Luận văn thạc sĩ hcmute dạy học theo chương trình hóa môn công nghệ 11 tại trường thpt chuyên hùng vương tỉnh bình dương

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hcmute dạy học theo chương trình hóa môn công nghệ 11 tại trường thpt chuyên hùng vương tỉnh bình, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Minh Vương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Toàn
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học
• Đề tài: Dạy học theo chương trình hóa môn Công nghệ 11 tại trường THPT chuyên Hùng Vương, tỉnh Bình Dương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LÝ LỊCH KHOA HỌC
• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• ABSTRACT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA DẠY HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH HÓA MÔN CÔNG NGHỆ 11
• 1.1. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.2. MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN
• 1.2.1. Chương trình
• 1.2.2. Phương pháp dạy học
• 1.3. HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC
• 1.3.1. Một số khái niệm về tự học
• 1.3.2. Đặc điểm hoạt động tự học
• 1.3.3. Tổ chức hoạt động tự học cho học sinh
• 1.4. PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
• 1.4.1. Phân loại PTDH
• 1.4.2. Tính chất PTDH
• 1.4.3. Nguyên tắc sử dụng phương tiện dạy học
• 1.4.4. Cơ sở chung để lựa chọn phương tiện dạy học
• 1.5. DẠY HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH HÓA
• 1.5.1. Đại cương về phương pháp dạy học theo chương trình hóa
• 1.5.2. Đặc điểm của dạy học theo chương trình hóa
• 1.5.3. Cấu trúc của chương trình dạy
• 1.5.4. Các kiểu chương trình dạy
• 1.5.5. Qui trình xây dựng bài dạy theo dạy học chương trình hóa
• 1.5.6. Phương tiện dạy học theo chương trình hóa
• 1.5.7. Ưu điểm và hạn chế của dạy học theo chương trình hóa
• 1.6. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ 11 TẠI TRƯỜNG THPT CHUYÊN HÙNG VƯƠNG, TỈNH BÌNH DƯƠNG
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ TRƯỜNG THPT CHUYÊN HÙNG VƯƠNG
• 2.1.1. Lịch sử hình thành
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức
• 2.1.3. Thành tích đạt được
• 2.2. MÔN CÔNG NGHỆ 11
• 2.2.1. Vị trí môn Công nghệ 11
• 2.2.2. Đặc điểm nội dung môn Công nghệ 11
• 2.2.3. Mục tiêu chương trình môn Công nghệ 11
• 2.2.4. Chương trình môn Công nghệ 11
• 2.3. THỰC TRẠNG TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ 11 TẠI TRƯỜNG THPT CHUYÊN HÙNG VƯƠNG
• 2.3.1. Mục đích khảo sát
• 2.3.2. Nội dung khảo sát
• 2.3.3. Đối tượng khảo sát
• 2.3.4. Kỹ thuật khảo sát
• 2.3.5. Tiêu chí đánh giá
• 2.3.6. Phân tích thực trạng tổ chức dạy học môn Công nghệ 11 tại trường THPT chuyên Hùng Vương
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: DẠY HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH HÓA MÔN CÔNG NGHỆ 11 TẠI TRƯỜNG THPT CHUYÊN HÙNG VƯƠNG, TỈNH BÌNH DƯƠNG
• 3.1. NỘI DUNG CHƯƠNG “ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG”
• 3.1.1. Mục tiêu của chương
• 3.1.2. Cấu trúc nội dung các bài dạy trong chương
• 3.2. QUI TRÌNH XÂY DỰNG BÀI GIẢNG MÔN CÔNG NGHỆ 11 THEO DẠY HỌC CHƯƠNG TRÌNH HÓA
• 3.2.1. Bài “Nguyên lý làm việc của động cơ đốt trong”
• 3.2.2. Bài “Thân máy và nắp máy”
• 3.2.3. Bài “Cơ cấu trục khuỷu thanh truyền”
• 3.3. TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH HÓA MÔN CÔNG NGHỆ 11
• 3.4. KIỂM NGHIỆM, ĐÁNH GIÁ
• 3.4.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.4.2. Đối tượng thực nghiệm
• 3.4.3. Thời gian, địa điểm thực nghiệm
• 3.4.4. Cách tiến hành thực nghiệm
• 3.5. Tiêu chí và thang đo thực nghiệm
• 3.6. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận của dạy học theo chương trình hóa môn Công nghệ 11

Chương này trình bày các khái niệm cơ bản liên quan đến dạy học hóa học trong môn Công nghệ 11. Tác giả đã phân tích lịch sử nghiên cứu và các khái niệm liên quan đến phương pháp dạy học. Đặc biệt, chương này nhấn mạnh vai trò của phương tiện dạy học và hoạt động tự học trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy. Việc áp dụng phương pháp dạy học theo chương trình hóa không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn phát triển kỹ năng tự học. Tác giả cũng đã chỉ ra rằng, việc lựa chọn tài liệu học tập phù hợp là rất quan trọng để hỗ trợ quá trình dạy học. Một trong những điểm nổi bật là việc xây dựng qui trình dạy học theo chương trình hóa, giúp giáo viên có thể tổ chức các bài giảng một cách khoa học và hiệu quả.

1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Lịch sử nghiên cứu về dạy học hóa học cho thấy sự phát triển không ngừng của các phương pháp giảng dạy. Từ những phương pháp truyền thống đến các phương pháp hiện đại, việc áp dụng phương pháp dạy học theo chương trình hóa đã được chứng minh là hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Tác giả đã tổng hợp các nghiên cứu trước đây và chỉ ra rằng, việc áp dụng các phương pháp mới trong giảng dạy không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn kích thích sự sáng tạo và tư duy phản biện của học sinh.

II. Thực trạng dạy học môn Công nghệ 11 tại trường THPT chuyên Hùng Vương

Chương này tập trung vào việc khảo sát thực trạng dạy học môn Công nghệ 11 tại trường THPT chuyên Hùng Vương Bình Dương. Tác giả đã tiến hành khảo sát thông qua bảng hỏi để thu thập ý kiến từ giáo viên và học sinh. Kết quả cho thấy, phương pháp giảng dạy hiện tại chủ yếu vẫn là phương pháp truyền thống, dẫn đến sự thiếu hứng thú của học sinh đối với môn học. Giáo viên công nghệ thường không chú trọng đến việc đổi mới phương pháp dạy học, điều này ảnh hưởng đến chất lượng học tập của học sinh. Tác giả đã chỉ ra rằng, việc thiếu hoạt động học tập tích cực và sự quan tâm từ phía giáo viên là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

2.1. Mục tiêu và đặc điểm nội dung môn Công nghệ 11

Môn Công nghệ 11 có vai trò quan trọng trong việc trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản về công nghệ và kỹ thuật. Mục tiêu của môn học không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn giúp học sinh phát triển năng lực thực hành và kỹ năng giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nội dung môn học chưa được triển khai một cách hiệu quả, dẫn đến việc học sinh không nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết. Tác giả đã đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện chất lượng dạy học môn Công nghệ 11, bao gồm việc áp dụng phương pháp dạy học hiện đại và tăng cường hoạt động học tập cho học sinh.

III. Dạy học theo chương trình hóa môn Công nghệ 11 tại trường THPT chuyên Hùng Vương

Chương này trình bày các bước thực hiện dạy học theo chương trình hóa môn Công nghệ 11 tại trường THPT chuyên Hùng Vương Bình Dương. Tác giả đã xây dựng qui trình mẫu cho ba bài giảng trong chương V, VI về động cơ đốt trong. Việc biên soạn giáo án và thiết kế phiếu học tập đã được thực hiện một cách chi tiết, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc giảng dạy. Kết quả từ các buổi dạy thực nghiệm cho thấy, chất lượng môn học đã được cải thiện rõ rệt. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn thể hiện sự hứng thú và tích cực hơn trong học tập.

3.1. Qui trình xây dựng bài giảng

Qui trình xây dựng bài giảng theo chương trình hóa được thực hiện qua nhiều bước, từ việc xác định mục tiêu bài học đến việc lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp. Tác giả đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thiết kế bài giảng sao cho phù hợp với đặc điểm của học sinh và nội dung môn học. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại như học tập hợp tác và học tập trải nghiệm đã giúp học sinh phát huy tối đa khả năng của mình. Kết quả thực nghiệm cho thấy, học sinh đã có sự tiến bộ rõ rệt trong việc tiếp thu kiến thức và kỹ năng thực hành.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật và hội nhập kinh tế toàn cầu, việc nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông trở thành nhiệm vụ trọng tâm nhằm tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự phát triển bền vững của đất nước. Theo Luật Giáo dục 2005, mục tiêu giáo dục phổ thông là phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và kỹ năng cơ bản, đồng thời hình thành năng lực cá nhân và tính sáng tạo cho học sinh. Tuy nhiên, thực tế tại nhiều trường phổ thông, trong đó có trường THPT chuyên Hùng Vương, tỉnh Bình Dương, môn Công nghệ 11 thường bị xem nhẹ do tập trung quá mức vào các môn thi đại học. Điều này dẫn đến chất lượng dạy và học môn Công nghệ chưa đạt hiệu quả mong muốn, ảnh hưởng đến việc phát triển năng lực nghề nghiệp và kỹ năng thực hành của học sinh.

Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Minh Vương tập trung nghiên cứu việc dạy học theo chương trình hóa môn Công nghệ 11 tại trường THPT chuyên Hùng Vương nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập. Nghiên cứu được thực hiện trong năm học 2013-2014, với phạm vi tập trung vào chương V, VI phần “Động cơ đốt trong” của môn Công nghệ 11. Mục tiêu cụ thể là xây dựng và áp dụng qui trình dạy học theo chương trình hóa, từ đó đánh giá hiệu quả nâng cao chất lượng môn học thông qua các chỉ số như mức độ hứng thú, khả năng lĩnh hội kiến thức và kết quả học tập của học sinh.

Việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác và sáng tạo của học sinh không chỉ phù hợp với chủ trương đổi mới giáo dục của Bộ Giáo dục và Đào tạo mà còn góp phần nâng cao năng lực tự học và kỹ năng nghề nghiệp cho học sinh, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết dạy học theo chương trình hóa và lý thuyết về hoạt động tự học.

1. Lý thuyết dạy học theo chương trình hóa: Phương pháp này được phát triển từ những năm 1950, dựa trên nguyên tắc chia nhỏ nội dung học thành các liều kiến thức nhỏ, có liên kết logic chặt chẽ. Mỗi liều kiến thức bao gồm ba thành phần: ô thông báo (kiến thức mới), ô thao tác (bài tập, câu hỏi kiểm tra) và ô liên hệ ngược (phản hồi kết quả đúng/sai). Hai kiểu chương trình phổ biến là chương trình kiểu đường thẳng và chương trình kiểu phân nhánh, trong đó chương trình phân nhánh cho phép cá biệt hóa việc học theo năng lực của từng học sinh. Lý thuyết này nhấn mạnh vai trò chủ động của học sinh trong việc tự kiểm tra, tự điều chỉnh quá trình học tập.

2. Lý thuyết hoạt động tự học: Tự học được định nghĩa là quá trình người học tự giác, tích cực chiếm lĩnh tri thức thông qua các thao tác trí tuệ và thực hành, phát huy tính độc lập và sáng tạo. Hoạt động tự học hiệu quả đòi hỏi người học có kỹ năng tự học, động cơ học tập đúng đắn và môi trường học tập thuận lợi. Vai trò của giáo viên là tổ chức, hướng dẫn và tạo điều kiện để học sinh phát triển năng lực tự học.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng bao gồm: liều kiến thức, chương trình hóa, ô thông báo, ô thao tác, ô liên hệ ngược, chương trình kiểu đường thẳng, chương trình kiểu phân nhánh, hoạt động tự học, phương tiện dạy học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận và nghiên cứu thực tiễn:

• Nguồn dữ liệu: Tài liệu lý luận về dạy học theo chương trình hóa, các văn bản pháp luật liên quan đến giáo dục phổ thông, khảo sát thực trạng tại trường THPT chuyên Hùng Vương, dữ liệu thu thập từ phiếu khảo sát giáo viên và học sinh, kết quả quan sát tiết dạy, và dữ liệu thực nghiệm sư phạm.

• Phương pháp phân tích: Phân tích, tổng hợp tài liệu lý luận; thống kê mô tả và so sánh số liệu khảo sát; phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm theo phương pháp đối chứng giữa nhóm thực nghiệm (áp dụng chương trình hóa) và nhóm đối chứng (phương pháp truyền thống).

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát được thực hiện với toàn bộ giáo viên dạy môn Công nghệ 11 và học sinh khối 11, 12 tại trường THPT chuyên Hùng Vương trong năm học 2013-2014. Thực nghiệm sư phạm được tiến hành trên hai lớp với tổng số học sinh khoảng 60 em, trong đó một lớp áp dụng phương pháp dạy học theo chương trình hóa, lớp còn lại dạy theo phương pháp truyền thống.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 10/2013 đến tháng 10/2014, bao gồm giai đoạn khảo sát thực trạng, xây dựng chương trình hóa, tổ chức dạy học thực nghiệm và đánh giá kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng dạy học môn Công nghệ 11 tại trường THPT chuyên Hùng Vương: Kết quả khảo sát cho thấy chỉ khoảng 35% học sinh yêu thích môn Công nghệ 11, trong khi 65% còn lại thể hiện mức độ hứng thú thấp hoặc trung bình. Hơn 70% học sinh cho biết phương pháp dạy hiện tại chủ yếu là thầy đọc – trò chép, thiếu sự đổi mới và tương tác. Giáo viên cũng thừa nhận việc sử dụng phương tiện dạy học còn hạn chế, chủ yếu là bảng và sách giáo khoa, chưa tận dụng hiệu quả các phương tiện kỹ thuật hiện đại.

2. Hiệu quả dạy học theo chương trình hóa: Qua thực nghiệm sư phạm, lớp áp dụng chương trình hóa có tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi và khá tăng lên 45%, so với 28% của lớp đối chứng. Điểm trung bình môn Công nghệ 11 của lớp thực nghiệm đạt 7,2, cao hơn 1,1 điểm so với lớp đối chứng (6,1). Mức độ hứng thú học tập cũng tăng lên rõ rệt, với 60% học sinh thể hiện sự tích cực và chủ động trong học tập, so với 30% ở lớp đối chứng.

3. Khả năng lĩnh hội kiến thức và vận dụng kỹ năng: Học sinh trong lớp thực nghiệm có khả năng vận dụng kiến thức vào giải quyết các bài tập thực tế cao hơn 40% so với lớp đối chứng. Phản hồi từ giáo viên cho thấy học sinh chủ động hơn trong việc tự học và tự kiểm tra kết quả, giảm thiểu tình trạng học đối phó.

4. Phương tiện dạy học và sự quan tâm của nhà trường: Ban giám hiệu trường THPT chuyên Hùng Vương đã có sự quan tâm hơn đến việc đổi mới phương pháp dạy học, tuy nhiên đầu tư về phương tiện kỹ thuật còn hạn chế, ảnh hưởng đến việc áp dụng rộng rãi chương trình hóa.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng dạy học theo chương trình hóa đã góp phần nâng cao chất lượng môn Công nghệ 11 tại trường THPT chuyên Hùng Vương. Việc chia nhỏ nội dung thành các liều kiến thức giúp học sinh tiếp thu bài học một cách có hệ thống, đồng thời việc tự kiểm tra và nhận phản hồi ngay lập tức tạo điều kiện cho học sinh tự điều chỉnh và phát triển năng lực tự học. So với phương pháp truyền thống, chương trình hóa phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh, phù hợp với quan điểm đổi mới giáo dục hiện đại.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này tương đồng với các báo cáo cho thấy chương trình hóa giúp cá biệt hóa việc học, nâng cao hiệu quả học tập và phát triển kỹ năng tự học. Tuy nhiên, việc áp dụng chương trình hóa đòi hỏi sự đầu tư về phương tiện dạy học và sự hỗ trợ từ nhà trường để đảm bảo tính khả thi và bền vững.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ học sinh yêu thích môn học, biểu đồ phân phối điểm số giữa hai nhóm thực nghiệm và đối chứng, cũng như bảng tổng hợp các chỉ số về khả năng vận dụng kiến thức và mức độ tự học.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và phổ biến tài liệu dạy học theo chương trình hóa: Giáo viên bộ môn Công nghệ cần được đào tạo và hướng dẫn xây dựng các phiếu học tập, bài giảng theo chương trình hóa, tập trung vào các nội dung trọng tâm như phần “Động cơ đốt trong”. Thời gian thực hiện trong 1 năm học, phối hợp với phòng đào tạo nhà trường.

2. Đổi mới phương pháp giảng dạy và kiểm tra đánh giá: Khuyến khích giáo viên áp dụng phương pháp dạy học tích cực, kết hợp chương trình hóa với các hình thức kiểm tra đánh giá khách quan, công khai, tạo điều kiện cho học sinh tự đánh giá và phản hồi. Thời gian áp dụng từ năm học tiếp theo, do tổ bộ môn Công nghệ chủ trì.

3. Tăng cường đầu tư phương tiện dạy học hiện đại: Nhà trường cần ưu tiên đầu tư các thiết bị hỗ trợ như máy chiếu, phần mềm mô phỏng, tài liệu điện tử để phục vụ dạy học theo chương trình hóa, nâng cao tính tương tác và hấp dẫn cho môn học. Kế hoạch đầu tư trong vòng 2 năm, phối hợp với Ban giám hiệu và phòng thiết bị.

4. Tổ chức tập huấn nâng cao năng lực cho giáo viên: Tổ chức các khóa bồi dưỡng về phương pháp dạy học theo chương trình hóa và kỹ năng sử dụng phương tiện dạy học hiện đại cho giáo viên Công nghệ. Thời gian tập huấn định kỳ hàng năm, do phòng đào tạo phối hợp với các chuyên gia giáo dục.

5. Khuyến khích học sinh phát triển kỹ năng tự học: Tích hợp các hoạt động hướng dẫn kỹ năng tự học, tự nghiên cứu vào chương trình môn Công nghệ, tạo môi trường học tập thuận lợi và hỗ trợ học sinh phát huy tính chủ động. Thực hiện liên tục trong quá trình học, do giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn phối hợp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên bộ môn Công nghệ các trường phổ thông: Nghiên cứu giúp đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao hiệu quả truyền đạt kiến thức và phát triển kỹ năng tự học cho học sinh.

2. Ban giám hiệu và phòng đào tạo các trường THPT: Là cơ sở để xây dựng kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học, đầu tư trang thiết bị và tổ chức tập huấn giáo viên nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Lý luận và phương pháp dạy học: Tham khảo mô hình nghiên cứu thực nghiệm, phương pháp xây dựng chương trình hóa và ứng dụng trong giảng dạy thực tế.

4. Các nhà quản lý giáo dục và chuyên gia phát triển chương trình: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các chương trình đào tạo phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục hiện đại, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục kỹ thuật và công nghệ.

Câu hỏi thường gặp

1. Dạy học theo chương trình hóa là gì?
   Dạy học theo chương trình hóa là phương pháp chia nhỏ nội dung học thành các liều kiến thức có liên kết logic, học sinh tự học và tự kiểm tra kết quả từng bước, từ đó điều chỉnh quá trình học tập. Ví dụ, học sinh học phần “Động cơ đốt trong” qua các phiếu học tập có câu hỏi kiểm tra và phản hồi ngay.

2. Phương pháp này có phù hợp với tất cả học sinh không?
   Chương trình hóa có thể cá biệt hóa theo năng lực học sinh thông qua chương trình phân nhánh, giúp học sinh khá giỏi học nhanh hơn, học sinh yếu được hỗ trợ thêm. Thực nghiệm tại trường THPT chuyên Hùng Vương cho thấy học sinh có trình độ khác nhau đều được hưởng lợi.

3. Những khó khăn khi áp dụng chương trình hóa là gì?
   Khó khăn chính là yêu cầu đầu tư về phương tiện dạy học, thời gian biên soạn tài liệu và đào tạo giáo viên. Ngoài ra, học sinh cần có kỹ năng tự học và động cơ học tập đúng đắn để phát huy hiệu quả.

4. Làm thế nào để giáo viên xây dựng chương trình hóa hiệu quả?
   Giáo viên cần xác định mục tiêu rõ ràng, chia nhỏ nội dung thành các bước logic, dự đoán các sai lầm học sinh thường gặp để thiết kế câu hỏi kiểm tra và phản hồi phù hợp. Việc đánh giá và điều chỉnh chương trình sau mỗi lần giảng dạy cũng rất quan trọng.

5. Chương trình hóa có thể áp dụng cho các môn học khác không?
   Có, chương trình hóa là phương pháp dạy học tích cực có thể áp dụng cho nhiều môn học khác nhau, đặc biệt là các môn kỹ thuật, công nghệ và khoa học tự nhiên, giúp phát huy tính chủ động và sáng tạo của học sinh.

Kết luận

• Dạy học theo chương trình hóa môn Công nghệ 11 tại trường THPT chuyên Hùng Vương đã nâng cao rõ rệt chất lượng học tập, tăng tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi và khá lên 45%.
• Phương pháp này phát huy tính tích cực, tự giác và năng lực tự học của học sinh, phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục hiện đại.
• Việc xây dựng chương trình hóa cần sự đầu tư về phương tiện dạy học và đào tạo giáo viên để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả lâu dài.
• Kết quả nghiên cứu góp phần làm cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc đổi mới phương pháp dạy học môn Công nghệ và các môn kỹ thuật khác trong nhà trường phổ thông.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm triển khai rộng rãi phương pháp dạy học theo chương trình hóa trong các trường phổ thông, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Các nhà quản lý giáo dục và giáo viên bộ môn Công nghệ nên phối hợp triển khai đào tạo, xây dựng tài liệu và đầu tư phương tiện dạy học để áp dụng chương trình hóa hiệu quả. Để biết thêm chi tiết và nhận hỗ trợ chuyên môn, vui lòng liên hệ với tác giả hoặc phòng đào tạo trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA DẠY HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH HÓA MÔN CÔNG NGHỆ 11 1.1 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Trên thế giới. Trong lịch sử phát triển của nhân loại, dù ở bất kì hình thái xã hội nào thì vai trò của giáo dục cũng luôn được con người quan tâm hàng đầu. Ý thức được tầm quan trọng của giáo dục đối với sự phát triển của xã hội, các nhà giáo dục trên thế giới luôn nghiên cứu để tìm ra phương pháp dạy học hiệu quả nhằm giúp người học chủ động chiếm lĩnh tri thức, phát huy tối đa năng lực cá nhân của người học. Trong bối cảnh đó, dạy học theo chương trình hóa đã ra đời và nó đã nâng hoạt động giảng dạy lên một tầm cao mới.

Cách đây khoảng 90 năm phương pháp dạy học theo chương trình hóa đã ra đời, nhưng từ khi khoa học điều khiển và tin học phát triển thì các nhà giáo dục mới ấn tượng thực sự về hiệu quả của phương pháp này mang lại. Dạy học theo chương trình hóa lấy tên gọi từ khái niệm “chương trình” của máy tính, vận dụng vào dạy học để chỉ sự xây dựng chương trình học cho người học một cách đặc biệt. Đó là hình thức học nhằm điều khiển tối ưu việc học của cá nhân học sinh thông qua việc tích cực, chủ động học tập theo chương trình mà giáo viên đã thiết kế. Một trong những người nghiên cứu đầu tiên về dạy học theo chương trình hóa là nhà tâm lý học người Ba Lan Stanistaw – Trebixky vào những năm 20.

Đến năm 1924, vận dụng lý thuyết dạy học theo chương trình L. Pressey đã sáng chế ra máy dạy học đầu tiên dựa trên hệ thống câu hỏi trắc nghiệm. Chiếc máy này sẽ cho học sinh biết kết quả lựa chọn của mình là đúng hay sai thông qua các câu hỏi trắc nghiệm, nếu trả lời đúng máy sẽ tự động chuyển sang câu hỏi tiếp theo, nếu sai thì vẫn giữ nguyên màn hình câu hỏi cũ. Khi học tập với máy, học sinh không đơn thuần chỉ là nghe, nhìn hay đọc chép một cách thụ động, mà còn phải chủ động suy nghĩ để tìm HVTH: NGUYỄN MINH VƯƠNG Luan van Luận văn Thạc sĩ 6 ra đáp án của câu hỏi bằng những kiến thức vừa học.

Những câu trả lời của học sinh dù đúng hay sai đều được lưu lại để làm cơ sở cho việc cải tiến, điều chỉnh các câu hỏi trắc nghiệm phù hợp với khả năng nhận thức của người học. Pressey đã chỉ rõ việc dạy học tự động sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc củng cố ngay kiến thức mà học sinh vừa học, giúp mỗi học sinh có thể học tập theo nhịp độ riêng của cá nhân, rèn luyện tính tích cực, chủ động trong hoạt động học tập.F Skinner một trong những bậc thầy về thuyết hành vi đã đưa ra khái niệm về dạy học theo chương trình hóa thu hút được sự chú ý của hầu hết các nhà khoa học thời bấy giờ. Lý thuyết của Skinner so với các nhà nghiên cứu trước có hai điểm nổi bật: Thứ nhất Ông đã đưa ra chương trình kiểu đường thẳng gồm một chuỗi liên tiếp các bước học tập cần phải hoàn thành để đạt được mục tiêu mong muốn, nghĩa là tài liệu dạy học phải được thiết kế cẩn thận, theo trật tự logic, kiến thức bài trước là nền tảng cho việc học kiến thức bài tiếp theo. Thứ hai, Ông muốn học sinh tự đưa ra câu trả lời riêng của bản thân chứ không nên thừa nhận những câu trả lời mà giáo viên soạn trước, người học phải nhớ lại kiến thức và diễn đạt theo ngôn ngữ của bản thân chứ không đơn thuần chỉ là học thuộc lòng.

Từ đó, Ông đã vận dụng quan điểm mới của mình vào chiếc máy dạy học với chương trình được thiết kế gồm chuỗi liên tiếp các bước nhỏ và hệ thống câu hỏi mà đáp án phải do học sinh tự điền vào chỗ trống để hoàn chỉnh nội dung. Năm 1959, trong quá trình nghiên cứu về dạy học theo chương trình hóa A. Crowder đã nhận ra rằng: sai lầm trong học tập của học sinh cần phải được hướng dẫn để họ tự khắc phục, tạo điều kiện cho việc sắp xếp, liên kết kiến thức đã học để giải quyết nhiệm vụ học tập. Theo Crowder, khi thiết kế chương trình, nếu lượng thông tin trong mỗi bước quá lớn thì sẽ rất khó cho giáo viên trong việc xây dựng chương trình kiểu đường thẳng.

Vì vậy, phương án mà Ông đưa ra là khi thiết kế chương trình dạy học, ngoài việc biên soạn câu trả lời giáo viên sẽ cung cấp thêm các thông tin kiến thức bổ sung, để sau khi trả lời nếu đúng học sinh sẽ biết được vì sao mình chọn đúng, và nếu trả lời sai thì họ sẽ nhận được những kiến thức bổ sung giải thích nguyên nhân sai HVTH: NGUYỄN MINH VƯƠNG Luan van Luận văn Thạc sĩ 7 lầm nhằm khắc phục trong lần chọn tiếp theo. Crowder gọi chương trình dạy học như trên là dạy học theo chương trình hóa kiểu phân nhánh. Và đến năm 1970, khi mà các trường học phần lớn được trang bị hệ thống máy vi tính là thời kì đánh dấu sự phát triển mạnh mẽ của dạy học theo chương trình. Các chương trình được thiết kế để học sinh có thể học tập trên máy vi tính bằng các phần mềm hỗ trợ giáo dục với những tính năng vượt trội về màu sắc, âm thanh, đa phương tiện.

Ngoài ra cũng có khá nhiều đề tài nghiên cứu sinh liên quan đến dạy học theo chương trình hóa như: Năm 1971, Joseph Lee Humphrey đã nghiên cứu về dạy học theo chương trình hóa với tên đề tài “An inquiry into programmed instruction as a pedagogical technique in accounting education”. Tác giả đã làm rõ mức độ có thể ứng dụng dạy học theo chương trình hóa vào giảng dạy kế toán, cũng như giải thích nguyên nhân tại sao cần phải sử dụng dạy học theo chương trình hóa trong lĩnh vực kế toán. Qua đó, tác giả đã rút ra được ưu nhược điểm của phương pháp để làm cơ sở cho việc sử dụng dạy học theo chương trình hóa như là một công cụ sư phạm dùng trong dạy học chuyên ngành kế toán. Có thể nói đề tài đã có những đóng góp quan trọng, là tiền đề cho việc nghiên cứu ứng dụng dạy học theo chương trình hóa cho nhiều lĩnh vực khác về sau.

Scherer đã nghiên cứu về dạy học theo chương trình hóa với đề tài “Reinforcement and punishment during programmed instruction”. Tác giả đã nghiên cứu đến các yếu tố làm tăng cường động cơ học tập của học sinh khi học tập với chương trình hóa, cũng như đưa ra các hình phạt nhằm răng đe việc học sinh trả lời cẩu thả các câu hỏi mang tính đối phó trong khi học. Kết quả cho thấy, việc áp dụng các hình phạt khi dạy học theo chương trình hóa đã làm cho học sinh học tập nghiêm túc và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, đề tài cũng còn hạn chế khi chưa xét đến việc đưa ra các hình phạt quá nhiều sẽ làm cho học sinh có cảm giác nản lòng khi học.Canton trường đại học miền nam Florida đã có đề tài nghiên cứu về dạy học theo chương trình hóa “Effects of constructed response contingencies in web-based programmed instruction on graphing compared to cued-text HVTH: NGUYỄN MINH VƯƠNG Luan van Luận văn Thạc sĩ 8 presentation of the same information”.

Trong đề tài này, tác giả đã xây dựng tài liệu dạy học theo chương trình hóa trên website và sau đó tiến hành thực nghiệm để khảo sát kết quả học tập của hai nhóm sinh viên. Một nhóm học với tài liệu in trên giấy, nhóm còn lại học trên web với các bước học tập được lập trình theo trình tự logic. Kết quả nghiên cứu cho thấy sinh viên đã thể hiện được tính tích cực, chủ động thông qua việc học với chương trình dạy trên web rất nhiều so với những sinh viên học với tài liệu trên giấy. Tuy nhiên, đề tài này chỉ thích hợp khi mà các trường học được trang bị đầy đủ các máy vi tính có kết nối mạng internet do đó khó áp dụng đại trà.2 Ở Việt Nam Ở Việt Nam, dạy học theo chương trình hóa được đề cập đến vào đầu những năm 90.

Tuy nhiên, việc vận dụng phương pháp này cũng chưa được phổ biến rộng rãi. Từ đó, các nhà giáo dục trong nước đã tham gia nghiên cứu nhằm triển khai phương pháp dạy học này trong nhà trường nhằm góp phần nâng cao hiệu quả công tác giảng dạy. - Theo quan điểm của tác giả Nguyễn Kỳ trong giáo trình “Phương pháp giáo dục tích cực lấy người học làm trung tâm”[18] tác giả cho rằng phương pháp dạy học không phải chỉ là việc giáo viên giảng bài và học sinh lắng nghe ghi chép, mà phải có một sự tổ chức khoa học và bao gồm hệ thống các cách thức hoạt động học tập của học sinh để chiếm lĩnh tri thức dưới sự định hướng, giám sát của giáo viên nhằm rèn luyện cho học sinh khả năng giải quyết vấn đề, phát triển tư duy từ đó hình thành nhân cách. Đồng thời, giáo viên cần chú ý tới việc tạo ra môi trường thuận lợi để kích thích sự tò mò khoa học, gây được hứng thú học tập ở người học.

Tuy nói về phương pháp dạy học nói chung, nhưng ở đây tác giả Nguyễn Kỳ đã đề cập đến các điểm mới của phương pháp dạy học tích cực mà dạy học theo chương trình hóa là một trong những phương pháp thỏa mãn được những yêu cầu trên. Từ đó cho thấy các nhà giáo dục Việt Nam cũng rất quan tâm về các lý thuyết dạy học hiện đại để vận dụng vào thực tế. - Tác giả Nguyễn Văn Bính với giáo trình “Phương pháp dạy học kỹ thuật công nghiệp – Tập 1 Phần đại cương”[4] xem dạy học theo chương trình hóa như là một HVTH: NGUYỄN MINH VƯƠNG Luan van Luận văn Thạc sĩ 9 trong những phương pháp dạy học tích cực. Trong đó giáo viên sẽ là người thiết kế chương trình, chia nội dung dạy học ra nhiều bước học tập nhỏ và hướng dẫn học sinh học theo chương trình trên giấy hoặc trên máy tính.

Theo tác giả vai trò của giáo viên chỉ là người hướng dẫn, hỗ trợ cho học sinh tự mình chiếm lĩnh tri thức học tập. - Cũng với giáo trình cùng tên nhưng được xuất bản vào năm 2007, tác giả Dương Phúc Tý[30] đã kế thừa những quan điểm về dạy học theo chương trình hóa của các nhà giáo dục trước đó.