Chương I Nghị quyết số 04-HĐTP ngày 29/11/1986 của Hội đồng Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số qui định trong Phần các tội phạm của BLHS năm 1985 (nhưng đến nay vẫn được các cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng cho BLHS năm 1999) có nêu: “Nói chung, mọi hành vi cắt trộm đường dây thông tin liên lạc (điện thoại hoặc truyền thanh), đường dây tải điện, đang vận hành hoặc đang mắc dở dang để chuẩn bị vận hành mà không có mục đích chống chính quyền nhân dân, đều cấu thành tội phá hủy công trình, phương tiện quan trọng về ANQG theo Điều 94. Có thể xem xét vị trí quan trọng cụ thể của từng loại đường dây ở từng nơi, từng lúc, kết hợp với tình tiết về nhân thân người phạm tội mà lượng hình cho sát hợp. Đối với trường hợp cắt trộm đường dây có mức độ nguy hiểm hạn chế (như: người phạm tội biết rõ là đường dây không sử dụng nữa, đường dây điện thoại vào nhà tư nhân, đường dây dẫn điện phục vụ sinh hoạt của một số gia đình, đường dây truyền thanh của xã ở thời điểm không có nhu cầu khẩn trương…” thì xử lý về “tội huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản xã hội chủ nghĩa” (Điều 138)…”. Căn cứ theo nội dung trên của Nghị quyết 04-HĐTP 29/11/1986, Toà án nhân dân tối cao có Công văn số 34-NCPL ngày 20/4/1991 hướng dẫn như sau: “1.
Hành vi lấy cắp đường dây dẫn điện, thiết bị về điện trong trạm hạ thế phải bị xử lý về tội phá hủy công trình, phương tiện quan trọng về an ninh quốc gia theo Điều 94 Bộ luật hình sự. Hành vi lấy cắp đường dây dẫn điện, đồng hồ đo điện dân dụng từ sau trạm hạ thế, nếu các loại tài sản đó là tài sản xã hội chủ nghĩa thì xử lý theo Điều 38 Bộ luật hình sự về tội huỷ hoại tài sản xã hội chủ nghĩa. Hành vi lấy cắp đường dây dẫn điện, đồng hồ đo điện dân dụng từ sau trạm hạ thế, nhưng nếu các tài sản đó là tài sản thuộc quyền sở hữu của công dân thì bị xử lý theo Điều 160 Bộ luật hình sự về tội huỷ hoại tài sản của công dân”. Theo qui định của các văn bản trên, có thể thấy rằng việc xác định đối tượng tác động của hành vi phá hủy CTPTQT về ANQG không chỉ đơn thuần dựa vào tên gọi của các công trình, phương tiện, mà còn phải dựa vào tính năng, tình trạng hoạt động cũng như vị trí hoạt động của các công trình, phương tiện này để xác định đây 12 có phải là CTPTQT về ANQG hay không.
Từ đó mới xác định có phạm tội phá hủy CTPTQT về ANGQ hay không. Tình trạng hoạt động, vị trí hoạt động, tính năng hoạt động, hình thức sở hữu của công trình, phương tiện là cơ sở để xác định tội danh của hành vi cũng như tên gọi của đối tượng tác động của hành vi. Chẳng hạn như: công trình điện nhưng đã bị hư hỏng, không sử dụng nữa thì hành vi cắt dây điện ở công trình này không được xem là phạm tội phá hủy CTPTQT về ANQG mà phạm vào tội huỷ hoại tài sản vì mức độ nguy hiểm hạn chế; hoặc đối với hành vi cắt trộm đường dây dẫn điện từ sau trạm hạ thế thì không được xem là hành vi phá hủy CTPTQT về ANQG mà được xem là hành vi huỷ hoại tài sản. Rõ ràng rằng, với nội dung hướng dẫn tại Nghị quyết số 04-HĐTP ngày 29/11/1986 và Công văn số 34-NCPL ngày 20/4/1991 nêu trên thì công trình bị hư hỏng không hoạt động; hoặc các công trình, phương tiện về điện từ sau trạm hạ thế không được coi là CTPTQT về ANQG.
Dù rằng đã có hướng dẫn bằng văn bản của Toà án nhân dân tối cao, nhưng trên thực tế do nhiều nguyên nhân mà việc xác định đối tượng bị xâm hại có phải là CTPTQT về ANQG hay không ở các cơ quan tiến hành tố tụng khác nhau, ở từng địa phương khác nhau, đối với từng cán bộ tiến hành tố tụng cũng có những quan điểm khác nhau. Chẳng hạn như: có quan điểm cho rằng: hành vi cắt phá đường dây thông tin liên lạc đang thi công, chưa nghiệm thu, chưa đưa vào sử dụng thì không cấu thành thành tội phá hủy CTPTQT về ANQG (trái với hướng dẫn tại Nghị quyết 04-HĐTP ngày 29/11/1986). Một số cơ quan tiến hành tố tụng khác cho rằng: bất cứ hành vi nào phá hủy công trình, phương tiện mà điều luật chỉ ra, không phân biệt qui mô công trình, hình thức sở hữu, mức độ thiệt hại… đều cấu thành tội phá hủy CTPTQT về ANQG (trái với hướng dẫn tại Công văn số 34-NCPL ngày 20/4/1991)1. Theo chúng tôi, việc hướng dẫn xác định CTPTQT về ANQG phải căn cứ vào đặc tính, qui mô, hình thức sở hữu, giá trị công trình cũng như mức độ thiệt hại gây ra theo công văn số 34-NCPL ngày 20/4/1991…là hợp lý.
Vì thực tế, các công trình, phương tiện hiện nay rất đa dạng về hình thức, cũng như qui mô, phục vụ cho rất nhiều ngành nghề, cũng như nhiều thành phần kinh tế khác nhau. Nếu xác định đâu cũng là CTPTQT về ANQG thì sẽ dẫn đến tình trạng khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử loại tội này một cách tràn lan. Đồng thời cũng thể hiện sự đánh giá không khách quan, chính xác giá trị và tầm quan trọng của các công trình, phương tiện về ANQG, từ đó, việc thực hiện công tác đấu tranh, phòng và chống tội phạm phá hủy 1 Trần Quang Tiệp (2007), “Tội phá huỷ công trình, phương tiện quan trọng về an ninh quốc gia. Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”, Công an nhân dân, (06), tr.
13 CTPTQT về ANQG không thể đi vào trọng tâm, khó có thể đạt hiệu quả cao trong công tác bảo vệ các CTPTQT về ANQG khỏi các hành vi xâm hại của tội phạm. Bên cạnh đó, không phải là bất hợp lý trong lập luận của một số cơ quan điều tra khi cho rằng hành vi cắt phá đường dây thông tin liên lạc chưa nghiệm thu, chưa đưa vào sử dụng hoặc đang được thi công thì không phạm tội phá hủy CTPTQT về ANQG, vì thực tế cho thấy các công trình chưa đưa vào sử dụng thì hiệu quả của công trình còn rất hạn chế, sức ảnh hưởng hay nói khác hơn là tính quan trọng liên quan đến ANQG chưa cao. Do vậy, hành vi phá hủy công trình, phương tiện chưa đưa vào sử dụng, hoặc chưa nghiệm thu, đang thi công chưa mang đến hậu quả nghiêm trọng. Tuy nhiên, giá trị cũng như tầm quan trọng của công trình sẽ được đánh giá theo một hướng khác nếu như công trình đó đã được lập hồ sơ đề nghị đưa vào danh mục công trình, phương tiện liên quan đến ANQG và đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt (dù chưa được thi công, hoặc đã thi công nhưng chưa được nghiệm thu, chưa đưa vào sử dụng).
Theo chúng tôi thì Nghị định số 126/2008/NĐ- CP ngày 11/12/2008 đã qui định việc xác lập danh mục công trình quan trọng liên quan đến ANQG cho một số cơ quan nhà nước có thẩm quyền và các công trình, phương tiện nằm trong danh mục này hiển nhiên được xác định là CTPTQT về ANQG. Vì vậy, dù công trình đã được nghiệm thu, đưa vào sử dụng hay chưa, người thực hiện hành vi huỷ hoại các công trình, phương tiện này vẫn phạm vào tội phá hủy CTPTQT về ANQG. Vấn đề đặt ra là hiện nay là tuy đã có qui định về việc xác lập danh mục công trình quan trọng liên quan đến ANQG nhưng qui định này vẫn chưa được các cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiến hành. Do vậy, Nhà nước cần phải có sự thúc đẩy các cơ quan có thẩm quyền tiến hành các hoạt động thẩm định, lập hồ sơ và đề nghị đưa các công trình hội đủ các tiêu chí được nêu tại Điều 7 Nghị định 126/2008/NĐ-CP ngày 11/12/2008 vào danh mục công trình quan trọng liên quan đến ANQG và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
Việc đưa ra được danh mục các công trình, phương tiện quan trọng liên quan đến ANQG sẽ là căn cứ pháp lý cực kỳ quan trọng để xác định đối tượng bị xâm hại của tội phá hủy CTPTQT về ANQG. * Về mặt khách quan của tội phạm: Mặt khách quan của tội phạm thể hiện ở hành vi khách quan và hậu quả do hành vi này gây ra. Hành vi khách quan của tội phạm chính là hành vi phá hủy các CTPTQT về ANQG. Hành vi phá hủy tức là làm cho các công trình, phương tiện này bị tiêu huỷ toàn bộ hay một phần, là làm mất một phần hoàn toàn hoặc một phần giá trị sử dụng của chúng, có thể sửa chữa hoặc thay thế được.
Hành vi phá hủy được thể hiện bằng 14 nhiều phương thức, thủ đoạn khác nhau như: đốt, cắt, đào, khoan, cho nổ mìn…, từ đó làm biến dạng hay tiêu huỷ hẳn đối tượng. Về mặt hành vi khách quan, có thể phân biệt giữa hành vi phá hủy và hành vi huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng (qui định tại Điều 143 BLHS năm 1999) ở chỗ: hành vi phá hủy mang ý nghĩa nghiêm trọng hơn hành vi huỷ hoại hoặc cố ý làm hư hỏng. Hành vi phá hủy không chỉ làm hư hỏng tài sản (các công trình, phương tiện), mà nó còn trực tiếp hoặc gián tiếp gây nên sự mất an toàn đối với trật tự xã hội. Căn cứ vào đối tượng tác động mà người phạm tội có thể thực hiện một số các hành vi sau: - Phá hủy công trình, phương tiện giao thông vận tải.
Hành vi này bao gồm việc huỷ hoại và làm hư hỏng các công trình, phương tiện giao thông đường bộ, đường thuỷ, đường sắt, đường hàng không… Hành vi này khác với các hành vi gây cản trở giao thông đường bộ, đường sắt, đường thuỷ và đường hàng không, được qui định tại các Điều 203, 209, 213 và Điều 217 BLHS năm 1999. Các hành vi qui định tại các điều nêu trên chỉ nhằm mục đích cản trở giao thông, không mang mục đích phá hủy các công trình, phương tiện giao thông, đồng thời, chúng cũng mang tính nhất thời trong một khoảng thời gian, không gian nhất định. - Phá hủy công trình, phương tiện thông tin - liên lạc. Hành vi này thể hiện bằng nhiều phương thức, thủ đoạn rất tinh vi và đa dạng.