PHẦN MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài Trên thế giới, Công tác xã hội (CTXH) được xem là công cụ hiệu quả trong việc thúc đẩy công bằng, an sinh xã hội để một quốc gia phát triển hài hòa. Việt Nam là một trong những nước Đông Nam Á đầu tiên mở trường đào tạo CTXH chuyên nghiệp, nhưng mãi đến thời gian gần đây ngành khoa học, nghề chuyên môn này mới được “đánh thức”. Cùng với sự phát triển của đất nước, CTXH tại Việt Nam đã được công nhận là một nghề nghiệp đáp ứng nhu cầu phục vụ xã hội ở nhiều lĩnh vực như: y tế, giáo dục, pháp luật, phúc lợi xã hội…. Hiện nay, ở nước ta số người cần trợ giúp của các DVCTXH rất lớn, gồm: gần 9 triệu người cao tuổi, 6.7 triệu người khuyết tật,1.5 triệu trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, khoảng 9.6% số hộ gia đình nghèo, hơn 180.000 người nhiễm HIV được phát hiện, gần 170.000 người nghiện ma tuý, hơn 15.000 người bán dâm, khoảng 2.7 triệu đối tượng bảo trợ xã hội (BTXH) thuộc diện hưởng trợ cấp hàng tháng từ ngân sách nhà nước; 22% gia đình có bạo lực và 21.1% phụ nữ bị bạo hành ở các cấp độ khác nhau; hàng ngàn xã đặc biệt khó khăn và có vấn đề xã hội (tệ nạn xã hội, cuộc sống nghèo khổ); hàng triệu cá nhân, gia đình, nhóm xã hội nảy sinh các vấn đề xã hội (ly thân, ly hôn, sao nhãng việc chăm sóc, giáo dục con cái, căng thẳng vì nghèo khổ, bị xâm hại tình dục, bỏ nhà đi lang thang, tệ cờ bạc, trộm cắp, tội phạm.) [47;tr1] Để đáp ứng nhu cầu DVCTXH Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách phát triển nghề CTXH, trong đó phải kể đến đề án Nghề CTXH giai đoạn 2010- 2020 (Đề án 32/2010/QĐ-TTg) do Chính phủ đã ban hành đặt ra mục tiêu nhằm cải thiện hệ thống an sinh xã hội, dịch vụ công ở phạm vi rộng lớn và bền vững; Bộ Nội vụ và Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội đã ban hành Thông tư liên tịch 09/2013/TTLT/BNV-BLĐTBXH ngày 10/06/2013 hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Trung tâm CTXH để hướng dẫn cấp huyện, các tỉnh, thành phố thành lập Trung tâm CTXH.
Hiện nay, trên toàn quốc đã xây dựng thí điểm mô hình trung tâm CTXH, bước đầu hình thành hệ thống cơ sở cung cấp DVCTXH với trên 30 tỉnh, thành phố, trong đó thủ đô Hà Nội, là nơi có nhu cầu về DVCTXH rất lớn. Hiện nay trên địa 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bàn Thành phố số đối tượng xã hội có hoàn cảnh đặc biệt cần sự trợ giúp của cán bộ, nhân viên CTXH trên địa bàn Hà Nội chiếm tỷ lệ khá cao với khoảng35.000 hộ cận nghèo, trên 730.000 người cao tuổi, gần 90.000 người khuyết tật, 162.000 đối tượng BTXH đang hưởng trợ cấp hàng tháng, trên 49.000 trẻ em nghèo và 16.000 trẻ em đặc biệt khó khăn, 22.000 người nghiện ma túy, nhiễm HIV… [51; tr1] Trung tâm CTXH là mô hình mới được triển khai theo hướng CTXH chuyên nghiệp. Việc xây dựng thành công các Trung tâm CTXH là cơ sở để Việt Nam chuyển đổi hệ thống các cơ sở BTXH sang hoạt động theo mô hình cung cấp DVCTXH đối với người già, người tâm thần, bảo vệ trẻ em, trợ giúp người khuyết tật phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng. Chính vì thế, việc đánh giá chất lượng DVCTXH, đánh giá hoạt động của các trung tâm này một cách khách quan trước khi nhân rộng ra toàn quốc là hết sức quan trọng và thiết thực.
Tuy nhiên, cho đến nay, mới chỉ có những báo cáo kết quả hoạt động của chính các trung tâm CTXH tại một số tỉnh thành như: thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hà Nội, Quảng Ninh, Bến Tre, Cần Thơ, Thanh Hóa…chưa có nghiên cứu nào dưới góc độ CTXH, về vấn đề tìm hiểu và đánh giá DVCTXH của một trung tâm CTXH cụ thể. Để việc cung cấp các DVCTXH được hiệu quả và sớm trở nên chuyên nghiệp hơn thì việc tiếp thu và rút kinh nghiệm những hiệu quả cũng như những hạn chế từ những mô hình CTXH thử nghiệm là rất quan trọng Vì những lý do trên, tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu: Dịch vụcông tác xã hội của Trung tâm Công tác xã hội Hà Nội với mục đích: Tìm hiểu, phân tích, đánh giá dịch vụ CTXH của Trung tâm Công tác xã hội Hà Nội thông qua các nhóm hoạt động đã được thực hiện tại trung tâm đó là trợ giúp khẩn cấp; tư vấn, tham vấn; quản lí trường hợp. Từ đó, đưa ra những khuyến nghị thích hợp nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ và hiệu quả hoạt động của trung tâm tâm Công tác xã hội Hà Nội, góp phần hoàn thiện mô hình trung tâm CTXH tại Hà Nội nói riêng, tại Việt Nam nói chung, phù hợp với yêu cầu xã hội. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Tổng quan vấn đề nghiên cứu Ở các nước trên thế giới, CTXH thường phát triển theo hướng trở thành dịch vụ tại cộng đồng và góp phần cải thiện tính hiệu quả của dịch vụ phúc lợi xã hội.
Cơ cấu các DVCTXH có sự kết hợp của các tổ chức Chính phủ và phi Chính phủ. Mối quan hệ này khác nhau giữa các nước do lịch sử phát triển của hệ thống phúc lợi xã hội, yếu tố văn hóa, xã hội và kinh tế chính trị của mỗi nước. Ở Việt Nam nghề CTXH đã và đang được nhà nước ta quan tâm đầu tư phát triển. Hệ thống cung cấp DVCTXH dành được sự quan tâmlớn của các tổ chức trong và ngoài nước nhằm mục đích xây dựng và phát triển được một mô hình phù hợp trong công tác trợ giúp các đối tượng yếu thế tại Việt Nam, do đó đã có các nghiên cứu, khảo sát về hoạt động của các trung tâm BTXH, về DVCTXH.
Trong khuôn khổ của nghiên cứu này chỉ tìm hiểu những đề tài có liên quan đến DVCTXH. Có thể thấy các nghiên cứu đề cập tới những chủ đề cơ bản như: hoạt động trợ giúp tại các trung tâm BTXH; nhu cầu DVCTXH. Những nghiên cứu về hoạt động của các trung tâm BTXH. Nghiên cứu “Các giải pháp hoàn thiện cơ chế chính sách phát triển các cơ sở trợ giúp xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam giai đoạn đến 2020” của Cục Bảo trợ xã hội.
Đây là đề tài lớn, khái quát toàn bộ hệ thống chính sách và hoạt động của các cơ sở trợ giúp xã hội. Nghiên cứu phân tích những kinh nghiệm quốc tế trong công tác bảo trợ, dựa trên thực tiễn hoạt động của các cơ sở trợ giúp xã hội tại Việt Nam, đồng thời đưa ra những kiến nghị các giải pháp hoàn thiện cơ chế chính sách nhằm nâng cao hiệu quả trợ giúp đối tượng của các cơ sở trợ giúp xã hội. Bài viết “Công tác Bảo trợ xã hội ở Liên bang Nga: Mô hình trung tâm bảo trợ xã hội Kuzminki-thành phố Matxcơva”của tác giả Phạm Ngọc Thanh. Bài viết được đăng trên Kỷ yếu ngày CTXH năm 2012 tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội.
Nội dung: đề cập đến một số vấn đề của BTXH ở LB Nga giới thiệu một mô hình Trung tâm BTXH tại Matxcova. Thông qua mô hình này, có một số gợi ý cho công tác BTXH ở Việt Nam về mô hình tổ chức, hệ thống các hoạt động, tính tự chủ về tài chính, các nguyên tắc và nội dung hoạt động trong một số khía cạnh liên quan đến các dịch vụ xã hội hiện nay. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bên cạnh đó còn có các khảo sát đánh giá về hoạt động trợ giúp tại các trung tâm bảo trợ. Điển hình là cuộc khảo sát của cục Bảo trợ xã hội về hoạt động cụ thể tại các trung tâm BTXH một cách khoa học cụ thể.
Sản phẩm của các công trình nghiên cứu và khảo sát này là: “kỷ yếu hoạt động của các cơ sở Bảo trợ xã hội thuộc ngành lao động thương binh và xã hội”,Kỷ yếu này được coi là cuốn cẩm nang hướng dẫn hoạt động của các cơ sở BTXH. Khảo sát,“đánh giá thực trạng mô hình trung tâm phục hồi chức năng liên xã cho trẻ em khuyết tật”thuộc dự án Hỗ trợ trẻ em khuyết tật, đặc biệt trẻ em nạn nhân chất độc da cam do Quỹ Bảo trợ trẻ em Việt Nam đầu tư thực hiện. Đề tài đã khảo sát, đánh giá tại 10 tỉnh: Bắc Giang, Nghệ An, Bình Định, Phú Yên, Ninh Thuận, Bình Thuận, Lâm Đồng, Đắk Nông, Tây Ninh và Bến Tre. Qua đó, đề xuất những khuyến nghị và giải pháp duy trì, hoàn thiện và mở rộng mô hình cho trẻ em khuyết tật, tàn tật giai đoạn 2011-2020.
Ngoài ra còn một số nghiên cứu, bài viết về hoạt động trợ giúp đối với đối tượng cụ thể: người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ bị bạo hành,… tại một số trung tâm BTXH. Những nghiên cứu trên đã đạt được những kết quả góp phần đáng kể cho lĩnh vực nghiên cứu về hoạt động trợ giúp tại các trung tâm BTXH. Thứ nhất: Các nghiên cứu này đã cung cấp cái nhìn tổng quan về hệ thống trung tâm BTXH ở Việt Nam và trên thế giới; Thứ hai: Các nghiên cứu đã tìm hiểu và đánh giá các hoạt động trợ giúp của một số các trung tâm BTXH tại một số tỉnh thành trong cả nước; Thứ ba: Các nghiên cứu đã đưa ra một số giải pháp để nâng cao hiệu quả hoạt động trợ giúp đối tượng tại một số trung tâm BTXH tại Việt Nam. Kết quả của các nghiên cứu trên là cơ sở để người nghiên cứu so sánh giữa hoạt động trợ giúp của trung tâm bảo trợ và hoạt động trung tâm CTXH theo hướng chuyên nghiệp từ đó đưa ra những định hướng để xây dựng và hoàn thiện mô hình mới.
Những nghiên cứu về DVCTXH. Bài viết“Nhu cầu về hoạt động CTXH đối với sự phát triển kinh tế xã hội hiện nay” – tác giả Nguyễn Thị Kim Hoa trong kỷ yếu hội thảo khoa học: Đổi mới 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CTXH trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế những vấn đề lý luận và thực tiễn – 2010. Tác giả đã đưa ra những nhu cầu hoạt động CTXH đối với sự phát triển kinh tế xã hội: thứ nhất, nhu cầu can thiệp CTXH trong một số lĩnh vực của đời sống như: các nhóm yếu thế trong xã hội, các nhóm có nhu cầu được chăm sóc sức khỏe tâm thần, các lĩnh vực y tế chăm sóc sức khỏe cộng đồng; thứ hai, những nhu cầu trong hoạt động đào tào CTXH, thực trạng đội ngũ nhân viên CTXH còn thiếu và yếu chưa đảm bảo được chất lượng.