnh Hậu Giang: Thành phố Vị Thanh, Thị xã Ngã Bảy và Huyện Vị Thủy.
• Phạm vi thời gian: Quá trình nghiên cứu triển khai từ tháng 12/2014 đến tháng 10/2016; giai đoạn khảo sát thực địa trực tiếp thu thập dữ liệu tiến hành từ tháng 7 đến tháng 9/2016.
• Giới hạn nội dung:
  • Lĩnh vực y tế: Tập trung vào tình trạng tiêm ngừa vắc xin cho trẻ dưới 6 tuổi, tỷ lệ sở hữu và hình thức sử dụng thẻ bảo hiểm y tế (BHYT).
  • Lĩnh vực giáo dục: Tập trung vào thủ tục nhập học, hình thức học tập (chính quy hoặc dự thính), tình trạng cấp học bạ chính thức, kết quả học tập và việc chuyển cấp học.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây

1. Nghiên cứu về di cư hôn nhân xuyên quốc gia và thị trường hôn nhân:
   • Wen-Shan Yang và Melody Chia-Wen Lu (2007): Khảo cứu mô hình nhân khẩu học và các vấn đề xã hội của hôn nhân xuyên biên giới tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và Hồng Kông, chỉ ra xu hướng "nữ hóa di cư" gia tăng tại Đông Á và Đông Nam Á.
   • Emiko Ochiai: Công trình "Nghịch lý hôn nhân Đông Á" phân tích tỷ lệ kết hôn có yếu tố nước ngoài năm 2008 tại Nhật Bản (5,1%), Hàn Quốc (11%) và Đài Loan (12,2%). Tác giả nêu rõ năm 2003 cứ 3 cuộc kết hôn tại Đài Loan thì có 1 cuộc kết hôn xuyên quốc gia, trong đó 28% cô dâu không mang quốc tịch Đài Loan.
   • Wang và Chang (2002): Công trình "Commodification of international marriage" phân tích khía cạnh thương mại hóa và kinh tế trong hôn nhân quốc tế giữa các nước Đông Á.
   • Beck và S. Dixon Ruth (1971): Được Nguyễn Hữu Minh (2011) tổng thuật, phân tích 3 nhóm yếu tố tác động đến khuôn mẫu hôn nhân: khả năng lựa chọn bạn đời, tính khả thi kinh tế - xã hội và mong muốn hôn nhân của cá nhân.
   • Hoàng Bá Thịnh (2008): Vận dụng lý thuyết lực đẩy - lực kéo để giải thích thị trường hôn nhân Hàn - Việt dưới tác động của công nghiệp hóa và chênh lệch giới tính.
   • Phan An và cộng sự (2001), Đỗ Thị Như Tâm và cộng sự (2003), Trần Thị Kim Xuyến (2005): Đánh giá tác động kinh tế của hôn nhân Đài - Việt đối với xóa đói giảm nghèo của hộ gia đình nông thôn Nam Bộ, đồng thời chỉ ra rủi ro xã hội đi kèm.
2. Nghiên cứu về xung đột, ly hôn và bất ổn trong gia đình xuyên quốc gia:
   • Patrick C. McKenry và Sharon J. Price: Phát triển lý thuyết căng thẳng gia đình (Family Stress Theory), được Duong (2009) vận dụng trong luận văn thạc sĩ nghiên cứu về sự đổ vỡ của các cặp vợ chồng Đài - Việt do rào cản ngôn ngữ, khác biệt văn hóa và xung đột kinh tế.
   • Nguyễn Nữ Nguyệt Anh (2010): Nghiên cứu định tính về đời sống cô dâu Việt Nam tại Hàn Quốc, mô tả áp lực sống chung với gia đình chồng, bạo lực gia đình và tình trạng hồi hương sau đổ vỡ.
3. Nghiên cứu về trẻ em nhập cư và trẻ lai:
   • Randy Capps và đồng nghiệp (2004 - Urban Institute): Báo cáo về sức khỏe và an sinh của trẻ em nhập cư tại Hoa Kỳ, chỉ ra các tổn thương tâm lý và rào cản tiếp cận y tế, giáo dục khi cha mẹ bị trục xuất hoặc cư trú bất hợp pháp.
   • Hiền Anh Lê (2016): Khảo sát định tính (30 phụ nữ hồi hương, 2 cha/mẹ, 10 cán bộ) về đời sống trẻ lai Hàn - Việt tại Việt Nam, nêu thực trạng trẻ sống thiếu giấy tờ và thiếu vắng sự chăm sóc của cha mẹ.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        KHOẢNG TRỐNG HỌC THUẬT VÀ VỊ TRÍ LUẬN ÁN                   |
+------------------------------------+----------------------------------------------+
| Hướng nghiên cứu trước đây         | Khoảng trống luận án giải quyết              |
+------------------------------------+----------------------------------------------+
| - Tập trung vào động cơ di cư, đời | - Thiếu dữ liệu thực nghiệm về số phận trẻ   |
|   sống và sự thích ứng của cô dâu. |   lai sau khi hồi hương về Việt Nam.         |
| - Phân tích ly hôn dưới góc độ     | - Chưa có công trình định lượng kết hợp định |
|   xung đột gia đình và pháp lý.    |   tính đo lường cụ thể mức độ tiếp cận DVYT  |
| - Nghiên cứu trẻ lai chủ yếu thực  |   và DVGD của trẻ lai tại địa bàn cư trú.    |
|   hiện tại quốc gia nơi đến.       | - Chưa làm rõ rào cản thể chế (hộ tịch/BHYT/ |
|                                    |   học bạ) giữa trẻ lai và trẻ cộng đồng.     |
+------------------------------------+----------------------------------------------+

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm thao tác hóa

• Lý thuyết chức năng cấu trúc (Structural Functionalism): Xem xét thiết chế gia đình, nhà trường và hệ thống y tế công cộng như các bộ phận chức năng bảo đảm quá trình xã hội hóa cá nhân. Sự khiếm khuyết về mặt pháp lý và cấu trúc gia đình khiến chức năng chăm sóc trẻ lai bị gián đoạn.
• Lý thuyết mạng lưới xã hội (Social Network Theory): Phân tích vai trò của vốn xã hội, mạng lưới quan hệ họ hàng bên ngoại và mạng lưới hỗ trợ không chính thức trong việc bù đắp thông tin và chi phí cho trẻ lai khi tiếp cận y tế và trường học.
• Khái niệm sự kiện xã hội của Emile Durkheim (Chung Á và Nguyễn Đình Tấn, 1997): Tiếp cận sự hiện diện của nhóm trẻ lai tại Hậu Giang như một sự kiện xã hội khách quan, có tính cưỡng chế ngoại tại, được hình thành từ quá trình di cư quốc tế và có thể đo lường bằng các chỉ báo thực nghiệm.
• Phương pháp tiếp cận dựa trên quyền trẻ em (Child Rights Approach): Dựa trên Công ước Quốc tế về Quyền trẻ em năm 1989 (Việt Nam phê chuẩn năm 1990), tập trung vào Điều 24 (quyền được chăm sóc sức khỏe và hưởng dịch vụ y tế) và Điều 28 (quyền được học tập, phổ cập tiểu học miễn phí và bình đẳng cơ hội giáo dục).
• Các khái niệm cơ bản: Thao tác hóa các khái niệm Hôn nhân có yếu tố nước ngoài (theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014), Trẻ lai (trẻ dưới 17 tuổi có mẹ Việt Nam, bố Đài Loan hoặc Hàn Quốc), Trẻ cộng đồng (trẻ địa phương có cha mẹ là người Việt Nam), Tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục.

Thiết kế nghiên cứu và quy trình chọn mẫu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp hỗn hợp (Mixed Methods), kết hợp khảo sát bảng hỏi định lượng và phỏng vấn sâu định tính qua 3 giai đoạn:

• Giai đoạn 1 (11/2015): Khảo sát tiền trạm tại 4 tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long (Cần Thơ, Hậu Giang, Đồng Tháp, An Giang). Chọn Hậu Giang làm địa bàn trọng điểm do số lượng trẻ lai tập trung đông và được chính quyền địa phương hỗ trợ tiếp cận.
• Giai đoạn 2 (07/2016 - 08/2016): Triển khai khảo sát chính thức tại 3 đơn vị hành chính: TP Vị Thanh, TX Ngã Bảy và Huyện Vị Thủy.
• Giai đoạn 3: Kế thừa và tích hợp dữ liệu phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm từ đề tài cấp nhà nước "Dân số và di dân Tây Nam Bộ" do PGS.TS Lê Thanh Sang làm chủ nhiệm.

Đặc tính mẫu nghiên cứu	Quy mô và cơ cấu mẫu thực tế
Mẫu định lượng	N = 200 (khảo sát bằng bảng hỏi chuẩn hóa 130 biến số) - 100 hộ nuôi dưỡng trẻ lai Đài - Việt và Hàn - Việt. - 100 hộ nuôi dưỡng trẻ cộng đồng (nhóm đối chứng ghép cặp 1:1 theo độ tuổi và lớp học).
Mẫu định tính	N = 40 cuộc phỏng vấn sâu bán cấu trúc (PVS): - 01 Lãnh đạo cấp phòng - Công an tỉnh Hậu Giang. - 01 Lãnh đạo Văn phòng Kinh tế và Văn hóa Đài Bắc tại TP.HCM. - 02 Lãnh đạo UBND cấp Huyện/Thị xã. - 03 Lãnh đạo Phòng Tư pháp cấp Huyện/Thị xã/Thành phố. - 03 Lãnh đạo UBND cấp Xã/Phường/Thị trấn. - 03 Cán bộ Tư pháp cấp Xã/Phường. - 02 Cán bộ Y tế cấp Xã/Thị trấn. - 02 Cán bộ Giáo dục (lãnh đạo Phòng GD&ĐT, ban giám hiệu và giáo viên trực tiếp giảng dạy). - 15 Trường hợp người trực tiếp nuôi dưỡng/chăm sóc trẻ lai.

Công cụ và kỹ thuật phân tích dữ liệu

• Phân tích định lượng: Sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 23.0. Dữ liệu bảng hỏi gồm 130 câu hỏi thuộc 5 nhóm biến số: (1) Thông tin chung nhân khẩu học; (2) Tình trạng cư trú và quốc tịch; (3) Tiếp cận giáo dục; (4) Tiếp cận y tế; (5) Điều kiện kinh tế hộ gia đình. Các kỹ thuật thống kê áp dụng gồm: bảng phân phối tần số, bảng chéo (Cross-tabulation) và kiểm định T-Test so sánh sự khác biệt giữa hai nhóm trẻ. Do dung lượng mẫu 100 trẻ lai không đủ lớn để chia nhỏ phân tổ nên luận án không chạy mô hình hồi quy đa biến phức tạp.
• Phân tích định tính: Dữ liệu phỏng vấn sâu được gỡ băng và mã hóa phân tầng theo các chủ đề bằng phần mềm NVivo 7 (Anvivo 7), tập trung vào các rào cản chính sách hộ tịch, quy trình đăng ký nhập học, cấp thẻ BHYT và nguyện vọng của người chăm sóc.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong và ngoài nước về hôn nhân xuyên quốc gia, di cư quốc tế và thực trạng trẻ em sinh ra từ các cặp vợ chồng Đài - Việt, Hàn - Việt. Tác giả chỉ ra rằng phần lớn các công trình trước đây chỉ tập trung vào nguyên nhân kinh tế, thị trường môi giới hôn nhân hoặc khó khăn của người phụ nữ tại nước sở tại.

Chương này phân tích các quy định pháp luật hiện hành của Việt Nam (Hiến pháp 1992, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, Luật Phổ cập giáo dục tiểu học, Luật Bảo hiểm y tế số 25/2008/QH12 và sửa đổi số 46/2013/QH13, Thông tư liên tịch số 05/2015/TTLT-BTP-BCA-BYT) và Công ước Quốc tế về Quyền trẻ em. Kết quả tổng quan khẳng định sự thiếu hụt các nghiên cứu xã hội học thực nghiệm về quyền lợi an sinh của trẻ lai khi hồi hương, từ đó xác lập tính cấp thiết và hướng đi độc lập của luận án.

Chương 2: Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 xây dựng hệ thống khái niệm thao tác và khung phân tích lý thuyết dựa trên lý thuyết chức năng cấu trúc, lý thuyết mạng lưới xã hội và quan điểm tiếp cận quyền trẻ em. Tác giả trình bày chi tiết thiết kế nghiên cứu hỗn hợp, quy trình tiếp cận thực địa tại 3 địa bàn thuộc tỉnh Hậu Giang (TP Vị Thanh, TX Ngã Bảy, Huyện Vị Thủy), phương thức chọn mẫu cụm kết hợp ghép cặp đối chứng 1:1, hệ thống bảng hỏi 130 biến số phân tích trên SPSS 23.0 và khung mã hóa định tính trên NVivo 7. Chương này cũng phân tích bối cảnh kinh tế - xã hội của tỉnh Hậu Giang và hệ thống thiết chế y tế, giáo dục công lập tại địa phương.

Chương 3: Tiếp cận dịch vụ y tế của nhóm trẻ lai qua kết quả khảo sát tại Hậu Giang

Chương 3 trình bày các kết quả khảo sát thực nghiệm về khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe của trẻ lai tại Hậu Giang, so sánh với nhóm trẻ cộng đồng:

• Tình trạng sở hữu và sử dụng thẻ BHYT: Trẻ em cộng đồng dưới 6 tuổi mang quốc tịch Việt Nam được ngân sách nhà nước cấp thẻ BHYT miễn phí theo quy định pháp luật. Ngược lại, nhóm trẻ lai dưới 6 tuổi không có giấy khai sinh Việt Nam không thuộc diện được cấp thẻ BHYT miễn phí; người nuôi dưỡng phải tự chi trả viện phí hoặc tìm cách mua BHYT qua các kênh không chính thức. Đối với độ tuổi đi học, việc tham gia BHYT học đường của trẻ lai gặp nhiều vướng mắc do thiếu mã số định danh và hồ sơ tư pháp.
• Dịch vụ tiêm chủng mở rộng: Khảo sát cho thấy hầu hết trẻ lai dưới 6 tuổi vẫn được tiếp cận các chương trình tiêm chủng mở rộng tại trạm y tế xã/thị trấn nhờ sự linh hoạt của cán bộ y tế cơ sở ("xé rào" vì mục tiêu phòng dịch cộng đồng). Tuy nhiên, việc theo dõi lịch sử tiêm ngừa gặp khó khăn do thiếu sổ tiêm chủng chuẩn hóa.
• Mạng lưới xã hội và chi trả y tế: Người nuôi dưỡng trẻ lai phụ thuộc lớn vào tiền trợ cấp do người mẹ gửi từ nước ngoài về và sự hướng dẫn của mạng lưới người thân, cán bộ ấp để giải quyết các thủ tục khám chữa bệnh khi trẻ ốm đau.

Chỉ báo tiếp cận dịch vụ y tế	Nhóm trẻ lai (N = 100)	Nhóm trẻ cộng đồng (N = 100)
Cấp thẻ BHYT miễn phí (< 6 tuổi)	Không được cấp theo quy định (do thiếu khai sinh VN)	Được cấp 100% theo quy định pháp luật
Nguồn chi trả BHYT và khám chữa bệnh	Gia đình tự chi trả hoàn toàn / Mẹ gửi tiền về	Nhà nước hỗ trợ (< 6 tuổi) / BHYT học đường
Tiếp cận tiêm chủng mở rộng	Tiếp cận được nhờ sự linh hoạt của trạm y tế xã	Tiếp cận đầy đủ theo hệ thống quản lý chuẩn
Kênh tiếp cận thông tin y tế	Mạng lưới thân tộc không chính thức, cán bộ ấp	Hệ thống y tế trường học và truyền thông đại chúng

Chương 4: Tiếp cận dịch vụ giáo dục nhóm trẻ lai qua kết quả khảo sát tại Hậu Giang

Chương 4 phân tích thực trạng giáo dục của trẻ lai tại Hậu Giang qua hồ sơ nhập học, quá trình học tập và khả năng chuyển cấp:

• Thực trạng nhập học và hình thức học: Hệ thống trường mầm non và phổ thông tại Hậu Giang đã tiếp nhận trẻ lai vào học theo diện "tạm thời" hoặc giúp đỡ nhân đạo (theo tinh thần Luật Phổ cập giáo dục tiểu học). Tuy nhiên, vì thiếu khai sinh và hộ khẩu Việt Nam, nhiều trẻ chỉ được ghi nhận dưới dạng học dự thính.
• Tình trạng cấp học bạ chính thức và chuyển cấp: Đây là rào cản nghiêm trọng nhất. Trẻ lai học xong bậc tiểu học không được cấp học bạ chính thức mang quốc tịch Việt Nam nếu không bổ sung được giấy tờ tư pháp. Khi chuyển lên bậc trung học cơ sở hoặc trung học phổ thông, sự thiếu hụt học bạ chuẩn hóa khiến nguy cơ bỏ học gia tăng.
• Kết quả học tập và tham gia học thêm: Tỷ lệ trẻ lai tham gia học thêm và kết quả đạt giấy khen có sự tương đồng nhất định với trẻ cộng đồng ở các lớp đầu cấp, nhưng giảm dần ở các cấp học cao hơn do tâm lý tự ti và áp lực kinh tế của gia đình người chăm sóc.
• Mạng lưới xã hội trong giáo dục: Người nuôi dưỡng chủ yếu là ông bà ngoại cao tuổi, trình độ học vấn hạn chế nên khả năng hỗ trợ việc học tập tại nhà cho trẻ lai thấp hơn so với nhóm đối chứng.

Chỉ báo tiếp cận dịch vụ giáo dục	Nhóm trẻ lai (N = 100)	Nhóm trẻ cộng đồng (N = 100)
Hồ sơ nhập học tiểu học	Nhập học diện linh hoạt/tạm tiếp nhận	Hồ sơ đầy đủ (Khai sinh, Hộ khẩu Việt Nam)
Cấp học bạ chính thức khi hết cấp	Bị nghẽn do thiếu hồ sơ pháp lý hợp lệ	Được cấp học bạ và chứng nhận chuyển cấp
Hình thức tham gia học tập	Học chính quy nhưng có nguy cơ chuyển dự thính	Học chính quy đầy đủ quyền lợi công dân
Người hỗ trợ học tập tại gia đình	Chủ yếu là ông bà ngoại già yếu, học vấn thấp	Cha mẹ trực tiếp chăm sóc, theo sát học tập

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Vận dụng kết hợp lý thuyết chức năng cấu trúc, lý thuyết mạng lưới xã hội và tiếp cận quyền trẻ em để kiến giải một hiện tượng xã hội mới xuất hiện tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh di cư toàn cầu hóa.
• Thao tác hóa và xác lập hệ thống chỉ báo thực nghiệm đo lường mức độ tiếp cận dịch vụ công (y tế, giáo dục) của nhóm trẻ em có yếu tố nước ngoài cư trú thực tế tại cộng đồng nhưng khiếm khuyết về tư cách pháp nhân.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bộ dữ liệu thực nghiệm đầu tiên gồm 200 mẫu bảng hỏi định lượng và 40 cuộc phỏng vấn sâu định tính tại tỉnh Hậu Giang, phản ánh khách quan thực trạng đời sống và nhu cầu của trẻ lai Đài - Việt, Hàn - Việt.
• Chỉ rõ sự bất cập giữa các quy định của hệ thống pháp luật hiện hành (Luật Quốc tịch, Luật Hộ tịch, Luật Bảo hiểm y tế, Luật Giáo dục) với thực tiễn quản lý địa phương, tạo ra khoảng cách bất bình đẳng về cơ hội an sinh giữa trẻ lai và trẻ cộng đồng.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

1. Hoàn thiện chính sách pháp luật và hộ tịch:
   • Xây dựng cơ chế liên thông giải quyết thủ tục đăng ký khai sinh, xác định quốc tịch hoặc cấp mã số định danh đặc thù cho trẻ em sinh ra từ hôn nhân xuyên quốc gia đang sinh sống tại Việt Nam mà không thể liên lạc được với người cha nước ngoài.
   • Sửa đổi quy định cho phép cấp thẻ BHYT dựa trên nơi cư trú thực tế của trẻ em thay vì bắt buộc phải có hộ khẩu thường trú hoặc khai sinh Việt Nam.
2. Chính sách giáo dục:
   • Quy định rõ ràng về quy trình cấp học bạ chính thức và bảo đảm quyền chuyển cấp học (từ tiểu học lên THCS và THPT) cho trẻ em có yếu tố nước ngoài đang học tập tại các trường công lập.
   • Triển khai các chương trình trợ giúp học đường và tư vấn tâm lý cho trẻ lai tại vùng nông thôn Tây Nam Bộ.
3. Tăng cường phối hợp quản lý nhà nước:
   • Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành giữa Công an, Tư pháp, Y tế, Giáo dục & Đào tạo và Hội Phụ nữ cấp cơ sở trong việc rà soát, thống kê số lượng trẻ lai để có biện pháp can thiệp an sinh kịp thời.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Dung lượng mẫu định lượng: Quy mô mẫu 100 trẻ lai tại 3 địa bàn thuộc một tỉnh chưa đủ lớn để thực hiện các phân tổ sâu (chia theo giới tính, từng quốc tịch cha hoặc từng nhóm tuổi) và không đủ điều kiện chạy các mô hình hồi quy đa biến phức tạp.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu mới chỉ giới hạn tại tỉnh Hậu Giang; chưa mở rộng khảo sát đồng loạt trên toàn vùng Tây Nam Bộ (do khó khăn trong việc tiếp cận danh sách quản lý tại các địa phương khác).
• Đặc điểm mẫu: Có 3 trường hợp người bảo hộ từ chối trả lời và một số địa bàn xã (Vị Bình, Vị Đông, Vị Thanh) phải loại khỏi mẫu do trùng thời điểm diễn tập hoặc số lượng mẫu quá ít.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng quy mô khảo sát định lượng trên toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long nhằm so sánh sự khác biệt chính sách giữa các địa phương.
• Tiến hành các nghiên cứu liên ngành (Xã hội học, Luật học, Nhân học, Công tác xã hội) về vấn đề hội nhập xã hội và định hướng nghề nghiệp của trẻ lai khi bước vào độ tuổi 18 (tuổi trưởng thành xác định quyền công dân và lao động).
• Thực hiện nghiên cứu theo chiều dọc (Longitudinal Study) để theo dõi tiến trình phát triển nhân cách và di động xã hội của nhóm trẻ em này theo thời gian.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh và học viên sau đại học: Cung cấp tài liệu tham khảo về phương pháp thiết kế nghiên cứu hỗn hợp kết hợp kỹ thuật ghép cặp đối chứng 1:1 trong nghiên cứu xã hội học di cư và xã hội học gia đình; tham khảo khung câu hỏi 130 biến số trên SPSS và quy trình mã hóa dữ liệu định tính trên NVivo.
• Đối với giảng viên và cơ sở đào tạo: Làm học liệu giảng dạy các chuyên đề Xã hội học Xã hội hóa cá nhân, Xã hội học Dân số và Di dân, Xã hội học Pháp luật và Chính sách Xã hội.
• Đối với các cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ thực tiễn cho Bộ Tư pháp, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bảo hiểm Xã hội Việt Nam và chính quyền các tỉnh Tây Nam Bộ trong việc xây dựng cơ chế bảo vệ quyền trẻ em có yếu tố nước ngoài.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nguyên nhân chủ yếu nào dẫn đến sự hình thành nhóm trẻ lai Đài - Việt và Hàn - Việt tại tỉnh Hậu Giang?

Nhóm trẻ lai xuất hiện do hậu quả của các cuộc hôn nhân xuyên quốc gia giữa phụ nữ địa phương và nam giới Đài Loan, Hàn Quốc bị đổ vỡ (ly hôn, ly thân, bạo lực gia đình, bất đồng ngôn ngữ và kinh tế). Người mẹ buộc phải đưa con về quê ngoại gửi cho ông bà chăm sóc để tiếp tục đi làm kiếm sống, hoặc người mẹ mang thai hồi hương sinh con tại địa phương mà không có sự thừa nhận chính thức từ người cha nước ngoài.

2. Luận án đã sử dụng phương pháp chọn mẫu nào để tiến hành khảo sát thực địa?

Luận án áp dụng phương pháp chọn mẫu theo cụm tại 3 đơn vị hành chính của tỉnh Hậu Giang (TP Vị Thanh, TX Ngã Bảy, Huyện Vị Thủy) và khảo sát toàn bộ các hộ gia đình nuôi trẻ lai có mặt trên địa bàn. Để so sánh, tác giả chọn nhóm trẻ cộng đồng đối chứng theo nguyên tắc ghép cặp 1:1 (tương đồng về độ tuổi và cấp lớp học), tạo nên tổng mẫu định lượng N = 200 (100 trẻ lai và 100 trẻ cộng đồng), kết hợp 40 cuộc phỏng vấn sâu bán cấu trúc.

3. Trẻ lai tại Hậu Giang gặp rào cản cụ thể nào khi tiếp cận dịch vụ bảo hiểm y tế?

Trẻ lai dưới 6 tuổi không được cấp thẻ BHYT miễn phí do thiếu giấy khai sinh do cơ quan thẩm quyền Việt Nam cấp. Trẻ trong độ tuổi đi học gặp khó khăn khi đăng ký BHYT học đường do không có hộ khẩu và mã định danh cá nhân hợp lệ; phần lớn chi phí chăm sóc sức khỏe đều do gia đình tự chi trả hoặc dựa vào tiền gửi của người mẹ.

4. Việc tiếp cận giáo dục của nhóm trẻ lai đối mặt với những bất cập pháp lý gì?

Mặc dù được các trường tiểu học công lập tiếp nhận học tập theo chính sách phổ cập giáo dục, trẻ lai không được cấp học bạ chính thức mang quốc tịch Việt Nam nếu không hoàn thiện hồ sơ tư pháp. Tình trạng học dự thính và thiếu học bạ hợp lệ tạo ra nút thắt nghiêm trọng khi trẻ hoàn thành bậc tiểu học muốn chuyển tiếp lên bậc trung học cơ sở.

5. Những lý thuyết xã hội học nào được tác giả vận dụng làm khung phân tích cho luận án?

Luận án sử dụng Lý thuyết chức năng cấu trúc (xem xét sự thực hiện chức năng của thiết chế gia đình và dịch vụ công), Lý thuyết mạng lưới xã hội (phân tích nguồn lực hỗ trợ từ thân tộc và cộng đồng), Khái niệm sự kiện xã hội của Emile Durkheim và Phương pháp tiếp cận dựa trên quyền trẻ em theo Công ước Quốc tế năm 1989 (Điều 24 về y tế và Điều 28 về giáo dục).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả đã làm rõ thực trạng tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục của nhóm trẻ lai Đài - Việt và Hàn - Việt đang sinh sống tại tỉnh Hậu Giang như một sự kiện xã hội đặc thù của tiến trình di cư quốc tế. Thông qua phân tích đối chứng giữa 100 trẻ lai và 100 trẻ cộng đồng cùng 40 phỏng vấn sâu, nghiên cứu chỉ ra những rào cản thể chế về hộ tịch và quốc tịch đang hạn chế quyền an sinh căn bản của trẻ em. Các phát hiện và kiến nghị của luận án cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc hoàn thiện chính sách bảo vệ trẻ em có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 tập trung vào việc tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến di cư hôn nhân xuyên quốc gia, hệ thống lại những phát hiện về nghiên cứu hôn nhân Đài-Việt và Hàn-Việt được xem như một hiện tượng xã hội nhằm giúp NCS xác định được vấn đề nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu và hướng đến một phương pháp nghiên cứu xã hội học phù hợp nhất. Chương 2: Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu Nội dung chương 2 tập trung trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài, làm rõ những khái niệm chủ chốt của đề tài, lựa chọn lý thuyết xã hội học phù hợp được vận dụng trong nghiên cứu, phân tích sơ lược yếu tố chính sách y tế và giáo 13 dục đối với trẻ em. Ở chương 2 cũng đề cập đến địa bàn và mẫu nghiên cứu được mô tả cách cụ thể. Chương 3: Tiếp cận dịch vụ y tế của trẻ lai qua kết quả khảo sát tại Hậu Giang Nội dung chương 3 mô tả sơ lược thân trạng trẻ lai tại Hậu Giang, phần chính của nội dung này làm nổi bậc thực trạng tiếp cận dịch vụ y tế của nhóm trẻ lai đồng thời phân tích những tác động liên quan đến tiếp cận dịch vụ y tế của nhóm trẻ này.

Việc so sánh bằng cách phân tích giữa nhóm trẻ lai và nhóm trẻ cộng đồng tại địa phương cho thấy sự khác biệt giữa hai nhóm trẻ trong tiếp cận dịch vụ y tế. Nội dung này quan trọng bởi nó là cơ sở thực tiễn để xem xét những quy định chính sách về y tế cho trẻ lai tại địa bàn khảo sát. Chương 4: Tiếp cận dịch vụ giáo dục của nhóm trẻ lai qua kết quả khảo sát tại Hậu Giang Tập trung đánh giá thực trạng và nhận diện những yếu tố tác động đến tiếp cận giáo dục cho nhóm trẻ lai tại cộng đồng. Chương này cũng tập trung phân tích sự khác biệt giữa nhóm trẻ lai và trẻ cộng đồng trong tiếp cận dịch vụ y tế nhằm cung cấp cơ sở thực tiễn cho việc xem xét các quy định chính sách giáo dục cho trẻ lai tại Hậu Giang.

14 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Trẻ lai Đài-Việt và Hàn-Việt đang được nuôi dưỡng tại Việt Nam hiện nay được nhắc đến trên các phương tiện truyền thông và báo chí khá thường xuyên vì rất nhiều những trường hợp đươc mẹ đưa về hoặc trẻ được sinh tại Việt Nam nhưng không thể làm khai sinh, quốc tịch để đi học và tiếp cận các dịch vụ y tế công tại địa phương. Nhóm trẻ lai này xuất hiện tại các tỉnh thuộc TNB trong những năm sau khi phong trào phụ nữ lấy chồng Đài loan và Hàn Quốc. Thực trạng đời sống trẻ lai tại TNB trở thành một nhóm thiểu số, và có gặp nhiều trở ngại trong quá trình hội nhập với xã hội tuy nhiên để xem xét được những vấn đề liên quan đến trẻ lai thì trước tiên cần tìm hiểu về làn sống kết hôn xuyên quốc gia của phụ nữ Việt Nam, cụ thể là phụ nữ thuộc các tỉnh TNB. Từ những cuộc hôn nhân chóng vánh và dần đi đến kết quả ly hôn, hay hôn nhân gặp rủi ro… và những đứa trẻ trở thành nhóm trẻ được đưa về đất nước Việt Nam như một kiểu “nhập cư” của một nhóm trẻ đặc biệt 1.