phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn gồm 2 chƣơng. Cơ sở lý luận và thực tiễn về dạy học thiết kế bao bì cho sinh viên ngành sƣ phạm mỹ thuật. Đề xuất và thực nghiệm một số biện pháp dạy học thiết kế bao bì cho sinh viên ngành sƣ phạm mỹ thuật ở Trƣờng Đại học Sƣ phạm - Đại học Thái Nguyên. 9 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DẠY HỌC THIẾT KẾ BAO BÌ CHO SINH VIÊN NGÀNH SƢ PHẠM MỸ THUẬT 1.
Cơ sở lý luận về dạy học thiết kế bao bì cho sinh viên ngành sƣ phạm mỹ thuật 1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1. Dạy học Có nhiều cách tiếp cận khái niệm dạy học. Theo cách hiểu chung nhất, dạy học là quá trình/hoạt động đƣợc tổ chức có mục đích, có kế hoạch; trong đó, dƣới vai trò chủ đạo của ngƣời dạy, ngƣời học tự giác, tích cực tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức nhằm hình thành và phát triển tri thức, kỹ năng, kĩ xảo, năng lực hoạt động trí tuệ.
Dạy học là con đƣờng có vị trí quan trọng trong toàn bộ các hoạt động giáo dục. Học tập là hoạt động quan trọng giúp cá nhân có cơ hội lĩnh hội tri thức, phát triển tƣ duy và nhân cách. Theo quan điểm hiện đại thì dạy học đƣợc tạo ra bởi sự tƣơng tác trực tiếp giữa thầy và trò, giữa các ngƣời học với nhau, giữa dạy học với xã hội, là sự thống nhất chặt chẽ giữa hoạt động dạy và hoạt động học. Thầy và trò vừa là chủ thể, vừa là đối tác trong dạy học.
Hơn nữa, trong dạy học, ngoài sự tƣơng tác giữa các chủ thể hoạt động, bản thân nó còn chịu sự tƣơng tác của nhiều tác nhân cùng lúc nhƣ tác nhân nhận thức, tác nhân văn hóa, tác nhân tâm lý, tác nhân xã hội… Theo tác giả Lƣu Xuân Mới,“Học là quá trình ngƣời học tự giác, tích cực, tự lực chiếm lĩnh khái niệm khoa học, dƣới sự điều khiển sƣ phạm của thầy” [8, tr. Học là quá trình lĩnh hội tri thức, xử lý thông tin chủ yếu bằng các thao tác trí tuệ dựa vào vốn sinh học và vốn kinh nghiệm đạt đƣợc của bản thân. “Dạy là sự tổ chức và điều khiển tối ƣu quá trình sinh viên chiếm lĩnh tri thức (khái niệm khoa học), trong và bằng cách đó hình thành và phát triển nhân cách” [8, tr. 10 Từ các quan điểm trên có thể cho rằng: Dạy học à một quá trình gồm toàn bộ các thao tác có tổ chức và định hư ng, tác động qua ại, bổ sung cho nhau, quy định ẫn nhau thông qua hoạt động dạy và hoạt động học nhằm tạo cho người học khả năng phát triển trí tu , năng ực tư duy và năng ực hoạt động, góp phần hoàn thi n nhân cách.
Bao bì Có nhiều quan niệm khác nhau về bao bì, nhìn từ góc độ sản xuất thì bao bì đƣợc coi là phƣơng tiện thể hiện sản phẩm, là hình thức bên ngoài nhƣ kiểu dáng, hình dạng và cách trình bày các thông tin liên quan về sản phẩm trên bao bì để tạo thành một sản phẩm hoàn chỉnh thể hiện rõ nhất về sản phẩm. Ngoài ra bao bì còn là phƣơng tiện để nhận biết và phân biệt nó với các sản phẩm khác, là sản phẩm đƣợc tiêu dùng cùng sản phẩm. Ở góc độ kinh tế, bao bì thƣờng đƣợc xem là một phần gắn liền với chi phí sản xuất, lƣu thông hàng hoá. Nó đƣợc coi là một trong những biện pháp kinh tế hiệu quả, giúp chứa đựng, bảo vệ và quảng bá sản phẩm, giúp cho quá trình lƣu thông và tiêu thụ sản phẩm hiệu quả.
Ngoài ra bao bì có thể đƣợc hiểu: - Là nghệ thuật, là khoa học và kỹ thuật công nghệ. - Là phƣơng tiện để đảm bảo cho sản phẩm đƣợc an toàn về số lƣợng, chất lƣợng từ ngƣời sản xuất đến ngƣời tiêu dùng cuối cùng với chi phí thấp nhất, trong điều kiện tối ƣu. - Là nguyên tắc về thực hiện công việc chuẩn bị hàng hoá một cách kinh tế nhất để vận chuyển, lƣu kho, sử dụng, trƣng bày hàng hoá. Các nhà nghiên cứu về bao bì lại có quan niệm bao bì dƣới một góc độ khác.
Các tác giả xem xét bao bì trên cơ sở nhấn mạnh chức năng của nó. Bao bì là loại sản phẩm dùng để “bao gói và chứa đựng sản phẩm khác”. Nhƣ vậy, bất kể sản phẩm nào dùng để bao gói chứa đựng sản phẩm khác 11 có thể đƣợc gọi là bao bì. Nhấn mạnh chức năng của bao bì để định hƣớng trong sản xuất bao bì phù hợp với tính chất kỹ thuật của sản phẩm, với những công nghệ thích hợp.
Vấn đề đặt ra cần phải có quan niệm khác về bao bì sao cho nó vừa đảm bảo đƣợc lợi ích kinh tế của ngƣời tiêu dùng, ngƣời kinh doanh, vừa đảm bảo đƣợc vệ sinh môi trƣờng. Bao bì là loại sản phẩm cần đƣợc xem xét ở nhiều lĩnh vực khác nhau cả trong khâu sản xuất, lƣu thông, tiêu dùng và cả trong lĩnh vực môi trƣờng. Vì thế, theo ngƣời viết, bao bì à một sản phẩm dùng để bao gói, chứa đựng, bảo v các oại sản phẩm khác nhằm bảo v giá trị sử dụng của các sản phẩm đó, tạo điều ki n thuận ợi cho vi c vận chuyển, xếp dỡ, tiêu thụ sản phẩm, đảm bảo an toàn hàng hóa, sức khỏe và môi trường. Nhãn hàng hóa bao bì Hàng hóa khi lƣu thông trên thị trƣờng phải luôn phải có nhãn mác để phân biệt và thông tin hàng hóa sản phẩm, nó có vai trò quan trọng trong việc tiết kiệm chi phí đối với một số bao bì lớn hoặc có cấu trúc phức tạp, khó in ấn nhƣ thùng carton, bao bì nhựa, thủy tinh, gốm sứ.
Luôn đƣợc xuất hiện ở những vị trí dễ quan sát, là một phần của bao bì, với kích thƣớc, hình dáng và màu đa dạng, nó chứa đựng đầy đủ thông tin về sản phẩm, nguồn gốc, xuất xứ và các quy định của pháp luật về thông tin trên nhãn mác để ngƣời tiêu dùng nhận biết, tiêu thụ và sử dụng, là công cụ để nhà sản xuất quảng bá hình ảnh của mình và để các cơ quan chức năng dễ dàng cho việc kiểm tra, đảm bảo thuận lợi cho việc lƣu thông tiêu thụ hàng hóa trong nƣớc cũng nhƣ thƣơng mại quốc tế. Theo nghị định về nhãn hàng hóa Số: 89/2006/NĐ-CP của chính phủ thì nhãn hàng hóa “là bản viết, bản in, bản vẽ, bản chụp của chữ, hình vẽ, hình ảnh đƣợc dán, in, đính, đúc, chạm, khắc trực tiếp trên hàng hoá, bao bì thƣơng phẩm của hàng hoá hoặc trên các chất liệu khác đƣợc gắn trên hàng 12 hoá, bao bì thƣơng phẩm của hàng hoá.”[1] Nhƣ vậy có thể nói nhãn hàng hóa à sản phẩm v i chất i u và kích thư c nhất định bao gồm bản in, chữ, hình vẽ, chụp được in, đúc, trạm, khắc, đính trên bao bì và à một phần quan trọng của bao bì hàng hóa, cùng v i bao bì góp phần àm thông tin, quảng bá sản phẩm, kích thích tiêu dùng. hiết kế Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia thì “Thiết kế là việc tạo ra một bản vẽ hoặc quy ƣớc nhằm tạo dựng một đối tƣợng, một hệ thống hoặc một tƣơng tác giữa ngƣời với ngƣời có thể đo lƣờng đƣợc (nhƣ ở các bản vẽ chi tiết kiến trúc, bản vẽ kỹ thuật, quy trình kinh doanh, sơ đồ mạch điện, ni mẫu cắt may. [3] Thiết kế thƣờng bao gồm các yếu tố mang tính thẩm mỹ, công năng sử dụng, các yếu tố kinh tế và chính trị-xã hội của cả quá trình thiết kế cũng nhƣ đối tƣợng đƣợc thiết.
Thiết kế có thể bao gồm trong đó là nghiên cứu, ý tƣởng, mô hình, tạo mẫu, điều chỉnh có tính tƣơng tác. Quy trình thiết kế thƣờng trải qua 6 bƣớc cơ bản nhƣ: xác định vấn đề; thu thập thông tin; hình thành ý tƣởng; thực hiện ý tƣởng; đánh giá thiết kế; cải thiện thiết kế. Tuy nhiên, ở mỗi lĩnh vực thiết kế lại có những đặc điểm riêng. Theo ngƣời viết, thiết kế à quá trình sử dụng một cách sáng tạo, có kế hoạch những kiến thức khả khi nhằm tạo ra những sản phẩm, dịch vụ đáp ứng nhu cầu của người sử dụng.
Nó bao gồm quá trình tư duy và ập kế hoạch, iên kết kiến thức và đưa ra các giải pháp để giải quyết vấn đề. hiết kế bao bì TKBB là cụm từ để chỉ một chuyên ngành thuộc về mỹ thuật đồ họa. Trong đó “Thiết kế bao bì” để chỉ những bản vẽ đƣợc hiển thị trên một mặt phẳng và động từ "thiết kế" bao hàm ý nghĩa kiến thiết, sáng tạo. Từ đó có 13 thể hiểu, TKBB là kiến tạo một hoặc nhiều hình ảnh, thông tin, ký hiệu, màu sắc.
lên một bề mặt chất liệu, cấu trúc nào đó, mang ý nghĩa nghệ thuật nhằm mục đích trang trí, làm đẹp, phục vụ nhu cầu và thị hiếu tiêu dùng của con ngƣời. Có thể hiểu TKBB là sự kết hợp của nghệ thuật và khoa học, đƣợc áp dụng cho các sản phẩm đóng gói để bảo vệ và làm đẹp cho sản phẩm, nó không phải là tổng quát nghệ thuật, cũng không phải là một trang trí đơn giản, nhƣng nó bao gồm khoa học, nghệ thuật, tài liệu, kinh tế, tâm lý và tiếp thị. Nhiệm vụ cơ bản của TKBB là để hoàn thành việc thiết kế cấu trúc bao bì sản phẩm, trang trí và trình bày các thông tin một cách khoa học và kinh tế. Vì vậy, theo ngƣời viết, TKBB à quá trình tạo ra một sản phẩm có kích thư c nhất định có chứa các tính năng của bao bì một cách sáng tạo thông qua cấu trúc - hình dáng, cách trình bày, hình ảnh, màu sắc đường nét và thông tin trên một mặt phẳng nhằm tạo ra sự thu hút thị giác cho mục đích truyền thông cũng như mục tiêu chiến ược kinh doanh của một sản phẩm hay thương hi u.
Dạy học thiết kế bao bì Từ khái niệm dạy học và TKBB, khái niệm dạy học TKBB có thể hiểu là quá trình tổ chức các hoạt động rèn luyện của ngƣời dạy giúp ngƣời học hình thành kỹ năng tƣ duy, vận dụng một cách sáng tạo, có kế hoạch những kiến thức về TKĐH vào việc thiết kế về cấu trúc, kiểu dáng; mảng, nét; chữ, hình ảnh; màu sắc, đáp ứng đƣợc các chức năng của bao bì.