Đấu tranh chống đánh bắt cá trái phép không thông báo và không theo quy định iuu nghiên cứu so sánh pháp luật nước ngoài và kinh nghiệm cho việt nam

Nghiên cứu pháp luật quốc tế & kinh nghiệm chống khai thác IUU. Giải pháp cho Việt Nam ngăn chặn đánh bắt cá trái phép, bảo vệ nguồn lợi biển.

• Đề tài: Đấu Tranh Chống Đánh Bắt Cá Trái Phép Không Thông Báo Và Không Theo Quy Định IUU: Nghiên Cứu So Sánh Pháp Luật Nước Ngoài Và Kinh Nghiệm Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Nghiên cứu

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐÁNH BẮT CÁ BẤT HỢP PHÁP, KHÔNG THÔNG BÁO VÀ KHÔNG THEO QUY ĐỊNH (IUU)
• 1.1. Khái quát về hoạt động đánh bắt cá bất hợp pháp, không thông báo và không theo quy định (IUU)
• 1.2. Khái niệm IUU theo một số văn bản quốc tế. Khái niệm IUU theo pháp luật Việt Nam. Ý nghĩa về hoạt động chống lại đánh bắt cá bất hợp pháp, không thông báo và không theo quy định (IUU)
• 1.3. Lịch sử hình thành quy chế pháp lý chống lại đánh bắt cá bất hợp pháp, không thông báo và không theo quy định (IUU)
• 1.4. Nội dung về đánh bắt cá bất hợp pháp, không thông báo và không theo quy định (IUU) trong một số văn kiện pháp luật quốc tế
• 1.5. Nội dung về phòng, chống IUU trong một số văn kiện pháp luật quốc tế
• 1.6. Nội dung IUU theo quy định của một số thỏa thuận quốc tế, khu vực
• 1.7. Ý kiến tư vấn và phán quyết của các cơ quan tài phán quốc tế liên quan đến IUU
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VỀ ĐẤU TRANH CHỐNG LẠI ĐÁNH BẮT CÁ BẤT HỢP PHÁP, KHÔNG THÔNG BÁO VÀ KHÔNG THEO QUY ĐỊNH (IUU) CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA VÀ TỔ CHỨC QUỐC TẾ TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1. Pháp luật về đấu tranh chống lại đánh bắt cá bất hợp pháp, không thông báo và không theo quy định (IUU) tại Liên minh Châu Âu (EU)
• 2.2. Quy định của EU chống IUU đối với các quốc gia trong EU
• 2.3. Quy định của EU về chống IUU đối với các quốc gia ngoài EU
• 2.4. Quy định của EU về các biện pháp xử phạt khi khai thác IUU
• 2.5. Pháp luật về đấu tranh chống lại đánh bắt cá bất hợp pháp, không thông báo và không theo quy định (IUU) tại Thái Lan
• 2.5.1. Sơ lược về pháp luật về đấu tranh chống lại IUU tại Thái Lan
• 2.5.2. Vấn đề chống IUU được đặt ra trong hệ thống pháp luật Thái Lan
• 2.5.3. Vấn đề thực thi pháp luật về chống IUU tại Thái Lan
• 2.6. Pháp luật về đấu tranh chống lại đánh bắt cá bất hợp pháp, không thông báo và không theo quy định (IUU) tại Philippines
• 2.6.1. Sơ lược về tình hình đấu tranh chống lại IUU tại Philippines
• 2.6.2. Biện pháp khắc phục thẻ vàng của Philippines
• 2.6.3. Phương hướng phát triển thủy sản bền vững sau khi gỡ thẻ vàng của Philippines
• 2.7. Pháp luật về đấu tranh chống lại đánh bắt cá bất hợp pháp, không thông báo và không theo quy định (IUU) tại Sri Lanka
• 2.7.1. Tổng quan về tình hình IUU tại Sri Lanka
• 2.7.2. Lệnh cấm nhập khẩu cá - “thẻ đỏ” của Liên minh Châu Âu đối với Sri Lanka
• 2.7.3. Kinh nghiệm khắc phục “thẻ đỏ” của Sri Lanka
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. THỰC TRẠNG ĐÁNH BẮT CÁ BẤT HỢP PHÁP, KHÔNG THÔNG BÁO VÀ KHÔNG THEO QUY ĐỊNH (IUU) TẠI VIỆT NAM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN
• 3.1. Thực trạng đánh bắt cá bất hợp pháp, không thông báo và không theo quy định (IUU) tại Việt Nam
• 3.2. Tổng quan về quy định chống đánh bắt cá bất hợp pháp, không thông báo và không theo quy định (IUU) tại Việt Nam
• 3.3. Bất cập trong pháp luật về chống đánh bắt cá bất hợp pháp, không thông báo và không theo quy định (IUU) tại Việt Nam
• 3.4. Kiến nghị giải pháp đấu tranh chống lại đánh bắt cá bất hợp pháp, không thông báo và không theo quy định (IUU) tại Việt Nam
• 3.5. Hoàn thiện khung pháp lý về đấu tranh chống lại đánh bắt cá bất hợp pháp, không thông báo và không theo quy định (IUU) tại Việt Nam
• 3.6. Hoàn thiện thực thi pháp luật về đấu tranh chống lại đánh bắt cá bất hợp pháp, không thông báo và không theo quy định (IUU) tại Việt Nam
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN CHUNG

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về IUU Khái Niệm Lịch Sử Tầm Quan Trọng

Đánh bắt cá IUU (bất hợp pháp, không thông báo và không theo quy định) là một vấn đề nhức nhối toàn cầu, đe dọa nghiêm trọng đến quản lý nghề cá bền vững, an ninh lương thực và hệ sinh thái biển. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), IUU bao gồm các hoạt động khai thác vi phạm luật pháp quốc gia và quốc tế, không được báo cáo hoặc báo cáo sai lệch cho cơ quan quản lý có thẩm quyền, và không tuân thủ các quy định bảo tồn và quản lý. Nghiên cứu này đi sâu vào khái niệm IUU, lịch sử hình thành quy chế pháp lý chống lại nó, và tầm quan trọng của việc đấu tranh chống lại IUU để bảo vệ nguồn lợi thủy sản cho các thế hệ tương lai. Việc hiểu rõ về IUU là bước đầu tiên để xây dựng các biện pháp hiệu quả nhằm ngăn chặn và loại bỏ hành vi này. Các văn kiện pháp luật quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc định hình các quy tắc và chuẩn mực toàn cầu về chống IUU.

1.1. Khái niệm IUU theo các văn bản quốc tế và Việt Nam

Các văn bản quốc tế như Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) và Hiệp định của FAO về các biện pháp của quốc gia có cảng đã đưa ra các định nghĩa và tiêu chí cụ thể về đánh bắt cá IUU. Luật Thủy sản của Việt Nam cũng đã nội luật hóa các quy định này, xác định rõ các hành vi đánh bắt cá trái phép, không thông báo và không theo quy định là vi phạm pháp luật. Việc thống nhất khái niệm IUU giữa các quốc gia và tổ chức quốc tế là rất quan trọng để đảm bảo tính hiệu quả của các biện pháp phối hợp chống IUU. Sự khác biệt trong định nghĩa có thể dẫn đến việc các hành vi vi phạm không bị xử lý hoặc bị xử lý không thống nhất.

1.2. Tầm quan trọng của việc chống IUU đối với Việt Nam

Việt Nam, với đường bờ biển dài và nguồn lợi thủy sản phong phú, chịu ảnh hưởng nặng nề từ đánh bắt cá IUU. Việc không kiểm soát được IUU không chỉ gây thiệt hại kinh tế cho ngư dân chân chính mà còn làm suy thoái nguồn lợi thủy sản, ảnh hưởng đến an ninh lương thực và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế. Thẻ vàng IUU từ Ủy ban châu Âu (EC) là một ví dụ điển hình về những hậu quả tiêu cực mà Việt Nam phải gánh chịu do không kiểm soát được IUU. Do đó, chống IUU là một nhiệm vụ cấp bách và quan trọng đối với Việt Nam.

II. Phân Tích Pháp Luật Nước Ngoài Về Chống IUU Bài Học Hay

Nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế đã xây dựng các hệ thống pháp luật và chính sách hiệu quả để chống IUU. Nghiên cứu so sánh pháp luật của Liên minh Châu Âu (EU), Thái Lan, Philippines và Sri Lanka cho thấy các biện pháp mạnh mẽ trong việc kiểm soát hoạt động đánh bắt cá, xử phạt vi phạm, và hợp tác quốc tế. EU, với vai trò tiên phong trong chống IUU, đã thiết lập một hệ thống giám sát chặt chẽ, áp dụng các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc đối với các quốc gia không tuân thủ, và yêu cầu truy xuất nguồn gốc thủy sản để đảm bảo tính hợp pháp. Kinh nghiệm của các quốc gia này cung cấp những bài học quý báu cho Việt Nam trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi.

2.1. Kinh nghiệm chống IUU của EU Kiểm soát và trừng phạt

Liên minh Châu Âu (EU) đã xây dựng một hệ thống pháp luật toàn diện để chống IUU, bao gồm các quy định về kiểm soát hoạt động đánh bắt cá, truy xuất nguồn gốc thủy sản, và xử phạt vi phạm. EU áp dụng các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc đối với các quốc gia không tuân thủ, bao gồm cấm nhập khẩu thủy sản và hạn chế tiếp cận thị trường. Hệ thống cảnh báo thẻ vàng và thẻ đỏ IUU của EU đã tạo ra động lực mạnh mẽ cho các quốc gia trên toàn thế giới để cải thiện quản lý nghề cá và chống IUU.

2.2. Bài học từ Thái Lan Philippines và Sri Lanka trong chống IUU

Thái Lan, Philippines và Sri Lanka đã trải qua những khó khăn trong việc chống IUU và đã thực hiện các biện pháp cải cách đáng kể để đáp ứng các yêu cầu của EU và các tổ chức quốc tế khác. Các quốc gia này đã tăng cường kiểm soát hoạt động đánh bắt cá, cải thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản, và tăng cường hợp tác quốc tế. Kinh nghiệm của họ cho thấy rằng việc chống IUU đòi hỏi sự cam kết mạnh mẽ từ chính phủ, sự tham gia của cộng đồng ngư dân, và sự hỗ trợ kỹ thuật từ các tổ chức quốc tế.

III. Thực Trạng Đánh Bắt Cá Trái Phép Ở Việt Nam Thách Thức Hiện Tại

Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc chống đánh bắt cá trái phép, không thông báo và không theo quy định (IUU). Tình trạng tàu cá Việt Nam vi phạm vùng biển nước ngoài vẫn diễn ra phổ biến, gây ảnh hưởng đến quan hệ ngoại giao và uy tín của Việt Nam. Hệ thống pháp luật về chống IUU còn nhiều bất cập, thiếu tính răn đe và khó thực thi. Năng lực của các cơ quan chức năng trong việc giám sát, kiểm tra và xử lý vi phạm còn hạn chế. Nguyên nhân chính của tình trạng này bao gồm nhận thức còn hạn chế của ngư dân, lợi ích kinh tế trước mắt, và sự thiếu phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

3.1. Tổng quan về quy định chống IUU tại Việt Nam

Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp luật để chống IUU, bao gồm Luật Thủy sản, Nghị định hướng dẫn Luật Thủy sản, và các Thông tư hướng dẫn chi tiết. Các văn bản này quy định về trách nhiệm của các cơ quan chức năng, quyền và nghĩa vụ của ngư dân, và các biện pháp xử phạt vi phạm. Tuy nhiên, các quy định này vẫn còn nhiều điểm cần được hoàn thiện để đảm bảo tính hiệu quả và khả thi trong thực tế.

3.2. Bất cập trong pháp luật về chống IUU ở Việt Nam

Một số bất cập trong pháp luật về chống IUU ở Việt Nam bao gồm thiếu định nghĩa rõ ràng về các hành vi đánh bắt cá IUU, mức xử phạt còn nhẹ chưa đủ sức răn đe, và quy trình xử lý vi phạm còn phức tạp. Ngoài ra, sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản pháp luật và sự chồng chéo về thẩm quyền giữa các cơ quan chức năng cũng gây khó khăn cho việc thực thi pháp luật.

3.3. Thách thức trong thực thi pháp luật chống IUU

Việc thực thi pháp luật về chống IUU ở Việt Nam gặp nhiều khó khăn do hạn chế về nguồn lực, thiếu trang thiết bị hiện đại, và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng. Bên cạnh đó, nhận thức còn hạn chế của ngư dân và sự thiếu minh bạch trong quản lý cũng là những thách thức lớn đối với việc thực thi pháp luật.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Để Chống Đánh Bắt Cá IUU

Để giải quyết các thách thức và nâng cao hiệu quả chống đánh bắt cá IUU, Việt Nam cần hoàn thiện khung pháp lý hiện hành. Điều này bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định về định nghĩa, phạm vi, và các hành vi đánh bắt cá IUU. Các biện pháp xử phạt cần được tăng cường để đảm bảo tính răn đe, và cần có cơ chế khuyến khích ngư dân tuân thủ pháp luật. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế để trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm và phối hợp hành động trong chống IUU.

4.1. Hoàn thiện khung pháp lý về chống đánh bắt cá IUU

Việc hoàn thiện khung pháp lý về chống đánh bắt cá IUU cần tập trung vào việc làm rõ các định nghĩa, quy định chi tiết về các hành vi vi phạm, và xây dựng cơ chế xử phạt nghiêm minh. Luật Thủy sản và các văn bản hướng dẫn cần được sửa đổi để phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế và đáp ứng yêu cầu thực tiễn của Việt Nam. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc xây dựng và thực thi pháp luật.

4.2. Tăng cường thực thi pháp luật về chống IUU Giải pháp

Việc tăng cường thực thi pháp luật về chống IUU đòi hỏi sự đầu tư về nguồn lực, trang thiết bị và đào tạo cán bộ. Cần xây dựng hệ thống giám sát và kiểm tra hiệu quả, sử dụng công nghệ hiện đại để theo dõi hoạt động đánh bắt cá và phát hiện vi phạm. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của ngư dân về pháp luật và tác hại của IUU.

4.3. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong chống IUU Cách tiếp cận

Việc đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong chống IUU là rất quan trọng để trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm và phối hợp hành động. Việt Nam cần tích cực tham gia vào các diễn đàn quốc tế và khu vực về chống IUU, ký kết các thỏa thuận hợp tác song phương và đa phương, và tăng cường trao đổi thông tin với các quốc gia khác. Đồng thời, cần hợp tác với các tổ chức quốc tế như FAO và Ủy ban châu Âu để nhận được sự hỗ trợ kỹ thuật và tài chính.

V. Ứng dụng công nghệ để ngăn chặn IUU Giám sát Truy xuất

Ứng dụng công nghệ đóng vai trò then chốt trong việc ngăn chặn IUU. Hệ thống Giám sát tàu cá (VMS) cần được nâng cấp và mở rộng phạm vi phủ sóng để theo dõi chặt chẽ hoạt động của tàu thuyền. Công nghệ truy xuất nguồn gốc thủy sản phải được triển khai rộng rãi để đảm bảo tính minh bạch và hợp pháp của sản phẩm. Sử dụng hình ảnh vệ tinh và phân tích dữ liệu lớn giúp phát hiện các hoạt động đánh bắt cá trái phép trong thời gian thực. Đầu tư vào công nghệ là chìa khóa để nâng cao năng lực chống IUU.

5.1. Nâng cấp hệ thống Giám sát tàu cá VMS

Hệ thống VMS cần được nâng cấp về phần cứng và phần mềm để tăng cường khả năng giám sát, theo dõi và cảnh báo. Dữ liệu từ VMS cần được phân tích và chia sẻ kịp thời với các cơ quan chức năng liên quan để có biện pháp xử lý hiệu quả. Cần mở rộng phạm vi phủ sóng của VMS để bao gồm tất cả các tàu cá hoạt động trên biển.

5.2. Triển khai công nghệ truy xuất nguồn gốc thủy sản

Công nghệ truy xuất nguồn gốc thủy sản cần được triển khai rộng rãi từ khâu đánh bắt đến chế biến và tiêu thụ. Sử dụng mã vạch, mã QR hoặc các công nghệ khác để theo dõi hành trình của sản phẩm thủy sản và xác minh nguồn gốc hợp pháp. Cần có hệ thống chứng nhận nguồn gốc thủy sản tin cậy để đảm bảo tính minh bạch và uy tín.

5.3. Sử dụng hình ảnh vệ tinh và phân tích dữ liệu lớn

Sử dụng hình ảnh vệ tinh và phân tích dữ liệu lớn để phát hiện các hoạt động đánh bắt cá trái phép trong thời gian thực. Kết hợp dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau như VMS, nhật ký khai thác, và thông tin tình báo để xây dựng bức tranh toàn diện về hoạt động đánh bắt cá. Áp dụng các thuật toán trí tuệ nhân tạo để phát hiện các mẫu hành vi bất thường và cảnh báo sớm.

VI. Kết Luận Hướng Tới Ngư Nghiệp Bền Vững Gỡ Thẻ Vàng IUU

Đấu tranh chống đánh bắt cá IUU là một nhiệm vụ cấp bách và phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ, ngư dân, và cộng đồng quốc tế. Việc hoàn thiện pháp luật, tăng cường thực thi, ứng dụng công nghệ, và nâng cao nhận thức là những yếu tố then chốt để đạt được thành công. Gỡ thẻ vàng IUU không chỉ là mục tiêu trước mắt mà còn là bước đệm để xây dựng một nền ngư nghiệp bền vững, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam.

6.1. Tầm quan trọng của việc xây dựng ngư nghiệp bền vững

Xây dựng ngư nghiệp bền vững không chỉ giúp bảo vệ nguồn lợi thủy sản cho các thế hệ tương lai mà còn tạo ra cơ hội kinh tế và xã hội cho cộng đồng ngư dân. Cần chuyển đổi từ đánh bắt tận diệt sang khai thác có trách nhiệm, bảo vệ môi trường và hệ sinh thái biển. Đồng thời, cần đa dạng hóa sinh kế cho ngư dân để giảm áp lực lên nguồn lợi thủy sản.

6.2. Cam kết và hành động để gỡ thẻ vàng IUU

Gỡ thẻ vàng IUU là một mục tiêu quan trọng và cần thiết để khôi phục uy tín của ngành thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Cần có sự cam kết mạnh mẽ từ chính phủ và sự tham gia tích cực của cộng đồng ngư dân để thực hiện các biện pháp hiệu quả chống IUU. Đồng thời, cần minh bạch hóa thông tin và tăng cường đối thoại với Ủy ban châu Âu để đạt được sự đồng thuận và hợp tác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đánh bắt cá bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) là một trong những thách thức lớn đối với ngành thủy sản toàn cầu, gây tổn thất kinh tế ước tính từ 10-20 tỷ USD mỗi năm và ảnh hưởng đến khoảng 20% sản lượng khai thác tự nhiên, tương đương 11-26 triệu tấn cá. Tại Việt Nam, ngành thủy sản đóng góp quan trọng vào kinh tế với kim ngạch xuất khẩu đạt kỷ lục 7,557 tỷ USD trong 8 tháng đầu năm 2021, tăng 35,5% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, Việt Nam đang đối mặt với cảnh báo “thẻ vàng” từ Liên minh châu Âu (EU) từ năm 2017 do chưa kiểm soát hiệu quả hoạt động IUU, ảnh hưởng tiêu cực đến xuất khẩu thủy sản, đặc biệt là sang thị trường EU.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích các quy định pháp luật quốc tế và kinh nghiệm quốc tế trong phòng chống IUU, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào pháp luật và thực tiễn chống IUU tại Việt Nam, EU, Thái Lan, Sri Lanka và Philippines trong giai đoạn từ năm 2010 đến nay. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản, đảm bảo an ninh lương thực, phát triển kinh tế biển bền vững và nâng cao vị thế ngành thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết quản trị nguồn lợi thủy sản bền vững: Nhấn mạnh vai trò của quản lý hiệu quả, bảo tồn tài nguyên và phát triển bền vững trong khai thác thủy sản.
• Mô hình trách nhiệm quốc gia trong pháp luật quốc tế: Phân tích trách nhiệm của quốc gia tàu mang cờ, quốc gia ven biển và quốc gia cảng trong phòng chống IUU theo các công ước quốc tế như UNCLOS 1982, IPOA-IUU, PSMA.
• Khái niệm IUU: Bao gồm ba nhóm hành vi chính là đánh bắt bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định, được xác định rõ trong các văn kiện quốc tế và pháp luật Việt Nam.
• Mô hình kiểm soát và giám sát nghề cá (MCS): Hệ thống giám sát, kiểm tra và kiểm soát nhằm phát hiện và ngăn chặn các hành vi IUU.
• Chính sách nghề cá chung của EU (CFP): Là khuôn khổ pháp lý quan trọng trong việc quản lý nghề cá và phòng chống IUU tại EU và các quốc gia đối tác.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp:

• Phân tích tài liệu: Thu thập và phân tích các văn bản pháp luật quốc tế, khu vực và quốc gia liên quan đến IUU, bao gồm UNCLOS, IPOA-IUU, PSMA, CFP và các quy định của EU.
• So sánh luật học: Đối chiếu pháp luật và thực tiễn phòng chống IUU của Việt Nam với các quốc gia như Thái Lan, Sri Lanka, Philippines và EU để rút ra bài học kinh nghiệm.
• Phân tích số liệu: Sử dụng số liệu thống kê về sản lượng khai thác, xuất khẩu thủy sản, các trường hợp áp dụng thẻ vàng, thẻ đỏ của EU và các biện pháp xử lý IUU.
• Tổng kết kinh nghiệm thực tiễn: Đánh giá hiệu quả các biện pháp phòng chống IUU qua các trường hợp điển hình như Hàn Quốc, Thái Lan, Sri Lanka.
• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích giai đoạn từ năm 2010 đến 2023, đặc biệt chú trọng các sự kiện quan trọng như việc Việt Nam bị áp thẻ vàng năm 2017 và các biện pháp khắc phục đến nay.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các văn bản pháp luật, báo cáo chính thức, số liệu thống kê và các nghiên cứu khoa học liên quan. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tính đại diện và mức độ ảnh hưởng của các quốc gia và tổ chức trong lĩnh vực phòng chống IUU.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động nghiêm trọng của IUU đến kinh tế và môi trường: IUU chiếm khoảng 20% sản lượng khai thác tự nhiên toàn cầu, gây thiệt hại tài chính 10-20 tỷ USD mỗi năm. Tại Việt Nam, xuất khẩu thủy sản sang EU giảm 12% trong giai đoạn 2017-2019 do ảnh hưởng của thẻ vàng IUU.

2. Hiệu quả của các biện pháp pháp lý và quản lý: Các quốc gia như Hàn Quốc, Thái Lan và Sri Lanka đã thành công trong việc khắc phục thẻ vàng, thẻ đỏ nhờ sửa đổi khung pháp lý, tăng cường giám sát, xử phạt nghiêm minh và hợp tác quốc tế. Ví dụ, Thái Lan đã đầu tư khoảng 87 triệu euro từ 2015-2018 để cải cách ngành thủy sản và được EU gỡ thẻ vàng năm 2019.

3. Vai trò quan trọng của EU trong kiểm soát IUU: EU áp dụng hệ thống thẻ vàng, thẻ đỏ để cảnh báo và xử lý các quốc gia không tuân thủ quy định chống IUU. Quy định số 1005/2008 của EU thiết lập hệ thống quản lý ngăn chặn IUU, bao gồm chương trình chứng nhận khai thác và kiểm tra tại cảng.

4. Bất cập trong pháp luật và thực thi tại Việt Nam: Việt Nam đã hoàn thiện khung pháp lý với Luật Thủy sản 2017 và Nghị định 26/2019/NĐ-CP, nhưng vẫn chưa đủ mạnh để ngăn chặn IUU hiệu quả, dẫn đến việc bị áp thẻ vàng từ năm 2017 và nguy cơ bị thẻ đỏ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng IUU là do sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật, năng lực thực thi còn hạn chế và thiếu sự hợp tác quốc tế hiệu quả. So với các quốc gia đã khắc phục thành công thẻ vàng, Việt Nam cần tăng cường kiểm soát tàu cá, áp dụng công nghệ giám sát hiện đại như VMS, nâng cao mức xử phạt và hoàn thiện hệ thống đăng ký, cấp phép.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện xu hướng xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang EU trước và sau khi bị áp thẻ vàng, bảng so sánh các biện pháp pháp lý và thực thi của các quốc gia trong khu vực, cũng như biểu đồ chi tiêu đầu tư cho phòng chống IUU của các quốc gia.

Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy vai trò then chốt của các tổ chức nghề cá khu vực (RFMO) và các hiệp định quốc tế trong việc phối hợp phòng chống IUU. Việc áp dụng các biện pháp thương mại của EU đã tạo áp lực tích cực buộc các quốc gia phải cải cách.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý: Rà soát, sửa đổi và bổ sung các quy định về xử phạt hành vi IUU, tăng mức phạt tối thiểu lên gấp 5-8 lần giá trị sản phẩm vi phạm, bổ sung quy định về tái phạm và hình sự hóa các hành vi nghiêm trọng. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Bộ NN-PTNT, Bộ Tư pháp.

2. Tăng cường năng lực thực thi: Đầu tư trang thiết bị giám sát hiện đại như hệ thống VMS, thiết bị giám sát hành trình thời gian thực; nâng cao năng lực cho lực lượng kiểm tra, cảnh sát biển; xây dựng trung tâm quản lý đánh bắt cá quốc gia. Thời gian: 2-3 năm. Chủ thể: Bộ NN-PTNT, Bộ Quốc phòng.

3. Xây dựng hệ thống đăng ký và cấp phép điện tử: Áp dụng công nghệ thông tin để quản lý tàu cá, giấy phép và chứng nhận khai thác, đảm bảo minh bạch và dễ dàng kiểm tra. Thời gian: 1-2 năm. Chủ thể: Bộ NN-PTNT.

4. Tăng cường hợp tác quốc tế và khu vực: Tham gia đầy đủ các hiệp định quốc tế như IPOA-IUU, PSMA; thiết lập cơ chế trao đổi thông tin, đường dây nóng với các quốc gia láng giềng; phối hợp với các tổ chức nghề cá khu vực để giám sát và xử lý vi phạm. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Bộ Ngoại giao, Bộ NN-PTNT.

5. Nâng cao nhận thức và trách nhiệm cộng đồng ngư dân: Tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền về pháp luật và tác hại của IUU; khuyến khích ngư dân tuân thủ quy định và tham gia giám sát cộng đồng. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Bộ NN-PTNT, chính quyền địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về thủy sản: Giúp hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý nghề cá, phòng chống IUU.

2. Các tổ chức nghề cá khu vực và quốc tế: Cung cấp cơ sở pháp lý và kinh nghiệm thực tiễn để phối hợp hành động chống IUU hiệu quả.

3. Ngư dân và doanh nghiệp thủy sản: Nâng cao nhận thức về quy định pháp luật, trách nhiệm trong khai thác bền vững và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

4. Nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực luật biển và phát triển bền vững: Cung cấp tài liệu tham khảo về pháp luật quốc tế và kinh nghiệm quốc tế trong phòng chống IUU.

Câu hỏi thường gặp

1. IUU là gì và tại sao nó quan trọng?
   IUU là hoạt động đánh bắt cá bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định, gây tổn thất kinh tế lớn và làm suy giảm nguồn lợi thủy sản, ảnh hưởng đến an ninh lương thực và môi trường biển.

2. Việt Nam đã bị EU áp dụng biện pháp gì liên quan đến IUU?
   Việt Nam bị EU áp dụng “thẻ vàng” từ năm 2017 do chưa kiểm soát hiệu quả hoạt động IUU, ảnh hưởng đến xuất khẩu thủy sản sang EU.

3. Các quốc gia khác đã khắc phục thẻ vàng như thế nào?
   Các quốc gia như Thái Lan, Hàn Quốc và Sri Lanka đã sửa đổi pháp luật, tăng cường giám sát, xử phạt nghiêm minh và hợp tác quốc tế để được EU gỡ thẻ vàng.

4. Vai trò của các tổ chức nghề cá khu vực (RFMO) trong phòng chống IUU?
   RFMO giúp phối hợp quản lý nghề cá, trao đổi thông tin và áp dụng các biện pháp bảo tồn, quản lý nguồn lợi thủy sản khu vực, góp phần ngăn chặn IUU.

5. Làm thế nào để ngư dân tuân thủ quy định chống IUU?
   Thông qua đào tạo, tuyên truyền nâng cao nhận thức, áp dụng công nghệ giám sát và xây dựng cơ chế giám sát cộng đồng, ngư dân sẽ hiểu và tuân thủ các quy định pháp luật.

Kết luận

• IUU là thách thức lớn đối với phát triển bền vững ngành thủy sản toàn cầu và Việt Nam.
• EU áp dụng hệ thống thẻ vàng, thẻ đỏ để kiểm soát và xử lý các quốc gia vi phạm IUU, ảnh hưởng trực tiếp đến xuất khẩu thủy sản.
• Việt Nam đã có nhiều nỗ lực hoàn thiện pháp luật và thực thi nhưng vẫn cần tăng cường hơn nữa để gỡ bỏ thẻ vàng.
• Kinh nghiệm quốc tế cho thấy sự phối hợp đồng bộ giữa pháp luật, thực thi và hợp tác quốc tế là chìa khóa thành công.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực thực thi và tăng cường hợp tác quốc tế để phát triển ngành thủy sản bền vững.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan chức năng cần nhanh chóng triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường giám sát và đánh giá hiệu quả để đảm bảo ngành thủy sản Việt Nam phát triển bền vững và hội nhập quốc tế thành công.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐÁNH BẮT CÁ BẤT HỢP PHÁP, KHÔNG THÔNG BÁO VÀ KHÔNG THEO QUY ĐỊNH (IUU) 1. Khái quát về hoạt động đánh bắt cá bất hợp pháp, không thông báo và không theo quy định (IUU) Trong nhiều năm trở lại đây, đánh bắt cá bất hợp pháp, không được báo cáo, không theo quy định (illegal, unreported and unregulated fishing – viết tắt là IUU) được quan tâm nhiều hơn bao giờ hết. Đây không phải là vấn đề mới phát sinh mà đã tồn tại từ lâu trong quá trình các quốc gia khai thác và sử dụng biển. Tuy nhiên IUU vẫn luôn là một thách thức lớn đối với các quốc gia ven biển trong việc thi hành chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán đã được pháp luật quốc tế thừa nhận.

Đánh bắt cá IUU là những hành vi đánh cá của tàu thuyền bao gồm cả tàu thuyền nước ngoài và tàu thuyền treo cờ của quốc gia ven biển mà chưa có sự cho phép hoặc đã cho phép nhưng vi phạm các quy định về đánh bắt cá của quốc gia ven biển. Hành vi này đã đi ngược lại với các nỗ lực nhằm bảo tồn và quản lý nguồn cá tại tất cả các vùng biển chỉ với mục đích đem lại lợi nhuận lớn hơn so với việc đánh bắt tuân theo các quy định về đánh bắt thủy sản bền vững. Khái niệm IUU theo một số văn bản quốc tế. Năm 2001, Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (viết tắt là FAO) đã đề cập đến khái niệm IUU trong tài liệu Chương trình hành động quốc tế để ngăn ngừa, chấm dứt và loại bỏ hành vi IUU (viết tắt là IPOA-IUU) là những hoạt động đánh cá của tàu thuyền (bao gồm cả tàu thuyền nước ngoài và tàu thuyền của quốc gia ven biển) mà chưa có sự cho phép hoặc đã cho phép nhưng vi phạm các quy định về đánh cá1.

Theo Mục II, đoạn 3 của IPOA-IUU, IUU được hợp thành bởi ba nhóm hành vi là đánh cả bất hợp pháp (Illegal Fishing), đánh cá không được báo cáo (Unreported Fishing) và đánh bắt cá không theo quy định (Unregulated Fishing)2, và ở tài liệu này cũng chỉ rõ và phân tích cụ thể ba nhóm hành vi như sau: “Đánh bắt cá bất hợp pháp – Illegal fishing”: Là những hành vi được thực hiện bởi tàu quốc gia hoặc tàu nước ngoài trong vùng biển thuộc thẩm quyền tài phán của quốc gia mà không có sự cho phép của quốc gia hoặc trái với pháp luật và quy định của quốc gia; hoặc được thực hiện bởi tàu treo cờ của các quốc gia là thành viên của một tổ chức quản lý nghề cá khu vực (Regional fisheries management organization – RFMOs) nhưng đã có hành vi vi phạm các quy định về quản lý và bảo 1 Ban Tuyên giao trung ương (2020), Tài liệu về công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định của Việt Nam thời gian qua, Hà Nội, tr. 2 Nguyễn Thị Hồng Yến, Mai Ngân Hà, “Đánh bắt cá bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định và biện pháp hạn chế thương mại của Liên minh châu Âu”, https://iuscogens-vie.org/2020/05/31/192-danh-bat- ca-iuu-va-bien-phap-han-che-thuong-mai-cua-eu/, truy cập ngày 24/5/2023. 9 tồn đã được tổ chức đó thông qua và có giá trị ràng buộc các quốc gia, hoặc các quy định có liên quan có thể áp dụng của pháp luật quốc tế; hoặc được thực hiện bởi tàu vi phạm pháp luật quốc gia hoặc các nghĩa vụ quốc tế, bao gồm cả những cam kết của quốc gia hợp tác với RFMOs có liên quan. Có thể thấy tính chất bất hợp pháp của hoạt động đánh bắt cá là do vi phạm quy định pháp lý của pháp luật quốc gia, hoặc và luật quốc tế nói chung hay của RFMOs mà quốc gia mà tàu mang cờ là thành viên3.

Hành vi đánh cá bất hợp pháp có thể xảy ra tại vùng biển thuộc chủ quyền hoặc thuộc quyền tài phán của quốc gia ven biển hoặc trong vùng biển thuộc thẩm quyền quản lý của RFMOs, bao gồm vùng biển thuộc quyền chủ quyền và quyền tài phán của các quốc gia thành viên tổ chức và một phần vùng biển quốc tế, tiếp liền các vùng biển thuộc quyền chủ quyền và quyền tài phán của quốc gia. Ngoài ra, hoạt động đánh cá bất hợp pháp của tàu thuyền nước ngoài trong vùng biển của một quốc gia ven biển có thể bao gồm4: Thứ nhất, đánh cá không có giấy phép. Trong trường hợp này, tàu cá nước ngoài tham gia gia đình bắt thủy sản trong vùng biển thuộc chủ quyền hoặc quyền chủ quyền của quốc gia ven biển nhưng không có giấy phép đánh bắt do quốc gia đó cấp. Thứ hai, đánh cá sai quy định của giấy phép đánh bắt hoặc quy định của quốc gia ven biển về hoạt động đánh bắt thủy sản: Trong trường hợp này, tàu thuyền nước ngoài đã được quốc gia ven biển cấp giấy phép đánh bắt nhưng việc đánh bắt không tuân thủ các quy định của quốc gia đó, ví dụ như đánh bắt quá mức được quy định trong giấy phép đánh bắt bằng các phương thức bị cấm như sử dụng thuốc nổ hoặc thuốc độc, lưới mắt cá nhỏ và các dụng cụ đánh bắt thủy sản không phù hợp khác.

Thứ ba, đánh cá tại vùng biển không được phép đánh bắt. Trong trường hợp này, quốc gia ven biển không cho phép một số khu vực trong các vùng biển thuộc chủ quyền, quyền chủ quyền của quốc gia đó nhưng tàu cá nước ngoài vẫn thực hiện các hoạt động đánh bắt thủy sản, bất chấp lệnh cấm của quốc gia ven biển"5. “Đánh cá không được báo cáo - Unreported Fishing”: Là những hành vi được thực hiện trong khu vực thuộc thẩm quyền của RFMO nhưng không được báo cáo hoặc đã được báo cáo nhưng không đúng với thủ tục báo cáo của tổ chức; hoặc được thực hiện tại một số quốc gia nhưng chưa được báo cáo, hoặc đã được báo cáo sai, 3 Nguyễn Thị Hồng Yến (chủ nhiệm đề tài) (2019), Đánh cá bất hợp pháp, không được báo cáo, không được kiểm soát (IUU Fishing) và những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam, Đề tài Nghiên cứu khoa học cấp trường, Trương Đại học Luật Hà Nội, tr. 4 Nguyễn Thị Hồng Yến (chủ nhiệm đề tài) (2019), tlđd(3), tr.

5 Nguyễn Hồng Thao (2018), “Luật Thủy sản năm 2017 và việc đấu tranh phòng chống đánh bắt bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU)”, Tạp chí Nghiễn cứu lập pháp, số 3+4 (355+356)/2018, tr. 10 cho cơ quan có thẩm quyền quốc gia có liên quan, trái với luật pháp và quy định quốc gia6. Tàu cá sử dụng hai nhật ký khai thác: một nhật ký khai thác chính thức để đưa ra khi có yêu cầu kiểm tra và một nhật ký khai thác "bí mật" chỉ dành cho chủ tàu. “Đánh cả không theo quy định – Unregulated fishing”: Là những hành vi xảy ra trong khu vực do vùng biển của một tổ chức quản lý nghề cá khu vực bởi các tàu thuyền không có quốc tịch hoặc mang cờ của một quốc gia không phải thành viên của tổ chức quản lý nghề cá đó hoặc được thực hiện không phù hợp với các biện pháp về bảo tồn và quản lý tài nguyên của tổ chức nghề cá đó; hoặc đánh bắt thủy sản trong các vùng biển hoặc tại các ngư trường không có các quy định về biện pháp bảo tồn và quản lý tài nguyên phù hợp.

Đồng thời, việc đánh bắt này được thực hiện trái với các nghĩa vụ của các quốc gia về bảo tồn tài nguyên sinh vật biển theo luật quốc tế. FAO lưu ý rằng một số các hoạt động unregulated fishing không vi phạm pháp luật quốc tế và cũng không cần thiết áp dụng các biện pháp theo khuyến nghị trong văn kiện này7. Như vậy, rõ ràng IUU là một rào cản lớn trong việc quản lý nghề có một cách hiệu quả ở hầu hết các quốc gia có biển. Khó có thể định lượng quy mô chính xác của IUU.

Tuy nhiên trên thực tế có những bằng chứng cho thấy có ít nhất 20% sản lượng khai thác tự nhiên (11 - 26 triệu tấn cá)8 là khai thác bất hợp pháp hoặc không báo cáo, hàng năm gây tổn thất tài chính 10-20 tỷ USD. Những nước đang phát triển bị ảnh hưởng rất lớn bởi khai thác bất hợp pháp vì những nước này còn hạn chế trong các phương pháp để bảo vệ tài nguyên ven bờ. Khai thác IUU làm suy yếu các biện pháp quốc gia và quốc tế bảo tồn và quản lý các nguồn tài nguyên sinh vật biển và dẫn đến cạn kiệt tài nguyên, làm phương hại đến những nỗ lực quản lý nghề cả trên cơ sở hợp lý và bảo tồn đa dạng sinh học biển, dẫn đến sự sụp đổ của ngành thủy sản quy mô nhỏ, vi phạm tiêu chuẩn lao động và làm méo mó hình thái kinh tế thị trường. Cùng với đó, mặc dù đề cập đến khái niệm IUU với ba nhóm hành vi như trên nhưng các quy định của FAO không nhằm tách biệt độc lập từng nhóm hành vi này mà luôn đặt nó trong tổng thể chung để điều chỉnh một cách đầy đủ các hoạt động khai thác đánh cá trên biển.

Khái niệm IUU của FAO cũng được ghi nhận trong nhiều văn kiện quốc tế khác ở cấp độ khu vực như của Liên minh châu Âu, đặc biệt là Quy định của Hội 6 Nguyễn Thị Hồng Yến, Mai Ngân Hà, “Đánh bắt cá bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định và biện pháp hạn chế thương mại của Liên minh châu Âu”, https://iuscogens-vie.org/2020/05/31/192-danh-bat- ca-iuu-va-bien-phap-han-che-thuong-mai-cua-eu/, truy cập ngày 24/5/2023. 7 Food and Agriculture Organization of the United Nations (2001), International Plan of Action to prevent, deter and eliminate illegal, unreported and unregulated fishing, Rome, tr. 8 Ban Tuyên giao trung ương (2020), tlđd (1), tr. 11 đồng châu Âu số 1005/2008 ngày 29/9/2008 thiết lập Hệ thống quản lý về ngăn ngừa và xóa bỏ các hoạt động IUU với nội dung tương tự.

Khái niệm IUU theo pháp luật Việt Nam Năm 2012, Tổng cục trưởng về các vấn đề Biển và Nghề cá của Ủy ban Châu Âu (DC-MARE) đã bắt đầu làm việc với Tổng cục Thủy sản Việt Nam nhằm đưa ra các khuyến nghị để cải thiện thể chế, tăng cường kiểm tra và giám sát, nhằm đạt được sự phát triển bền vững của nghề cá và kiểm soát hiệu quả IUU9. Tuy nhiên, tại thời điểm này, Việt Nam chưa có đủ chế tài cần thiết để ngăn chặn hoạt động IUU, cũng như chưa có những hành động cần thiết để ngăn chặn tàu cá và ngư dân Việt Nam tham gia hoạt động IUU trên vùng biển của các nước khác.