Dấu Ấn Chủ Nghĩa Hậu Hiện Đại Trong Tiểu Thuyết Của Nhà Văn Thuận

Luận văn thạc sĩ phân tích dấu ấn chủ nghĩa hậu hiện đại trong tiểu thuyết của nhà văn thuận, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Võ Thị Thu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Thị Dục Tú
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Dấu Ấn Chủ Nghĩa Hậu Hiện Đại Trong Tiểu Thuyết Của Nhà Văn Thuận
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Giới Thiệu Dấu Ấn Chủ Nghĩa Hậu Hiện Đại Trong Thuận

Chủ nghĩa hậu hiện đại (CNHHĐ) đã trở thành một khái niệm phổ biến toàn cầu, là sự phản biện chủ nghĩa hiện đại. CNHHĐ xuất hiện từ nửa sau thế kỷ XX tại Châu Âu, xác lập hệ chuẩn tư duy mới trong nhiều lĩnh vực. Trong bối cảnh hội nhập, văn học Việt Nam đã và đang có những chuyển động để hòa nhập. Thuận là một nhà văn thuộc thế hệ mới, giàu tiềm năng sáng tạo, dồi dào bút lực và sẵn sàng chịu mạo hiểm để cách tân. Tiểu thuyết của Thuận đã chứng minh sức viết dồi dào của một cây bút dũng cảm. Luận văn này sẽ đi sâu vào phân tích dấu ấn chủ nghĩa hậu hiện đại trong tiểu thuyết của Thuận, nhằm nhận diện một trào lưu lớn đang góp phần làm biến đổi diện mạo văn học Việt Nam đương đại.

1.1. Văn Học Hậu Hiện Đại Thế Giới Và Việt Nam Tổng Quan

Tại Việt Nam, thuật ngữ “hậu hiện đại” xuất hiện lần đầu năm 1991. Sau đó, các tạp chí văn học đã in nhiều bài giới thiệu về CNHHĐ. Năm 2003, cuốn “Văn học hậu hiện đại thế giới – những vấn đề lý thuyết” (Lại Nguyên Ân, Đoàn Từ Huyến biên soạn) ra đời, đến nay vẫn là chuyên luận lý thuyết Hậu hiện đại dày dặn nhất ở Việt Nam. Giáo trình “Lý luận văn học – tập 3” (2006) cũng dành một chương để nói về CNHHĐ. Các tài liệu này cung cấp cơ sở lý luận quan trọng để đánh giá dấu ấn chủ nghĩa hậu hiện đại trong tiểu thuyết Thuận.

1.2. Thuận Nhà Văn Tiêu Biểu Của Văn Học Hậu Hiện Đại Việt Nam

Thuận gây “xôn xao” với 5 tiểu thuyết liên tiếp. Cô đã chứng minh sức viết dồi dào và nỗ lực cách tân. Bằng nỗ lực cách tân về kỹ thuật tự sự, quan niệm nghệ thuật mới mẻ về con người và cuộc đời, Thuận dần định hình phong cách tiểu thuyết ấn tượng. Dù chưa bao giờ tuyên ngôn viết theo trào lưu nào, Thuận đã xuất hiện với tư cách là một nhà văn hậu hiện đại. Các tiểu thuyết của Thuận thường xuyên sử dụng các yếu tố như nhại văn, phi tuyến tính, và hiện thực kỳ ảo.

II. Vấn Đề Thách Thức Giải Mã Chủ Nghĩa Hậu Hiện Đại Trong Văn

Hiểu rõ và minh bạch về chủ nghĩa hậu hiện đại là một vấn đề phức tạp. Trào lưu này vẫn đang vận động, không đóng khung vào bất cứ hệ thống lý thuyết nào. Các nhà nghiên cứu Việt Nam vẫn đang ở dạng tiếp nhận thông tin. Dù phản đối hay đồng tình, họ đều thừa nhận thực tế: Hậu hiện đại là khuynh hướng lớn trên thế giới, các yếu tố hậu hiện đại đã bắt đầu xuất hiện ở văn học Việt Nam. Giải mã những dấu ấn này trong tiểu thuyết Thuận đòi hỏi sự tiếp cận cẩn trọng, kết hợp lý luận và thực tiễn sáng tác.

2.1. Sự Khó Khăn Trong Việc Định Nghĩa Chủ Nghĩa Hậu Hiện Đại

Chủ nghĩa hậu hiện đại luôn biến động và thách thức mọi định nghĩa cố định. Tính chất đa nghĩa và phi trung tâm của nó gây khó khăn cho việc phân tích và đánh giá một cách khách quan. Việc áp dụng lý thuyết Hậu hiện đại vào văn học Việt Nam cần sự linh hoạt và tránh áp đặt.

2.2. Thiếu Hụt Nghiên Cứu Chuyên Sâu Về Chủ Nghĩa Hậu Hiện Đại Ở Việt Nam

Số lượng các công trình nghiên cứu chuyên sâu về chủ nghĩa hậu hiện đại và ảnh hưởng của nó đến văn học Việt Nam còn hạn chế. Điều này gây khó khăn cho việc xây dựng một hệ thống lý luận vững chắc để phân tích tiểu thuyết của Thuận.

2.3. Sự Khác Biệt Văn Hóa Và Bối Cảnh Xã Hội Ảnh Hưởng Đến Tiếp Nhận

Bối cảnh văn hóa và xã hội Việt Nam khác biệt so với phương Tây, nơi chủ nghĩa hậu hiện đại hình thành và phát triển. Điều này ảnh hưởng đến cách các nhà văn Việt Nam tiếp nhận và vận dụng các yếu tố hậu hiện đại trong sáng tác.

III. Phương Pháp Phân Tích Kết Cấu Và Ngôn Ngữ Tiểu Thuyết Thuận

Để phân tích dấu ấn chủ nghĩa hậu hiện đại trong tiểu thuyết Thuận, cần tập trung vào kết cấu và ngôn ngữ. Kết cấu tiểu thuyết của Thuận thường phi tuyến tính, phá vỡ trật tự thời gian và không gian truyền thống. Ngôn ngữ của Thuận thường mang tính giễu nhại, đa nghĩa và phản ánh sự bất ổn của thế giới hiện đại. Phân tích kỹ lưỡng hai yếu tố này sẽ giúp nhận diện rõ hơn đặc điểm hậu hiện đại trong tiểu thuyết của cô.

3.1. Giải Cấu Trúc Kết Cấu Phi Tuyến Tính Trong Tiểu Thuyết

Tiểu thuyết của Thuận thường sử dụng kết cấu phi tuyến tính, phá vỡ trật tự thời gian và không gian truyền thống. Điều này tạo ra sự phân mảnh và bất ổn trong câu chuyện, phản ánh cảm thức hậu hiện đại về sự vô nghĩa và phi lý của cuộc sống.

3.2. Nghiên Cứu Ngôn Ngữ Giễu Nhại Và Tính Đa Nghĩa Trong Tác Phẩm

Ngôn ngữ trong tiểu thuyết của Thuận thường mang tính giễu nhại, chế giễu các giá trị và chuẩn mực truyền thống. Tính đa nghĩa của ngôn ngữ tạo ra nhiều cách hiểu khác nhau về câu chuyện, phản ánh sự hoài nghi và bất định của chủ nghĩa hậu hiện đại.

IV. Giải Pháp Khám Phá Nhại Văn Và Phức Hợp Thể Loại Của Thuận

Thuận sử dụng nhại văn và phức hợp thể loại để thể hiện tinh thần hậu hiện đại. Nhại văn (parody) là kỹ thuật mượn và biến đổi các tác phẩm văn học khác, tạo ra sự giễu cợt và phê phán. Phức hợp thể loại là sự kết hợp nhiều thể loại văn học khác nhau trong một tác phẩm, phá vỡ ranh giới và tạo ra sự đa dạng. Khám phá hai yếu tố này sẽ giúp hiểu rõ hơn cách Thuận thể hiện quan điểm hậu hiện đại về văn học và cuộc sống.

4.1. Phân Tích Kỹ Thuật Nhại Văn Trong Tiểu Thuyết Của Thuận

Thuận sử dụng kỹ thuật nhại văn để phê phán các tác phẩm và thể loại văn học truyền thống. Cô mượn các yếu tố từ các tác phẩm khác và biến đổi chúng một cách hài hước hoặc trào phúng, tạo ra hiệu ứng châm biếm và phê phán.

4.2. Nghiên Cứu Sự Phức Hợp Thể Loại Và Tính Lai Ghép Trong Sáng Tác

Thuận kết hợp nhiều thể loại văn học khác nhau trong một tác phẩm, phá vỡ ranh giới và tạo ra sự đa dạng. Sự lai ghép thể loại phản ánh tinh thần hậu hiện đại về sự pha trộn và hỗn loạn của thế giới hiện đại.

4.3. Ảnh Hưởng Của Nhại Tự Truyện Duras

Nhại tự truyện của Duras là một yếu tố quan trọng trong tiểu thuyết của Thuận. Thông qua việc nhại lại phong cách và nội dung của Duras, Thuận thể hiện quan điểm về bản sắc, giới tính và ký ức.

V. Ứng Dụng Ảnh Hưởng Của Toàn Cầu Hóa Đến Bản Sắc Nhân Vật

Tiểu thuyết của Thuận thường phản ánh ảnh hưởng của toàn cầu hóa đến bản sắc nhân vật. Các nhân vật của Thuận thường sống trong bối cảnh đa văn hóa, đối diện với những xung đột về bản sắc và giá trị. Vấn đề bản sắc, giới tính và toàn cầu hóa là những chủ đề quan trọng trong tiểu thuyết của Thuận, thể hiện rõ dấu ấn chủ nghĩa hậu hiện đại.

5.1. Phân Tích Vấn Đề Bản Sắc Trong Bối Cảnh Đa Văn Hóa

Các nhân vật của Thuận thường sống trong bối cảnh đa văn hóa, đối diện với những xung đột về bản sắc và giá trị. Sự mất mát và tìm kiếm bản sắc là một chủ đề quan trọng trong tiểu thuyết của cô.

5.2. Nghiên Cứu Vấn Đề Giới Tính Và Sự Bất Ổn Trong Xã Hội Hiện Đại

Vấn đề giới tính và sự bất ổn trong xã hội hiện đại cũng được Thuận đề cập đến trong tiểu thuyết của mình. Cô thường xây dựng những nhân vật nữ mạnh mẽ, dám đối diện với những thách thức và định kiến của xã hội.

5.3. Quan Điểm Hậu Hiện Đại Về Bản Sắc Trong Tác Phẩm Thuận

Quan điểm hậu hiện đại về bản sắc trong tác phẩm của Thuận thể hiện sự phân mảnh, bất định và khả năng biến đổi của bản sắc trong xã hội toàn cầu hóa. Bản sắc không còn là một khái niệm cố định mà là một quá trình liên tục được xây dựng và tái tạo.

VI. Kết Luận Thuận Và Tương Lai Văn Học Hậu Hiện Đại Việt Nam

Tiểu thuyết của Thuận là một minh chứng cho sự phát triển của văn học hậu hiện đại ở Việt Nam. Mặc dù còn nhiều tranh cãi và thách thức, khuynh hướng này đang dần trở nên phổ biến và có ảnh hưởng đến nhiều nhà văn trẻ. Tương lai của văn học hậu hiện đại Việt Nam phụ thuộc vào khả năng sáng tạo và đổi mới của các nhà văn, cũng như sự cởi mở và tiếp nhận của độc giả và giới phê bình.

6.1. Đánh Giá Về Đóng Góp Của Thuận Cho Văn Học Đương Đại

Thuận đã có những đóng góp quan trọng cho văn học đương đại Việt Nam thông qua việc thử nghiệm và đổi mới kỹ thuật viết, cũng như đề cập đến những vấn đề xã hội và nhân văn sâu sắc.

6.2. Tiềm Năng Phát Triển Của Văn Học Hậu Hiện Đại Việt Nam

Văn học hậu hiện đại Việt Nam có tiềm năng phát triển mạnh mẽ trong tương lai, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự thay đổi nhanh chóng của xã hội. Sự sáng tạo và đổi mới của các nhà văn trẻ sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc định hình diện mạo của văn học Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Khái lược về Hậu hiện đại – dấu ấn hậu hiện đại trong văn chương Việt Nam Chương 2: Tiểu thuyết của Thuận – Sự thay đổi khung tự sự truyền thống Chương 3: Tiểu thuyết của Thuận – Sự phức hợp thể loại Chƣơng 1: KHÁI LƢỢC VỀ HẬU HIỆN ĐẠI – DẤU ẤN HẬU HIỆN ĐẠI TRONG VĂN CHƢƠNG VIỆT NAM TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 Khái niệm chủ nghĩa hậu hiện đại 1.1 Lai lịch thuật ngữ hậu hiện đại Cho đến hôm nay, vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau, thậm chí trái chiều về chủ nghĩa hậu hiện đại, nhưng hầu hết các nhà nghiên cứu đều thống nhất về thời điểm ra đời của nó là sau chiến tranh thế giới thứ 2. Về nguồn gốc thuật ngữ hậu hiện đại, theo Hassan, danh từ post modernism được Federico de Onis, nhà phê bình văn học người Tây Ban Nha sử dụng trong công trình của ông, nhan đề Hợp tuyển thơ ca Tây Ban Nha và thơ ca các nước châu Mĩ nói tiếng Tây Ban Nha vào năm 1934 để chỉ sự đối kháng giữa chủ nghĩa hậu hiện đại và chủ nghĩa hiện đại. Nhưng trong công trình của Onis, chủ nghĩa hậu hiện đại được dùng để chỉ phong trào cải cách tôn giáo nhằm mục đích hiện đại hóa đạo Thiên chúa cuối thế kỷ 21 – đầu thế kỷ 20, và chỉ trào lưu văn học xuất phát từ châu Mỹ La Tinh năm 1890 của một số nhà thơ, nhà văn viết bằng tiếng Tây Ban Nha nhưng muốn thoát ra khỏi ảnh hưởng Tây Ban Nha và chịu ảnh hưởng của phái Thi Sơn – Pháp; ngoài ra chủ nghĩa hậu hiện đại ở đây còn chỉ phong trào văn chương nghệ thuật chủ trương tìm về thiên nhiên và văn hóa dân tộc ở Brésil, phát sinh từ São Paulo năm 1922. Như vậy, chủ nghĩa hậu hiện đại mà Onis dùng ở đây không phải là chủ nghĩa hậu hiện đại mà ta vẫn thường hiểu, do đó, hậu hiện đại ở đây cũng không mang nội hàm như sau này JF Lyotard dùng, khi ông quan tâm nghiên cứu sâu ít nhất hai điều: một là “hoàn cảnh của tri thức trong các xã hội phát triển nhất” và hai là “sự không tin vào các siêu tự sự”.

Năm 1939, thuật ngữ này được sử dụng bởi Arnold Toynbee. Năm 1942, thuật ngữ này lại xuất hiện trong công trình Hợp tuyển thơ ca Mỹ La tinh đương đại của Dudley Fits. Năm 1959, nhà phê bình văn học Irving Howe được coi là một trong những người đầu tiên đưa ra quan niệm về sự chuyển tiếp từ chủ nghĩa hiện đại sang chủ nghĩa hậu hiện đại trong bài tiểu luận Xã hội đại chúng và tiểu thuyết hậu hiện đại. Từ đó, thuật ngữ hậu hiện đại được sử dụng rộng rãi trong các TIEU LUAN MOI download : [e-mail] lĩnh vực khoa học và đời sống xã hội.

Trong văn chương, nhiều nghệ sĩ, nhà văn, nhà phê bình như Rauschenberg, Cage, Buroughs, Barthelme, Fielder, Hassan, Sontag dùng thuật ngữ này để chỉ trích sự cạn kiệt của chủ nghĩa hiện đại và mô tả những khuynh hướng nghệ thuật đang hình thành và muốn vượt qua những giới hạn của luận thuyết này. Đến đầu những năm 70 của thế kỷ 20, khuynh hướng hậu hiện đại ảnh hưởng rộng hơn, được giới trí thức đại học như Bell, Kristevia, Lyotard, Derrida, Foucault, Jameson đem ra bàn luận và được thừa nhận như một hiện tượng đặc thù của văn hóa phương Tây. Trong khi trên lĩnh vực lý luận, kể cả triết học, mỹ học và phê bình văn học, chủ nghĩa hậu hiện đại vẫn còn đang gây nhiều tranh cãi thì trên phương diện thực tiễn, chủ nghĩa hậu hiện đại đã thẩm thấu rất sâu trong đời sống và trở thành một hiện tượng văn hóa mang tính toàn cầu. Hiện nay, chủ nghĩa hậu hiện đại không chỉ giới hạn trong phạm vi văn học nghệ thuật mà đã trở thành một cách tư duy, một thái độ ứng xử thịnh hành ở các xã hội phát triển và đang phát triển.

Với sự khái lược trên đây, có thể thấy, thoạt đầu chủ nghĩa hậu hiện đại xuất hiện tại Hoa Kỳ vừa như một hiện tượng văn học nghệ thuật vừa như một ý thức văn hóa trong thời đại hậu kỹ nghệ. Sau đó, giới đại học tại Pháp nâng lên thành lý thuyết và trở lại ảnh hưởng đến đời sống sáng tác và học thuật Hoa Kỳ. Trào lưu này đã kết hợp khá hài hòa với các trào lưu đương đại khác trong văn học Hoa Kỳ như hậu cấu trúc luận, nữ quyền luận, hậu thực dân luận. Cũng từ đó, chủ nghĩa hậu hiện đại lan rộng sang các nước châu Âu, Úc, Mỹ La tinh và các quốc gia châu Á (chủ yếu là Hàn Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Trung Quốc).

Hiểu theo nghĩa rộng, chủ nghĩa hậu hiện đại xuất hiện sau chủ nghĩa hiện đại, cụ thể là sau thế chiến thứ 2, gắn liền với một giai đoạn phát triển cao của kinh tế, khoa học kỹ thuật, nghệ thuật cao. Hiều theo nghĩa hẹp, trong văn chương, nó bao gồm nhiều khuynh hướng sáng tác như kịch phi lý, tiểu thuyết mới, hiện thực huyền ảo và trào lưu hậu hiện đại. Đây là khuynh hướng chủ đạo trong sáng tác TIEU LUAN MOI download : [e-mail] văn học nghệ thuật thời đại ngày nay chứ không phải là khuynh hướng độc tôn bởi các trào lưu hiện thực, lãng mạn, tượng trưng hay siêu thực vẫn tồn tại song hành với nó và vẫn có những nhóm công chúng hưởng ứng. Dù là một khái niệm đang phổ biến trên toàn thế giới nhưng hậu hiện đại không có một lý thuyết thống nhất hoặc một chuỗi quan điểm mạch lạc, không có tổ chức, không tuyên ngôn.

Hậu hiện đại là một hiện tượng không đơn nhất, một hệ thống mở và không ngừng vận hành trong đời sống xã hội và văn học nghệ thuật. Dẫn theo Dana Gicia [31] thì hậu hiện đại là một khái niệm trừu tượng mà “không có hai người viết nào có thể đồng ý với nhau một cách chính xác”, còn theo nhà nghiên cứu người Hoa Kỳ Marry Klages trong tiểu luận Chủ nghĩa hậu hiện đại thì: “Chủ nghĩa hậu hiện đại rất khó định nghĩa, vì nó là một quan niệm xuất hiện trong nhiều bộ môn hay khu vực nghiên cứu bao gồm nghệ thuật, kiến trúc, âm hạc, phim ảnh, văn học, xã hội học, truyền thống, thời trang và công nghệ” [60; tr. Bách khoa toàn thư mở Wikipedia định nghĩa Hậu hiện đại, hay còn gọi là điều kiện hậu hiện đại, (tiếng Anh: postmodernity, tiếng Pháp: post-modernité), là thuật ngữ do các nhà triết học, xã hội học, phê bình nghệ thuật và xã hội sử dụng để nói về các khía cạnh của điều kiện nghệ thuật, văn hóa, kinh tế và xã hội hiện đại, hình thành nên đời sống con người cuối thế kỷ 20 đầu thế kỷ 21 với những đặc trưng cơ bản. Những đặc trưng này bao gồm sự toàn cầu hóa, chủ nghĩa tiêu thụ, sự phân tán quyền lực, việc phổ biến kiến thức ngày càng trở nên dễ dàng hơn.

Còn với khái niệm chủ nghĩa hậu hiện đại, Bách khoa toàn thư mở Wikipedia định nghĩa là một xu hướng trong nền văn hóa đương đại được đặc trưng bởi sự chối bỏ sự thật khách quan và siêu tự sự. Chủ nghĩa hậu hiện đại nhấn mạnh vai trò của ngôn ngữ, những quan hệ quyền lực, động cơ thúc đẩy; đặc biệt nó tấn công việc sử dụng những sự phân loại rõ ràng như nam với nữ, bình thường với đồng tính, trắng với đen, đế quốc với thực dân. Chủ nghĩa hậu hiện đại đã ảnh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hưởng tới nhiều lĩnh vực văn hóa, bao gồm cả phê bình văn học, xã hội học, ngôn ngữ học, kiến trúc, nghệ thuật thị giác, và âm nhạc. Tư tưởng hậu hiện đại là sự giải thoát có chủ ý từ những cách tiếp cận của chủ nghĩa hiện đại đã thống trị trước đó.

Thuật ngữ “hậu hiện đại” bắt nguồn từ sự phê phán tư tưởng khoa học về tính khách quan và tiến bộ gắn liền với sự khai sáng của chủ nghĩa hiện đại.2 Các tư tưởng cơ bản và đặc điểm sáng tác hậu hiện đại trong văn chương Để tìm hiểu về chủ nghĩa hậu hiện đại, chúng tôi lấy chủ nghĩa hiện đại làm mốc quy chiếu để “soi rõ”.1 Sơ lược về chủ nghĩa hiện đại Ib.Hassan coi chủ nghĩa hiện đại là một thứ chủ nghĩa hiện đại muộn, hay còn gọi là chủ nghĩa hiện đại hậu kỳ. Jean Francois Lyotard coi nó là đỉnh cao của chủ nghĩa hiện đại, là “cơn kịch phát của cái hiện đại”. Dù còn nhiều ý kiến tranh cãi về mối quan hệ giữa hai khái niệm này nhưng các nhà phê bình, nghiên cứu trên thế giới đều khẳng định giữa chúng có nhiều điểm tương đồng nhưng không ít khác biệt. Thời hiện đại gắn liền với các tên tuổi lớn của triết học phương Tây như Kant, Hegel, Jean Jacques Rousseau, Sigmun Freud, Karl Max,… Chủ nghĩa hiện đại nhấn mạnh tính duy lý và quá trình hợp lý hóa để tạo nên trật tự từ sự hỗn độn.

Chủ nghĩa hiện đại tin vào sự tiến bộ của con người nhờ tri thức, do vậy, luôn cố gắng phá vỡ những hệ giá trị cũ, xây dựng nên những giá trị mới với hi vọng sẽ tạo nên một nền văn hóa cao cấp, hoàn chỉnh cho nhân loại. Nền văn hóa đó đối lập với văn hóa bình dân vốn giản đơn và dung tục. Với niềm tin vào chân lý, vào sự thật như là cái đúng, cái tốt đẹp, chủ nghĩa hiện đại luôn tìm sự thống nhất trong mọi yếu tố, sắp xếp các yếu tố thành một cấu trúc vững bền và quy nó vào một trung tâm. Đó cũng là thời kỳ mà người ta luôn hướng tới tương lai, cổ vũ cho các TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cuộc cách mạng cả xã hội lẫn tri thức, muốn phủ định và phản kháng cái cũ với niềm tin sẽ lập được trật tự ổn định cho toàn thế giới.

Con người hiện đại luôn muốn đứng ở vị trí bên ngoài, bên trên thế giới hỗn mang để làm chủ và điều chỉnh nó theo những lý tưởng nhất định. Trong văn chương nghệ thuật, nhà văn hiện đại có niềm tin vào lý tưởng mỹ học mà mình phụng sự và tin vào sự tiến bộ của nghệ thuật. Vì thế, suốt thời gian chủ nghĩa hiện đại phát triển mạnh, các trường phái văn học, hội họa, âm nhạc liên tục xuất hiện, phủ định lẫn nhau và khẳng định sự tồn tại của mình. Từ Dada đến Siêu thực, từ Tượng trưng đến Biểu hiện, Vị lai…, đều là quá trình chối bỏ liên tục cái trước đó, nhằm sáng tạo ra cái mới.

Chủ nghĩa hiện đại phủ nhận chủ nghĩa hiện thực khi phá bỏ trật tự tuyến tính, nhấn mạnh tính chủ quan của việc viết văn.