MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Thế giới ngày nay đang tiến bộ nhanh chóng về tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, khoa học – công nghệ và giáo dục – đào tạo cũng không ngoại lệ. Con người vừa là mục tiêu vừa là động lực cho những tiến bộ đó. Khi nguồn nhân lực được xem là yếu tố quyết định cho sự phát triển, thì giáo dục trở thành phương tiện chủ đạo quyết định đến chất lượng của nguồn nhân lực này.
Chính vì vậy, mà hiện nay Việt Nam chúng ta luôn coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, là con đường cơ bản nhất để đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước. Văn kiện Hội nghị lần thứ 4 của Ban chấp hành trung ương Đảng khóa VII (1993) và Cương lĩnh xây dựng đất nước giai đoạn 2011 – 2020 đã khẳng định mục đích giáo dục trong giai đoạn hiện nay: Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam. Bác Hồ đã từng đúc kết “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”. Chính vì vậy theo Luật Giáo dục (2005) đã nêu cụ thể là “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh (HS) phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ, thể chất và các kĩ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho HS tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.
Lứa tuổi Tiểu học là lứa tuổi tạo nền tảng cho cuộc đời con người, cho sự hình thành và phát triển về trí tuệ, nhân cách, hành vi của mỗi con người. Do đó, việc trang bị những kiến thức và kĩ năng cần thiết để có hành vi sống có trách nhiệm đối với chính bản thân, gia đình và xã hội; trang bị những hành trang có thể tích cực, chủ động thích nghi, ứng phó với những thay đổi, phát triển của xã hội; biết ứng xử phù hợp trong từng tình huống cụ thể là vô cùng quan trọng. Chính vì vậy, việc trang bị được một hành trang “khổng lồ” như vậy là một việc không đơn giản. Và chắc hẳn 1 Luan van dạy học trải nghiệm (DHTN) chính là phương thức mang lại hiệu quả rất lớn cho công tác giáo dục này.
Hơn 2000 năm trước, Khổng Tử (551 – 479 TCN) đã nói “Những gì tôi nghe, tôi sẽ quên. Những gì tôi thấy, tôi sẽ nhớ. Những gì tôi làm, tôi sẽ hiểu”. Còn nhà triết học Hy Lạp Xocrat (470 – 399 TCN) cũng nêu quan điểm “Người ta phải học bằng cách làm một việc gì đó.
Với những điều bạn nghĩ là mình biết, bạn sẽ cảm thấy không chắc chắn cho đến khi bạn làm nó”. Còn Việt Nam ta từ xưa đến nay vẫn luôn quan niệm “Trăm hay không bằng tay quen”, “Học đi đôi với hành”, “Đi một ngày đàng học một sàng khôn” đều nhấn mạnh yếu tố thực hành và vận dụng thực tế. Những tư tưởng của các nhà triết học, nhà giáo dục thời cổ đại có thể được coi là nguồn gốc tư tưởng đầu tiên của việc DHTN. Ngày nay, DHTN được triển khai trên phạm vi toàn thế giới và được nhìn nhận như là một cách thức, phương pháp mang lại hiệu quả giáo dục lớn.
Lý thuyết và thực hành gắn bó với nhau như ngày với đêm. Nếu giờ giảng chỉ xoay quanh kiến thức trong sách vở và người học không nhận thấy mối liên hệ giữa kiến thức với cuộc sống thực tại thì buổi học sẽ không đảm bảo yêu cầu. Kiến thức lí thuyết có thể được người học ghi nhớ trong các kì kiểm tra, nhưng sau khi thi xong, kiến thức đó sẽ biến mất. Lý thuyết giúp chúng ta lí giải thế giới, từ đó tìm kiếm phương hướng thay đổi thế giới, nhưng nếu không có mối liên hệ với thực tế, lý thuyết sẽ chẳng làm được gì (Ulrich Lipp) Luật Giáo dục (2005) cũng đã đề cập một phần quan điểm quan trọng của giáo dục trải nghiệm “Hoạt động giáo dục phải được thực hiện theo nguyên lí học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lí luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”.
Thông qua những hoạt động trải nghiệm (HĐTN) dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, từng cá nhân được tham gia trực tiếp vào các hoạt động thực tiễn ở nhiều khía cạnh khác nhau của đời sống nhằm giúp hình thành và phát triển được năng lực, phẩm chất, phát huy mạnh mẽ những tiềm năng của người học. 2 Luan van Ở bậc Tiểu học, nội dung giáo dục trải nghiệm chưa có chương trình cụ thể với từng lứa tuổi, cũng như chỉ được giảng dạy thông qua tiết sinh hoạt lớp, hoạt động ngoài giờ lên lớp. Đến năm 2018, chương trình giáo dục phổ thông mới (CTGDPT mới) được triển khai và giáo dục trải nghiệm được độc lập thành một môn học cụ thể với tên gọi là “Hoạt động trải nghiệm”. Vậy làm thế nào để tổ chức được DHTN có hiệu quả và phù hợp với đặc điểm lứa tuổi; đồng thời, góp phần cùng với các môn học hướng tới phát triển phẩm chất, năng lực cho HS.
Người nghiên cứu chọn vấn đề đó để nghiên cứu với tựa đề tài “Dạy học trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới 2018 cho học sinh tiểu học khối lớp 1 tại trường tiểu học Linh Chiểu, quận Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh”. Mục tiêu nghiên cứu Đề xuất các biện pháp tổ chức DHTN môn HĐTN theo CTGDPT mới 2018 trên cơ sở nghiên cứu những cơ sở lý luận và thực trạng DHTN. Nhiệm vụ nghiên cứu Nhằm đạt được mục tiêu nghiên cứu đã định, nhiệm vụ nghiên cứu được xác định như sau: 3. Nghiên cứu cơ sở lí luận về DHTN môn HĐTN theo CTGDPT mới 2018 cho HS lớp 1.
Nghiên cứu thực trạng DHTN trong chương trình giáo dục tiểu học hiện nay. Đề xuất cách thức tổ chức DHTN theo CTGDPT mới 2018 cho HS lớp 1. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 4. Khách thể nghiên cứu Quá trình DHTN theo CTGDPT mới 2018 cho HS tiểu học khối lớp 1 tại trường Tiểu học Linh Chiểu quận Thủ Đức TP Hồ Chí Minh.
Đối tượng nghiên cứu DHTN theo CTGDPT mới 2018 cho HSTH khối lớp 1. Giả thuyết nghiên cứu Hiện nay, DHTN chỉ là một hoạt động tích hợp trong tiết Hoạt động ngoài giờ lên lớp trong chương trình tiểu học. HS chủ yếu chỉ được học tập một chiều, chưa đảm bảo việc vận dụng các lý thuyết vào việc giải quyết các vấn đề thực tế. Nếu tổ chức DHTN theo CTGDPT mới 2018 như người nghiên cứu đã đề xuất theo hướng vận dụng các tình huống học tập và tăng cường tự đánh giá của học sinh vào trong quy trình tổ chức dạy học trải nghiệm thì năng lực thích ứng với cuộc sống, năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động của HS được hình thành và phát triển.
Phạm vi nghiên cứu Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu tổ chức dạy học trải nghiệm trong môn HĐTN theo CTGDPT mới 2018 và đề xuất biện pháp tổ chức DHTN trong môn Hoạt động trải nghiệm theo CTGDPT mới cho HS lớp 1. Về đối tượng: Đề tài thực hiện khảo sát GV tại trường tiểu học Linh Chiểu (22 người), Ban giám hiệu trường tiểu học Linh Chiểu (2 người). Về địa điểm: Đề tài được nghiên cứu tại trường Tiểu học Linh Chiểu, quận Thủ Đức, TP. Phương pháp nghiên cứu 7.
Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận Phân tích, tổng hợp, hệ thống, khái quát hóa các tài liệu (văn bản quy phạm pháp luật, sách, tạp chí, kỷ yếu hội thảo…) có liên quan đến DHTN, môn học HĐTN theo CTGDPT mới 2018 nhằm thiết lập cơ sở lý luận về DHTN qua môn HĐTN theo CTGDPT mới 2018. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 7. Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi Để có thể thu nhận được nhiều thông tin phục vụ công tác nghiên cứu, đề tài sử dụng hai dạng bảng hỏi dành cho hai nhóm đối tượng khác nhau. Nội dung bảng 4 Luan van hỏi nhằm tập trung khai thác thông tin về thực trạng DHTN, khó khăn, thuận lợi khi dạy môn HĐTN theo CTGDPT mới 2018 của giáo viên (GV) tiểu học hiện nay và kỹ năng vận dụng của HS lớp 1.
Đối tượng khảo sát: GV, Cán bộ quản lý (CBQL) trường tiểu học Linh Chiểu, quận Thủ Đức, TP. Phương pháp quan sát Phương pháp này nhằm quan sát các hoạt động tổ chức dạy học của GV trên lớp để đánh giá thực trạng của vấn đề nghiên cứu. Trên cơ sở đó, đề tài tìm ra và đề xuất những cách thức tổ chức phù hợp. Đối tượng quan sát: Học sinh lớp thực nghiệm và đối chứng.
Phương pháp phỏng vấn Để làm rõ hơn các thông tin thu thập được từ bảng hỏi và quá trình quan sát, để làm rõ và sâu hơn đề tài sử dụng phương pháp phỏng vấn. Đối tượng phỏng vấn: GV và CBQL, HS. Phương pháp trò chuyện Để làm rõ hơn các thông tin thu thập được từ bảng hỏi và quá trình quan sát, để làm rõ và sâu hơn đề tài sử dụng phương pháp trò chuyện. Đối tượng trò chuyện: GV và HS khối lớp 1.
Phương pháp nghiên cứu sản phẩm học sinh Để làm rõ hơn các thông tin thu thập được từ bảng hỏi và quá trình quan sát, để làm rõ và sâu hơn đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu sản phẩm học sinh. Trên cơ sở đó, khẳng định những giả thuyết mà người nghiên cứu đã nêu. Đối tượng nghiên cứu: sản phẩm học sinh lớp đối chứng và thực nghiệm. Phương pháp xử lý thông tin 5 Luan van Từ những thông tin thu thập được từ bảng hỏi, quá trình quan sát, thông tin từ quá trình phỏng vấn tổng hợp thành số liệu cụ thể để thực hiện phần nhận xét, phân tích từ đó đề xuất cách thức tổ chức phù hợp.
Phương pháp thực nghiệm sư phạm Từ những số liệu đã tổng hợp được từ việc xử lý các thông tin, đề tài đề xuất cách thức tổ chức DHTN môn HĐTN ở khối lớp 1. Với những cách thức đó sẽ được triển khai dạy thực nghiệm tại trường tiểu học Linh Chiểu. Cấu trúc luận văn Luận văn gồm các phần như sau: - Mở đầu - Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 2018 CHO HỌC SINH TIỂU HỌC.