CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Kết cấu hạ tầng nông nghiệp - nông thôn là một trong những bộ phận cấu thành của hệ thống KCHT KT-XH, bao gồm tổng thể các hạng mục công trình vật chất - kỹ thuật đóng vai trò là nền tảng cho sự ổn định, tăng trưởng kinh tế vùng nông thông. Đầu tư phát triển KCHT nông nghiệp - nông thôn có vai trò quan trọng trong việc tạo dựng hệ thống cơ sở vật chất, kỹ thuật mới cho sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn. Suốt nhiều năm qua, Việt Nam đã có nhiều chính sách, chương trình, dự án đẩy mạnh đầu tư KCHT nông nghiệp - nông thôn, nhất là nông thôn miền núi vùng đồng bào dân tộc thiểu số và đã đạt được nhiều thành tựu khả quan.
KCHT nông nghiệp - nông thôn ngày càng được nâng cấp và hoàn thiện, tạo điều kiện cho sản xuất nông nghiệp phát triển, bộ mặt nông thôn có nhiều đổi mới. Theo đó, nhiều công trình nghiên cứu về hiệu quả ĐTPT KCHT nông nghiệp - nông thôn đã khẳng định tính đúng đắn của vấn đề này. Đặc biệt, huyện Kiến Thụy thành phố Hải phòng là địa phương nằm trong vũng kinh tế trọng điểm Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, có nhiều lợi thế để phát triển nông nghiệp chất lượng cao để phục vụ thị trường phía Bắc. Cùng với quá trình thực hiện chủ trương của Đảng về phát triển nông thôn, huyện Kiến Thụy đã luôn coi trọng phát triển kinh tế, xây dựng NN-NT và có nhiều biện pháp để đưa NN-NT phát triển toàn diện.
Hệ thống KCHT NN-NT đang từng bước được cải thiện, nhưng vẫn tồn tại một số bất cập, chưa đáp ứng được nhu cầu cao về sản xuất - sinh hoạt của cư dân, đây được coi là một thách thức trong mục tiêu CNH - HĐH nông nghiệp - nông thôn tại huyện. Hơn nữa, ĐTPT KCHT nông nghiệp - nông thôn là một trong những yếu tố “kim chỉ nam” có tính quyết định để hoàn thành mục tiêu phát triển KT-XH trên địa bàn huyện. Tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện tại, vấn đề mới chỉ đưa ra tại các văn 2 bản báo cáo của các xã, của huyện mà chưa đưa ra câu trả lời và giải pháp mang tính thuyết phục. Các báo cáo trên vẫn còn thiếu sót đánh giá tổng thể, sự thay đổi tích cực và hạn chế, biện pháp khắc phục các hạn chế nhằm nâng nâng cao hiệu quả ĐTPT KCHT nông nghiệp - nông thôn trên địa bàn huyện.
Xuất phát từ những vấn đề trên, tôi quyết định lựa chọn đề tài: “Đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng Nông nghiệp - Nông thôn trên địa bàn huyện Kiến Thụy - Thành phố Hải Phòng giai đoạn 2010 - 2025” làm luận văn thạc sỹ chuyên ngành Kinh tế đầu tư với mong muốn làm sáng tỏ những vấn đề đặt ra.2 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài ĐTPT KCHT nông nghiệp - nông thôn là yếu tố mang tính “kim chỉ nam” trên phương diện phát triển nông nghiệp nông thôn bền vững nói chung, phát triển KT-XH nói riêng. Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu với quy mô, phạm vi, góc độ tiếp cận khác nhau nêu ra và khẳng định sự đúng đắn của vấn đề này. Nghiên cứu về chủ đề này trong phạm vi tìm hiểu của tác giả, bao gồm những công trình sau: Một số công trình dưới dạng sách, báo, tạp chí trong nước có thể tham khảo: - Đỗ Hoài Nam, Lê Cao Đoàn (2001), “Xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn trong quá trình CNH, HĐH ở Việt Nam”. Trong công trình này, các tác giả đã đưa ra quan niệm về CSHT nông thôn; phân tích một cách cụ thể vai trò vị trí của CSHT NN-NT đối với quá trình CNH-HĐH.
Trên cơ sở chỉ rõ thực trạng của hệ thống KCHT nông thôn, các tác giả đề xuất những định hướng, xác định giải pháp cơ bản cần được thực hiện trên thực tế, trong đó đặc biệt quan tâm đến xây dựng và hoàn thiện hệ thống cơ chế chính sách phù hợp. - Nguyễn Quang Vinh (2015), “Phát triển kết cấu hạ tầng ở Việt Nam”, Tạp chí Kinh tế và Phát triển, số 217. Bài viết đã phân tích và đánh giá những thành tựu và hạn chế trong phát triển KCHT kinh tế - xã hội tại Việt Nam suốt thời gian qua. Trên cơ sở, đề xuất các giải pháp nhằm phát triển KCHT đảm bảo theo định hướng phát triển bền vững KT-XH của Việt Nam giai đoạn tiếp theo.
- Dương Văn Xanh (2012), “Chương trình đào tạo phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn”, tác giả đã đưa ra quan niệm về KCHT nông thôn, luận giải vai trò quan 3 trọng của nó trong kinh tế thị trường. Tác giả cho rằng “Kết cấu hạ tầng là phương tiện để khắc phục những nhược điểm của cơ chế thị trường, góp phần bảo đảm cho phát triển bền vững, việc phát triển KCHT nông thôn là yếu tố không thể thiếu để phát triển đất nước, vùng, ngành, các đơn vị kinh tế nhằm tổ chức phân bổ và sử dụng nguồn lực tự nhiên, kinh tế-xã hội ở nông thôn một cách hợp lý”. Trên cơ sở đó, cuốn sách đưa ra những nội dung cơ bản trong quản lý phát triển KCHT nông thôn; kế hoạch hoá và lựa chọn các dự án phát triển; phương pháp phân tích xã hội trong chu trình dự án, những vấn đề kinh tế tài chính, quản lý chất lượng trong xây dựng, khai thác và bảo quản các công trình hạ tầng nông thôn. Đây là công trình có giá trị đáp ứng yêu cầu giảng dạy, học tập và nghiên cứu về phát triển KCHT nông thôn, nhất là các cán bộ làm công tác phát triển nông nghiệp và phát triển KCHT nông thôn.
Tuy nhiên, trong cuốn sách này, tác giả chỉ đi vào làm rõ vấn đề quản lý kết cấu hạ tầng nông thôn, nhiều nội dung liên quan khác đến phát triển KCHT kinh tế nông thôn chưa được phân tích sâu. Dưới dạng đề tài nghiên cứu của luận án tiến sĩ, đề tài khoa học và dưới dạng các phóng sự, bài báo có: - Đặng Kim Sơn (2013), “Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam hôm nay và mai sau”, Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nông thôn: Nghiên cứu khoa học đã mô tả những nét cơ bản về bức tranh hiện trạng nông nghiệp nông thôn Việt Nam trong suốt 20 năm qua. Nghiên cứu được xây dựng khá kỳ công và thu thập tài liệu từ các nhà quản lý, các chuyên gia, tiến hành khảo sát bổ sung từ dân cư v.v và đóng góp rất lớn trong việc trao đổi thông tin, phân tích đánh giá, và định hướng trong việc đưa ra chính sách thay đổi bộ mặt NN-NT tại Hội nghị Trung ương 7 khóa X. - Nguyễn Đức Tuyên (2009), “Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội ở nông thôn tỉnh Bắc Ninh, kinh nghiệm và giải pháp”, Luận án Tiến sỹ Lịch sử kinh tế, trường Đại học Kinh tế quốc dân.
Luận án đã khái quát những vấn đề mang tính lý luận, nhận thức sâu sắc về phát triển hạ tầng KT-XH tại nông thôn, phân tích cụ thể về các chính sách của tỉnh Bắc Ninh trong phát triển KT-XH nông thôn đối với từng lĩnh vực. Trên 4 cơ sở đó, tác giả đã đề xuất 6 nhóm giải pháp cùng 6 đề xuất nhằm phát triển KT-XH nông thôn tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn tiếp theo. - Trịnh Tuyết Chi (2016), “Đầu tư phát triển cơ sỏ hạ tầng trên địa bàn huyện Thanh Trì giai đoạn 2010 - 2020”, Luận văn Thạc sỹ Kinh tế đầu tư, trường Đại học Kinh tế quốc dân. Công trình này tác giả đã trình bày cơ sở lý luận, kinh nghiệm thực tiễn về đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, nêu thực trạng hoạt động của đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng tại huyện Thanh Trì, Hà Nội giai đoạn 2010 - 2015; đồng thời đề xuất các giải pháp đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng cho huyện trong thời gian tới.
- Đỗ Hoàng Hoa, “Đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng bằng nguồn vốn ngân sách trên địa bàn huyện Hậu Lộc tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2011 - 2015”, Luận văn Thạc sỹ Kinh tế đầu tư, trường Đại học Kinh tế quốc dân. Công trình được tác giả đã làm rõ cơ sơ lý luận, phân tích thực trạng đầu tư phát triển kết cậu hạ tầng bằng nguồn vốn ngân sách, phân tích nguyên nhân hạn chế hiện có; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nhằm tăng cường đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng bằng nguồn vốn ngân sách trên địa bàn huyện Hậu Lộc trong giai đoạn tiếp theo. Tất cả công trình nghiên cứu trên đều nghiên cứu, luận giải, tiếp cận vấn đề phát triển, đầu tư phát triển NN-NT ở góc độ, phạm vi, quy mô và khía cạnh khác nhau, đồng thời khai thác khá triệt để bức tranh muôn màu của thực trạng phát triển và ĐTPT KCHT tại vùng nông thôn, gắn với những địa phương vùng nhất định. Trong đó điểm chung là các tác giả đều khẳng định vai trò quan trọng của phát triển, đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, phân tích thực trạng trên địa bàn, từ đó chỉ rõ ra nguyên nhân, rút ra bài học kinh nghiệm và đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy ĐTPT KCHT trong thời gian tới.
Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu vẫn còn tồn tại những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu trong luận văn. Tất cả đều dừng lại ở tính quy mô lớn. Qua tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn, tác giả nhận thấy chưa có công trình nào nghiên cứu một cách cập nhật, chuyên sâu về vốn ĐTPT KCHT nông nghiệp - nông thôn trên địa bàn huyện, hay cụ thể hơn tại huyện Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng. Các công trình chỉ đi sâu về đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế 5 - xã hội mà chưa phân tích chuyên sâu về đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng liên quan trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và dịch vụ nông thôn.
Chính vì vậy, còn có rất nhiều vấn đề bỏ ngỏ, ví dụ như thực trạng phát triển KCHT nông nghiệp - nông thôn tại huyện thời gian qua diễn ra như thế nào? Nguồn vốn đầu tư từ nhiều nguồn đã đóng góp được những gì trong quá trình phát triển hạ tầng nông nghiệp - nông thôn trên đại bàn huyện? Còn những tồn tại, hạn chế gì trong việc huy động và sử dụng vốn đầu tư trong quá trình phát triển KCHT nông thôn của huyện thời gian qua?