Luận Án Về Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Tại Các Tỉnh Miền Núi Phía Bắc Ở Lào

Luận án phân tích các yếu tố thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các tỉnh miền núi phía Bắc Lào, đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Tại Các Tỉnh Miền Núi Phía Bắc Lào
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Lào

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO CÁC TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC Ở CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến luận án
• 1.2. Yêu cầu mới và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI
• 2.1. Khái quát chung về thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 2.2. Nội dung và tiêu chí đánh giá thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 2.3. Kinh nghiệm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO CÁC TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC Ở CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội có ảnh hưởng đến thu hút FDI vào các tỉnh miền núi phía Bắc ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào
• 3.2. Thực trạng thu hút FDI ở các tỉnh miền núi phía Bắc Lào
• 3.3. Thực trạng thu hút FDI vào các tỉnh miền núi phía Bắc Lào từ năm 2005 đến năm 2013
• 3.4. Đánh giá chung
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO CÁC TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC Ở CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO
• 4.1. Phương hướng thu hút FDI vào các tỉnh miền núi phía Bắc ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào đến năm 2020
• 4.2. Những giải pháp chủ yếu nhằm thu hút FDI vào các tỉnh miền núi phía Bắc ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào đến năm 2020
• 4.3. Kiến nghị
• KẾT LUẬN
• CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài

Nghiên cứu về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại các tỉnh miền núi phía Bắc Lào đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu và cơ quan hoạch định chính sách. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng FDI đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy kinh tế Lào. Tuy nhiên, việc thu hút đầu tư nước ngoài vẫn còn nhiều hạn chế. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng chính sách đầu tư cần được cải thiện để tạo ra môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp nước ngoài. Một số nghiên cứu đã phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu hút đầu tư, như cơ sở hạ tầng, chính sách khuyến khích đầu tư và chất lượng nguồn nhân lực. Những vấn đề này cần được xem xét kỹ lưỡng để nâng cao hiệu quả của đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Lào.

1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến thu hút FDI ở Việt Nam và một số quốc gia lân cận

Nhiều công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng đầu tư trực tiếp nước ngoài là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển kinh tế. Các nghiên cứu như của Ngô Công Thành (2005) đã làm rõ các hình thức FDI và tác động của chúng đến nền kinh tế. Tống Quốc Đạt (2005) đã phân tích cơ cấu FDI theo ngành kinh tế, cho thấy sự cần thiết phải điều chỉnh chính sách để thu hút đầu tư nước ngoài hiệu quả hơn. Trần Quang Lâm và An Như Hải (2006) đã trình bày một cách có hệ thống về kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của FDI trong quá trình công nghiệp hóa. Những nghiên cứu này cung cấp cơ sở lý luận quan trọng cho việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài tại các tỉnh miền núi phía Bắc Lào.

II. Cơ sở lý luận và thực tiễn thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài

Cơ sở lý luận về đầu tư trực tiếp nước ngoài cho thấy rằng FDI không chỉ là nguồn vốn mà còn là công cụ chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh cho nền kinh tế. Việc thu hút đầu tư nước ngoài cần dựa trên các chính sách rõ ràng và minh bạch. Các tỉnh miền núi phía Bắc Lào cần cải thiện cơ sở hạ tầng và môi trường đầu tư để thu hút nhiều hơn doanh nghiệp nước ngoài. Thực tiễn cho thấy rằng các tỉnh này có tiềm năng lớn nhưng chưa được khai thác hiệu quả. Việc xây dựng các khu công nghiệp và cải thiện chính sách đầu tư sẽ là những giải pháp cần thiết để nâng cao khả năng thu hút FDI.

2.1. Khái quát chung về thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài

Việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài là một trong những ưu tiên hàng đầu của chính phủ Lào. Chính sách đầu tư hiện tại cần được điều chỉnh để phù hợp với xu hướng toàn cầu. Các tỉnh miền núi phía Bắc cần có những chiến lược cụ thể để thu hút FDI, bao gồm việc cải thiện hạ tầng và tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi. Nghiên cứu cho thấy rằng FDI có thể góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế Lào, đặc biệt trong các lĩnh vực như nông nghiệp và du lịch. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp nước ngoài để tối ưu hóa lợi ích từ đầu tư nước ngoài.

III. Thực trạng thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các tỉnh miền núi phía Bắc

Thực trạng thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các tỉnh miền núi phía Bắc Lào cho thấy nhiều thách thức. Mặc dù có tiềm năng lớn, nhưng số lượng dự án FDI còn hạn chế. Các tỉnh này cần cải thiện cơ sở hạ tầng và chính sách để thu hút nhiều hơn doanh nghiệp nước ngoài. Nghiên cứu cho thấy rằng FDI chủ yếu tập trung vào một số ngành nhất định, trong khi nhiều lĩnh vực khác vẫn chưa được khai thác. Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và cải thiện môi trường đầu tư sẽ là những yếu tố quyết định trong việc thu hút đầu tư nước ngoài.

3.1. Điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội có ảnh hưởng đến thu hút FDI

Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của các tỉnh miền núi phía Bắc Lào có ảnh hưởng lớn đến khả năng thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài. Các tỉnh này có nhiều lợi thế về tài nguyên thiên nhiên, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức như hạ tầng kém phát triển và chất lượng nguồn nhân lực thấp. Việc cải thiện các yếu tố này sẽ giúp tăng cường khả năng thu hút FDI. Nghiên cứu cho thấy rằng chính sách đầu tư cần được điều chỉnh để phù hợp với điều kiện thực tế của từng tỉnh, từ đó tạo ra môi trường đầu tư hấp dẫn hơn cho doanh nghiệp nước ngoài.

IV. Phương hướng và giải pháp thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài

Để nâng cao khả năng thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, các tỉnh miền núi phía Bắc Lào cần có những phương hướng và giải pháp cụ thể. Cần tập trung vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và xây dựng các chính sách khuyến khích đầu tư hấp dẫn. Việc tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi sẽ giúp thu hút nhiều hơn doanh nghiệp nước ngoài. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp để tối ưu hóa lợi ích từ FDI.

4.1. Phương hướng thu hút FDI vào các tỉnh miền núi phía Bắc

Phương hướng thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các tỉnh miền núi phía Bắc cần tập trung vào việc cải thiện hạ tầng và chính sách đầu tư. Cần xây dựng các khu công nghiệp và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp nước ngoài. Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cũng là một yếu tố quan trọng trong việc thu hút FDI. Nghiên cứu cho thấy rằng các tỉnh này có tiềm năng lớn nhưng chưa được khai thác hiệu quả. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp để tối ưu hóa lợi ích từ đầu tư nước ngoài.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế có tiêu đề "Thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các tỉnh miền núi phía Bắc ở Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào". Công trình tiếp cận vấn đề thu hút đầu tư dưới góc độ khoa học quản lý kinh tế và thực thi chính sách của các cơ quan quản lý nhà nước.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân (CHDCND) Lào, việc tích lũy và huy động nguồn vốn nội bộ còn gặp nhiều hạn chế do xuất phát điểm là một nền kinh tế kém phát triển, nông nghiệp tự cung tự cấp chiếm tỷ trọng lớn. Do đó, việc thu hút nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là một yêu cầu khách quan nhằm bổ sung nguồn lực tài chính, chuyển giao kỹ thuật, công nghệ và kinh nghiệm quản lý, tạo việc làm và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Tại khu vực các tỉnh miền núi phía Bắc của Lào, mặc dù đã có những chuyển biến bước đầu, hoạt động thu hút và sử dụng nguồn vốn FDI vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập, chưa tương xứng với tiềm năng địa phương:

• Số lượng dự án đầu tư nước ngoài còn ít so với các vùng lân cận;
• Quy mô dự án chủ yếu là nhỏ lẻ;
• Đóng góp cho ngân sách nhà nước từ khu vực có vốn đầu tư nước ngoài còn thấp;
• Dòng vốn đầu tư tập trung cục bộ vào một số ngành, lĩnh vực nhất định;
• Hệ thống cơ chế, chính sách và môi trường pháp lý chưa đủ sức hấp dẫn;
• Kết cấu hạ tầng kỹ thuật và xã hội còn thấp kém;
• Chưa xây dựng được quy hoạch tổng thể phát triển các khu công nghiệp gắn liền với vùng nguyên liệu phục vụ sản xuất, chế biến;
• Số lượng và chất lượng nguồn lao động tại chỗ còn ở mức thấp;
• Công tác dự báo về hội nhập kinh tế quốc tế chưa được thực hiện đầy đủ.

Từ những vấn đề thực tiễn trên, tác giả xác định khoảng trống nghiên cứu: trước thời điểm thực hiện đề tài, chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống dưới dạng một luận án tiến sĩ kinh tế về thực trạng và giải pháp quản lý nhà nước đối với thu hút FDI vào địa bàn 07 tỉnh miền núi phía Bắc của CHDCND Lào.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Văn bản xác định rõ mục đích tổng quát cùng 03 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

• Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở hệ thống hóa lý luận và thực tiễn về thu hút FDI, phân tích và đánh giá thực trạng thu hút FDI tại các tỉnh miền núi phía Bắc CHDCND Lào, từ đó đề xuất phương hướng và hệ thống giải pháp nhằm hoàn thiện công tác thu hút FDI tại địa bàn này dưới góc độ quản lý nhà nước.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Nghiên cứu một số vấn đề lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài;
  2. Phân tích, đánh giá một cách toàn diện thực trạng thu hút FDI tại các tỉnh miền núi phía Bắc ở CHDCND Lào trong thời gian qua;
  3. Đề xuất một số giải pháp có tính khả thi để nâng cao khả năng thu hút FDI vào các tỉnh miền núi phía Bắc ở CHDCND Lào trong thời gian tới.
• Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu: Luận án không thiết lập hệ thống giả thuyết thống kê định lượng dạng $H_0/H_1$ mà tập trung giải quyết các câu hỏi thực tiễn của quản lý kinh tế: các rào cản về cơ chế chính sách, kết cấu hạ tầng, lao động và năng lực quản lý nhà nước đang tác động như thế nào đến dòng vốn FDI vào khu vực miền núi phía Bắc Lào, và cần những giải pháp quản lý nào để tháo gỡ các nút thắt đó.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các nội dung quản lý và hoạt động thu hút FDI vào các tỉnh miền núi phía Bắc ở CHDCND Lào.
• Phạm vi không gian: Tập trung vào địa bàn 07 tỉnh miền núi phía Bắc CHDCND Lào, bao gồm: Oudomxay, Xayabury, Xieng Khoang, Bokeo, Phong Saly, Luang Namtha và Luang Prabang.
• Phạm vi thời gian: Đánh giá thực trạng thu hút đầu tư nước ngoài giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2013; xây dựng các phương hướng và giải pháp quản lý nhà nước có tầm nhìn định hướng đến năm 2020.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong Chương 1, tác giả tiến hành khảo cứu có hệ thống các tài liệu nghiên cứu đã công bố theo hai nhóm không gian nghiên cứu chính:

Các công trình nghiên cứu tại Việt Nam và khu vực lân cận

• Ngô Công Thành (2005): Phân tích các khái niệm, đặc điểm và sự hình thành các hình thức FDI tại Việt Nam từ năm 1988 đến nay cùng xu hướng vận động của chúng.
• Tống Quốc Đạt (2005): Nghiên cứu cơ cấu FDI theo ngành kinh tế ở Việt Nam, hệ thống hóa các thay đổi cơ chế chính sách từ Luật Đầu tư nước ngoài năm 1987 và đề xuất giải pháp điều chỉnh cơ cấu ngành.
• Trần Quang Lâm và An Như Hải (2006): Trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn của kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam giai đoạn 1988–2005.
• Đỗ Đức Bình và Nguyễn Thường Lạng (2006): Phân tích các vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh từ dòng vốn FDI, tổng kết bài học kinh nghiệm từ Trung Quốc và thực tiễn quản lý tại Việt Nam.
• Trương Thái Phiên (2000): Đề xuất giải pháp đổi mới chính sách huy động vốn nước ngoài giai đoạn 2001–2010, nhấn mạnh đến quy hoạch, cải cách hành chính và đào tạo nhân lực.
• Trần Thị Minh Châu (2007): Luận giải cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng chính sách khuyến khích đầu tư của Nhà nước Việt Nam.
• Nguyễn Duy Quang (2007): Đánh giá quan hệ hợp tác FDI giữa Liên minh Châu Âu (EU) và Việt Nam giai đoạn 1998–2005, có so sánh với dòng vốn FDI của EU vào ASEAN và Trung Quốc.
• Nguyễn Xuân Trung (2012): Đưa ra quan điểm về FDI có chất lượng gắn với phát triển bền vững tại Việt Nam giai đoạn 2011–2020.
• Trần Thị Tuyết Lan (2014): Nghiên cứu FDI theo hướng phát triển bền vững tại Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, chỉ ra mặt trái của FDI như ô nhiễm môi trường, chuyển giá, trốn thuế "lỗ giả, lãi thật".
• Các bài báo trên tạp chí chuyên ngành: Lâm Nguyễn (2004) về tăng cường thu hút FDI; Trần Nguyễn Tuyên (2004) về chính sách khuyến khích FDI; Trần Văn Lợi (2006) về quản lý kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài; Nguyễn Văn Hiệu (2006) về đầu tư gián tiếp; Lưu Ngọc Trịnh và Nguyễn Bình Giang (2006) về FDI tại các tỉnh biên giới phía Bắc Việt Nam.

Các công trình nghiên cứu tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

• Văn kiện Đại hội Đảng Nhân dân Cách mạng Lào khóa VI (1997) và khóa VIII: Xác định đường lối mở rộng kinh tế đối ngoại, kết hợp nguồn lực bên ngoài với nội lực đất nước để công nghiệp hóa, chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
• Khảy Khăm-Văn Na Vông Sỷ (2002): Khẳng định tính tất yếu và đề xuất giải pháp mở rộng quan hệ kinh tế giữa Lào với các quốc gia láng giềng có chung đường biên giới.
• Bua Khăm Thíp Pha Vông (2001): Nghiên cứu tác động của FDI đến tăng trưởng kinh tế Lào, phân tích kinh nghiệm thu hút vốn của các nước NICs và khối ASEAN.
• Xổm xạ-ạt Un Xi Đa (2005): Phân tích hệ thống công cụ tài chính (chính sách thuế, tín dụng, ưu đãi đầu tư) nhằm thu hút FDI tại CHDCND Lào đến năm 2010.
• Lee Bue Lee Bua Pao (2002): Đánh giá thực trạng đầu tư nước ngoài và đề xuất hoàn thiện môi trường đầu tư tại CHDCND Lào.
• Xỉ la Viêng kẹo: Phân tích cơ hội và thách thức của Lào khi gia nhập ASEAN từ khía cạnh môi trường chính trị, chính sách và nguồn nhân lực.
• Kỷ yếu Hội thảo về chiến lược tài trợ của EU cho Lào giai đoạn 2006–2010: Đánh giá dòng viện trợ ODA không hoàn lại của EU qua 3 giai đoạn (1995–2000, 2001–2005, 2006–2010).
• Tài liệu nghiên cứu của tổ chức JICA (Nhật Bản): Phân tích quan hệ hợp tác đầu tư và nguồn vốn ODA của Nhật Bản vào các ngành, lĩnh vực tại Lào.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình trước đây tập trung nghiên cứu dòng vốn FDI ở quy mô toàn quốc của Lào hoặc đi sâu vào từng công cụ riêng lẻ như chính sách tài chính hay nguồn vốn ODA song phương. Chưa có công trình nào đánh giá thực trạng thu hút FDI theo đặc thù không gian kinh tế của vùng 07 tỉnh miền núi phía Bắc Lào – địa bàn có địa hình chia cắt, hạ tầng giao thông kết nối kém và trình độ nguồn nhân lực còn nhiều khó khăn. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng việc phân tích số liệu thực tế giai đoạn 2005–2013 và đề xuất giải pháp quản lý nhà nước đồng bộ đến năm 2020.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và các khái niệm cốt lõi

• Khái niệm đầu tư và FDI: Tác giả đối chiếu các góc độ tiếp cận:
  • Luật Đầu tư của Việt Nam (2005): quy định đầu tư là việc bỏ vốn bằng tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản hoạt động kinh doanh;
  • Mai Thị Như Trang (2011): nhấn mạnh mục tiêu sở hữu, quản lý hoặc kiểm soát thực thể kinh tế nhằm tối đa hóa lợi ích;
  • Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và phát triển (UNCTAD): xác định cơ cấu luồng vốn FDI gồm 3 bộ phận: vốn cổ phần, thu nhập tái đầu tư và các khoản vay nội bộ công ty;
  • Ngân hàng Thế giới (WB): xác định ngưỡng kiểm soát khi nhà đầu tư sở hữu ít nhất 10% vốn chủ sở hữu;
  • Định nghĩa của tác giả: FDI là loại hình kinh doanh mà nhà đầu tư nước ngoài bỏ vốn bằng tiền hoặc tài sản để thiết lập cơ sở sản xuất kinh doanh ở nước tiếp nhận, nắm quyền sở hữu và trực tiếp quản lý, điều hành nhằm mục đích thu lợi nhuận.
• Đặc điểm cơ bản của FDI:
  • Không phát sinh nợ quốc gia cho nước tiếp nhận đầu tư;
  • Quyền quản lý và điều hành phụ thuộc vào tỷ lệ vốn góp của nhà đầu tư;
  • Quyền sở hữu vốn gắn liền với quyền sử dụng và định đoạt vốn;
  • Là hình thức đầu tư dài hạn mang tính chất vật chất, gắn với xây dựng nhà xưởng, cơ sở kinh doanh, không dễ rút vốn nhanh như đầu tư gián tiếp.
• Các hình thức thu hút FDI:
  • Theo kênh đầu tư: Đầu tư mới (Greenfield Investment - GI) và Mua lại và sáp nhập (Mergers and Acquisitions - M&A). Luận án ghi nhận tại thời điểm nghiên cứu, pháp luật Lào chưa cho phép thực hiện hình thức M&A;
  • Theo phương thức hợp tác: Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC); Doanh nghiệp liên doanh (JVC - Luật Đầu tư Lào quy định phía nước ngoài phải góp tối thiểu 30% vốn pháp định); Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài (FoE); các hình thức hợp đồng kết cấu hạ tầng gồm Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao (BOT), Xây dựng - Chuyển giao - Kinh doanh (BTO), Xây dựng - Chuyển giao (BT) và Hợp tác công - tư (PPP).
• Tác động hai mặt của FDI:
  • Tác động tích cực: Bổ sung nguồn vốn thiếu hụt trong nước; tiếp thu công nghệ và kỹ năng quản lý; tham gia vào mạng lưới sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu; tạo việc làm và đào tạo tay nghề cho người lao động; tạo nguồn thu ngân sách; mở rộng thị trường xuất khẩu.
  • Tác động tiêu cực: Ô nhiễm môi trường sinh thái (do tiếp nhận công nghệ lạc hậu, công nghiệp khai khoáng); hiện tượng chuyển giá, trốn thuế, báo cáo "lỗ giả, lãi thật"; nguy cơ cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên; gây áp lực quá tải hạ tầng đô thị và ách tắc giao thông.
• Nội dung quản lý nhà nước về thu hút FDI: Luận án xác định 4 nội dung quản trị:
  1. Xác định rõ mục tiêu thu hút FDI phù hợp quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội;
  2. Xây dựng và hoàn thiện môi trường pháp lý (hệ thống pháp luật đầu tư, chính sách ngoại hối, thương mại, thuế, đất đai);
  3. Hoàn thiện môi trường kinh tế (nâng cấp kết cấu hạ tầng giao thông, thông tin, điện nước; đào tạo và phát triển nguồn nhân lực; hoàn thiện bộ máy quản lý và cải cách thủ tục hành chính);
  4. Thực hiện các biện pháp đẩy mạnh xúc tiến đầu tư thông qua tổ chức chuyên trách, tham khảo bài học từ các quốc gia như Ailen, Singapore, Costa Rica, Thái Lan.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp luận: Vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, cùng phương pháp trừu tượng hóa khoa học để xem xét các hiện tượng kinh tế trong mối quan hệ vận động và bối cảnh lịch sử cụ thể.
• Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp logic kết hợp với phương pháp lịch sử, phương pháp phân tích và tổng hợp số liệu thứ cấp, phương pháp so sánh đối chiếu qua các năm và giữa các địa phương.
• Đặc trưng phương pháp: Luận án thuộc hướng nghiên cứu định tính kết hợp phân tích thống kê mô tả quản lý. Công trình không sử dụng mô hình kinh tế lượng định lượng, không thực hiện khảo sát chọn mẫu ngẫu nhiên và không kiểm định giả thuyết thống kê bằng trị số p-value hay hệ số hồi quy.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Dữ liệu sử dụng trong luận án là dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các văn bản chính thức của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, báo cáo thống kê của các bộ ngành Trung ương Lào, số liệu cấp phép đầu tư và chỉ tiêu kinh tế - xã hội của 07 tỉnh miền núi phía Bắc Lào giai đoạn 2004–2013, kết hợp với các báo cáo chuyên đề của UNCTAD, WB, IMF và tài liệu dự án của JICA.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO CÁC TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC Ở CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO

Chương này dành cho việc tổng thuật và phân tích các công trình nghiên cứu về FDI tại Việt Nam, Lào và các tổ chức quốc tế. Tác giả chỉ ra rằng sau hơn 30 năm thành lập nước CHDCND Lào (từ năm 1975) và thực hiện đường lối đổi mới của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, quốc gia này đứng trước yêu cầu phải kết hợp nguồn lực quốc tế với tiềm năng trong nước. Việc mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại là tất yếu khách quan, trong đó chiến lược thu hút FDI vào các vùng khó khăn như các tỉnh miền núi phía Bắc cần được đặt thành bộ phận cấu thành trong quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội.

Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI

Chương 2 trình bày có hệ thống các khái niệm, đặc điểm, hình thức đầu tư, tác động hai mặt của FDI đối với nước tiếp nhận và nước đi đầu tư. Tác giả luận giải các nội dung quản lý nhà nước nhằm thu hút FDI, bao gồm: xác định mục tiêu; xây dựng hệ thống luật pháp và chính sách (thuế, ngoại tệ, thương mại, đất đai); nâng cấp kết cấu hạ tầng giao thông và dịch vụ công cộng; phát triển nguồn nhân lực; kiện toàn bộ máy quản lý và cải cách thủ tục hành chính; tổ chức hoạt động xúc tiến đầu tư chuyên nghiệp. Chương này sử dụng số liệu thực tiễn về tình hình thu hút FDI tại Việt Nam giai đoạn 2006–2013 để làm bài học so sánh cho Lào.

Chương 3: THỰC TRẠNG THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO CÁC TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC Ở CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO

Chương 3 phân tích điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến FDI và trình bày thực trạng thu hút vốn tại 07 tỉnh miền núi phía Bắc Lào giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2013. Tác giả phân tích dữ liệu qua hệ thống các bảng biểu thống kê thực chứng:

Ký hiệu bảng / biểu đồ	Tên bảng biểu thống kê trong văn bản	Giai đoạn số liệu	Nội dung dữ liệu phản ánh
Bảng 2.1	Đầu tư FDI tại Việt Nam giai đoạn 2006-2013	2006–2013	Số liệu kinh nghiệm thu hút vốn FDI tại Việt Nam
Biểu đồ 3.1	GDP trung bình đầu người giai đoạn 2004 - 2012	2004–2012	Mức thu nhập bình quân đầu người tại các tỉnh nghiên cứu
Bảng 3.1	Số lượng dự án FDI đầu tư vào Lào qua các năm từ 2005-2012	2005–2012	Tổng hợp quy mô và số lượng dự án FDI trên phạm vi toàn quốc
Bảng 3.2	Cơ cấu vốn FDI phân theo lĩnh vực trên địa bàn các tỉnh miền núi phía Bắc Lào	2006–2012	Tỷ trọng vốn đầu tư phân theo các ngành, lĩnh vực kinh tế
Bảng 3.3	Đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các tỉnh miền núi phía Bắc Lào phân chia theo quốc gia	2006–2013	Cơ cấu vốn và dự án phân theo các đối tác quốc tế đầu tư vào vùng
Bảng 3.4	Cơ cấu các dự án FDI theo hình thức đầu tư ở các tỉnh miền núi phía Bắc	2006–2012	Tỷ lệ dự án theo hình thức liên doanh, 100% vốn nước ngoài, BCC
Bảng 3.5	Cơ cấu dự án FDI theo địa bàn các tỉnh miền núi phía Bắc Lào	2006–2012	Phân bố dự án trên 07 tỉnh (Oudomxay, Xayabury, Xieng Khoang, Bokeo...)
Bảng 3.6	Trình độ học vấn của người lao động các tỉnh miền núi phía Bắc Lào	-	Thực trạng học vấn của lực lượng lao động tại địa phương
Bảng 3.7	Cơ cấu lao động các tỉnh miền núi phía Bắc Lào phân theo trình độ chuyên môn kỹ thuật	-	Phân loại lao động chưa qua đào tạo, sơ cấp, trung cấp, cao đẳng, đại học
Bảng 3.8	Tiền lương trung bình của người lao động phân theo ngành nghề	-	Mức thu nhập và tiền công của lao động trong các ngành kinh tế
Bảng 3.9	Số dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài của các tỉnh miền núi phía Bắc Lào được cấp giấy phép qua các năm	-	Động thái cấp phép đầu tư nước ngoài tại 07 tỉnh miền núi phía Bắc
Bảng 3.10	Các quốc gia đầu tư vốn FDI vào Lào giai đoạn 2007 - 2012	2007–2012	Xếp hạng và tỷ trọng vốn FDI của các quốc gia đầu tư vào Lào
Bảng 3.11	Tốc độ tăng trưởng GDP của các tỉnh miền núi phía Bắc Lào trong từng giai đoạn	-	Tốc độ tăng trưởng kinh tế tổng hợp của 07 tỉnh miền núi

Từ phân tích số liệu, tác giả đưa ra đánh giá chung: dòng vốn FDI đã góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương, nâng cao GDP bình quân đầu người, giải quyết một phần việc làm và chuyển dịch cơ cấu sản xuất. Tuy nhiên, các hạn chế lớn bao gồm: dự án tập trung không đều, chủ yếu tập trung tại các tỉnh có vị trí giao thương thuận lợi; quy mô vốn đăng ký và vốn thực hiện còn nhỏ; phần lớn dự án khai thác tài nguyên thô; trình độ chuyên môn của lao động địa phương còn thấp, tiền lương chưa cao; hạ tầng giao thông kết nối vùng còn nhiều hạn chế cản trở việc giảm chi phí logistics cho nhà đầu tư.

Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO CÁC TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC Ở CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO

Trên cơ sở dự báo bối cảnh kinh tế khu vực và mục tiêu phát triển của Lào, Chương 4 đưa ra:

• Phương hướng thu hút FDI đến năm 2020: Gắn kết thu hút vốn với chiến lược chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương; bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với củng cố an ninh - quốc phòng tại địa bàn biên giới; thu hút có chọn lọc các dự án sử dụng tài nguyên gắn với chế biến sâu và bảo vệ môi trường sinh thái.
• Các nhóm giải pháp chủ yếu:
  • Hoàn thiện môi trường pháp lý và chính sách ưu đãi đầu tư (thuế, đất đai, thủ tục hải quan);
  • Tăng cường đầu tư ngân sách kết hợp xã hội hóa và huy động vốn ODA để nâng cấp kết cấu hạ tầng giao thông vận tải, điện lực, thông tin liên lạc;
  • Phát triển nguồn nhân lực thông qua nâng cao chất lượng giáo dục, mở rộng trường dạy nghề và liên kết đào tạo theo nhu cầu của các doanh nghiệp FDI;
  • Kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước, phân định rõ thẩm quyền giữa các bộ ngành Trung ương và chính quyền 07 tỉnh; đẩy mạnh cải cách hành chính theo cơ chế "một cửa";
  • Nâng cao hiệu quả hoạt động xúc tiến đầu tư, xây dựng cơ quan xúc tiến tập trung, bố trí ngân sách thích đáng và cung cấp thông tin thị trường minh bạch.
• Kiến nghị: Đề xuất với Chính phủ Lào và các bộ ngành liên quan về việc sớm hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ, nghiên cứu mở rộng các hình thức đầu tư mới (như M&A), đồng thời kiến nghị chính quyền 07 tỉnh chủ động xây dựng quy hoạch quỹ đất sạch và danh mục dự án ưu đãi kêu gọi đầu tư.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở khoa học về thu hút FDI trong điều kiện đặc thù của một quốc gia đang phát triển và có địa hình miền núi chia cắt như CHDCND Lào;
• Phân tích chi tiết các đặc điểm, hình thức đầu tư, các tác động tích cực và mặt trái tiêu cực của FDI (chuyển giá, trốn thuế, ô nhiễm môi trường sinh thái);
• Xác lập khung tiêu chí đánh giá nội dung quản lý nhà nước đối với thu hút FDI, bao gồm: hoàn thiện môi trường thể chế pháp lý, cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực và tổ chức xúc tiến đầu tư.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh toàn diện và có hệ thống về thực trạng thu hút FDI tại 07 tỉnh miền núi phía Bắc CHDCND Lào trong giai đoạn 2005–2013 dựa trên chuỗi số liệu thống kê về cấp phép dự án, cơ cấu ngành nghề, đối tác quốc tế và sự phân bố theo địa bàn tỉnh;
• Đánh giá cụ thể thực trạng chất lượng nguồn lao động (trình độ học vấn, chuyên môn kỹ thuật, mức tiền lương) tại khu vực miền núi phía Bắc và chỉ ra mối liên hệ với khả năng tiếp nhận dòng vốn đầu tư nước ngoài;
• Nhận diện đúng các hạn chế cốt lõi và nguyên nhân của thực trạng thu hút FDI tại vùng nghiên cứu;
• Xây dựng hệ thống quan điểm, phương hướng và các nhóm giải pháp quản lý nhà nước có tính khả thi đến năm 2020 nhằm tăng cường khả năng thu hút và quản lý hiệu quả nguồn vốn FDI phục vụ phát triển kinh tế - xã hội khu vực miền núi phía Bắc Lào.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Giới hạn về chuỗi thời gian dữ liệu: Số liệu thống kê thực trạng dừng lại ở mốc năm 2012–2013, chưa phản ánh được sự biến động của dòng vốn FDI và những điều chỉnh trong chính sách đầu tư của Lào trong giai đoạn sau năm 2013.
• Giới hạn về phạm vi không gian: Luận án chỉ tập trung vào 07 tỉnh miền núi phía Bắc, do đó các kết luận và đề xuất mang tính đặc thù cao cho vùng miền núi, chưa đại diện cho các vùng kinh tế đồng bằng hoặc các trung tâm đô thị lớn của Lào.
• Giới hạn về hình thức đầu tư khảo sát: Do khung pháp lý của Lào tại thời điểm nghiên cứu chưa cho phép áp dụng hình thức Mua lại và sáp nhập (M&A), nghiên cứu chưa đánh giá được tác động thực nghiệm của hình thức này tại Lào.
• Giới hạn về phương pháp phân tích: Công trình sử dụng thuần túy phương pháp thống kê mô tả quản lý và so sánh định tính, chưa xây dựng các mô hình kinh tế lượng để đo lường định lượng mức độ co giãn hay tác động biên của từng yếu tố chính sách đối với lượng vốn FDI thu hút.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Cập nhật và mở rộng chuỗi dữ liệu thực trạng thu hút FDI tại Lào cho các giai đoạn tiếp theo;
• Thực hiện các nghiên cứu so sánh đối chiếu giữa vùng miền núi phía Bắc với khu vực Trung Lào và Nam Lào;
• Nghiên cứu cơ chế vận hành và khung pháp lý điều chỉnh hình thức Mua lại và sáp nhập (M&A) khi hệ thống pháp luật của Lào được sửa đổi, bổ sung;
• Ứng dụng các mô hình định lượng hồi quy bảng (panel data) để đánh giá tác động của các yếu tố hạ tầng, chất lượng lao động và ưu đãi thuế đến dòng vốn FDI vào các địa phương tại Lào.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị ứng dụng và tham khảo cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước của CHDCND Lào: Bộ Kế hoạch và Đầu tư Lào, các sở, ban, ngành và Ủy ban chính quyền 07 tỉnh miền núi phía Bắc có thể sử dụng các phân tích thực trạng và nhóm giải pháp tại Chương 4 để xây dựng chiến lược thu hút FDI, lập quy hoạch các cụm công nghiệp gắn với vùng nguyên liệu và thiết kế cơ chế ưu đãi thuế, đất đai.
• Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý đầu tư: Tham khảo khung nội dung quản lý nhà nước về cải cách thủ tục hành chính, xây dựng tổ chức xúc tiến đầu tư tập trung và kinh nghiệm quản lý tác động môi trường của các dự án FDI.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Luận án cung cấp nguồn tài liệu học thuật có hệ thống về kinh tế Lào, phương pháp tiếp cận quản lý kinh tế đối với dòng vốn đầu tư quốc tế và hệ thống tư liệu tổng quan nghiên cứu phong phú tại Chương 1 và Chương 2.
• Các tổ chức quốc tế và đối tác đầu tư: Cung cấp thông tin thực tế về đặc điểm tự nhiên, nguồn lao động, mức lương và điều kiện kinh tế - xã hội của 07 tỉnh miền núi phía Bắc Lào phục vụ việc khảo sát và xây dựng dự án hợp tác phát triển.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Phạm vi không gian nghiên cứu của luận án bao gồm những tỉnh cụ thể nào?

Phạm vi không gian nghiên cứu của luận án bao gồm 07 tỉnh miền núi phía Bắc của CHDCND Lào: Oudomxay, Xayabury, Xieng Khoang, Bokeo, Phong Saly, Luang Namtha và Luang Prabang.

2. Khung thời gian tác giả khảo sát thực trạng và định hướng giải pháp là giai đoạn nào?

Luận án nghiên cứu và phân tích số liệu thực trạng thu hút FDI trong giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2013, đồng thời xây dựng các phương hướng, mục tiêu và đề xuất hệ thống giải pháp quản lý nhà nước có tầm nhìn đến năm 2020.

3. Luật Đầu tư của CHDCND Lào quy định mức vốn góp tối thiểu của nhà đầu tư nước ngoài trong doanh nghiệp liên doanh là bao nhiêu?

Theo nội dung trình bày tại trang 24 của luận án, Luật Đầu tư của CHDCND Lào quy định tỷ lệ góp vốn tối thiểu của nhà đầu tư nước ngoài khi tham gia thành lập doanh nghiệp liên doanh phải chiếm ít nhất 30% tổng số vốn pháp định.

4. Tác giả luận án nhận định như thế nào về hình thức đầu tư Mua lại và sáp nhập (M&A) tại CHDCND Lào?

Theo nội dung tại trang 26–27 của luận án, hình thức Mua lại và sáp nhập (M&A) là kênh đầu tư quan trọng trên thế giới nhưng tại thời điểm nghiên cứu vẫn chưa được phép thực hiện theo quy định pháp luật của Lào. Tác giả chỉ ra rằng nếu chỉ thu hút FDI qua kênh đầu tư mới sẽ làm hạn chế sức hấp dẫn đối với các luồng vốn quốc tế, đồng thời dự báo M&A sẽ trở thành một hình thức đầu tư quan trọng của FDI tại Lào trong tương lai khi tiến trình đổi mới và hội nhập được đẩy mạnh.

5. Những hạn chế căn bản trong thực trạng thu hút FDI vào các tỉnh miền núi phía Bắc Lào được luận án xác định là gì?

Luận án chỉ ra các hạn chế căn bản: số lượng dự án đầu tư nước ngoài còn ít và quy mô vốn nhỏ lẻ; phân bố không đồng đều giữa các địa phương; mức nộp ngân sách thấp; vốn đầu tư chủ yếu tập trung vào khai thác tài nguyên; hệ thống cơ chế, chính sách chưa hấp dẫn; kết cấu hạ tầng giao thông và dịch vụ yếu kém; chất lượng và trình độ chuyên môn kỹ thuật của lực lượng lao động tại chỗ còn ở mức thấp.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài từ góc độ quản lý nhà nước, làm rõ các hình thức, tác động hai mặt và các nội dung quản trị môi trường đầu tư. Dựa trên chuỗi số liệu thực chứng giai đoạn 2005–2013, công trình đã phân tích toàn diện thực trạng thu hút FDI tại 07 tỉnh miền núi phía Bắc CHDCND Lào, chỉ ra những kết quả đạt được về tăng trưởng kinh tế cùng các hạn chế về quy mô dự án, cơ cấu ngành và chất lượng nguồn nhân lực. Luận án đã đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và có tính khả thi đến năm 2020 nhằm hoàn thiện môi trường pháp lý, nâng cấp hạ tầng, phát triển nhân lực và đẩy mạnh xúc tiến đầu tư, đóng góp thiết thực cho công tác quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội của vùng miền núi phía Bắc Lào.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO CÁC TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC Ở CỘNG HOÀ DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến thu hút FDI ở Việt Nam và một số quốc gia lân cận Đầu tư nước ngoài là một bộ phận nguồn lực quan trọng cho hoạt động sản xuất và tăng trưởng kinh tế. Bởi vậy, từ trước đến nay đã có nhiều nhà nghiên cứu và cơ quan hoạch định chính sách quan tâm đến vấn đề này.

Một số công trình tiêu biểu bao gồm: Ngô Công Thành (2005), Định hướng phát triển các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam [34]. Để đạt được mục đích Luận án phân tích một số nội dung là: Làm sáng tỏ các khái niệm về FDI và hình thức FDI; các hình thức FDI và đặc điểm của chúng. Phân tích, làm rõ sự hình thành và phát triển của các hình thức FDI tại Việt Nam từ 1988 đến nay, xu hướng vận động của các hình thức này; Tống Quốc Đạt (2005), Cơ cấu đầu tư trực tiếp nước ngoài theo ngành kinh tế ở Việt Nam [8]. Trong đó, tác giả đã làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về FDI và cơ cấu đầu tư trực tiếp nước ngoài theo ngành kinh tế; hệ thống những thay đổi về cơ chế, chính sách của Việt Nam trong từng thời kỳ từ khi ban hành Luật Đầu tư trực tiếp nước ngoài (1987) đến nay nhằm thu hút FDI theo ngành kinh tế; đánh giá thực trạng hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài theo ngành kinh tế của Việt Nam trong thời gian qua.

Trên cơ sở đó, luận án đưa ra một số quan điểm, định hướng về việc thu hút FDI hướng tới việc điều chỉnh cơ cấu ngành kinh tế thông qua việc khẳng định vai trò của FDI với tư cách là một bộ phận của nền kinh tế quốc dân và những giải pháp chủ yếu định hướng thu hút FDI theo ngành kinh tế để chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế phù hợp với yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam trong giai đoạn tới. Trần Quang Lâm, An Như Hải (2006), Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài ở 5 Việt Nam [20]. Cuốn sách đã trình bày một cách có hệ thống, khoa học về cơ sở lý luận và thực tiễn kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam, nhìn lại chặng đường gần 20 năm đổi mới mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài (1988-2005) và phát triển khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài trong sự phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam đã có những bước tiến triển mạnh mẽ và trên thực tế, khu vực FDI đã trở thành một bộ phận quan trọng trong nền kinh tế quốc dân Việt Nam đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam hiện nay. Đỗ Đức Bình, Nguyễn Thường Lạng (đồng chủ biên) (2006), Những vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh trong đầu tư trực tiếp nước ngoài, kinh nghiệm Trung Quốc và thực tiễn Việt Nam [3].

Xuất phát từ mục đích phải làm rõ thực chất, đặc điểm, hậu quả hay rủi ro của của những vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh trong đầu tư trực tiếp nước ngoài, công trình nghiên cứu này đã tiến hành hệ thống hoá những vấn đề chung về đầu tư trực tiếp nước ngoài, chỉ ra những thành công và hạn chế có thể mà nguồn vốn này chúng ta được coi là nguyên nhân trực tiếp gây ra những rủi ro đối với doanh nghiệp và hoạt động quản lý của nước tiếp nhận, làm giảm đi phần nào những tác động tích cực của nguồn vốn này. Đồng thời công trình cũng đã tiến hành phân tích những vấn đề kinh tế xã hội chủ yếu trên thực tế đã nảy sinh ở Trung Quốc kể từ khi mở cửa và thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài để phục vụ cho công cuộc cải cách của Trung Quốc và tiến hành tổng kết kinh nghiệm xử lý những vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh trong đầu tư trực tiếp nước ngoài của Trung Quốc thời gian qua. Đầu tư trực tiếp nước ngoài đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nền kinh tế Việt Nam. Nhờ có động lực thúc đẩy mạnh mẽ là đầu tư nước ngoài, nhiều ngành công nghiệp quan trọng được hình thành, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành theo hướng tích cực hơn.

Tuy nhiên, quá trình thu hút đầu tư nước ngoài tại Việt Nam và hoạt động quản lý quá trình này có tính hai mặt, bên cạnh những tác động tích cực, thời gian qua quá trình này cũng phát sinh nhiều vấn đề kinh tế - xã hội cần phải giải quyết nhằm phát huy hơn nữa hiệu quả của nguồn vốn này. 6 Bên cạnh đó, công trình cũng đã tiến hành đánh giá những tình hình thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài kể từ khi ban hành Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam và thông qua việc xem xét tiến trình và động thái thu hút vố đó; thực hiện việc khảo sát, phân tích và đánh giá những vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh trong thu hút và quản lý đầu tư trực tiếp nước ngoài, luận giải cụ thể nguyên nhân của những vấn đề này trong điều kiện đặc thù Việt Nam cả những nguyên nhân khách quan và chủ quan. Công trình cũng đã cho thấy mặc dù có những tác động tích cực, song nguồn vốn FDI cũng đã gây ra những vấn đề phức tạp về kinh tế - xã hội. Điều cần thiết trước mắt là phải nhận thức đầy đủ tác động những vấn đề này để có quan điểm và giải pháp xử lý thích hợp.

Trương Thái Phiên (2000), Chiến lược đổi mới chính sách huy động các nguồn vốn nước ngoài phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2001- 2010 [28]. Trong đề tài này tác giả đã đưa ra các giải pháp chủ yếu thu hút vốn FDI như: Đổi mới cơ cấu FDI nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao chất lượng xây dựng quy hoạch đối với FDI, hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế chính sách quản lý nhằm cải thiện môi trường đầu tư nước ngoài, mở rộng hợp tác đầu tư nước ngoài theo hướng đa phương hoá, đa dạng hoá, đẩy mạnh thủ tục cải cách hành chính, cải tiến công tác tổ chức bộ máy quản lý, phân cấp và cơ chế thu hút, nâng cấp cơ sở hạ tầng, thúc đẩy hoạt động hỗ trợ, xúc tiến FDI, tăng cường công tác bảo hộ sở hữu trí tuệ, phát triển và nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực trong nước phục vụ hiệu quả hoạt động FDI. Trần Thị Minh Châu (2007), Về chính sách khuyến khích đầu tư ở Việt Nam [7]. Đầu tư phát triển là yếu tố có tầm quan trọng đặc biệt đối với nền kinh tế quốc gia cả trong ngắn hạn và dài hạn.

Song, trong thực tế, không phải bao giờ một quốc gia cũng đạt được mức độ đầu tư phát triển mong muốn, bởi vì, đầu tư phát triển là hoạt động chứa đựng nhiều rủi ro, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau. Để quyết định bỏ vốn vào sản xuất, nhà đầu tư phải bảo đảm về độ an toàn thu hồi vốn, phải được hấp dẫn bởi triển vọng kiếm được lợi nhuận hợp lý, phải được cung cấp những điều kiện tối thiểu về nguồn lực và tính tổ chức của thị trường. Những đòi hỏi đó, đôi khi thị trường tự do không cung cấp đủ, nên Nhà nước phải vào cuộc 7 bằng cách hoạch định và thực hiện chính sách khuyến khích đầu tư. Ngày nay, ở mọi quốc gia, chính sách khuyến khích đầu tư của Nhà nước là một trong những chính sách cơ bản, quan trọng trong hệ thống chính sách kinh tế của Nhà nước.

Việt Nam về cơ bản, đã chuyển sang nền kinh tế thị trường và đang trong giai đoạn đẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, hội nhập kinh tế quốc tế một cách sâu rộng và mạnh mẽ nên chính sách khuyến khích đầu tư của Nhà nước càng có vai trò quan trọng đặc biệt. Trong những năm gần đây, với việc thực thi các hoạt động tạo điều kiện thuận lợi về thủ tục hành chính về sử dụng đất đai, về thuế, về đào tạo. Nhà nước đã thu hút được số lượng vốn đầu tư vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh. Kết quả là, trong suốt hai mươi năm đổi mới, tổng đầu tư xã hội đều tăng, năm sau cao hơn năm trước.

Số vốn tăng thêm này đã góp phần làm cho nước ta giữ được tốc độ tăng trưởng kinh tế cao trong nhiều năm, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực, tạo thêm nhiều việc làm mới và cải thiện chất lượng sống của dân cư. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy, Việt Nam vẫn còn bỏ phí nhiều nguồn lực, chưa thu hút đủ mức cả vốn trong nước lẫn vốn nước ngoài vào phát triển kinh tế. Có nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân Nhà nước chưa làm tốt chính sách khuyến khích đầu tư. Đề tài tập trung trình bày ba nội dung cơ bản: làm rõ cơ sở lý luận của chính sách khuyến khích đầu tư của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; phân tích, đánh giá thực trạng chính sách khuyến khích của Nhà nước ta hiện nay; đề xuất một số định hướng và giải pháp cơ bản nhằm tiếp tục hoàn thiện chính sách khuyến khích đầu tư của Nhà nước ta trong thời gian tới.

Nguyễn Duy Quang (2007), Đầu tư trực tiếp của Liên minh Châu âu vào Việt Nam [30]. Trong đó, tác giả đã phân tích quan hệ hợp tác đầu tư trực tiếp nước ngoài của Liên minh Châu Âu (Viết tắt là EU) vào Việt Nam trên góc độ quan hệ đa phương và quan hệ song phương giữa các thành viên EU với Việt Nam, nhất là các thành viên chủ chốt, có ảnh hưởng lớn đến đầu tư trực tiếp nước ngoài của EU tại Việt Nam. 8 Hoạt động đầu tư vốn FDI của EU và các nước thành viên vào Việt Nam từ năm 1998 đến năm 2005. Qua đó, tác giả đã phân tích, đánh giá thực trạng và kết quả, hạn chế, nguyên nhân, từ đó đề xuất phương hướng, các giải pháp tăng cường thu hút FDI vào Việt Nam.