MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài: DHTH ngày càng được quan tâm nghiên cứu và vận dụng rộng rãi trong hệ thống GDNN ở Việt Nam và cũng được xem là phương thức dạy học chủ đạo trong đào tạo nghề bậc sơ cấp, trung cấp và cao đẳng nhờ những ưu điểm vượt trội trong việc phát triển năng lực người học. DHTH là định hướng dạy học giúp cho HS phát triển khả năng huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng,… thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết có hiệu quả các vấn đề trong học tập và trong cuộc sống, được thực hiện ngay trong quá trình lĩnh hội tri thức và rèn luyện kỹ năng; phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là NLNN. Bằng phương thức dạy học này, nhận thức của người học luôn được tạo ra sự liên tục từ lý thuyết đến thực hành, hoặc từ phát triển kỹ năng đến ứng dụng thực tiễn [1].
Trong những năm gần đây, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (2010) đã có văn bản hướng dẫn sử dụng các biểu mẫu và quy trình biên soạn giáo án cho DHTH. Các biểu mẫu này đã giúp các cơ sở đào tạo và giáo viên trong hệ thống GDNN ở nước ta có thể triển khai đồng bộ được các hoạt động DHTH từ khâu lập kế hoạch đến tổ chức dạy học [8]. Tuy nhiên, qua thực tế dạy học cho thấy, các biểu mẫu giáo án DHTH trên vẫn còn tồn tại một số hạn chế về cấu trúc, nội dung và đặc biệt là thuật ngữ “tiểu kỹ năng” được sử dụng trong giáo án. Sự khác nhau giữa Đề cương bài giảng và Giáo án trong hồ sơ DHTH chưa có sự phân biệt rõ ràng trong sử dụng.
Những tồn tại trên đã tạo ra không ít khó khăn cho giáo viên trong quá trình dạy học, dẫn đến sự không thống nhất trong toàn hệ thống. Đề án đổi mới giáo dục sau 2015 đã nhấn mạnh việc thay đổi quan điểm giáo dục, định hướng phát triển giáo dục theo quan điểm giáo dục định hướng phát triển năng lực, do đó, một trong những vấn đề đặt ra cho ngành giáo dục nước ta là chú trọng đến việc phát huy năng lực hoạt động cũng như nhu cầu và khả năng học tập của người học hay nói cách khác là phải hình thành ở người học những kiến thức - kỹ năng - thái độ nghề nghiệp để thích ứng với sự phát triển nhanh và thay đổi của môi trường để trang bị cho học sinh một nền tảng kiến thức giúp cho họ tự tin giải 1 Luan van quyết các vấn đề thực tiễn, góp phần đáp ứng nhu cầu của xã hội đề ra. Trong chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực, mục tiêu dạy học của chương trình được mô tả thông qua các nhóm năng lực. Giáo dục định hướng phát triển năng lực không chỉ nhằm mục tiêu phát triển năng lực chuyên môn bao gồm tri thức, kỹ năng chuyên môn mà còn phát triển năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể.
Những năng lực này không tách rời nhau mà có mối quan hệ chặt chẽ. NLNN được hình thành trên cơ sở có sự kết hợp các năng lực này. Tuy nhiên, hiện nay chưa có sự thống nhất và hiểu đúng về DHTH, đặc biệt là cấu trúc bài dạy và cách thức triển khai kế hoạch DHTH. Bên cạnh đó, khi tổ chức DHTH, phần lớn giáo viên vẫn còn gặp phải những hạn chế sau: - Chú trọng về phân tích lý thuyết, chưa định hướng tốt cho thực tiễn và hành động.
- Chú trọng thời gian, phụ thuộc tiến độ đào tạo của nhà trường. - Còn hạn chế trong việc tiếp cận toàn diện tổng thể trong những giá trị và tư duy của nó. - Khả năng làm việc theo nhóm và đội chưa tốt. Vì vậy, việc nghiên cứu phát triển cấu trúc bài dạy và kế hoạch DHTH trong GDNN là cần thiết trong bối cảnh phát triển GDNN ở nước ta hiện nay.
Trường CĐN TP.HCM là một trong những nơi đào tạo nguồn nhân lực cho Thành phố và là một trong những trường trọng điểm của Tổng cục GDNN, vì vậy phát triển phẩm chất và năng lực cho người học đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của xã hội là vấn đề cần thiết để có thể đào tạo nguồn nhân lực có kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp, có thái độ lao động phù hợp với nghề nghiệp nhằm tạo điều kiện cho người học ra trường có khả năng tự tìm việc làm, tự tạo việc làm, tham gia lao động trong và ngoài nước hoặc tiếp tục học tập nâng cao trình độ, đáp ứng chương trình đột phá của Thành ủy TP.HCM trong đào tạo nguồn nhân lực, phát triển kinh tế của TP. Ngoài ra, việc áp dụng DHTH không chỉ giúp cho các giáo viên dạy nghề giải quyết được những khó khăn vướng mắc khi phải biên soạn giáo án tích hợp và tổ chức DHTH mà còn góp phần nâng cao chất lượng giảng 2 Luan van dạy của trường CĐN TP. Hiện nay, đã có nhiều công trình, đề tài nghiên cứu về DHTH, nhưng vấn đề xây dựng DHTH theo định hướng NLNN là một vấn đề còn khá mới mẽ, các nghiên cứu và công bố chính thức về DHTH trong những năm gần đây còn rất hạn chế, nên những vấn đề còn tồn tại trong quá trình dạy học vẫn chưa được làm sáng tỏ, nhất là chưa có sự thống nhất chung trong hệ thống GDNN về lập kế hoạch và tổ chức hoạt động DHTH. Xuất phát từ những thực tiễn trên, việc thực hiện đề tài “Dạy học tích hợp mô đun Kỹ thuật xung số tại trường Cao đẳng nghề thành phố Hồ Chí Minh theo định hướng năng lực nghề nghiệp” là cần thiết, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nghề trong giai đoạn hiện nay.
Kết quả nghiên cứu của luận văn là cơ sở khoa học cho giáo viên và các cơ sở GDNN tham khảo vận dụng tùy theo đặc điểm dạy học của từng trường. Mục tiêu nghiên cứu: Nghiên cứu năng lực nghề nghiệp trong dạy nghề, từ đó, đề xuất cấu trúc nội dung và kế hoạch DHTH áp dụng cho mô đun KTXS tại trường Cao đẳng nghề Thành phố Hồ Chí Minh. Nhiệm vụ nghiên cứu: - Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu cơ sở lý luận về DHTH theo hướng NLNN - Nhiệm vụ 2: Đánh giá thực trạng về DHTH mô đun KTXS theo định hướng NLNN tại Trường CĐN TPHCM. - Nhiệm vụ 3: Kiểm nghiệm đánh giá kết quả nghiên cứu 4.
Khách thể và đối tượng nghiên cứu: 4. Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học tại trường CĐN TPHCM 4. Đối tượng nghiên cứu: - NLNN trong dạy học - Cấu trúc nội dung và quy trình tổ chức DHTH trong GDNN 5. Giả thuyết nghiên cứu: 3 Luan van Quá trình DHTH mô đun KTXS nghề ĐTCN tại trường CĐN TPHCM nếu thực hiện phù hợp với cấu trúc nội dung và kế hoạch DHTH theo NLNN được đề xuất trong luận văn sẽ giúp nâng cao hiệu quả dạy học cho mô đun.
Phạm vi nghiên cứu: - Khảo sát thực trạng dạy học mô đun KTXS nghề ĐTCN tại trường CĐN TPHCM. - Thực nghiệm sư phạm trên SV hệ chính quy ngành ĐTCN khoa Điện tử thuộc trường CĐN TPHCM. Phương pháp nghiên cứu: Để hoàn thành nhiệm vụ nêu trên, người nghiên cứu đã thực hiện các phương pháp sau: 7. Phương pháp nghiên cứu lý luận Phương pháp thực hiện bằng cách tham khảo sách và tài liệu có nội dung liên quan đến đề tài, từ đó phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa tài liệu để làm cơ sở lý luận cho vấn đề nghiên cứu như: - Tài liệu về năng lực nghề nghiệp - Các tài liệu về DHTH - Các văn bản pháp quy của Tổng cục dạy nghề, Bộ Lao động thương binh xã hội về DHTH - Các tài liệu khác (bài viết, báo cáo, công trình nghiên cứu).
Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 7. Khảo sát bằng phiếu thăm dò ý kiến, phỏng vấn: Phát phiếu thăm dò ý kiến và phỏng vấn các giảng viên trực tiếp giảng dạy, HSSV tại khoa Điện tử trường CĐN TPHCM để thu thập thông tin về số liệu và thực trạng dạy học. Phương pháp quan sát: Dự giờ giáo viên giảng dạy để nhận định, so sánh và đánh giá thực trạng dạy học theo truyền thống và DHTH. Phương pháp thực nghiệm sư phạm: 4 Luan van Tổ chức TN có ĐC cho 02 bài dạy tích hợp là bài “Lắp mạch đếm lên từ 0 đến 9 hiển thị bằng led 7 đoạn” và bài “Lắp ráp mạch dao động đa hài đơn ổn dùng IC NE555” theo hướng NLNN và TN sư phạm đối với lớp C14ĐT1.
Nhóm ĐC dạy theo phương pháp truyền thống, thực hiện đối với lớp C14ĐT2, để từ đó xác định tính hiệu quả của DHTH theo NLNN so với dạy học truyền thống và chứng minh được giả thuyết nghiên cứu đã đề ra. Phương pháp xử lý thống kê: Dựa vào kết quả thu thập được sau quá trình thực nghiệm, người nghiên cứu tiến hành tổng hợp, phân tích, đánh giá các số liệu bằng kiểm nghiệm thống kê, và excel. Từ đó đưa ra kết luận về hiệu quả khi vận dụng DHTH theo định hướng NLNN. Cấu trúc của Luận văn: Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP THEO NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP.
Chương 2: THỰC TRẠNG VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ TPHCM THEO NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP. Chương 3: TỔ CHỨC THỰC NGHIỆM DẠY HỌC TÍCH HỢP CHO MÔ ĐUN KTXS TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ TP.HCM THEO ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP. 5 Luan van Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP THEO ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1.
Tình hình nghiên cứu trên thế giới Chương trình giáo dục theo tiếp cận năng lực là quan điểm mới, đã được phát triển từ thập niên 70 tại các nước Mỹ, Canada và mở rộng vào thập niên 90; nó khác quan điểm tiếp cận nội dung (truyền thống) ở những điểm cơ bản: thứ nhất về mục tiêu cuối cùng của dạy học là phải hình thành ở người học NĂNG LỰC HÀNH NGHỀ THỰC TIỄN; thứ hai: khối lượng nội dung không ôm đồm, dàn trãi quá nhiều kiến thức hàn lâm uyên bác, mà phải chọn lọc những gì thiết thực mang tính tích hợp nhằm phát triển năng lực cá nhân, năng lực chuyên nghiệp, năng lực tư duy và năng lực xã hội ở người học. Xu hướng đổi mới giáo dục tiếp cận theo năng lực còn được gọi là tiếp cận theo mô hình định hướng hành động, hay năng lực thực hiện, hoặc năng lực bền vững; đã được áp dụng ở nhiều quốc gia tiên tiến nhằm đáp ứng những yêu cầu của xã hội hiện đại [15].